P. 1
το σχέδιο και η ζωγραφική των λουλουδιών

το σχέδιο και η ζωγραφική των λουλουδιών

|Views: 22,269|Likes:
Published by mikemdsg

More info:

Published by: mikemdsg on Jul 22, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF or read online from Scribd
See more
See less

11/05/2013

ΚΥΡΙΩΣ ΦΥΛΛΩΜΑ Σπουδή σέ Νεροµπογιά

Το ΣΧΕ∆ΙΟ
και η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
των ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΩΝ
κείµενο καί εικονογράφηση
ΑΝΤΡΙΑΝ ΧΙΛ
µετάφραση
ΤΖΕΝΗ ΜΑΣΤΟΡΑΚΗ
ΕΚ∆ΟΣΕΙΣ
Γ ΝΤΌΥΝΤΟΥΜΗΣ & ΣΙΑ Ο.Ε.
Copyright 1965 Blanford Press Ltd
167 High Holborn, London WC1
Copyright γιά τήν ελληνική γλώσσα:
'Εκδόσεις Γ. Ντουντούµης & Σία Ο.Ε.,
Μαυροµιχάλη 60, 'Αθήνα, τηλ. 36.05.509, 36.32.647
'Επιµέλεια κειµένου:
Μαρία Λαϊνά
'Επιµέλεια έκδοσης:
∆ιον. Ι. Τσουράκης
∆ιάφορα ανθοδοχεία
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Κεφάλαιο Πρώτο
Κεφάλαιο Τρίτο
Κεφάλαιο Τέταρτο
Κεφάλαιο Πέµπτο
Κεφάλαιο Έκτο
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΩΝ ΜΕΣΑ
ΑΠ' ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ
Κεφάλαιο ∆εύτερο ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΩΝ
ΤΟ ΣΧΕ∆ΙΑΣΜΑ ΤΩΝ ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΩΝ
Η ΑΚΟΥΑΡΕΛΑ
ΤΟ ΛΑ∆Ι
ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΟ ΧΡΩΜΑ
Κεφάλαιο Έβδοµο ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΑ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ
11
13
Κεφάλαιο Όγδοο ΕΠΙΜΕΤΡΟ
26
38
52
64
66
79
Τό σχέδιο µέ τις λεπτές γραµµές τονίζει τό διακοσµητικό
κέντηµα αυτής της σύνθεσης
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΓΧΡΩΜΩΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ
Σελ.
ΚΥΡΙΩΣ ΦΥΛΛΩΜΑ 2
ΤΡΕΙΣ ΚΥΚΛΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΩΝ 19
ΚΡΙΝΑΚΙΑ ΣΕ ΒΑΖΟ 29
ΣΚΟΙΝΟΠΡΑΣΑ, ΥΠΟΥΡΙ∆ΕΣ ΚΑΙ ΠΡΑΣΙΝΑ∆ΕΣ 32
ΤΟΥΛΙΠΕΣ ΚΑΙ ΝΑΡΚΙΣΟΙ 32
ΒΑΤΟΜΟΥΡΑ ΚΑΙ ΦΥΛΛΑ 32
ΤΥΦΗ, ΜΥΡΤΙΑ ΚΑΙ ΕΛΑΤΟ 32
ΧΡΥΣΑΝΘΕΜΑ ΣΕ ΓΥΑΛΙΝΟ ΜΠΟΥΚΑΛΙ 42
ΤΟΥΛΙΠΕΣ 42
ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΑ (ΛΑ∆Ι) 59
ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΑ (ΛΑ∆Ι) 59
ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ ΟΛΑΝΘΙΣΤΟΥ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ 69
ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑ ΣΕ ΒΑΖΟ 69
ΑΝΟΙΞΙΑΤΙΚΑ ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΑ 72
ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΑ ΧΡΩΜΑΤΑ 72
ΝΟΥΦΑΡΑ
Εισαγωγή

Ε ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ νά 'ναι κανείς βοτανολόγος ή κηπουρός, γιά
νά µπορεί νά ζωγραφίζει λουλούδια. Τουλάχιστο τό ελπίζω,
γιατί έγώ δέν είµαι ούτε τό ένα ούτε τό άλλο. Τό µόνο πού ξέρω
είναι πώς µόλις αρχίσετε νά ζωγραφίζετε λουλούδια, τό ενδια-
φέρον κι' ή περιέργεια σας θά µεγαλώσουν, γιατί όσο πιό πολύ
αφοσιωνόσαστε σ' αύτη τη συναρπαστική σπουδή, τόσο περισ-
σότερο µαθαίνετε νά θαυµάζετε καί νά καταλαβαίνετε τίς συ-
νήθειες των λουλουδιών, ένώ ταυτόχρονα πραγµατώνετε καί τή
ζωγραφική τους αξία. Όπως οι άνθρωποι καί τά δέντρα, έτσι καί
τά λουλούδια έχουν νά επιδείξουν πλούσιες καί ποικιλόµορφες
προσωπικότητες, καί αναπτύσσονται µέ διαφορετικούς τρόπους.
Ένώ τά περισσότερα είδη προσφέρονται πολύ βολικά γιά απει-
κόνιση, είναι καί µερικά πού αποδείχτηκαν, άπό προσωπική µου
πείρα, αδύνατο νά ζωγραφιστούν. Μόνο µέ τή δοκιµή καί τό λά-
θος, ό αναγνώστης θά µάθει ποια λουλούδια νά πλησιάζει καί
ποια, όπως καί άλλα φυσικά φαινόµενα, σάν τά ηλιοβασιλέµατα
άς πούµε, πρέπει ν' αρκείται νά θαυµάζει µόνο!
Κάτι πού συµβαίνει συχνά µέ µερικά λουλούδια είναι πώς, σάν
τους ανθρώπους πού διστάζουν νά κάνουν τό µοντέλο, προτι-
µούν νά ζωγραφίζονται µαζικά. Ένώ µερικά δέχονται µιά ρωµα-
λέα καί ροµαντική µεταχείριση, άλλα αποκαλύπτουν τόν αληθινό
χαρακτήρα τους µόνο όταν ζωγραφίζονται µέ σχολαστική ακρί-
βεια. Καί πολύ συχνά, µόνο µέ τήν αλλαγή µέσου - κι όχι µέ τήν
καθαρά τεχνική προσέγγιση - λύνεται τελικά τό πρόβληµα της
πετυχηµένης απεικόνισης.
Τό βέβαιο είναι πώς τά σύνορα στή ζωγραφική τών λουλου-
διών έχουν προχωρήσει καί επεκταθεί τελευταία, καί όσο αφορά
τήν προσέγγιση, καί όσο άφορα τόν καθαρά τεχνικό χειρισµό του
θέµατος.
Υπάρχουν διάφορες ξεχωριστές σχολές στή ζωγραφική τών
λουλουδιών - ή ρεαλιστική, ή Ίµπρεσιονιστική, ή διακοσµητική
καί ή βοτανολογική - αλλά ή καθεµιά µέ τή σειρά της απαιτεί
κάποια ειδική τεχνική ή µέσο - λάδι, ακουαρέλα, µολύβι, ή πε-
1 1
νάκι καί αραιωµένη σινική. Αυτά θά τά εξετάσω στά επιµέρους
κεφάλαια. Θά δούµε ακόµα που ταιριάζουν τά διάφορα µέσα, καί
σέ ποιους τύπους λουλουδιών αντιστοιχούν καλύτερα. Αν δέν
περιλαµβάνω τό παστέλ, δέν είναι επειδή τό θεωρώ ακατάλληλο
- κάθε άλλο. Όµως επειδή προσωπικά δέν τό έχω δοκιµάσει,
νοµίζω πώς είναι ασφαλέστερο νά µιλήσω µόνο γιά όσα ξέρω.
Στό βιβλίο αυτό δίνω πολλά σχέδια, γιατί µόνο µέ τίς λεπτο-
µέρειες µπορώ νά στηρίξω τά όσα λέω γιά τίς προκαταρκτικές
σπουδές. ∆είχνουν όµως καί τή θαυµάσια ποικιλία τών µεγεθών,
των σχηµάτων καί τών χαρακτηριστικών τών λουλουδιών, πού
είναι στή διάθεση του ζωγράφου, αν καταλάβουµε καλά τή δοµή
τους, τότε είµαστε ελεύθεροι νά επιχειρήσουµε µιά προσωπική
προσέγγιση.
Επειδή υπάρχει τάση νά παραµελείται ή τέχνη τού στολίσµα-
τος τών λουλουδιών, περιέλαβα µερικά παραδείγµατα µέ τά
οποία ελπίζω νά σάς κάνω νά προσέξετε ορισµένους βασικούς
κανόνες όσο αφορά τό σχέδιο, τό περίγραµµα, τήν ισορροπία καί
τή χρωµατική αρµονία, γιατί κανένας άπ' αυτούς δέν πρέπει νά
αγνοηθεί, αν θέλετε ό πίνακας σας νά γίνει αποδεκτός καί άπό
τόν ειδικό βοτανολόγο καί άπό τόν έµπειρο γνώστη της ζωγραφι-
κής λουλουδιών. Γιατί, όπως ακριβώς ό πορτραιτίστας φροντίζει
νά βάλει τό µοντέλο του στό σωστό φόντο, έτσι καί τά λουλούδια
- µοντέλα πρέπει νά τοποθετηθούν όσο πιό καλά γίνεται.
Σήµερα, ή ζωγραφική τών λουλουδιών καλύπτει µιά τεράστια
ακτίνα, πού µπορεί νά περιλάβει «τους πλούσιους χειρισµούς
της απατηλής λεπτοµέρειας», πού χαρακτηρίζει τους Ολλαν-
δούς ζωγράφους, καθώς καί τό λεπτό καί λυρικό ιµπρεσιονισµό
της Γαλλικής Σχολής, γι' αυτό καί οί πίνακες πού έχουν θέµα
τους λουλούδια υπολογίζονται πολύ περισσότερο, άπ' ό,τι µισόν
αιώνα πρίν. Στό επόµενο κεφάλαιο µπορούµε νά παρακολουθή-
σουµε τήν πρόοδο πού έγινε µέ τους αιώνες.
ΠΑΝΣΕ∆ΕΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
Η ζωγραφική λουλουδιών
µέσα απ' τους αιώνες
Μ
ΙΑ ΜΑΤΙΑ στό παρελθόν, άρκεί νά µάς θυµίσει πώς ή ζωγρα-
φική των λουλουδιών έχει µακριά καί ξεχωριστή, αν καί κά-
πως αργή, ιστορία.
Πρόσφατες ανασκαφές, πού έφεραν στό φώς τοιχογραφίες
της Ποµπηίας, αποκάλυψαν ζωγραφικά θέµατα µέ λουλούδια καί
κήπους, πού τό στυλ τους χαρακτηρίζεται opus topiarum*. Σ αυ-
τές τίς ζωηρές αναπαραστάσεις, ή τέχνη καί ή φύση φαίνεται
πώς συµµαχούν, µέ θαυµάσια αποτελέσµατα.
Είναι ακόµα γνωστό ότι οι παλιότερες ζωγραφιές λουλουδιών
τοποθετούνται περίπου πρίν άπό δυό χιλιάδες χρόνια, άπό τά
άτσαλα γραντζουνίσµατα τού παλαιολιθικού ανθρώπου. Μέ τό
πέρασµα του χρόνου, οί ζωγραφιές αυτές συνέχισαν νά βελτιώ-
νονται καί νά εξελίσσονται, ώσπου κάποτε έγιναν εικόνες γιά τά
βιβλία της βοτανολογίας, όπου χρειαζόταν µεγάλος ρεαλισµός -
καί επιτεύχθηκε σε µεγάλο βαθµό.
Όπως συχνά συµβαίνει, ωστόσο, οί ζωγραφιές αυτές εκφυλί-
στηκαν σιγά σιγά, καί άπό λεπτοµερή αντίγραφα έγιναν τυπο-
ποιηµένη εικονογράφηση τού κειµένου. Αναβίωση τού νατου-
ραλισµού δέν έγινε, ουσιαστικά, πρίν άπό τήν αναγέννηση, όπου
ό ζωγράφος τών λουλουδιών δούλεψε µόνος του, καταγράφον-
τας τά σπάνια λουλούδια στους κήπους τών αρχοντικών. Οί
πραγµατικά µεγάλοι ζωγράφοι λουλουδιών πού ακολούθησαν,
ήταν εκείνοι πού βρήκαν τήν οµορφιά στην αλήθεια καί πού, άν
καί καταλάβαιναν καί θαύµαζαν τά λουλούδια άπό βοτανολογική
σκοπιά, ωστόσο τά απεικόνιζαν µέ τό κριτικό µάτι καί τό επιδέξιο
χέρι τοϋ καλλιτέχνη.
* Εργο έντεχνης κηπουρικής (Σ.τ.Μ.)
