P. 1
ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ

4.13

|Views: 144,379|Likes:

Σχεδιαγραμματική παρουσίαση των ενοτήτων της εξεταστέας των Πανελλαδικών εξετάσεων ύλης στο μάθημα της Ιστορίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης, από το σχολικό εγχειρίδιο "Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας" .

Σχεδιαγραμματική παρουσίαση των ενοτήτων της εξεταστέας των Πανελλαδικών εξετάσεων ύλης στο μάθημα της Ιστορίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης, από το σχολικό εγχειρίδιο "Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας" .

More info:

Published by: Γιώργος Καΐτσας on Oct 01, 2010
Copyright:Traditional Copyright: All rights reserved

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
See more
See less

12/07/2015

Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος

Γ. ΜΑΡΓΑΡΙΤΗ
ΑΓ. ΑΖΕΛΗ
Ν. ΑΝ∆ΡΙΩΤΗ
Θ. ∆ΕΤΟΡΑΚΗ
Κ. ΦΩΤΙΑ∆Η










«ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ»
Γ΄ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ











ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:
Κ
ΚΚΑ
ΑΑΪ
ΪΪΤ
ΤΤΣ
ΣΣΑ
ΑΑΣ
ΣΣ Γ
ΓΓΕ
ΕΕΩ
ΩΩΡ
ΡΡΓ
ΓΓΙ
ΙΙΟ
ΟΟΣ
ΣΣ









Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





























































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος



Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α


Ι. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ............................................ 5
Γ. Οι οικονοµικές εξελίξεις κατά τον 20ο αιώνα ..................................................................... 6
1. Το αγροτικό ζήτηµα .................................................................................................. 7
2. Τα πρώτα βήµατα του εργατικού κινήµατος .................................................................. 9
3. Οι οικονοµικές συνθήκες κατά την περίοδο 1910-1922 ................................................. 10
4. Ο Α΄ Παγκόσµιος Πόλεµος ........................................................................................ 12
5. Η Οικονοµική ζωή κατά την περίοδο 1922-1936 ........................................................... 13
6. Η ελληνική οικονοµία κατά την περίοδο του µεσοπολέµου ............................................. 14
7. Οι µεγάλες επενδύσεις.............................................................................................. 14
8. Η Τράπεζα της Ελλάδος............................................................................................. 15
9. Η κρίση του 1932..................................................................................................... 16


ΙΙ. Η ∆ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ∆Α
(1821-1936)................................................................................................................. 17
Β. Χειραφέτηση και αναµόρφωση (1844-1880)................................................................... 18
1. Το Σύνταγµα του 1844............................................................................................. 19
2. Η παρακµή των «ξενικών» κοµµάτων κατά την περίοδο της συνταγµατικής µοναρχίας....... 21
3. Η «νέα γενιά»......................................................................................................... 22
4. Η Εθνοσυνέλευση του 1862-1864.............................................................................. 24
Γ. ∆ικοµµατισµός και εκσυγχρονισµός (1880-1909).............................................................. 25
1. Η εδραίωση του δικοµµατισµού.................................................................................. 26
2. Η οργάνωση των κοµµάτων κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα........................... 27
3. Από τη χρεοκοπία στο στρατιωτικό κίνηµα στο Γουδί (1893-1909)................................... 29
∆. Ανανέωση-∆ιχασµός (1909-1922)................................................................................... 31
1. Το κόµµα των Φιλελευθέρων...................................................................................... 32
2. Τα αντιβενιζελικά κόµµατα......................................................................................... 34
3. Τα αριστερά κόµµατα................................................................................................ 35
4. Ο εθνικός διχασµός................................................................................................... 36
α. Από την παραίτηση Βενιζέλου έως τη Συνθήκη των Σεβρών........................................ 36
β. Από τη συνθήκη των Σεβρών έως την ήττα στη Μ. Ασία.............................................. 37
5. Το Σοσιαλιστικό κόµµα.............................................................................................. 38

ΙΙΙ. ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ∆Α (1821-1930).......................................... 39
Πρόσφυγες στην Ελλάδα κατά το 19ο αιώνα....................................................................... 40
Πρόσφυγες στην Ελλάδα κατά τον 20ο αιώνα...................................................................... 41
Α. Προσφυγικά ρεύµατα κατά την περίοδο 1914-1922.......................................................... 42
1. Ο διωγµός του 1914 (ο πρώτος διωγµός).................................................................... 43
2. Άλλα προσφυγικά ρεύµατα........................................................................................ 45
3. Η περίθαλψη (1914-1921)........................................................................................ 46
4. Η παλιννόστηση...................................................................................................... 47
Β. Μικρασιατική καταστροφή............................................................................................ 48
1. Η έξοδος................................................................................................................. 49
2. Το πρώτο διάστηµα.................................................................................................. 50
3. Η σύµβαση της Λοζάνης και η ανταλλαγή των πληθυσµών............................................. 51
Γ. Η αποκατάσταση των προσφύγων................................................................................... 52
1. Η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων.................................................................... 53
2. Η αγροτική αποκατάσταση......................................................................................... 55
3. Η αστική αποκατάσταση............................................................................................ 56
∆. Η αποζηµίωση των ανταλλαξίµων και η ελληνοτουρκική προσέγγιση................................... 58
1. Η αποζηµίωση των ανταλλαξίµων............................................................................... 59
2. Η ελληνοτουρκική προσέγγιση.................................................................................. 60
Ε. Η ένταξη των προσφύγων στην Ελλάδα.......................................................................... 61
1. Η ενσωµάτωση των προσφύγων................................................................................ 62
2. οι επιπτώσεις από την άφιξη των προσφύγων.............................................................. 64








Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





ΙV. ΤΟ ΚΡΗΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΑΠΟ ∆ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΚΑΤΑ ΤΟ 19ο ΚΑΙ
ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ. ....................................................................................... 66
Ε. Η περίοδος της αυτονοµίας και η ένωση της Κρήτης µε την Ελλάδα..................................... 67
1. Η οργάνωση της Κρητικής Πολιτείας.......................................................................... 68
2 . Η περίοδος της δηµιουργίας...................................................................................... 69
3 . Τα πρώτα νέφη....................................................................................................... 70
4 . Η επανάσταση του Θέρισου...................................................................................... 71
5 . Η αρµοστεία του Αλέξανδρου Ζαΐµη (1906-1908)........................................................ 75
6 . Η κατάλυση της Αρµοστείας στην Κρήτη. Το πρώτο ενωτικό ψήφισµα των Κρητών........... 75
7 . Τα γεγονότα των ετών 1909-1913............................................................................ 76
8 . Η µετάκληση του Βενιζέλου στην Αθήνα και οι επιπτώσεις στο Κρητικό Ζήτηµα................. 76
9 . Η οριστική λύση του Κρητικού Ζητήµατος.................................................................. 77

V. ΠΑΡΕΥΞΕΙΝΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ.................................................................................... 78
∆. Ο Παρευξείνιος Ελληνισµός το 19ο και 20ο αιώνα ............................................................ 79
1. Οικονοµική και πνευµατική ανάπτυξη.......................................................................... 80
2. Αγώνες για τη δηµιουργία µιας αυτόνοµης Ποντιακής ∆ηµοκρατίας (1917-1922)............... 83
3. Η µεθοδευµένη εξόντωση (γενοκτονία) των Ελλήνων του Πόντου................................... 86


Π
ΠΠΑ
ΑΑΡ
ΡΡΑ
ΑΑΡ
ΡΡΤ
ΤΤΗ
ΗΗΜ
ΜΜΑ
ΑΑ 1
11:
:: Χ
ΧΧρ
ρρο
οον
ννο
οολ
λλό
όόγ
γγι
ιι ο
οο
Ι ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ………

Π
ΠΠΑ
ΑΑΡ
ΡΡΑ
ΑΑΡ
ΡΡΤ
ΤΤΗ
ΗΗΜ
ΜΜΑ
ΑΑ 2
22:
:: Χ
ΧΧρ
ρρο
οον
ννό
όόλ
λλο
οογ
γγι
ιι ο
οο
ΙΙ. Η ∆ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ
ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ∆Α (1821-1936)…………………….

Π
ΠΠΑ
ΑΑΡ
ΡΡΑ
ΑΑΡ
ΡΡΤ
ΤΤΗ
ΗΗΜ
ΜΜΑ
ΑΑ 3
33:
:: Χ
ΧΧρ
ρρο
οον
ννο
οολ
λλό
όόγ
γγι
ιι ο
οο
ΙΙΙ. ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ∆Α (1821-1930)……..

Π
ΠΠΑ
ΑΑΡ
ΡΡΑ
ΑΑΡ
ΡΡΤ
ΤΤΗ
ΗΗΜ
ΜΜΑ
ΑΑ 4
44:
:: Χ
ΧΧρ
ρρο
οον
ννο
οολ
λλό
όόγ
γγι
ιι ο
οο
ΙV. ΤΟ ΚΡΗΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΑΠΟ ∆ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΨΗ
ΚΑΤΑ ΤΟ 19ο ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ……………

Π
ΠΠΑ
ΑΑΡ
ΡΡΑ
ΑΑΡ
ΡΡΤ
ΤΤΗ
ΗΗΜ
ΜΜΑ
ΑΑ 5
55:
:: Χ
ΧΧρ
ρρο
οον
ννο
οολ
λλό
όόγ
γγι
ιι ο
οο V. ΠΑΡΕΥΞΕΙΝΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ……………………………………….....

Π
ΠΠΑ
ΑΑΡ
ΡΡΑ
ΑΑΡ
ΡΡΤ
ΤΤΗ
ΗΗΜ
ΜΜΑ
ΑΑ 5
55:
:: Χ
ΧΧρ
ρρο
οον
ννο
οολ
λλό
όόγ
γγι
ιι ο
οο
ΘΕ ΜΑΤ Α ΝΕ ΟΕΛΛΗΝΙ ΚΗΣ Ι Σ Τ ΟΡΙ ΑΣ ……………………

Π
ΠΠΑ
ΑΑΡ
ΡΡΑ
ΑΑΡ
ΡΡΤ
ΤΤΗ
ΗΗΜ
ΜΜΑ
ΑΑ 6
66:
::
ΦΟΡΕΙΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ
ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20
Ο
ΑΙ………………………………………………………………….………………….



















Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος













I
II .
.. Α
ΑΑ Π
ΠΠ Ο
ΟΟ Τ
ΤΤ Η
ΗΗ Ν
ΝΝ Α
ΑΑ Γ
ΓΓ Ρ
ΡΡ Ο
ΟΟ Τ
ΤΤ Ι
ΙΙ Κ
ΚΚ Η
ΗΗ Ο
ΟΟ Ι
ΙΙ Κ
ΚΚ Ο
ΟΟ Ν
ΝΝ Ο
ΟΟ Μ
ΜΜ Ι
ΙΙ Α
ΑΑ
Σ
ΣΣ Τ
ΤΤ Η
ΗΗ Ν
ΝΝ Α
ΑΑ Σ
ΣΣ Τ
ΤΤ Ι
ΙΙ Κ
ΚΚ Ο
ΟΟ Π
ΠΠ Ο
ΟΟ Ι
ΙΙ Η
ΗΗ Σ
ΣΣ Η
ΗΗ
























5
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος










































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος










Γ. Οι οικονοµικές εξελίξεις κατά τον 20
ο
αι.































6
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




1. Το αγροτικό ζήτηµα

∆ΟΜΗ
I. Η αγροτική µεταρρύθµιση ως προϊόν της βιοµηχανικής επανάστασης
α) Ο αγροτικός χώρος πριν την βιοµηχανική επανάσταση
β) Ο αγροτικός χώρος µετά την βιοµηχανική επανάσταση
II. Το αγροτικό ζήτηµα στην Ελλάδα
α) µετά την επανάσταση του 1821
β) µετά το 1864 – Προβλήµατα , εντάσεις
γ) το 1907
δ) µετά τους Βαλκανικούς πολέµους (1913)
ε) µετά τον Α’ ΠΠ (1917)
στ) Καθεστώς µικροϊδιοκτησίας

Οι ραγδαίες εξελίξεις που γνώρισε ο σύγχρονος κόσµος στον οικονοµικό τοµέα
I.
α)
άσκησαν σοβαρές πιέσεις στον αγροτικό χώρο. Ο τελευταίος κυρι αρχούσε παραγωγικά αλλά και κοινωνικά
στην ιστορία των ανθρώπινων πολιτισµών ως τον 19
ο
αιώνα.

Η κυριαρχία του αγροτικού χώρου άρχισε προοδευτικά να υποχωρεί
β)

Με την
σε ορισµένες περιοχές του κόσµου, οι οποίες
συνοπτικά ονοµάστηκαν «δυτικός κόσµος».

Η Ευρώπη βρισκόταν ήδη ανάµεσα σε αυτές
ενώ,
βιοµηχανική
επανάσταση
η Ελλάδα βάδιζε µε ρυθµούς αργούς, «µεσογειακούς»,
προς την ίδια κατεύθυνση.



άνοιξαν οι δρόµοι για την
την κατάργηση δηλαδή των µεγάλων ιδιοκτησιών

Καθώς η κατοχή γης έπαυε
προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας
και κοινωνικού – ταξικού – κύρους,
αγροτική µεταρρύθµιση
και
την κατάτµηση των αξιοποιήσιµων εδαφών

http://kaitsas.blogspot.com/
σε µικρές παραγωγικές µονάδες . .

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
που ανταποκρίνονταν καλύτερα στις νέες
παραγωγικές και κοινωνικές συνθήκες.


II.
α.) Στον ελληνικό
→ το πρόβληµα της έγγειας ιδιοκτησίας →
χώρο
∆ΕΝ γνώρισε τις εντάσεις που παρατηρήθηκαν σε άλλα
ευρωπαϊκά ή βαλκανικά κράτη




4 Η προοδευτική διανοµή των εθνικών γαιών
που προέκυψαν από τον
επαναστατι κό αγώνα του 1821 - 1828
δηµιούργησε πλήθος αγροτών µε µικρές ή µεσαίες ιδιοκτησίες

4 τα λίγα εναποµείναντα τσιφλίκια
στην Αττική και την Εύβοια
∆ΕΝ προκαλούσαν ιδιαίτερο πρόβληµα

β) Αργότερα όµως τα Επτάνησα (1864)
η δι εύρυνση του την Άρτα και

(1881)

έφερε στο προσκήνιο το ζήτηµα της µεγάλης ιδιοκτησίας
ελληνι κού κράτους µε την Θεσσαλία


πέρα από το γεγονός ότι διατηρούσαν το αναχρονιστικό θεσµό των
κολίγων


4Τα «τσιφλίκια» της Θεσσαλίας αγοράστηκαν
από πλούσιους Έλληνες του εξωτερικού
οι οποίοι άσκησαν πολιτικές και κοινωνικές πιέσεις για να κερδοσκοπήσουν
από τη παραγωγή του σιταριού

Επιδίωξαν δηλαδή την επιβολή υψηλών δασµών στο
εισαγόµενο από τη Ρωσία σιτάρι, ώστε να µπορούν να
καθορίζουν όσο το δυνατόν υψηλότερες τιµές για το εγχώριο,
προκαλώντας µάλιστα µερικές φορές και τεχνητές ελλείψεις.

Οι πρακτικές αυτές δηµιούργησαν εντάσεις και οδήγησαν
γ) οι οποίοι επέτρεπαν στην εκάστοτε ελληνική κυβέρνηση να απαλλοτριώνει µεγάλες
ιδιοκτησίες, ώστε να µπορεί να τις διανέµει σε ακτήµονες
στη ψήφι ση νόµων το 1907,
http://kaitsas.blogspot.com/

Η εφαρµογή τους αποδείχθηκε δύσκολη υπόθεση και οι τριβές που προκλήθηκαν
προκάλεσαν συγκρούσεις, η πιο σηµαντική από τις οποίες έγινε στο χωριό Κιλελέρ (1910)

δ) Οι εξελίξεις προχώρησαν αργά µέχρι
το τέλος
των Βαλκανι κών πολέµων ( 1913)
οπότε το ζήτηµα έγινε πιο περίπλοκο, καθώς µέσα στα νέα όρια της χώρας υπήρχαν
πλέον και µουσουλµάνοι ιδιοκτήτες µεγάλων εκτάσεων.



7
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος






ε) Το αποφασιστικό βήµα προς την ολοκλήρωση της αγροτικής µεταρρύθµισης έγινε στα ταραγµένα χρόνια του



Α΄ Παγκοσµί ου πολέµου
και του «εθνικού διχασµού».

Το 1917 Η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου αποφάσισε την ολοκλήρωση της µεταρρύθµισης



αφενός η στήριξη και ο πολλαπλασιασµός των ελληνικών
ιδιοκτησιών γης στις νεοαποκτηθείσες περιοχές



Ο στόχος ήταν
διπλός:
και
αφετέρου η αποκατάσταση των προσφύγων και
η πρόληψη κοινωνικών εντάσεων στον αγροτικό χώρο
Με βάση αυτά τα νοµοθετήµατα η απαλλοτρίωση
των µεγάλων αγροτικών ιδιοκτησιών έγινε δυνατή
στα αµέσως µετά τον πόλεµο χρόνια, όταν η
ανάγκη αποκατάστασης των προσφύγων βρέθηκε
στο επίκεντρο του κρατικού ενδιαφέροντος.

http://kaitsas.blogspot.com/
στο 85% των καλλιεργήσιµων εκτάσεων στη Μακεδονία και
στο 68% στη Θεσσαλία
Το ποσοστό αυτό ανήλθε


Η αναδιανοµή
που έγινε έφτασε
στο 40% στο σύνολο της καλλιεργήσιµης γης της χώρας

στ) Μετά από λίγα χρόνια, κάτω από την πίεση του προσφυγικού προβλήµατος η αγροτική
µεταρρύθµιση ολοκληρώθηκε και οδήγησε την αγροτική οικονοµία της χώρας

σε καθεστώς µικροϊδιοκτησίας.

4

Οι µικροκαλλιεργητές δυσκολεύονταν να εµπορευµατοποιήσουν την
παραγωγή τους και έπεφταν συχνά θύµατα των εµπόρων

Με τη σειρά της η νέα κατάσταση
δηµιούργησε νέα προβλήµατα

4 της Αγροτική τράπεζας



κρατικών οργανισµών παρέµβασης
και

Για να αντιµετωπιστεί αυτή
η κατάσταση προωθήθηκε
η ίδρυση
παραγωγικών συνεταιρισµών
Το αγροτικό ζήτηµα απέκτησε έτσι νέο
περιεχόµενο, χωρίς να προκαλέσει τις
εντάσεις που γνώρισαν άλλα κράτη της
Ευρώπης
(Ισπανία, Βουλγαρία, Ρουµανία κ.λ.π.)

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
























8
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





2. Τα πρώτα βήµατα του εργατικού κινήµατος
∆ΟΜΗ
Ι. Το εργατικό κίνηµα στο τέλος του 19
ου
αι
ΙΙ. Το εργατικό κίνηµα στο τέλος των Βαλκανικών πολέµων
ΙΙΙ. Το εργατικό κίνηµα την περίοδο του Α’ΠΠ


Ι.
Οι διαφορές του αγροτικού προβλήµατος στην Ελλάδα, σε σχέση µε γειτονικές ή άλλες ευρωπαϊκές χώρες, οφείλονταν στις ιστορικές
ιδιοµορφίες της ελληνικής ανάπτυξης. Το ίδιο ισχύει και για το εργατικό κίνηµα.

συναντάµε στην Ελλάδα
σοσιαλιστικές οµάδες και εργατικές οµαδοποιήσεις.

C CC C
Η απουσία µεγάλων σύγχρονων βιοµηχανικών µονάδων
οδήγησε σε αυτήν την καθυστέρηση από κοινού µε άλλους
παράγοντες


C CC C
Στα µεγάλα δηµόσια έργα της περιόδου, σηµαντικό ποσοστό του
εργατικού δυναµικού προερχόταν από το εξωτερικό (στη
διάνοιξη της διώρυγας της Κορίνθου εργάστηκαν πολλοί Ιταλοί)
ή ήταν πρόσκαιρης, βραχύχρονης απασχόλησης.


+


Πιο σταθερό εργατικό δυναµικό δούλευε
στις µεταλλευτικές επιχειρήσεις, όπου και εκδηλώθηκαν
οι πρώτες καθαρά εργατικές εξεγέρσεις (Λαύριο, 1896)






Η πολιτική και κοινωνική τους επιρροή
Ήταν σαφώς µικρότερη από εκείνη που
άσκησαν αντίστοιχα κινήµατα σε
βιοµηχανικές χώρες της ∆ύσης αλλά
και σε βαλκανικές (π.χ. Βουλγαρία)
3 33 3
Στον ιδεολογικό τοµέα η επικράτηση της Μεγάλης Ιδέας
εµπόδιζε την ανάπτυξη και διάδοση ιδεολογιών µε κοινωνικό
και ταξικό περιεχόµενο



ΙΙ.
Η κατάσταση αυτή κράτησε ως

η ενσωµάτωση της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα, µιας πόλης µε σηµαντικό –για τα µέτρα της περιοχής–
βιοµηχανικό υπόβαθρο και µε κοσµοπολίτικο χαρακτήρα, αποτέλεσε σηµείο αναφοράς για το εργατικό
κίνηµα

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος



Η µεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της πόλης,

η Φεντερασιόν,

µε πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοιχτή σε νέες
ιδέες εβραϊκή κοινότητα της πόλης,


αποτέλεσε σηµαντικό δίαυλο για τη διάδοση
σοσιαλιστικής και εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.