13
Εκείνη τήν εποχή τέτοιοι ζωγράφοι άκµασαν στην Αγγλία, τή
Γαλλία καί τή Γερµανία, καί ιδιαίτερα στην Ολλανδία, καί δείγ-
µατα των πλούσια ζωγραφισµένων συνθέσεων τους βρίσκουµε
σέ πολλές από τίς εθνικές συλλογές µας. Εχει ενδιαφέρον έδώ
νά σηµειώσουµε, πώς έκριναν αναγκαία ορισµένα είδη λουλου-
διών, για τίς συνθέσεις τους. Γιά παράδειγµα, στό µεγαλόπρεπο
«Βάζο µέ Λουλούδια» του Βάν Χούισον (National Gallery), διακρί-
νουµε πηγουνιές, παπαρούνες, άγριόκρινα, άλθαίες, λουλούδια
µηλιάς, νάρκισους καί άλλα λουλούδια πού φυτρώνουν στά τέλη
τής άνοιξης καί τίς αρχές τού καλοκαιριού.
Παραδείγµατα άλλων επιβλητικών πινάκων µέ λουλούδια,
όπου τά λογής λογής υπέροχα (άν καί πολύ µεγεθυµένα) λου-
λούδια χύνονται άπ' όλες τίς µεριές ενός διακοσµητικού βάζου ή
υδρίας, είναι χαρακτηριστικά των έργων τού Γιάν Βάν Ος, του
Ρέεϋς, του Μπρυσέλ καί του Χέµ. Ζωγραφισµένα µέ µεγάλη επι-
δεξιότητα καί µιά εκπληκτική προσοχή στην παραµικρή λεπτοµέ-
ρεια, τονίζονται ακόµα περισσότερο µέ τό εντυπωσιακό ζωγρά-
φισµα καί τήν αντίθεση πού κάνει τό σκοτεινό, σχεδόν µαύρο
φόντο τους.
«Βάζο µέ Λουλούδια» του Βάν Χούισον
National Gallery, Λονδίνο
«Σπουδή Λουλουδιών»
Φαντέν - λά - Τουρ
National Gallery. Λον-
δίνο
Αντίθετα άπ' τήν αφθονία αυτού του υλικού, ό Φαντέν - λά -
Τουρ, ό µεγάλος Γάλλος ζωγράφος λουλουδιών, αρκέστηκε σέ
τριαντάφυλλα, καπουτσίνια καί ντάλιες, πού τά 'βαλε σ' ένα γυά-
λινο βάζο στό «Σπουδή Λουλουδιών» (National Gallery), αν καί δέν
πρέπει νά περάσει απαρατήρητο τό χρυσό τριαντάφυλλο πού εί-
ναι πάνω στό τραπέζι, δίπλα στό βάζο! (Αναρωτιέµαι, αν αυτό τό
παραµεληµένο ή πεσµένο λουλούδι ήταν ή αρχική του πρόθεση,
πού τόσο επίµονα καί κουραστικά ακολούθησαν πολλοί ερασιτέ-
χνες ζωγράφοι τά περασµένα χρόνια...).
Τά τριαντάφυλλα, τό σκέφτοµαι πολλές φορές, ήταν ή µε-
γάλη αγάπη του Φαντέν - Λά - Τουρ, καί σίγουρα κανένας δέν τά
ζωγράφισε καλύτερα. Κοιτάξτε στή National Gallery, όπου βρί-
σκονται δυό αριστουργήµατα του. Γιατί σ' αυτά τά δείγµατα, µάς
συναρπάζει ή ρεαλιστική τους παρουσίαση, µέσα στό πλαίσιο της
καλλιτεχνικής αναφοράς, ένώ κάθε κίνδυνος συναισθηµατισµού
αποφεύγεται. Πραγµατικά, µάς εντυπωσιάζει ή εικονογραφική
ακεραιότητα τοϋ τριαντάφυλλου, αντί νά µάς συναρπάζει κά-
ποιος συναισθηµατικός συσχετισµός πού τό συνοδεύει.
Καθώς τά χρόνια περνούσαν, χρησιµοποιούνταν όλο καί λιγό-
τερα λουλούδια, καί συχνά προτιµούνταν λουλούδια ενός εί-
δους. Πολύ γνωστά παραδείγµατα έρχονται άπό τό χώρο του
Μανέ, πού µπορεί νά συγκεντρώνει καί νά κρατάει τήν προσοχή
µας σέ δυό µπουµπούκια τριαντάφυλλου µέσα σ' ένα βάζο της
µαρµελάδας, καί του Βάν Γκόγκ, πού δείχνει όλη τήν αγάπη καί
15
«Ηλιοτρόπια» Βάν Γκόγκ
National Gallery. Λον-
δίνο
τό πάθος του σέ µερικά ταπεινά ηλιοτρόπια. Είπαν κάποτε πώς ό
Ρενουάρ ζωγράφιζε τίς γυναίκες σάν λουλούδια καί τά λουλού-
δια σάν γυναίκες. Ξέρουµε τί εννοείται µ' αυτή τήν ποιητική ανα-
λογία, καί τά δείγµατα πού έχουµε άπ' τό πινέλο του, µαρτυρούν
τη θηλυκιά χάρη πού δίνει στά απλά του λουλούδια.
Σίγουρα κι αυτός καί άλλοι, πέτυχαν µιά δροσιά καί µιά ευ-
θραυστότητα στους πίνακες τους, πού σπάνια βρήκε τό όµοιο
της. Μόνο ό Σεζάν όµως, πού φοβόταν τό συναίσθηµα, κατάφερε
νά ξαναπιάσει τή στέρεη φόρµα των λουλουδιών, καί γιά νά τό
πετύχει - έχει ενδιαφέρον νά τό θυµηθούµε έδώ - επειδή δού-
λευε πολύ αργά, λένε πώς έµαθε νά ζωγραφίζει µέ ψεύτικα λου-
λούδια, πού δέν ξεθωριάζουν ούτε χρειάζονται αντικατάσταση
κάθε λίγο! (Βιάζοµαι νά προσθέσω, πώς δέ χρειάζεται νά υποτι-
µηθεί µιά τόσο αµφισβητήσιµη µέθοδος, παρά τό γεγονός ότι τά
τεχνητά λουλούδια κατάντησαν πιά θλιβερά!)
Καί ό Γκωγκέν καί ό Βάν Γκόγκ, ένιωσαν τήν ανάγκη ν' απο-
δώσουν τά λουλούδια µέ τρόπο ρωµαλέο, δίχως συναισθηµατι-
σµό, καί µάς έδωσαν πίνακες πού θά µπορούσαµε νά πούµε ότι
έχουν δική τους ζωή (πράγµα πού ισχύει ακόµα καί γιά µερικούς
µοντέρνους πίνακες µέ λουλούδια).
Στήν εποχή µας, πού δέ λείπουν τά λουλούδια γιά µοντέλα,
είναι ενδιαφέρον νά θυµηθούµε ότι τό δέκατο τέταρτο, τό δέ-
κατο πέµπτο καί τό δέκατο έκτο αιώνα, (όπως µάς λέει ό Σασεβε-
ρέλ Σίτγουελ) ό αριθµός καί ή ποικιλία των λουλουδιών πού είχε
στη διάθεση του ό ζωγράφος, περιορίζονταν «σέ ελάχιστα τριαν-
τάφυλλα, καί στά απλά εµπορεύµατα τών ανθοπωλείων: γαρί-
φαλα, µαργαρίτες, βιολέτες, βίγκες, παπαρούνες καί ήρανθή.
Αυτά ήταν όλα κι όλα τά λουλούδια τους».
16
Σ' αυτή τή σύντοµη επισκόπηση, χρειάζεται µόνο νά προσθέ-
σουµε πώς, άσχετα αν οι πίνακες µέ τά λουλούδια είναι τυπικοί,
εξωτικοί, ροµαντικοί ή αυστηρά πιστοί, φαίνεται καθαρά ότι τά
λουλούδια όλων των ειδών, τών σχηµάτων καί τών χρωµάτων,
έχουν εµπνεύσει τους ζωγράφους κάθε σχολής καί κάθε εποχής,
ίσαµε σήµερα, καί µάλιστα καλλιτέχνες τόσο διαφορετικούς, σάν
τόν Μπονάρ, τόν Μάθιου Σµίθ, τόν Ντέηβιντ Τζόουνς, τόν Αιβον
Χίτσενς, τή Μαρσέλα Σµίθ, τόν Τζών Φάρλεϊ, τόν Τζών Λανκά-
στερ κι ακόµα καί τόν Πικάσο, πού τά πολύ γνωστά «Λουλούδια
σέ βάζο» είναι, νοµίζω, από τους πιο δηµοφιλείς πίνακες του.
Θά 'πρεπε νά πούµε ότι άπό τους µεγάλους ζωγράφους τού
παρελθόντος πού έφτιαξαν ακουαρέλες, έχουµε δυστυχώς ελά-
χιστα δείγµατα στίς δηµόσιες πινακοθήκες µας. Κι αυτό γιατί, σέ
τούτο τό µέσο, ή ζωγραφική λουλουδιών συνδέθηκε µέ τή
σφαίρα τής βοτανολογίας, καί αφέθηκε σέ µεγάλο βαθµό στά
«Λουλούδια σέ Βάζο»
Πικάσο
National Gallery,
Λονδίνο
χέρια ερασιτεχνών, αποµένοντας έτσι λίγο πολύ δίχως αναγνώ-
ριση (εκτός άπό τους σοβαρούς συλλέκτες), γιατί θεωρήθηκε
πώς δέν άξιζε κρατική προστασία καί ένταξη σέ πινακοθήκες.
Μόνο σέ ιδιωτικές συλλογές καί στό Μουσείο τής Φυσικής
Ιστορίας τό Βρετανικό Μουσείο, κι ακόµα στους Βασιλικούς Βο-
τανικούς Κήπους στό Κιού, είναι πιθανό νά δείτε δείγµατα άπό τό
χέρι φηµισµένων ζωγράφων όπως ό Βάν ντέρ Γκόες (δέκατος
πέµπτος αιώνας), ό Αλεξάντερ Μάρσαλ (δέκατος έβδοµος αιώ-
νας), ό Π. Τζ. Ρηντάουτ (δέκατος όγδοος αιώνας), ή Κλάρα
Πόουπ (δέκατος ένατος αιώνας) καί ό Πώλ Ρόµπερτ (εικοστός
αιώνας).
«Λουλούδια» Τζών Λανκάστερ
Ιδιοκτησία Τζ. Μπ. Μίντλετον, Τσάρλσταουν, Ν. Καρολίνα, ΗΠΑ
18
ΠΑΠΑΡΟΥΝΕΣ
ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑ
ΝΕΡΟΚΑΡ∆ΑΜΑ
ΤΡΕΙΣ ΚΥΚΛΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ∆ΕΥΤΕΡΟ
Αξιολόγηση τών λουλουδιών
Υ
ΠΑΡΧΟΥΝ µερικά λουλούδια πού, άπό παράδοση, ή σε συ-
σχετισµό µέ θρύλους, είναι γιορταστικά, ροµαντικά ή επο-
χικά.
Ό κρίνος της Παναγίας αποτελεί τυπικό παράδειγµα, µέ τό
πασχαλιάτικο µήνυµα της αθανασίας πού φέρνει. Μέ τόν ίδιο
τρόπο, αλλά µέ αντίθετους συσχετισµούς, ή παπαρούνα γεν-
νούσε έδώ καί χρόνια πολύ πιό θλιβερές αναµνήσεις άπό τόν
πρώτο παγκόσµιο πόλεµο. Καί µόλο πού τό ρόδο θά ξυπνάει
πάντα µνήµες στον ιστορικό ή στην καρδιά τών νεαρών ερωτευ-
µένων, ό χαρακτήρας της ορχιδέας µπορεί νά περιγραφεί καλύ-
τερα άπό τήν ιστορία τοϋ άθεου, πού όταν πρωτόδε ορχιδέες σέ
ανθοκοµική έκθεση, έφυγε πιστεύοντας στό διάβολο!
Καί πάλι, όσο κι άν µερικά ανθεκτικά (αν καί κατώτερα) λου-
λούδια, όπως ό γάλανθος, τά ήρανθή καί τ' άγριόκρινα, πάσχουν
ακόµα άπό τό βάρος του τρυφερού συναισθήµατος, ή τουλίπα,
πού οι µοντέρνοι ζωγράφοι τήν άρπαξαν (ή τήν έσωσαν;) άπό
τους µεγάλους Φλαµανδούς δασκάλους γιά νά τήν αξιοποιήσουν
σύµφωνα µέ τους δικούς τους σκοπούς, άντεξε πολύ καλά σ'
αυτή τήν αναπροσαρµογή. Μακριά άπό κάθε τέτοια µοντέρνα
αναβίωση, ωστόσο, ορισµένα λουλούδια τού αγρού, όπως τό χε-
λιδονόχορτο, ή καµπανούλα καί ή λυχνίδα, φαίνονται νά συνυ-
πάρχουν αµήχανα µέ κοµψά λουλούδια τών θερµοκηπίωνόπως
τά λούπινα, οι ντάλιες κι οι γλαδιόλες. (Πραγµατικά, θά µπορού-
σαµε νά συνεχίσουµε γιά πολύ ακόµα τήν απαρίθµηση τών λου-
λουδιών, αναφέροντας τα κατά τάξεις, περιοχές ή καί απλά ανά-
λογα µέ τό τί συµβολίζουν!).