ΙΙΙ.
Στη διάρκεια του

οι πιέσεις που δέχτηκε η ελληνική κοινωνία,

η εµπλοκή της σε διεθνείς υποθέσεις και



ο αντίκτυπος της ρώσικης επανάστασης

οδήγησαν το εργατικό και σοσιαλιστικό κίνηµα
σε ταχύτατη ωρίµανση

η Γενική Συνοµοσπονδία Εργατών Ελλάδος (ΓΣΕΕ), που συµπεριέλαβε κλαδικά και τοπικά
σωµατεία και



Προς το τέλος
του πολέµου


ιδρύθηκε
το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόµµα Ελλάδος (ΣΕΚΕ), που λίγο αργότερα προσχώρησε στην
Τρίτη Κοµουνιστική ∆ιεθνή και µετονοµάστηκε σε Κοµουνιστικό Κόµµα Ελλάδος










Στο τέλος
του 19
ου
αιώνα
το τέλος των
Βαλκανικών πολέµων
Πρώτου
Παγκοσµίου Πολέµου
9
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




3. Οι οικονοµικές συνθήκες κατά την περίοδο 1910 -1922
∆ΟΜΗ
I. Ο Βενιζελισµός
α. Ορισµός
β. Παράγοντες που ευνόησαν
II. Οικονοµική ανάπτυξη
α. Αποτελέσµατα µετανάστευσης
β. Κέρδη και ζηµίες για την οικονοµία από τους Βαλκανικούς πολέµουσ

α.

Κατά την περίοδο 1910 -1922, κατά την οποία η Ελλάδα βρισκόταν σε συνεχή πολεµική ετοιµότητα, εµφανίστηκε µια

εκφράστηκε µε τον Ελευθέριο Βενιζέλο
I.
και

νέα
πολιτική αντίληψη
που ονοµάστηκε συνοπτικά «βενιζελισµός». Είναι δύσκολο να ορίσουµε µε λίγα λόγια τι ακριβώς ήταν αυτή η πολιτική,
όµως
θ θε εω ωρ ρο ού ύσ σε ε
τ το ο ε ελ λλ λη ην νι ικ κό ό κ κρ ρά άτ το ος ς
ω ως ς µ µο οχ χλ λό ό έ έκ κφ φρ ρα ασ ση ης ς κ κα αι ι α αν νά άπ πτ τυ υξ ξη ης ς τ το ου υ ε ελ λλ λη ην νι ισ σµ µο ού ύ

στον ο οι ικ κο ον νο οµ µι ικ κό ό τ το οµ µέ έα α
φαίνεται ότι ο ο β βε εν νι ιζ ζε ελ λι ισ σµ µό ός ς
να επιδιώξει την ενσωµάτωση του εκτός συνόρων ελληνισµού
και

http://kaitsas.blogspot.com/

Το ελληνικό κράτος
δηλαδή έπρεπε να διεκδικήσει, µε ενιαία εθνική και κρατική υπόσταση,
τη θέση του στον τότε σύγχρονο κόσµο

όχι µόνο
θεσµικό εκσυγχρονισµό, που θα καθιστούσε το κράτος
αποτελεσµατικό και αξιόπιστο
Αυτό προϋπέθετε αλλά και
γενικότερη προσήλωση στην ιδέα της ανάπτυξης των
παραγωγικών δυνάµεων του έθνους






β.


Συσπείρωσε γύρω του µια
που εξακολουθούσε ακόµη να πλουτίζει σε
όλη τη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου

δραστήρια αστική τάξη και



που φιλοδοξούσε να κυριαρχήσει και
πολιτικά στο χώρο όπου άπλωνε τις
οικονοµικές της δραστηριότητες

C στα λιµάνια της Νότιας Ρωσίας


Κατά την περίοδο αυτή,
C στη λεκάνη του ∆ούναβη και
το εσωτερικό της Ρουµανίας

C στο Πόντο και τα µικρασιατικά παράλια


υπήρχε ακόµα
ισχυρή ελληνική
οικονοµική παρουσία
C στη Κωνσταντινούπολη και τη Σµύρνη

C τη Θεσσαλονίκη



© την Αίγυπτο

C το Σουδάν

® την Αλεξάνδρεια

Όλος αυτός ο πλούτος θα µπορούσε
να διασφαλιστεί ΜΟΝΟ µέσα από τη
δηµιουργία
ενός
ι σχυρού εθνι κού κέντρου,
µιας περιφερειακής δύναµης
ικανής να παρεµβαίνει και
να προστατεύει τα συµφέροντα
των πολιτών της.


Επρόκειτο για ένα αίτηµα αρκετά
κρίσιµο, σε µια εποχή κατά την οποία
πολλά εθνικιστικά κινήµατα έκαναν
αισθητή την παρουσία τους.