Εκτός άπ' αυτά πού ήδη αναφέραµε, άλλα λουλούδια της
έξοχης, πού µάς είναι αγαπητά άπό τίς παιδικές µας αναµνήσεις
ή άπό τήν ποίηση, θά µπορούσαν ν' αναφερθούν έδώ γιατί, ανά-
λογα µέ τήν εποχή, µπορούν νά φτιάξουν µιά αρµονική σύνθεση
σέ πίνακες µέ λάδι ή ακουαρέλα. Ανάµεσα στά πολλά, θά πρέπει
ν' αναφέρουµε ειδικά τά κενταύρια, τους άγριους άσφόδελους,
τό άγιόκλιµα, τό αθάνατο, τους κατιφέδες, τά άγριόκρινα, τά
2 0
1. 'Ολόκληρη
2 Πλάι 4. Μια ποικιλία µέ φύλλα
3. Πίσω όψη 5. Λεπτοµέρεια καινούριου φύλλου
ΤΟΥΛΙΠΑ
Λεπτοµέρειες διάφορων θέσεων του λουλουδιού και χαρακτηριστικές
καµπύλες στή διάρκεια της ανάπτυξης του
22
Τέσσερις ποικιλίες
ΟΡΧΙ∆ΕΑΣ
άγριοτριαντάφυλλα, τους οµφαλούς, τίς κίτρινες µαργαρίτες,
τίς κόκκινες ορχιδέες, τίς τρικοκκιές, τίς δρακοντιές, τά γαζού-
λια, τίς πασχαλίτσες, τίς νεραγκούλες, τίς βίγκες καί τους κρό-
κους.
Καί µιά καί µιλάµε γιά ονόµατα, όπως µας θυµίζει ή Κλαίρ
Λέιτον στό συναρπαστικό βιβλίο της Τέσσερις Φράχτες, πού είναι
εικονογραφηµένο µέ θαυµάσιες δικές της γκραβούρες, «Νιώθει
κανείς µεγάλη λύπη στ' αλήθεια, πού τά παλιά ονόµατα των λου-
λουδιών µας θάβονται τόσο γρήγορα κάτω άπό τους επιστηµονι-
κούς τίτλους τους. Σχεδόν κανείς πιά δέ µιλάει γιά «σκυλάκια»,
κι όµως πόσο πιό όµορφο είναι τούτο τό όνοµα άπό τά «άντίρ-
ρινα»; Τά ρόδινα γαριφαλάκια έγιναν δίανθοι, καί στίς χωριάτι-
κες αυλές ο ταπεινός κατιφές έγινε καλενδούλη...»
Καί ποιος µένει ασυγκίνητος µπροστά στά ονόµατα πού δί-
νουµε στους άγριους πανσέδες στό Λίνκολνσαϊρ; «Φίλα την στην
πόρτα», «ό Τζάκ στό φράχτη» καί «καθρέφτης της Αφροδίτης»...
23
ΑΓΡΙΟΚΡΙΝΑ (ΙΡΙ∆ΕΣ)
1. Βασικά σχήµατα
2 και 3. Έλαφρή κίνηση πού παρατηρείται καθώς σχεδιάζουµε ένα λου-
λούδι
4. Άγριόκρινο τού νερού
ΑΓΡΙΟΚΡΙΝΑ
Χαρακτηριστικά
σχήµατα
Με τά ονόµατα πού ανέφερα, ελπίζω πώς θά ενθαρρύνω τόν
αναγνώστη νά διευρύνει τή γνώση του γιά τ' αγριολούλουδα,
γιατί φυσικά στό τέλος τέλος µόνο µέ τή δοκιµή µαθαίνουµε νά
τά ξεχωρίζουµε καί νά φτάνουµε στην τελική εκλογή µας, ανά-
µεσα στό τόσο πλούσιο λουλουδένιο εµπόρευµα πού είναι στή
διάθεση του ζωγράφου.
Άπ' όλη τήν ποικιλία τών κήπων καί τών ανθοπωλείων,
έφτιαξα ένα κατάλογο πού βρίσκεται στό τέλος του βιβλίου, κι αν
κι έχω περιλάβει εκεί καί τους ασφόδελους (πού µας γεµίζουν
θάµπωµα καί χαρά, καθώς υπόσχονται τόν ερχοµό της άνοιξης),
µέ τό πολύ ζωηρό κίτρινο χρώµα τους αποδείχνονται, άπ' ό,τι
µου λέει ή πείρα µου, αδέξιο στοιχείο όταν χρησιµοποιούνται
στή ζωγραφική, µαζί µέ άλλα λουλούδια. Κοντά στ' άλλα, σέ παι-
δεύουν πολύ στό ζωγράφισµα!
25
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ
Τό σχεδίασµα των λουλουδιών
Π
ΙΝΑΚΕΣ µέ λουλούδια, όπως εύστροφα παρατηρεί ό Γουίλ-
φριν Μπλάντ, «έγιναν σέ διάφορες εποχές, άπό διαφορετι-
κούς καλλιτέχνες καί γιά διάφορους σκοπούς, άπό τολµηρούς
εξερευνητές στην υπηρεσία της επιστήµης, καί άπό ντροπαλές
γεροντοκόρες «προς δόξαν Θεού»! Άπό τους πρώτους κερδί-
σαµε πολλά, µά ζηµιωθήκαµε άπό τίς τελευταίες, κυρίως επειδή
πλησίασαν µέ υπερβολικό συναισθηµατισµό, καί µιά λανθάνουσα
αδυναµία - πού τή θεωρούσαν λεπτότητα - τή ζωγραφική τους.
Κινδυνεύοντας νά επαναλάβω µιά κοινοτοπία, θά 'λεγα πώς
πρέπει νά µελετήσουµε τά λουλούδια, αν θέλουµε νά τά ζωγρα-
φίσουµε καλά. «∆έστε τά κρινάκια... πώς µεγαλώνουν» - αυτό
ταιριάζει πολύ στον αρχάριο. Καί γιά νά «δούµε» καλά οποιοδή-
ποτε λουλούδι, πρέπει νά καθίσουµε καί νά τό σχεδιάσουµε.
Μόνο τότε µαθαίνουµε τά πάντα γι' αυτό. Τό σχήµα, τή φόρµα,
τήν ξεχωριστή του προσωπικότητα καί τόν τρόπο πού µεγαλώνει.
Κι αυτή ή γνώση εξασφαλίζεται µόνο αν ζωγραφίσουµε τό λου-
λούδι άπό τό πλάι, ανφάς, τρία τέταρτα, άπό πίσω - µέ δυό
λόγια, άπ' όλες τίς µεριές! Τότε θ' ανακαλύψουµε πόσο διαφορε-
τικές είναι αυτές οί όψεις του λουλουδιού, καί πόσο χρήσιµη ή
γνώση τους, όταν ζωγραφίζουµε ένα θέµα µέ λουλούδια, όπου
µερικά φαίνονται ολόκληρα, άλλα, του ίδιου είδους, ίσως προ-
φίλ, ενώ άλλα πάλι φαίνονται άπό πίσω.
Γιατί, αντίθετα άπ' ό,τι ίσως πιστεύετε, θά πρέπει νά σάς το-
νίσω άπό τώρα πώς τά λουλούδια δέν είναι πειθαρχηµένα µον-
τέλα!
Κάθε αεράκι, όσο ελαφρύ κι αν είναι, θά κάνει τό λουλούδι νά
τρεµουλιάσει στό κοτσάνι του, κι αυτό θά συµβεί αν φυτρώσει
στην εξοχή ή στό περιβόλι. Όµως µέσα στην ησυχία καί τήν
άπνοια τοϋ ατελιέ, τά κοτσάνια τών λουλουδιών καµπυλώνουν ή
τεντώνονται, καί τά πέταλα ανοίγουν καί κλείνουν µαγικά, ή
ακόµα γυρίζουν άλλου τό πρόσωπο τους, προς τό φώς, κι αυτό
µπορεί νά µάς ξεβολέψει αρκετά.
26
ΚΡΙΝΑΚΙΑ
∆ιάφορες µορφές της οικογένειας του Κρίνου (βλ. καί νούφαρα, σ. 10)
27
Απ' αυτή τήν άποψη, όταν τά σχήµατα καί τά χρώµατα των
λουλουδιών ζωγραφίζονται σάν µονάδες, ξεχωριστά, µέσα σέ µιά
προσεχτικά σχεδιασµένη σύνθεση, αυτή ή διαφοροποίηση µπο-
ρεί νά δηµιουργήσει σοβαρό πρόβληµα, πού λύνεται µόνο µέ τήν
επίπονη µελέτη.
Πολύ σωστά ειπώθηκε ότι «Ή ευκολία στό χρώµα αποκτιέται
εύκολα, αλλά τό σωστό µάτι γιά τό σχέδιο αποκτιέται µόνο µέ τήν
επίµονη παρατήρηση». Κι αυτή ή σχολαστικότητα καί ή µελέτη
πρέπει νά γίνουν ευχαρίστηση γιά µάς κι όχι υποχρέωση, γιατί τό
θέµα µας, άπό τήν ίδια του τή φύση, φτιάχνει θαυµάσιους πίνα-
κες καί παρουσιάζει µεγαλύτερη ποικιλία σέ σχήµατα, µεγέθη καί
χρωµατισµούς, άπ' όλες τίς ζωντανές µορφές της φύσης.
Έπειτα, ή φύση φροντίζει νά βρίσκονται όλες οι µορφές της, οι
λεπτοµέρειες καί οι προσθήκες, πάντα σέ τέλεια αρµονία µεταξύ
τους. Ετσι ή σπουδή των φύλλων πού συνοδεύουν τά λουλούδια
θά 'πρεπε νά γεννήσει τό θαυµασµό µας, γιά τό πόσο σωστά
ταιριάζουν στό σκοπό τους. Τό φύλλωµα είναι πάντα τό κατάλ-
ληλο γιά τό κάθε λουλούδι, καί τό στηρίζει ή τό επιδείχνει όσο
καλύτερα γίνεται. Κοιτάξτε τά σπαθωτά, γυαλιστερά φύλλα της
τουλίπας, ή τό αγκαθωτό φύλλο του λούπινου. ∆οκιµάστε νά
συγκρίνετε τό απλό σχήµα καί τό µικρό µέγεθος στό φύλλο τοϋ
τριαντάφυλλου, µέ τό φουντωτό καί φτερωτό φύλλωµα του κα-
πουτσίνου, καί σκεφτείτε τί θά γινόταν αν τά φύλλα αυτά άλλα-
ζαν θέση µεταξύ τους!
Σίγουρα µάς βοηθάει αν, προσπαθώντας νά ζωγραφίσουµε τά
λουλούδια σωστά, ανταµειφθούµε ζωγραφίζοντας τα καλά καί
µέ άνεση, γιατί πρέπει νά πούµε πώς τά αδέξια ζωγραφισµένα
λουλούδια, πού είναι αποτέλεσµα µεγάλης προσπάθειας, όσο κι
αν φροντίσουµε τή θέση καί τό χρώµα τους, δέ θά ικανοποιή-
σουν τον έµπειρο κριτικό. Γιατί όλα τά λουλούδια, αν καί ϊσως
δέν ασκούν τήν Ίδια έλξη, έχουν µιά χάρη, µιά προσωπικότητα,
µιά ξεχωριστή ποιότητα τύπου καί σχήµατος καθώς καί χρώµα-
τος, πού πρέπει νά τή µελετήσουµε καί νά τή µιµηθούµε µέ
αγάπη καί φροντίδα.
Όταν λοιπόν ζωγραφίζουµε τό λουλούδι, έχει σηµασία, όπου
γίνεται, νά περιλάβουµε καί τό φύλλο, καί νά προσέξουµε τό
µέγεθος του σέ σχέση µέ τό λουλούδι, καί τόν ξεχωριστό τρόπο
πού αναπτύσσεται. Ό Γουώλτερ Χούντ Φίτς λέει, µέ τό δίκιο του,
28
ΚΡΙΝΑΚΙΑ ΣΕ ΒΑΖΟ
ΝΤΑΛΙΕΣ
Χαρακτηριστικό κυκλικό σχήµα στην ανάπτυξη τής ΝΤΑΛΙΑΣ.
κατά τή γνώµη µου, ότι «κάποια γνώση βοτανικής, έστω κι ελάχι-
στη, έχει µεγάλη αξία, γιατί δίνει στον καλλιτέχνη τή δυνατότητα
ν' αποφύγει λάθη πού διαιωνίζονται ακόµα καί σε έγκυρα σχέδια,
όπως π.χ. ό αφύσικος αριθµός στηµόνων σ' ένα λουλούδι ή πάλι
τό νά του βάλουµε µικρότερη ωοθήκη άπό τό κανονικό, ή τό
αντίθετο... πράγµατα πού καί µέ λίγη έστω γνώση, µπορούν ν'
αποφευχθούν». Καί προσθέτει: «Είναι πολύ πιό έγκυρο νά δίνεις
µέ τό έργο σου ένα παράδειγµα παρά µιά προειδοποίηση». Θαυ-
µάσια παρατήρηση.
Ετσι, ακόµα καί σ' ένα ίσιο κοτσάνι, υπάρχει πάντα κάποια
καµπύλη, καί πρέπει ακόµα νά προσέξετε αν τό κοτσάνι είναι
τετράγωνο, στρογγυλό, ραβδωτό κλπ. Όταν φτιάχνουµε φύλλα,
είναι καλύτερο νά ζωγραφίζουµε πρώτα τό κεντρικό τους νεύρο,
φροντίζοντας νά 'χει πάντα κάποια καµπύλη, καί νά σηµειώνουµε
πού αρχίζουν οι διακλαδώσεις των άλλων νεύρων.
Θά πρέπει επίσης νά προσέξουµε ότι τά φύλλα εϊναι εϊτε
«απλά» όσο άφορα τό περίγραµµα τους, εϊτε πριονωτά, αγκα-
θωτά ή λοβωτά, καί πώς έχουν τή συνήθεια νά γυρίζουν προς τά
πάνω στην άκρη. Μέ τά λουλούδια, ένα απλό παράδειγµα γιά νά
ξεκινήσουµε είναι τά ήρανθή. Πιό πολύπλοκα σχήµατα έχουν: τό
άγριόκρινο, τό νεροκάρδαµο, τό άκόνιτο καί ή φούξια. 'Εκείνα
πού λέγονται χειλανθη έχουν συνήθως διάφορους τύπους, καί ό
...και µερικές όψεις του ΓΑΡΙΦΑΛΟΥ
ΣΚΟΙΝΟΠΡΑΣΑ, ΥΠΟΥΡΙ∆ΕΣ ΚΑΙ ΠΡΑΣΙ-
ΝΑ∆ΕΣ
ΤΟΥΛΙΠΕΣ ΚΑΙ ΝΑΡΚΙΣΟΙ
ΒΑΤΟΜΟΥΡΑ ΚΑΙ ΦΥΛΛΑ
ΤΥΦΗ, ΜΥΡΤΙΑ ΚΑΙ ΕΛΑΤΟ
σωλήνας µπορεί νά είναι µακρύτερος άπό τόν κάλυκα, καί τό
πάνω χείλος κοντύτερο ή µακρύτερο άπό τό κάτω. Άπ' όλα τά
λουλούδια, ίσως ή ορχιδέα είναι πιό δύσκολο νά σχεδιαστεί, γιατί
έχει τέτοιες ποικιλίες σχήµατος, µεγέθους, φόρµας καί χρώµα-
τος! Καί µόνο οι λεπτοµέρειες µπερδεύουν τό µάτι, γιατί αποτε-
λείται άπό τήν ωοθήκη, πού τήν υπερκαλύπτουν τρία σέπαλα,
δύο πέταλα, ένα χείλος καί µία στήλη.
Αν αναλογιστούµε τόν αριθµό καί τήν ποικιλία των λουλου-
διών πού είναι στή διάθεση του ζωγράφου, δεν υπάρχει κίνδυνος
νά µας λείψουν τά µοντέλα, παρόλο πού δέν είναι όλα εύκολο νά
τά βρούµε, ούτε καί εξίσου ελκυστικά γιά ζωγραφική ή σχέδιο.
∆έν πρέπει όµως νά ξεχνάµε, όταν µάς λείπει τό ζωγραφικό
υλικό, πώς τά αγριολούλουδα, όπως είπα καί πιό πρίν, ζωγραφί-
ζονται εξίσου καλά καί συµµορφώνονται ανάλογα µέ τή σύνθεση,
γι' αυτό καί δέν πρέπει νά τ' αποκλείσουµε. Γιά τήν εικονογρά-
φηση αυτού του κεφαλαίου, δίνω ελπίζω αρκετά παραδείγµατα
άπό λεπτοµέρειες λουλουδιών, γιά ν' ανοίξω τήν όρεξη τού ανα-
γνώστη, ν' αρχίσει κι αυτός µιά δική του συλλογή µέ σπουδές
λουλουδιών.
Γιά τά σχέδια αυτά, νοµίζω πώς οι περισσότεροι καλλιτέχνες
χρησιµοποιούν κοινό µολύβι, καί µάλιστα αρκετά σκληρό. Πάν-
τως έγώ προτιµώ τό µαλακό µολύβι (Β ή ΒΒ), γιατί φτιάχνει µιά
πιό κρουστή γραµµή καί, αντίθετα άπό τό γραφίτη, δέ γυαλίζει
όταν τό χρησιµοποιούµε γιά βαθιούς τόνους. Τό κάρβουνο, αν
καί κατά γενική παραδοχή είναι περισσότερο ευαίσθητο καί υπο-
βλητικό άπό τά άλλα, δέν έχει τήν ουσιαστική ακρίβεια πού απαι-
τείται καί, ακόµα κι όταν φιξαριστεί στό τέλος, δέ δένει καλά µέ
τά αραιωµένα χρώµατα καί σέ πολλές τέτοιες σπουδές ξεχωρι-
στών λουλουδιών, τό πέρασµα ενός αραιωµένου χρώµατος είναι
προτιµότερο καί δίνει µιά πρόσθετη ποιότητα, πού, ιδιαίτερα στά
βοτανολογικά σχέδια, καταλήγει σέ γοητευτικά αποτελέσµατα.
Ή χρήση χρωµατιστών µολυβιών είναι άλλη µιά ελκυστική µέ-
θοδος, µέ τήν οποία µπορεί νά ενισχυθεί περισσότερο τό ασπρό-
µαυρο σχέδιο. Ή πλατιά γκάµα χρωµάτων τους είναι ικανοποιη-
τική καί µέ τό παραπάνω γιά τήν πιστή απεικόνιση τού πρωτότυ-
που χρώµατος.
Καλό είναι νά φιξάρουµε τό αρχικό σχέδιο πρίν τό δουλέ-
ψουµε µέ χρωµατιστά µολύβια, γιατί αλλιώτικα δουλεύοντας τό
3 3
χρώµα, υπάρχει κίνδυνος νά µουτζουρωθει τό σχέδιο.
∆έν πρέπει επίσης νά επιχειρήσουµε κανένα περίπλοκο
χρώµα στο φόντο, καί αν θέλουµε µόνο µιά επίπεδη απόχρωση,
τότε συστήνω τό ελαφρά χρωµατισµένο χαρτί, γιατί υπάρχει σέ
πολλές αποχρώσεις στά ειδικά καταστήµατα καί µπορείτε νά δια-
λέξετε τή σκιά πού θά εναρµονίζεται µέ τό χρωµατιστό σχήµα
τών λουλουδιών.
Αν µάλιστα πρωταρχικό µέληµα µας είναι νά ξεκινήσουµε µέ
σπουδές τών µεµονωµένων λουλουδιών, όπου θά µπορέσουµε
νά προσέξουµε καλύτερα τά χαρακτηριστικά τους, τότε αυτό
πού θεωρείται επίπονη δουλειά, θ' αποδειχτεί µιά ευχαρίστηση
πού ανταµείβει. Σέ όσους όµως άπό τους αναγνώστες µου απο-
φεύγουν µιά τόσο ακριβή άσκηση, καί βλέπουν καχύποπτα κάθε
ζωγραφισµένο λουλούδι σάν προϊόν µιας τόσο περίπλοκης έπι-
ΓΕΡΑΝΙ
1. Λουλούδια καί φύλλα
2. Πλαϊνή άποψη, πού δείχνει τήν ένωση λουλουδιών καί φύλλων
πάνω στό κοτσάνι
ΟΡΤΑΝΣΙΑ
Μικρά λουλουδάκια πού
µεγαλώνουν σέ µπουκέτα
θεώρησης, θά συνιστούσα νά επιχειρήσουν τήν εντελώς αντί-
θετη προσέγγιση! Θά τους συµβούλευα νά ξεκινήσουν ανέµελα,
µ' ένα φορτωµένο πινέλο, χωρίς νά γίνει πρώτα τό σχέδιο, µέ
µοναδικό τους κίνητρο τήν έντονη επιθυµία νά αποδώσουν τήν
εντύπωση των λουλουδιών σάν κάτι ζωντανό. Όσο όµως κι αν
τολµώ νά πώ πώς, αν αυτή είναι ή προσωπική σας αντίδραση
απέναντι στά λουλούδια, τότε έτσι θά πρέπει νά προσπαθήσετε
νά τά ζωγραφίσετε χωρίς νά τό πολυσκεφτοσαστε, εϊναι αναγ-
καία κάποια επιφύλαξη ή προειδοποίηση, γιατί πάνω στή βιασύνη
νά δηµιουργηθεί µιά έκρηξη χρωµάτων, µέ εντυπωσιακό αποτέ-
λεσµα, µπορεί στην αρχή νά πετύχετε µόνο ένα λουλουδένιο
πυροτέχνηµα, πού θά τυφλώνει τό µάτι καί δέ θά τό αφήνει νά
µελετήσει. Προσπαθήστε λοιπόν ν' αντισταθείτε σ' αυτή τήν πα-
ρόρµηση, καί έπιχειρήστε κάτι λιγότερο συναισθηµατικό, τουλά-
χιστο στην αρχή!
35
1. 'Ολόκληρο
2. Κλωνάρι µέ φύλλα
3. Πλάι
ΑΓΙΟΚΛΗΜΑ
2
3
ΦΟΥΞΙΑ
Φαίνεται ό χαρακτηριστικός τρόπος ανά-
πτυξης προς τά κάτω
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
Η ακουαρέλα
Γ
ΙΑ ΤΗΝ απεικόνιση των λουλουδιών χρησιµοποιήθηκαν κάθε
φορά καί διαφορετικά µέσα καί τεχνικές. Αν ρωτήσετε
πέντ' έξι επαγγελµατίες ζωγράφους πώς ζωγράφισαν ένα πίνακα
µέ λουλούδια, θά σάς εκθέσουν πιθανότατα λογής λογής µεθό-
δους, Ιδιαίτερα όσο άφορα τήν τεχνική, ίσως διαφορετικές
µεταξύ τους. Καθένας θ' αναπτύξει τό δικό του στυλ καί τό δικό
του µέσο, καί θά εκφράσει τήν ξεχωριστή του προτίµηση γιά
ορισµένα λουλούδια. Αυτό είναι αναπόφευκτο καί φυσικό, γιατί
αλλιώτικα όλοι οι πίνακες τους θά είχαν µιά ισοπεδωτική οµοιο-
µορφία. Σάν επαγγελµατίες όµως, µέ εφόδια γιά τή συγκεκρι-
µένη δουλειά τους, θ' αποκαλύψουν όλοι ένα κοινό σηµαντικό
παράγοντα. Καθένας θά ξεκινήσει µέ µιά γνώση τής σύνθεσης, κι
έτσι θά βασίσει τή ζωγραφική του σ' ένα αποδεκτό σχέδιο. Πέρα
λοιπόν άπό συµβουλές γι' αυτό τό µέσο, κάθε προσπάθεια νά
παρουσιαστεί µιά ολοκληρωµένη µέθοδος, θά έπνιγε τήν επιθυ-
µία τοϋ σπουδαστή νά εκφραστεί προσωπικά. Τό µόνο πού µπορώ
νά ελπίσω, είναι νά προτείνω έναν τρόπο, βγαλµένο άπό τήν
εµπειρία µου, πού θά βοηθήσει τόν αρχάριο ν' αποφύγει τίς πιό
κλασικές παγίδες - πού θά αγνοήσει τόσο συχνά, µέσα στον εν-
θουσιασµό καί τήν ανυποµονησία του νά φτιάξει έναν ολοκλη-
ρωµένο πίνακα. Πρέπει λοιπόν νά καταλάβουµε καλά, ότι τά επό-
µενα κεφάλαια γιά τή ζωγραφική λουλουδιών µέ λάδι καί ακουα-
ρέλα, απευθύνονται στον αρχάριο πού θέλει κάποια σταθερή µέ-
θοδο γιά νά ξεκινήσει, καί πού θά τήν ακολουθήσει ώς τή στιγµή
πού θά νιώσει έτοιµος νά καθορίσει τή µελλοντική του πορεία
µέσα στή χώρα των λουλουδιών - µέ τά συναρπαστικά µονοπάτια
της, πού θά τόν δελεάσουν νά φύγει άπό τήν πεπατηµένη.