Ο Βενιζέλος
δεν ήταν µόνος στη διαδικασία
διαµόρφωσης και υλοποίησης
των νέων επιλογών
Για τους λόγους αυτούς
ιδεολογικά
πολιτικά και

η Μεγάλη Ιδέα και οι προϋποθέσεις της
– ο εκσυγχρονισµός του κράτους --
αποτέλεσαν ισχυρά οικονοµικά
ερείσµατα για τη διεκδίκηση της
Μεγάλης Ελλάδας
µε πιθανότητες επιτυχίας

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Χαρακτηριστικό είναι ότι στα χρόνια αυτά της µεγάλης προσπάθειας
τα έσοδα του προϋπολογισµού ήταν 240.000.000
και


οι προϋπολογισµοί του κράτους
ήταν συνήθως πλεονασµατικοί


Το 1911
τα έξοδα µόνο 181.000.000 δραχµές, παρά τις
αυξηµένες στρατιωτικές δαπάνες.






10
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος







α.


II.
Το 1910 ¬ οι πρόοδοι της ελληνικής οικονοµίας ήταν εµφανείς
όχι µόνο


εκτόνωσε τις κοινωνικές εντάσεις που δηµιούργησε
η σταφιδική κρίση
αλλά πολύ γρήγορα

Η αγροτική κρίση αντιµετωπίστηκε µε
την υπερπόντια µετανάστευση,
η οποία κατά την εποχή αυτή
πήρε µεγάλες διαστάσεις
Η µετανάστευση
στις ΗΠΑ
ενίσχυσε την οικονοµία της υπαίθρου µέσω
των πολύ σηµαντικών εµβασµάτων των µεταναστών






β.

Οι προϋπολογισµοί του κράτους ήταν συνήθως πλεονασµατικοί


τα έσοδα του προϋπολογισµού ήταν 240.000.000
και



Το 1911
τα έξοδα µόνο 181.000.000 δραχµές, παρά τις αυξηµένες στρατιωτικές δαπάνες.


Το κόστος των Βαλκανικών πολέµων ήταν σηµαντικό, ∆ΕΝ κλόνισε όµως την εθνική οικονοµία, όπως συνέβαινε µε τις
στρατιωτικές κινητοποιήσεις του 19
ου
αιώνα. Επιπλέον στη περίπτωση αυτή,














βγήκε κερδισµένη
από τον πόλεµο



Ενσωµάτω



πλούσιες περιοχές
(Ήπειρο,
∆υτ. και Κεντρ. Μακεδονία,
σε Νησιά του Αιγαίου,
Κρήτη)
και
εκατοµµύρια νέους κατοίκους.





Αυξήθηκαν

τα εδάφη της κατά 70% περίπου
(από 65.000 σε 108.800 τετρ. χλµ)

και

ο πληθυσµός της κατά 80%
(από 2.700.000 σε 4.800.000 κατοίκους)

β.



η Ελλάδα


Το κυριότερο όµως ήταν
οι νέες οικονοµικές προοπτικές
Τα νεοαποκτηθέντα εδάφη ήταν ως επί το πλείστον πεδινά και
αρδευόµενα, πράγµα που δηµιουργούσε άριστες προοπτικές για τη
γεωργική παραγωγή



Το κύριο
πρόβληµα ήταν

Η παρουσία ισχυρών µειονοτικών
οµάδων στις περιοχές αυτές.
Στη σχετικά οµοιογενή Ήπειρο, για παράδειγµα, δίπλα στους
166.000 Έλληνες, υπήρχαν, το 1914, 38.000 µουσουλµάνοι
(αλβανικής κυρίως καταγωγής) και µερικές χιλιάδες εβραίοι.

http://kaitsas.blogspot.com/


Οπωσδήποτε όµως, η Ελλάδα έγινε υπολογίσιµη πλέον δύναµη και η εµπιστοσύνη που ενέπνεε στις αγορές χρήµατος και
πιστώσεων αυξήθηκε σηµαντικά

Η χώρα¬ ήταν έτοιµη να αφιερωθεί στο δύσκολο έργο της ενσωµάτωσης νέων περιοχών, όταν ξέσπασε , το καλοκαίρι του 1914,
Ο Α΄ Παγκόσµιος πόλεµος













11
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




4. Ο Α΄ Παγκόσµιος Πόλεµος
∆ΟΜΗ
I. Οι συνθήκες της συµµετοχής της Ελλάδας στον Α’ ΠΠ
II Ο Συµµαχικός δανεισµός
III Ο εσωτερικός δανεισµός


Ι.
C CC C
Η σύγκρουση του παλατιού µε τον Βενιζέλο,
ο ∆ιχασµός όπως ονοµάστηκε,

C CC C η άσκοπη και δαπανηρή επιστράτευση του 1915,


C CC C
η δηµιουργία της κυβέρνησης της Εθνικής Άµυνας
στη Θεσσαλονίκη, και
η διάσπαση της χώρας σε δυο ουσιαστικά κράτη,

C CC C ο συµµαχικός αποκλεισµός και οι συγκρούσεις



είχαν οπωσδήποτε µεγάλο
οικονοµικό και κοινωνικό κόστος

και

υπονόµευσαν πολλά από τα
κεκτηµένα της προηγούµενης περιόδου.