Μία, Ίσως γιά µερικούς ή µοναδική, παραδεκτή καί παραδο-
σιακή µέθοδος όταν ζωγραφίζουµε λουλούδια µέ ακουαρέλα, εί-
ναι νά ξεκινήσουµε µ' ένα ελαφρό σκίτσο, φτιαγµένο µέ µολύβι,
πού θά χρησιµοποιηθεί µόνο γιά τό στήσιµο τής σύνθεσης στό
χαρτί. Μ' αυτό θά ορίσουµε «κατά προσέγγιση» τό σχήµα τών
λουλουδιών (άφοϋ κινούνται αδιάκοπα), τά διαστήµατα µεταξύ
3 8
11 π.µ. 12 Αύγ.
11 π.µ. 14 Αύγ.
11 π.µ. 15 Αύγ.
11 π.µ. 16 Αύγ.
Πέντε µέρες στή ζωή ενός τριαντάφυλλου
ΓΛΑ∆ΙΟΛΕΣ
1. Πλάι
2. Λουλούδια σέ κοτσάνι
3. Λουλούδια σέ κοτσάνι
4. Λουλούδι
5. Κατεύθυνση ανάπτυξης
2
4
3
5
1
ΦΡΕΖΙΑ
1. Σχηµατισµός µπουκέτου
2. Λουλούδι, πλάι
3. Κόκκινες φρέζιες
4. ∆ιπλή ποικιλία
τους, τά κοτσάνια, τά φύλλα καί τήν κορυφή του βάζου ή της
κούπας. Αν καί δέ βάζουµε λεπτοµέρειες, κι ούτε χρειάζονται, µ'
ένα βιαστικό σκίτσο διακινδυνεύουµε τή στερεότητα τοΰ βασι-
κού σχεδίου, καί καθώς όλη ή ζωγραφική θά στηριχτεί στό πι-
νέλο, έχει µεγάλη σηµασία όπως είπα πιό πάνω, νά έχουµε ασκη-
θεί στό σχέδιο των λουλουδιών, γιατί χρειάζεται απαραίτητα
απόλυτη ακρίβεια καί λεπτότητα όταν τά ζωγραφίζουµε.
Βασικός σκοπός είναι ουσιαστικά ν' αποφύγουµε κάθε έν-
δειξη προσπάθειας, πού είναι οδυνηρά αισθητή όταν υπάρχουν
πολλές στρώσεις χρώµατος. Άπ' αυτή τήν άποψη λοιπόν, τό
ανακάτεµα στην παλέτα θά πρέπει νά περιοριστεί στό ελάχιστο,
γιατί πέρα άπό τό χρονικό παράγοντα, ή ύπερβολική άνάµειξη θά
καταστρέψει τή φρεσκάδα καί θά θολώσει τή διαύγεια τών χρω-
µάτων σας. Καί γιά νά εξασφαλίσετε τή µεγαλύτερη δυνατή κα-
θαρότητα τοϋ χρώµατος, σας συµβουλεύω νά έχετε δύο δοχεία
µέ νερό, έτσι πού τό πινέλο σας νά µή λερώνεται µέ τά λεπτό-
41
1
2
3
4
ΧΡΥΣΑΝΘΕΜΑ ΣΕ
ΓΥΑΛΙΝΟ ΜΠΟΥΚΑΛΙ
ΤΟΥΛΙΠΕΣ
τατα υπολείµµατα από τά προηγούµενα καθαρίσµατα. Θά πρέπει
ακόµα νά θυµηθείτε ότι κάποια απώλεια στη λαµπρότητα του
χρώµατος είναι οπωσδήποτε αναπόφευκτη, όταν τό σχέδιο στε-
γνώνει.
Σύµφωνα µέ τήν παραδοσιακή συνήθεια, πρίν ζωγραφίσετε,
τό χαρτί σας θά πρέπει νά µουσκευτεί ολόκληρο, γι' αυτό πρέπει
νά διαλέγετε γερό καί ανθεκτικό χαρτί άν θέλετε ν' αποφύγετε
τίς ζάρες στην επιφάνεια. (Τό ειδικό χαρτί ακουαρέλας σάς γλι-
τώνει άπό όλους αυτούς τους κινδύνους). Τό πλεονέκτηµα όταν
δουλεύετε σέ νωπή επιφάνεια, είναι ότι οι πινελιές σας θά διατη-
ρηθούν πλατιές καί χυτές καί γι' αυτό τό λόγο τά πρώτα σας
χρώµατα θά πρέπει νά µπουν πολύ δυνατά, γιά νά καταπολεµή-
σουν τήν πρόσθετη υγρασία τοϋ χαρτιού. Ίσως αυτό σάς φαίνε-
ται δύσκολο, αλλά άν δεχτείτε τήν αρχή, ή πρακτική θά σάς επι-
βεβαιώσει σύντοµα πόσο αληθινή είναι, πράγµα πού θά τό δείτε
εξάλλου καθαρά ακόµα κι άν δέν τήν ακολουθήσετε, γιατί τίποτα
δέ µοιάζει λιγότερο µέ λουλούδι, άπό µιά σφιχτή καί στεγνή ζω-
γραφιά. Όλες οι λεπτοµέρειες της φόρµας καί τού τόνου θά
πρέπει ν' αφεθούν γιά όσο τό δυνατό αργότερα, γιατί είναι ανα-
γκαίες γιά νά τονίσουν τά χαρακτηριστικά των λουλουδιών πού
διαλέξατε, κι αυτοί οι προσδιορισµοί - όταν έρθει ή σειρά τους -
δέν πρέπει νά παραµεληθούν, αλλά νά προστεθούν µέ ακρίβεια
καί πολύ ανάλαφρες πινελιές. Μόνο µ' αυτό τόν τρόπο θά πετύ-
χουµε µιά σωστή συγχώνευση.
Θά καταλάβετε πολύ γρήγορα ότι τά λουλούδια είναι ανυπά-
κουα καί κινούνται σχεδόν σάν άνθρωποι! «Μόνο εκείνοι πού
επιχείρησαν νά ζωγραφίσουν λουλούδια, µπορούν νά ξέρουν
πόσο απείθαρχα µοντέλα είναι, πόσο γρήγορα ανοίγουν τά πέ-
ταλα καί καµπυλώνουν τά κοτσάνια».
Όπως προειδοποίησα κιόλας τόν αναγνώστη, όσο στατικά κι
άν φαίνονται τά λουλούδια, αλλάζουν ουσιαστικά ανεπαίσθητα
θέση κάθε τόσο, καί κυρίως εκείνα πού έχουν µακρουλά κοτσά-
νια, σάν τίς τουλίπες καί τους άσφόδελους, ένώ οι δρακοντιές
κινούνται πολύ περισσότερο, επειδή έχουν σαρκώδη κοτσάνια.
Θά πρέπει επίσης νά θυµόµαστε ότι τά περισσότερα λουλούδια
µέ σαρκώδη κοτσάνια (όχι όµως αυτά πού έχουν ξυλώδη κοτσά-
νια) γυρίζουν πάντα τά κεφάλια τους στό φώς. Αν αγνοεί κανείς
αυτές τίς µικρές λεπτοµέρειες, τότε τό ξεκίνηµα ενός αρχάριου
43
µπορεί νά γίνει πιό δύσκολο όταν, µέ ίσους τους υπόλοιπους
όρους, ή ίδια ή δουλειά παρουσιάζει αρκετά προβλήµατα γιά τό
µάτι καί τό χέρι.
Έπειτα, τό χρώµα πολλών λουλουδιών είναι τόσο εκτυφλω-
τικό ή πάλι τόσο αχνό, ώστε µιά προσέγγιση στην απόχρωση καί
τόν τόνο του πρωτότυπου είναι τό µόνο πού µπορούµε νά ελπί-
σουµε. Ετσι, κάθε καθυστέρηση γιά νά συγκεντρωθούµε στό
«χάδι του αντικειµένου», θά καταλήξει µόνο σέ κοπιαστική ζω-
γραφική.
Ό αναγνώστης θά ήταν καλό νά διαλέξει ένα απλό καί φω-
τεινό φόντο, πού νά συνδυάζει ένα ή δύο άπό τά χρώµατα πού θά
χρησιµοποιηθούν, καί θά τ' απλώσει πάνω στό χαρτί όσο είναι
ακόµα υγρό. Αυτή ή φόρµουλα δέν πρέπει νά γίνει ποτέ κανόνας,
αλλά στίς πρώτες φάσεις θά εξυπηρετήσει τό σκοπό της, έµποδί-
ΝΕΡΟΚΑΡ∆ΑΜΟ
1. ∆ιάφορες θέσεις
λουλουδιού
2. ∆ιάταξη φύλλων και
λουλουδιών
2
1
ΥΑΚΙΝΘΟΙ µέ λεπτοµέρειες
ζοντας τό φόντο νά γίνει πολύ χτυπητό, καί κατά συνέπεια πολύ
«φορτωµένο», πράγµα πού κινδυνεύει νά τό φέρει µπροστά άπό
τά λουλούδια σας.
Πριν στεγνώσει αυτό τό χρώµα, καί µέ µεγαλύτερο ίσως πι-
νέλο άπ' όσο κρίνετε αναγκαίο, χρωµατιστέ τό σχήµα των λου-
λουδιών σας, αρχίζοντας άπό κείνα πού αποτελούν τό περί-
γραµµα όλου του σχεδίου, έτσι πού οι άκρες νά σµίγουν απαλά
µέ τό χρώµα του φόντου. Μ' αυτό τόν τρόπο τά λουλούδια δέ θά
φαίνονται «ξεκοµµένα», πράγµα πού δύσκολα θ' αποφύγετε αν
τό φόντο είναι στεγνό ή αν τό χρωµατίσετε µετά τά λουλούδια.
Βάψτε όλα τά φύλλα µέ πιό ζεστό πράσινο άπ' ό,τι σάς φαίνονται
πώς είναι, κι όταν τά φύλλα βρίσκονται σέ στενή επαφή µέ τό
φώς ή µέ άσπρα λουλούδια, ό πιό δυνατός ή πιό µαλακός τόνος ή
τίντα θά εντείνει τή λαµπρότητα, πού είναι τόσο δύσκολο νά
πετύχουµε χωρίς τό λευκό. (Οι καθαρολόγοι στην ακουαρέλα
αποφεύγουν τόσο συµπαγή χρώµατα, αλλά υπάρχουν περιπτώ-
σεις οπού τό µέσο δικαιώνει τό σκοπό).
45
Όταν ή ζωγραφική σας έχει τελειώσει, γεννιέται ένας σχεδόν
ακαταµάχητος πειρασµός νά προσθέσετε κάποια τελευταία λε-
πτοµέρεια, πού τώρα φαίνεται καθαρά αν συγκρίνετε κοµµάτι
κοµµάτι τή ζωγραφική σας µέ τό πρωτότυπο. Τό µόνο πού χρεια-
ζόσαστε είναι µιά δυό πινελιές, όµως αλίµονο, σπάνια σταµατάτε
έκεΐ, κι ανακαλύπτετε πώς αρχίζετε νά τά ξαναδουλεύετε όλα
άπ' τήν αρχή. Ένα τόσο λαθεµένο τελείωµα πρέπει νά τό αποφύ-
γετε µέ κάθε θυσία (τό ξέρω καί γώ άπό τήν πείρα των πρώτων
µου προσπαθειών). Πρότεινα αύτη τή µέθοδο σάν ένα τρόπο µέ
τόν όποιο θά µπορέσετε ν' αποφύγετε τίς πιό φανερές παγίδες.
Μένουν ωστόσο ακόµα πολλά αναπάντητα ερωτήµατα, πού µόνο
ή προσωπική πρακτική, ή µελέτη καί τό πείραµα θά καταφέρουν
νά τους δώσουν ικανοποιητικές απαντήσεις. Γιά πολλούς, κι
ανάµεσα σ' αυτούς θά πρέπει νά κατατάξω καί τόν εαυτό µου, ή
ευαίσθητη καί γρήγορη εντύπωση είναι συχνά ανώτερη άπό τήν
πιστή καί προσεχτική αναπαράσταση. Ή ζωή των λουλουδιών δέν
εξαρτάται άπό ταµπέλες, οϋτε ή φρεσκάδα καί ή ποίηση τους
άπό τήν ευσυνείδητη ταξινόµηση (ιδιαίτερα στην τεχνική της
ακουαρέλας). Σίγουρα όµως θά υπάρξουν µερικοί αναγνώστες,
πού αυτή ή ταχτική του «Premier Coup» δέ θά τους συγκινήσει.
∆ΕΝΤΡΟΜΟΛΟΧΑ
1. 'Ανάπτυξη του φυτού σέ σχήµα
πυραµίδας
2. ∆ιάταξη φύλλων και λουλου-
διών στό κοτσάνι
3. Λουλούδι
4. Λουλούδι, πλάι
5. Λουλούδι, πίσω όψη
47
ΠΗΓΟΥΝ Ι ΕΣ
1. 'Ολόκληρες
2. Πίσω όψη
3. Πλάι
Ίσως πιστέψουν πώς απαιτεί υπερβολική επιδεξιότητα, πώς είναι
µιά τεχνική του «όλα ή τίποτα», καί ή επιτυχία της βασίζεται σέ
µιά ικανότητα πού ϊσως τή θεωρούν πέρα άπό τίς δυνάµεις τους.
Σ' αυτούς θά συνιστούσα ένα σχέδίο µέ ακουαρέλα, όπου τό
χρώµα µπαίνει πάνω άπό ένα προσεχτικό καί ολοκληρωµένο σχέ-
διο, σέ µιά διαδοχή διάφανων στρωµάτων. Αυτά (αφού στην
περίπτωση τους ή ταχύτητα δέν παίζει ρόλο) µπορούν νά συνται-
ριαστούν προσεχτικά µέ τό χρώµα καί τίς αποχρώσεις τού κάθε
πρωτότυπου λουλουδιού.
Πολλοί όµορφοι πίνακες µέ λουλούδια γίνονται µ' αυτό τό
48
ΑΣΦΟ∆ΕΛΟΙ
1. ∆ιπλός ασφόδελος, ολόκλη-
ρος
2. Πλάι
3. Πίσω όψη
4. Τέσσερα στάδια ανάπτυξης
5. Μονός ασφόδελος, πλάι
6. Μονός ασφόδελος, ολόκληρος
7. Μονός ασφόδελος, πίσω όψη
9. Γερµένος
49
µέσο. Τό ακριβές περίγραµµα κάθε πετάλου διατηρείται, καί τό
αποτέλεσµα ασκεί ιδιαίτερη έλξη στους φιλανθείς, γιά τους
οποίους ή απόλυτη οµοιότητα είναι βασική ποιότητα.
Πέρασα κι έγώ πολλές ευτυχισµένες ώρες, µελετώντας µ'
αυτό τόν τρόπο συστηµατικά, δίχως νά βιάζοµαι, καί µέ ειλικρινή
αγάπη, τά λουλούδια. Μερικά παραδείγµατα πού διάλεξα δεί-
χνουν τά διάφορα στυλ πού χρησιµοποίησα, ενώ οι λεζάντες
τους θά σας δώσουν, ελπίζω, αρκετές πληροφορίες, αν θέλετε ν'
ακολουθήσετε τήν ίδια προσεχτική απεικόνιση τών λουλουδιών.
ΚΥΚΛΑΜΙΝΑ
Σχήµατα λουλου-
διών καί φύλλων καί
τρόπος ανάπτυξης
Προσέξτε τις τρεις καθοδηγητικές γραµ-
µές γιά τή διάταξη
Προσωπική τεχνική
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ
Τό λάδι
Η
ΠΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ του λαδιού προσφέρεται θαυµάσια γιά
πολλούς τύπους ζωγραφικής λουλουδιών, όπου ή ποιότητα
της υφής καί ή λαµπρότητα των χρωµάτων, τό βάθος καί τό σχέ-
διο, ή τελειότητα καί ή εντύπωση, ενυπάρχουν στό τεχνικό επί-
τευγµα.
Ορισµένα λουλούδια πάλι, ιδιαίτερα εκείνα πού, στην ωριµό-
τητα τους, πετυχαίνουν µιά φανερή τρίτη διάσταση ή «απαλή
στερεότητα», µπορούν ν' αναπαρασταθούν σωστά µόνο µέ µιά
ρωµαλέα τεχνική, πού σηµαίνει απλόχερη χρήση χρώµατος. Τό
παχύ χρώµα πρέπει νά χρησιµοποιείται άφοβα, γιά νά πετύχουµε
καί τό βάθος καί τόν πλούτο των χρωµάτων. Καί επειδή στίς
περισσότερες περιπτώσεις αυτό τό αποτέλεσµα µπορεί νά έπι-
τευχθεί µόνο µέ µιά διαδοχή «στρωµάτων», µόνο στην ελαιο-
γραφία, αντίθετα άπό τήν ακουαρέλα, τά διαδοχικά στάδια - οι
αλλεπάλληλες στρώσεις χρωµάτων, τό ξαναζωγράφισµα καί τό
βερνίκωµα - µπορούν νά γίνουν χωρίς νά χαλάσουν διόλου τήν
ποιότητα της υφής ή νά µειώσουν τόν αυθορµητισµό του έργου.
Μάλιστα, µ' ένα ασκηµένο χέρι, αυτή ή σκόπιµη διαδικασία µπο-
ρεί νά εντείνει τόν πλούτο του τελειωµένου πίνακα.
Ό καµβάς είναι εξίσου δεκτικός, σ' αυτή τήν πλαστική µετα-
χείριση, ιδιαίτερα όταν χρησιµοποιείται καί σπάτουλα, γιά νά εν-
τείνει τήν εντύπωση της πραγµατικότητας καί νά τονίσει τή φω-
τοσκίαση ή τό φως.
Καί φυσικά τό φώς θά πρέπει νά είναι µιά άπό τίς βασικές
φροντίδες µας, γιατί χρησιµοποιώντας το µπορούµε νά προβά-
λουµε ή νά κρύψουµε, νά αποκαλύψουµε ή νά υποτάξουµε δια-
κριτικά τίς αναλογίες της σύνθεσης µας πού θά συµβάλουν στό
επιθυµητό αποτέλεσµα.
Κάθε προσπάθεια λοιπόν νά περιγράψουµε τά διαδοχικά στά-
δια της ζωγραφικής λουλουδιών µέ λάδι, πρέπει οπωσδήποτε ν'
αρχίσει άπό τούτο τό θέµα: τό πώς δηλαδή νά φωτίσουµε τά
λουλούδια µας. (Ή πείρα είναι προνόµιο όλων εκείνων πού επω-
φελήθηκαν άπό τά µαθήµατα της ζωγραφικής λουλουδιών, καί
σίγουρα ό φωτισµός είναι ένα άπ' αυτά).
5 2
Μή ζωγραφίζετε στην τύχη ένα βάζο µέ λουλούδια όπου τό
δείτε. ∆οκιµάστε το σέ διαφορετικές θέσεις, σέ µιά γωνία, απέ-
ναντι άπό ένα παράθυρο, µπροστά σ' ένα παράθυρο ή κουρτίνα·
έτσι µόνο, όταν τό µετακινείτε σέ διαφορετικά επίπεδα, θ' ανα-
καλύψετε τί διαφορές µπορεί νά προκαλέσει ό φωτισµός σέ µιά
οµάδα λουλουδιών.
Νοµίζω πώς ό σπουδαστής θ' ανακαλύψει ότι, γενικά, οι πίνα-
κες µέ λουλούδια συνθέτονται πιό ικανοποιητικά σέ κατακόρυφη
παρά σέ οριζόντια θέση, εκτός κι αν τά λουλούδια στολίζουν µιά
Μπροστά σέ παράθυρο. (Κατάλληλο γιά λάδι)
53
Σκιές πού βοηθούν τή σύνθεση
54
ρηχή κούπα ή καλάθι. Αυτά τά δοχεία προσφέρονται ιδιαίτερα
καλά γιά λουλούδια πού ζωγραφίζονται µέ µοντέρνα τεχνοτρο-
πία, γιατί προσφέρουν πλατύ πεδίο γιά µιά ευφάνταστη διάταξη,
πού συµφωνεί θαυµάσια µέ τίς µοντέρνες τεχνικές. Γιατί οι πίνα-
κες λουλουδιών, άν είναι πραγµατικά σύγχρονοι, θά πρέπει νά
είναι χαρακτηριστικοί της µόδας πού επικρατεί στό στόλισµα των
λουλουδιών - πού ευτυχώς έχει ξεπεράσει τή φάση: «νά βάλουµε
τά λουλούδια στό βάζο»! (Πρέπει ωστόσο ν' αναγνωρίσουµε ότι
πρώτος ό Φαντέν - λά Τουρ χρησιµοποίησε πανέρι γιά µία τουλά-
χιστο άπό τίς συνθέσεις του µέ τριαντάφυλλα).
Γιά ν' αποφύγουµε κάποιες φορές τόν πολύ συνηθισµένο πί-
νακα ενός βάζου µέ λουλούδια, βάζουµε και κάποιο άλλο αντι-
κείµενο - µιά ψαλίδα, ένα γάντι κηπουρικής, κάτι πού νά φαίνεται
φυσικό κι όχι επιτηδευµένο (σάν τό πεσµένο λουλούδι δίπλα στό
βάζο).
Ας είµαστε ειλικρινείς: ή ζωγραφική τών λουλουδιών µπορεί
νά γίνει µιά τροµερά συµβατική σύνθεση, γι' αυτό αξίζει τόν κόπο
ν' αναζητήσουµε κάτι καινούριο στή διάταξη τών λουλουδιών, κι
αυτό όπως είπα καί πρίν, µπορούµε νά τό πετύχουµε µόνο άν
βάλουµε τά λουλούδια πάνω σ' ένα ράφι ή χαµηλό σκαµνί, ή καί
στό πάτωµα ακόµα, τέλος πάντων οπουδήποτε εκτός άπό τήν
επιφάνεια ενός καλογυαλισµένου τραπεζιού.
Αφού φροντίσουµε αυτά τά σηµεία, καθώς καί τό θέµα τοϋ
µεγέθους καί τό άν θά γίνει κατακόρυφη ή οριζόντια σύνθεση (τό
σηµαντικότερο), µπορούµε ν' αρχίσουµε νά ζωγραφίζουµε τό
σχέδιο µας µ' ένα κοµµάτι κάρβουνο - καί καθαρή συνείδηση. "Αν
καί δέν είναι ανάγκη ν' αφήσετε περιθώριο γύρω γύρω άπό τό
σχέδιο τών λουλουδιών, σηµασία έχει νά φροντίσετε τή σύνθεση
σας, γιά νά µή φαίνεται µπουκωµένη, πράγµα πού σίγουρα θά
γίνει άν όλα τά εξωτερικά λουλούδια ή φύλλα ζωγραφιστούν ώς
τήν κορυφή ή τά πλάγια του πίνακα σας. Οπωσδήποτε αφήστε
µερικά φύλλα νά βγουν άπ' τήν εικόνα, ιδιαίτερα στην κορυφή,
αλλά άν γίνει κάτι τέτοιο σ' όλες τίς πλευρές του καµβά, σίγουρα
ή ζωγραφική σας θά µοιάζει µέ λεπτοµέρεια ενός µεγαλύτερου
πίνακα. Όταν τό θέµα είναι κατακόρυφο, καί χρησιµοποιείτε
ψηλό βάζο, φροντίστε νά µήν ξεπερνάει ή κορυφή τοϋ βάζου τή
µέση της εικόνας, κι επίσης ή γραµµή του φόντου, πού σηµα-
δεύει τά όρια τής κορυφής τοϋ τραπεζιού, νά µήν ξεπερνάει τή
µέση τοϋ βάζου. Στά οριζόντια θέµατα, όπου ρηχές κούπες µέ
55
Παραδοσιακή διάταξη γιά
υδρία
Πρωτότυπη διάταξη κατάλ-
ληλη γιά τό δοχείο
Σύγχρονο σχέδιο πού εν-
αρµονίζεται µέ σχήµα δο-
χείου
∆οχείο κατάλληλο γιά
τριαντάφυλλα
Αυστηρό και διακοσµητικό
'Επιβλητική εντύπωση
Τυπική διάταξη
∆ιάταξη κατάλληλη γιά
κόχη
λουλούδια αποτελούν τή σύνθεση, ισχύει ή ίδια προειδοποίηση,
γιατί στην οριζόντια διάταξη τά λουλούδια πρέπει νά έχουν όσο
τό δυνατό περισσότερο χώρο στή διάθεση τους γιά ν' αποφευ-
χθεί ένα αίσθηµα εικονογραφικής κλειστοφοβίας.
Τό σχέδιο σας θά πρέπει νά είναι σταθερό καί ακριβές, καί θά
πρέπει ακόµα νά περιέχει γενικές ενδείξεις τοΰ φωτός καί της
σκιάς, γιατί έτσι θά ξέρετε τί θά προσθέσετε ζωγραφίζοντας
τους τόνους. Έδώ δέν πρέπει νά βιαστείτε, αλλά νά ξεκαθαρί-
σετε πρώτα όλες τίς αµφιβολίες όσο αφορά τίς αναλογίες καί τό
σχήµα, γιατί σ' αυτό τό στάδιο µπορείτε νά κάνετε εύκολα αλλα-
γές, σβήνοντας τό κάρβουνο καί ξαναζωγραφίζοντας, όπου
χρειάζεται αναπροσαρµογή. Αυτός ό σκελετός µπορεί τώρα νά
φιξαριστεί.