Η συµµετοχή της Ελλάδας
στον Α΄ ΠΠ

έγινε κάτω από δύσκολες
και περίπλοκες συνθήκες.
C CC C
Όταν, µε την επέµβαση των Συµµάχων,
ενοποιήθηκε το 1917 η χώρα υπό τον Βενιζέλο,
στάθηκε αδύνατο να αναλάβει χωρίς εξωτερική αρωγή

το κόστος της συµµετοχής στον πόλεµο



ΙΙ.
Η Μ. Βρετανία ¬ 12.000.000 λίρες Αγγλίας,

η Γαλλία ¬ 300.000.000 γαλικά φράγκα και


Eνέκριναν κατ’ αρχήν
µεγάλα δάνεια
προς την Ελλάδα:
οι ΗΠΑ ¬ 50.000.000 δολλάρια ΗΠΑ


Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Ο δανεισµός ΌΜΩΣ
ήταν θεωρητι κός.
Τα ποσά αυτά ∆ΕΝ εκταµιεύθηκαν
ΟΥΤΕ δόθηκαν στην Ελλάδα.

κάλυµµα για την έκδοση πρόσθετου χαρτονοµίσµατος,
µε το οποίο η κυβέρνηση Βενιζέλου θα χρηµατοδοτούσε
την πολεµική της προσπάθεια





Θεωρήθηκαν
Ένα είδος αποθέµατος, δηλαδή, σε χρυσό και σε συνάλλαγµα,
που ∆ΕΝ βρισκόταν όµως υ υπ πο ο τ το ον ν έ έλ λε εγ γχ χο ο τ τη ης ς χ χώ ώρ ρα ας ς.


τη πολεµική συµµετοχή της στο µακεδονικό µέτωπο

την εκστρατεία στην Ουκρανία και την Κριµαία και
















Οι Σύµµαχοι προχώρησαν τότε σε ένα ιδιόµορφο
δανεισµό της χώρας
που θα είχε οδυνηρές συνέπειες στο µέλλον.

Η Ελλάδα πάντως
χρηµατοδότησε
µε τον τρόπο αυτό
την πρώτη φάση της στρατιωτικής εµπλοκής στη Μ. Ασία




+ Το Νοέµβριο του 1920
ΙΙΙ.


Οι Σύµµαχοι σε αντίποινα έσπευσαν να αποσύρουν
την κάλυψη του χαρτονοµίσµατος
και έτσι,

η φιλοσυµµαχική κυβέρνηση του Βενιζέλου έχασε τις εκλογές
και την εξουσία ανέλαβαν τα φιλοβασιλικά κόµµατα που
έσπευσαν να επαναφέρουν τον ανεπιθύµητο στους Συµµάχους
βασιλιά Κωνσταντίνο.
ένα σηµαντικό τµήµα της νοµισµατικής κυκλοφορίας
βρέθηκε χωρίς αντίκρυσµα

+
Επιπλέον από το 1918 και µετά,¬ ο κρατικός ισολογισµός έκλεινε µε παθητικό,
ενώ ταυτόχρονα
η παρουσία στη Μικρά Ασία εξελίχθηκε σε σκληρό και δαπανηρό πόλεµο.

+ Το Μάρτιο του 1922
τα δηµοσιονοµικά δεδοµένα έφτασαν σε πλήρες αδιέξοδο,
το οποίο αντιµετωπίστηκε µε έναν απρόσµενο τρόπο.

Λίγους µήνες πρίν από την κατάρευση του ελληνικού µετώπου στη Μ. Ασία
η Κυβέρνηση προέβη σε ένα πρωτότυπο

εσωτερικό αναγκαστικό δάνειο,
µε διχοτόµηση του χαρτονοµίσµατος.

Το α αρ ρι ισ στ τε ερ ρό ό τµήµα
εξακολουθούσε να κυκλοφορεί
στο 50% της αναγραφόµενης αξίας,
ενώ
το δ δε εξ ξι ιό ό ανταλλάχθηκε
µε οµολογίες του ∆ηµοσίου


Η επιχείρηση
στέφθηκε από επιτυχία,


το κράτος απέκτησε
1.200.000.000 δρχµ.
και
το πείραµα
επαναλείφθηκε το 1926.
Φυσικά
ο νοµισµατικός
αυτός ελιγµός
∆ΕΝ στάθηκε
ικανός να
προλάβει τη
Μ Μι ικ κρ ρα ασ σι ια ατ τι ικ κή ή
Κ Κα ατ τα ασ στ τρ ρο οφ φή ή
και
τις βαρύτατες
συνεπειές της.


12

Οι συνέπει ες αυτής της ι δι όµορφης νοµι σµατι κής ι σορροπί ας δεν άργησαν να φανούν
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





5. Η οικονοµική ζωή κατά την περίοδο 1922-1936

∆ΟΜΗ
Ι. Αλλαγή των δεδοµένων µετά την Μικρασιατική καταστροφή
ΙΙ. Η αποτελεσµατικότητα του ελληνικού κράτους



Ι.
Η καταστροφή του 1922 ¬µετέβαλε τα δεδοµένα της ελληνικής κοινωνίας.



Η κεντρική παράµετρος, στο τέλος των
πολύχρονων πολεµικών αναµετρήσεων ήταν

η η ά άφ φι ιξ ξη η
και
η η α απ πο οκ κα ατ τά άσ στ τα ασ ση η

του πολύ σηµαντικού
ρεύµατος προσφύγων


1.230.000 Έλληνες
χριστιανοί
και
45.000 Αρµένιοι

πρόσφυγες έφτασαν στο ελληνικό κράτος
υπολογίζεται ότι

Μετά τη Μικρασιατική
καταστροφή


Στη θέση τους

610.000 µουσουλµάνοι
που κατοικούσαν στην Ελλαδα

έφυγαν για την Τουρκία.