Καί τώρα στό ζωγράφισµα. Από τή χρωµατική γκάµα πού σκο-
πεύετε νά χρησιµοποιήσετε, διαλέξτε ένα γαιώδες χρώµα, ώµή όµ-
πρα (raw umber) ή σιέννα, διαλύατε το µέ µπόλικο νέφτι κι απλώ-
στε το στό σχέδιο, διατηρώντας τή βασική του κατασκευή, αλλά
βάζοντας αρκετό χρώµα γιά νά καλύψει τόν καµβά. Γιά τό σκοπό
αυτό πρέπει νά χρησιµοποιήσετε µεγάλο πινέλο. Από δώ καί
πέρα θά χρησιµοποιείτε λιγότερο νέφτι (µαζί µέ τό νέφτι σας
µπορείτε νά χρησιµοποιήσετε καί λινέλαιο) καί περισσότερο
χρώµα, χτίζοντας σταδιακά τόν πίνακα σας, ξεκινώντας άπό τά
πιο σηµαντικά λουλούδια καί δουλεύοντας προς τά έξω, πάνω καί
κάτω, ώσπου νά φτάσετε στό φόντο, καί τό βάζο ήτήν κούπα πού
κρατάει τά λουλούδια, στό στήριγµα του. Έτσι θά δείτε καλύ-
τερα τί θέλετε νά τονίσετε στή σύνθεση - πράγµα πού, αν δέν
ελεγχθεί, µπορεί νά σας ξεφύγει εύκολα καί νά συγκεντρώσει
αλλού τό ενδιαφέρον. Ή κεντρική προσοχή πρέπει πάντα νά
στρέφεται στά λουλούδια, κι όλα τ' άλλα πρέπει νά υποβιβάζον-
ται γιά νά στηρίζουν τό ενδιαφέρον.
Ισως σ' αυτό τό σηµείο χρειάζεται νά πούµε δυό λόγια γιά
τους συνδυασµούς τών χρωµάτων. Γιά παράδειγµα, τά άσπρα
λουλούδια µέ τό πράσινο φύλλωµα πού τά περιβάλλει µπορούν
νά χαλάσουν άπό ένα έντονο φόντο κι ένα χρωµατιστό πορσελά-
νινο βάζο. Κόκκινα καί κίτρινα λουλούδια µαζί, µπορεί ν' αποδει-
χτούν πολύ κακή συντροφιά, εκτός κι άν τά κόκκινα είναι πνιγ-
µένα καί τά κίτρινα ανοιχτόχρωµα. Επειτα οι άσφόδελοι, στό
58
ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΑ (ΛΑ∆Ι)
Συλλογή Αντριου Φαίρτλοου
ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΑ (ΛΑ∆Ι)
Ιδιωτική συλλογή
ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΩΤΙΣΜΟΣ
J
Αντιµέτωπα στό φως - σχήµα
πυραµίδας
Φως άπό πίσω - σχήµα µέσα
σε έλλειψη
∆υνατό φως άπό αριστερά Σέ σκούρο φόντο
κίτρινο του καδµίου, αν ανακατευτούν µέ ρόζ ή κατακόκκινες
τουλίπες σ' ένα χάλκινο δοχεΤο πάνω σ' ένα καλογυαλισµένο
δρύινο τραπέζι µπροστά άπό µιά µπλε κουρτίνα, µπορεί ν' απο-
τελέσουν πραγµατική προσβολή γιά τό ευαίσθητο µάτι! Πρίν λοι-
πόν ξεκινήσετε µιά σύνθεση όπου υπάρχει συνένωση διάφορων
λουλουδιών, πού όλα τους προσπαθούν νά κερδίσουν τήν πρω-
τοκαθεδρία, καλό θά είναι νά διαλέξετε ένα δυό τριαντάφυλλα ή
ανεµώνες σ' ένα απλό βάζο µαρµελάδας, κι έτσι τά προβλήµατα
σας θά περιοριστούν σέ θέµατα τεχνικής κι όχι σέ περισσότερες
περιπλοκές συνδυασµού χρωµάτων καί διάταξης. Παραδείγµατα
σάν κι αυτά, άπό τά χέρια µεγάλων ζωγράφων όπως ό Μανέ κι ό
Ρενουάρ, θ' αποδειχτούν πολύ µεγαλύτερο κέρδος, άπό τή µί-
µηση τών µεγαλόπρεπων συνθέσεων τής 'Ολλανδικής Σχολής. Ή
απλότητα µπορεί νά νικήσει τή µεγαλοπρέπεια, ιδιαίτερα στά
λουλούδια, καί σίγουρα στίς πρώτες φάσεις µιας σπουδής.
Τό βέβαιο εϊναι πώς όταν κυριαρχήσετε τό υλικό, ή φευγαλέα
χάρη τών λουλουδιών, ή λεπτότητα τών σχηµάτων, ή διαύγεια
τού χρώµατος, ή ευαίσθητη ύφή καί οι συνδυασµοί, καθώς καί ή
τρίτη τους διάσταση - όλα αυτά δηλαδή πού κάνουν τό λουλούδι
λουλούδι - µπορούν ν' αναπαραχθούν πιό πιστά προς τό πρωτό-
τυπο µέ τό λάδι, περισσότερο άπ' οποιοδήποτε άλλο υλικό.
Είναι πάντως παρήγορο νά σκεφτούµε πώς, εκτός άπ' όταν
απαιτείται πιστή οµοιότητα, ό ζωγράφος είναι ελεύθερος νά χα-
µηλώσει, νά εντείνει ή καί ν' αλλάξει ακόµα τό βασικό χρώµα, γιά
νά διατηρηθεί ή εικονογραφική αρµονία. Συχνά προτιµότερο εί-
ναι τό σκούρο φόντο άπό τό φωτεινό, αλλά προσέξτε νά µήν
είναι τό χρώµα σας πολύ πηχτό, γιατί αλλιώτικα ή αίσθηση του
βάθους καί τής ατµόσφαιρας θά χαθεί. Παχύτερα πρέπει νά τονί-
σετε τά λουλούδια εκείνα πού θ' αποτελέσουν τόν «οφθαλµό»
τής σύνθεσης σας. Κι έδώ ακριβώς τό βερνίκωµα σέ µιά κατοπινή
φάση, µπορεί νά χρησιµέψει, γιά νά απαλύνει τόν τόνο ενός κοµ-
µατιού πού ίσως φαίνεται πολύ φωτεινό. Τό βερνίκι απλώνεται
όπως καί ή ακουαρέλα, µ' ένα µαλακό καί καθαρό πινέλο. Μήν
επιχειρήσετε όµως νά βερνικώσετε τήν επιφάνεια πού θέλετε,
αν δέν έχει στεγνώσει εντελώς. Καί τέλος, µήν επιχειρήσετε νά
βερνικώσετε τόν πίνακα σας, τουλάχιστο γιά δυό µήνες ακόµα!
Καί πάλι τότε, χρησιµοποιείστε καλό βερνίκι κι απλώστε το µέ
61
κυκλικές κινήσεις (µέ µαλακό πινέλο ή µ' ένα µπαµπάκι) στην
επιφάνεια του πίνακα, πού θά πρέπει νά τοποθετηθεί σέ οριζόν-
τια θέση καί νά µείνει έτσι ώσπου νά στεγνώσει τό βερνίκι.
Εχουµε λοιπόν δύο βασικές προσεγγίσεις στή ζωγραφική
λουλουδιών: τή διάφανη καί τήν πηχτή, πού καί τίς δύο µπορεί νά
ΞΕΡΕΣ ΑΓΚΙΝΑΡΕΣ
σέ χάλκινο δοχείο
62
∆ΕΛΦΙΝΙΑ µε λεπτοµέρειες λουλουδιών, φύλλων καί µπουµπουκιών
τίς επιχειρήσει ό αναγνώστης καί νά τίς απολαύσει γιατί, όπως
προσπάθησα νά δείξω, κυµαίνονται άπό τήν καθαρά πιστή ώς τήν
καθαρά υποκειµενική.
63
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ
Προβλήµατα µέ τό χρώµα
Ε
ΙΝΑΙ γενικά παραδεκτό, ότι ό ανεπανάληπτος χρωµατισµός
ορισµένων λουλουδιών, ή λαµπρότητα καί ή διάφανη ύφή
τους, αντιστέκονται ακόµα στην επιδεξιότητα του καλλιτέχνη ν'
αποδώσει µέ ακρίβεια τό χρώµα τους.
Άπ' όσο ξέρω άπό προσωπική πείρα, υπάρχει µιά παράξενη
απόχρωση ανοιχτού βιολετί πού δέν έχει τό όµοιο της σέ χρώµα.
Τά βαθυπόρφυρα, τά βιολετιά καί ορισµένες αποχρώσεις τοϋ
κόκκινου ανήκουν σ' αυτή τήν κατηγορία, όπου λείπει αναπό-
φευκτα ή διαφάνεια. Όµως αυτό τό εµπόδιο κάνει τήν επιχεί-
ρηση ακόµα πιό ενδιαφέρουσα καί αποδοτική, γιατί όπως είπα καί
πρίν, πρέπει νά συµβιβαστούµε καί νά ξεπεράσουµε τή δυσκολία
προσαρµόζοντας κατάλληλα τά πλαϊνά χρώµατα, καί τροπο-
ποιώντας ανάλογα τή λαµπρότητα τους, γιά νά δώσουν, µέ τήν
αντιπαράθεση, τήν έντονη λάµψη τού χρώµατος πού θέλουµε.
Επειτα άπ' όλα αυτά, µέσα στον κατάλογο µέ τά χρώµατα πού
ακολουθεί, ελπίζω πώς ό αναγνώστης θά βρεί κάποιο ξεχωριστό
χρώµα πού ταιριάζει µέ τό χρωµατισµό κάποιου ξεχωριστού λου-
λουδιού.
Στίς ακουαρέλες υπάρχουν, εκτός άπ' τό Άλίζαριν Κρίµσον
(Alizarin Crimson) και τό Βερµιγιόν (Vermilion): Κρίµσον Λέικ (Crim-
son Lake), Κάντµιουµ Ρέντ (Cadmium Red), Κόµπαλτ Βάιολετ (Co-
balt Violet), Βάιολετ Άλίζαριν (Violet Alizarin), Σκάρλετ Άλίζαριν
(Scarlet Alizarin), Ρόζ Μάντερ (Rose Madder), Πέρπλ Λέικ (Purple
Lake), Ρόζ Ντορέ (Rose Dore).
Στά λάδια: Ρόµαν Όχρ (Roman Ochre), Γκεράνιουµ Λέικ (Ge-
ranium Lake), Μαρς Βάιολετ (Mars Violet) καί Σκάρλετ Λέικ (Scarlet
Lake).
Τά Λάµπµπλάκ (Lampblack), Μπράουν Μάντερ (Brown Madder),
Έµεραλντ (Emerald), Κόµπαλτ Γκρήν (Cobalt Green), καί Μόνα-
στραλ Μπλού (Monastral Blue), τά βρίσκουµε καί στά δυό υλικά.
Πρέπει νά σας διευκρινίσω ότι δέν προτείνω αυτά τά χρώµατα
γιά γενική χρήση, αλλά µόνο γιά πολύ εξαιρετικές περιπτώσεις,
γιατί αν τά περιλάβετε στή συνηθισµένη γκάµα σας, αυτά τά
64
«συνθετικά» χρώµατα θά σάς αναστατώσουν τήν τονική ποιό-
τητα του πίνακα σας, πού γιά νά τήν πετύχετε, όσο λιγότερα
χρώµατα χρησιµοποιείτε, τόσο τό καλύτερο.
Χρωµατιστό σχέδιο
65
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒ∆ΟΜΟ
Λουλούδια τοϋ εµπορίου
Α
Ν ΕΧΕΤΕ κήπο, έστω και µικρό, θά δείτε καί µόνοι σας πόσα
πλεονεκτήµατα υπάρχουν αν καλλιεργείτε µόνοι σας τά
µοντέλα σας, κι ένα απ' αυτά είναι καί τό ότι µπορείτε νά τά
κόψετε όπως θέλετε καί, φρέσκα καθώς είναι, θά κρατήσουν
περισσότερο άπό κείνα πού αγοράζετε στό ανθοπωλείο.
Στόν παρακάτω κατάλογο µέ τά λουλούδια πού είναι κατάλ-
ληλα γιά ζωγράφισµα µέ οποιοδήποτε µέσο, τά σχόλια µου είναι
σχόλια ζωγράφου κι όχι ειδικού βοτανολόγου ή κηπουρού!
Ντάλιες - Προσφέρονται γιά διακοσµητική ζωγραφική. Καλά
µοντέλα γιά όσους δουλεύουν αργά, διατηρούνται πολύ αν βου-
τήξετε τά κοτσάνια τους σέ βραστό νερό.
Γλαδιόλες - Μπορεί νά 'ναι µεγάλες καί ζωηρόχρωµες ή λε-
πτοκαµωµένες καί απαλές. Χρήσιµες γιά κατακόρυφες συνθέ-
σεις.
Πηγουνιές - ∆ιατηρούνται πολύ, καί οι µονές καί οι διπλές.
Όταν ωριµάζουν µοιάζουν κάποτε µέ ολάνοιχτα τριαντάφυλλα.
Αστράκια - Θαυµάσια ποικιλία χρωµάτων.
Ροδόδεντρα - Τό αειθαλές φύλλωµα µέ τά µεγάλα λουλούδια
προσφέρει πολλά χρώµατα κι αποχρώσεις.
Μανόλιες καί καµέλιες - Ιδιαίτερα ελκυστικές σέ µονά κλαδιά
ή µπουκέτα, γιά διακοσµητική ζωγραφική.
Άγριόκρινα - Υπάρχουν καί σ' άλλα χρώµατα εκτός άπό γα-
λάζια.
Κρινάκια - Σ' όλα τά είδη, προσφέρονται γιά διακοσµητικά
θέµατα µέ λουλούδια. Συστήνεται τό σκούρο φόντο.
Ποϊνσεττία - Εξωτερικό λουλούδι µέ ξεχωριστό σχήµα καί
λαµπερό κόκκινο χρώµα.
Τριαντάφυλλα - Προσφέρονται πολύ γιά ζωγραφική, καί µέ τά
δύο µέσα, άπό µπουµπούκι µέχρι ώριµο λουλούδι.
Μαυροµάτα - Χαρακτηριστικό λουλούδι µέ απαλές µπλε απο-
χρώσεις.
66
Μοσχοµπίζελα - Προσφέρονται, πολλά µαζί, γιά ιµπρεσιονι-
στικές συνθέσεις.
Τουλίπες - Ιδιαίτερα εξυπηρετικές γιά σύγχρονες προσεγγί-
σεις και τεχνικές, κυρίως µέ λάδι.
Ζίνιες - Σάν τίς ντάλιες. Μεγάλη γκάµα δυνατών χρωµάτων.
Χρυσάνθεµα - Προσφέρονται καλύτερα γιά ιµπρεσιονιστικές
συνθέσεις, παρά γιά λεπτοµερειακή αναπαράσταση.
ΚΡΟΚΟΣ
HOSTA
∆ΑΚΡΑΚΙ
ΜΑΝΟΛΙΑ
Φορσυθία - Κατάλληλη για διακοσµητικό µοτίβο, καθώς τά
λουλούδια βγαίνουν πρίν άπ' τά φύλλα.
Σαλβίες - Ωραία σχήµατα καί µεγάλη γκάµα χρωµάτων.
Γαρίφαλα - Χρήσιµα όταν χρησιµοποιούνται µέ άλλα λουλού-
δια, γιατί στηρίζουν τό χρωµατικό ενδιαφέρον.
βιολέτες, κρινάκια, πανσέδες - Μέ τά πυκνά καί ανακατεµένα
λουλούδια τους, προσφέρονται γιά µινιατούρες.
Κινεραρίες, κυκλάµινα, µπεγκόνιες, υάκινθοι - Φυτά της γλά-
στρας, κατάλληλα γιά βοτανολογική τεχνική.
Άσφόδελοι, νάρκισοι - Τό χρώµα τους τους κάνει πιό ταιρια-
στούς γιά ακουαρέλες.
Κίτρινες βιολέτες, καπουτσίνια, κοινές βιολέτες - Χρήσιµα
σχήµατα γιά νά κρατούν τό ενδιαφέρον.
Νεροκάρδαµο - Εχει εικονογραφική αξία.
Φούξιες - Πολλές ποικιλίες. Ανάλαφρος καί καθαρός τύπος
λουλουδιού. Ιδιαίτερα καλός γιά χρωµατιστά σχέδια.
Ορχιδέες, καµέλιες, γαρδένιες - Θαυµάσια γιά συνθέσεις
λουλουδιών, σέ χρωµατιστά σχέδια.
Όρτανσίες - Στά τέλη τού φθινοπώρου τά τσαµπιά τών λου-
λουδιών παίρνουν εξαίσια χρώµατα κι όταν κοπούν διατηρούν τίς
διάφορες αποχρώσεις τους όλο τό χειµώνα.
∆ελφίνια, λούπινα - Τώρα υπάρχουν καί σέ άλλα χρώµατα
εκτός άπό τό «γλυκό» γαλάζιο. Κατάλληλα γιά κατακόρυφες
συνθέσεις.
Ανεµώνες - Ώραίο ζωγραφικό θέµα, µέ πλατιά γκάµα συγκε-
κριµένων χρωµάτων.
Άγιόκλιµα - Προσφέρει πολλά τυποποιηµένα καί διακοσµη-
τικά µοτίβα.
Παπαρούνα - Εντυπωσιακό χαρακτηριστικό σέ ανάµικτο
µπουκέτο λουλουδιών. Μοιάζει µέ πηγούνια, όταν είναι διπλή,
καί µπορεί νά χρησιµοποιηθεί µόνη της.
Τά ανοιξιάτικα λουλούδια, θά πρέπει νά τό πώ, καί κείνα πού
έχουν τρυφερό σχήµα καί λεπτό χρωµατισµό, προσφέρονται κα-
λύτερα στό διάφανο υλικό της ακουαρέλας. Τό κίτρινο, ιδιαίτερα
σ' αυτό τό υλικό καί σέ ορισµένες µπλε σκιές στό λάδι, πρέπει νά
χρησιµοποιείται προσεχτικά γιά ν' αποφεύγεται ή «ωραιότητα».
Τέλος θά πρέπει νά ενθαρρύνεται ή τόλµη καί τό γρήγορο δού-
68
ΧΕΛΙ∆ΟΝΟΧΟΡΤΟ
1. Μπουµπούκια
2. Λεπτοµέρειες λουλουδιού
ΚΑΠΟΥΤΣΙΝΙΑ
ΚΙΤΡΙΝΗ ΒΙΟΛΕΤΑ
λεµα, και στα δύο υλικά, γιατί αλλιώτικα τό «φωτογραφικό» τε-
λείωµα µπορεί νά ξεπεράσει τό σκοπό της καλλιτεχνικής τελειό-
τητας.
ΚΑΤΙΦΕΣ
ΜΟΝΤΒΡΕΤΙΑ
ΑΝΟΙΞΙΑΤΙΚΑ ΛΟΥΛΟΥ∆ΙΑ
ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΑ ΧΡΩΜΑΤΑ
ΛΟΥΠΙΝΑ
ΕΣΧΟΛΤΣΙΑ
ΦΡΑΓΚΟΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑ
Λουλούδια σέ κοτσάνι Πρώτα µπουµπούκια
ΚΟΛΟΜΠΙΝΑ
ΚΑΜΠΑΝΕΛΑ
NIKOTIANH
ΙΒΗΡΙ∆Α
ΛΑΒΑΤΕΡΙΑ
Θέµατα µέ λουλούδια
76
Χρησιµοποιώντας ρηχό δοχείο, πετυχαίνουµε τοξοειδές σχήµα
Προσέξτε τό υψος και τό πλάτος του δοχείου σέ σχέση µέ τό ύψος
καί τό πλάτος των λουλουδιών
Αυστηρή διακόσµηση ξεραµένων λουλουδιών σέ «σουπιέρα»
Προσέξτε τό πριονωτό περίγραµµα των λουλουδιών σέ σχέση µέ
τό σχήµα του δοχείου
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓ∆ΟΟ
Επίµετρο
Σ
Ε ΠΟΙΟ βαθµό είναι δυνατό ή δικαιωµένο νά µεταφράσουµε
καί νά συνθέσουµε τά λουλούδια σέ εκφραστικούς πίνακες,
όπου τά ίδια τά λουλούδια ύπακούνε στην καλλιτεχνική τόλµη
της µεταµόρφωσης; Πάνω σ' αυτό τό ερώτηµα, θά πρέπει ν' απο-
φασίσει κάποια στιγµή ό ζωγράφος µόνος του.
Θά έλεγα ότι αφότου τά χαρακτηριστικά (όπως καί σ' όλες τίς
άλλες µορφές τής φύσης) του χρωµατισµού των λουλουδιών, καί
ό τρόπος ανάπτυξης τους, έχουν κατανοηθεί σωστά καί κυριαρ-
χηθεί, ό ζωγράφος είναι ελεύθερος νά καταπιαστεί µέ οποιαδή-
ποτε µορφή µεταλλαγής (εκτός άπό τήν απόλυτη µεταµόρφωση)
θεωρεί ικανή νά εκφράσει καλύτερα τίς αφηρηµένες ή λυρικές
δυνατότητες πού µπορεί νά προσφέρει ό κόσµος τών λουλου-
διών. Θά πρόσθετα µάλιστα, πώς εφόσον τό αποτέλεσµα είναι
εικονογραφικά αποδεκτό - καί αποκλείει κάθε επιτήδευση ή
καταφυγή σέ τακτικές σόκ - δεν υπάρχουν καλλιτεχνικά όρια
πέρα άπό τά όποια νά µή µπορεί νά πάει ό τολµηρός πειραµατι-
στής, γιατί έδώ ακριβώς βρίσκεται τό δικαίωµα τοϋ δηµιουργικού
καλλιτέχνη, νά εξερευνήσει καί νά εκµεταλλευτεί τήν ατοµικό-
τητα του. Πολλές άπό τίς εικόνες αύτού του βιβλίου δείχνουν,
ελπίζω, ότι επιχείρησα νά,επεκτείνω καί τό δικό µου πεδίο στην
απεικόνιση θεµάτων, όπου µοτίβο είναι τά λουλούδια. Θά δείτε
ακόµα ότι αυτή ή καλλιτεχνική άδεια φαίνεται καθαρά καί στον
τεχνικό χειρισµό, καί στό στήσιµο καί τή σύνθεση τών λουλου-
διών. Μ' αυτά τά µέσα ό καλλιτέχνης ξεφεύγει άπό τόν καλλιτε-
χνικό σχολαστικισµό, καί άπό τόν κίνδυνο νά υποκύψει στή «µοι-
ραία» γοητεία πού µπορούν ν' ασκήσουν εύκολα τά λουλούδια
στον άπρόσεχτο. Αλίµονο στή νεκρή επανάληψη τής δοκιµασµέ-
νης τεχνικής φόρµουλας, όπου τό χέρι πού κρατάει τό πινέλο
περιορίζεται καί λειτουργεί σχεδόν µηχανικά, καί τό εξεταστικό
µάτι θολώνει, κοιτάζοντας τό σηµερινό πρόβληµα µέ τά γυαλιά
τών επιτυχιών τοϋ παρελθόντος. Σ' αυτή τήν περίπτωση θά πρέ-
πει νά παρθούν αυστηρά µέτρα, γιά νά ελευθερωθούν καί τά ϊδια
τά λουλούδια άπό τά δεσµά µιας «εµπορικής» ωραιότητας ήµε-
19
ρολογιού του τοίχου! Σίγουρα ό αναγνώστης θά κατάλαβε τί έχω
κατά νου.
Πραγµατικά, µόνο µέ τήν επαγρύπνηση καί µέ τό πνεύµα της
περιπέτειας ή ζωγραφική τών λουλουδιών µπορεί νά διατηρήσει
τήν εικονογραφική της σπουδαιότητα καί νά πάρει τή σωστή
θέση της µέσα στον κόσµο της σύγχρονης τέχνης, πού αλλάζει
τόσο γρήγορα.
Μιά τελευταία προειδοποίηση, άπό τόν Χιού Γκάρντεν Πόρ-
σιους: «Κι ωστόσο, ό ζωγράφος πρέπει νά 'ναι εξερευνητής, σάν
τόν Μπαχ ή τόν Λεονάρντο, ανακαλύπτοντας, βελτιώνοντας καί
επινοώντας, κι όχι πωλητής, πού εµπορεύεται µιά σειρά τυπο-
ποιηµένων αγαθών». Σ' αυτή τήν περίπτωση «τυποποιηµένα»
αγαθά µπορεί νά γίνουν τά λουλούδια!
Ας συνοψίσουµε λοιπόν: τό νά ζωγραφίζετε λουλούδια, έτσι
πού όποιος τά βλέπει νά µπορεί νά προσδιορίσει τό συγκεκρι-
µένο είδος τους, µπορεί νά σάς φανεί µιά αναγκαστική υπο-
χρέωση , αλλά δέν είναι απαραίτητο γιά τήν καλλιτεχνική αξία του
πίνακα. Γιατί, σέ τελευταία ανάλυση, όλα εξαρτώνται άπό τό πώς
µάς γοητεύουν τά λουλούδια, καί άπό τό τί εµείς θέλουµε νά
πούµε γι' αυτά.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->