Είναι αυτονόητο ότι το
ανθρώπινο αυτό κύµα
ανέτρεψε όλες τις
ισορροπίες και τα δεδοµένα
της ελληνικής
οικονοµίας και κοινωνίας

Έκατό χρόνια µετά την
επανάσταση του 1821,

το ελληνι κό κράτος υποχρεώθηκε σε µι α νέα αρχή.



ΙΙ.
πέρα από το γεγονός ότι αποτέλεσε µια πρωτοφανή ανθρώπινη τραγωδία





´ Η άφιξη των προσφύγων,
λειτούργησε ως καταλύτης στη δυναµι κή της ελληνι κής κοι νωνί ας


´ Οι χρόνιες ανεπάρκειες της ελληνικής διοίκησης

έπρεπε, για παράδειγµα, να ξεπεραστούν ταχύτατα,

Ήδη, το 1923 και το 1924, οι θάνατοι από τις αρρώστιες-µάστιγες
της εποχής, τη φυµατίωση και την ελονοσία, πολλαπλασιάστηκαν,
κάνοντας αναγκαίες και επείγουσες
τις αποτελεσµατικές παρεµβάσεις.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Η πολιτική αστάθεια,

τα µίση του διχασµού

η ανακήρυξη της δηµοκρατίας

οι επεµβάσεις του στρατού και





για να αποφευχθεί
µια ολική καταστροφή
οι απόπειρες πραξικοπηµάτων


συσκοτίζουν το ζήτηµα της αποτελεσµατικότητας
του κράτους και της διοίκησης.


´ Στη πραγµατικότητα η αντίδραση του κρατικού µηχανισµού ήταν µάλλον επαρκής σε σχέση µε το µέγεθος του προβλήµατος.

τις µουσουλµανικές περιουσίες που υπολογίζονταν σε πέντε ως δέκα δισεκατοµµύρια
δραχµές


Αξιοποίησε µε τον καλύτερο τρόπο
το µόνο κεφάλαιο που ουσιαστικά διέθετε:
Ταυτόχρονα η εξωτερική βοήθεια λειτουργούσε συµπληρωµατικά
µε τον πιο αποτελεσµατικό τρόπο.












13
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




6. Η ελληνική οικονοµία κατά την περίοδο του µεσοπολέµου
∆ΟΜΗ
Ι. Πλεονεκτήµατα της ελληνικής οικονοµίας


Ι.
Η Ελλάδα του µεσοπολέµου (1919-1939), παρά το κόστος της µικρασιατικής συµφοράς, είχε αποκτήσει µια σειρά από


C CC C
Σε αντίθεση µε πολλά γειτονικά της κράτη είχε οµογενοποιηθεί εθνικά,
καθώς οι µειονότητες αντιπροσώπευαν πλέον λιγότερο του 7% του
συνολικού πληθυσµού.




C CC C
Είχε ολοκληρώσει την αγροτική µεταρρύθµιση και




C CC C
Είχε προωθήσει την αστικοποίησή της:
το 1/3 του πληθυσµού ζούσε πλέον σε µεγάλα αστικά κέντρα.


C CC C
Ταυτόχρονα, κάτω από το βάρος των πιέσεων είχε βελτιώσει τις υποδοµές της

και


C CC C
είχε υιοθετήσει αναπτυξιακές πολιτικές





Με λίγα λόγια είχε λύσει
πολλά από τα
προβλήµατα
που εξακολουθούσαν για
πολύ καιρό να ταλανίζουν
τα υπόλοιπα βαλκανικά
κράτη




© ©© ©
Τέλος θα µπορούσαµε να προσθέσουµε στα θετικά
τη συγκέντρωση των Ελλήνων στο πλαίσιο του εθνικού τους κράτους και
την εξάλειψη του ελληνικού κοσµοπολιτισµού
που συχνά υπήρξε αιτία για να αντιµετωπίζεται η Ελλάδα
ως δευτερεύον πεδίο ανάπτυξης οικονοµικών δραστηριοτήτων

Η ανάπτυξη της Ελλάδας
ενδιέφερε πλέον όλους
τους Έλληνες.


Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος











πλεονεκτήµατα,
που επέτρεπαν τη θετική
οικονοµική της πορεία

C CC C

Επιπλέον, οι πρόσφυγες είχαν φέρει µαζί τους
τη γνώση, τον πολιτισµό τους και µια ισχυρή
διάθεση για εργασία.
Πέρα από τις επιτυχείς ή ανεπιτυχείς προσπάθειες των
αρχών για αποκατάσταση των ξεριζωµένων, θεµέλιο της
όλης προσπάθειας ήταν η διάθεση των ανθρώπων να
εργαστούν σκληρά για να ξαναδηµιουργήσουν αυτά που
έχασαν µέσα στη καταστροφή.




7. Οι µεγάλες επενδύσεις
∆ΟΜΗ
Ι. Πλεονεκτήµατα της ελληνικής οικονοµίας


Ι.
Οι ραγδαίες αλλαγές τις οποίες προκάλεσαν στη χώρα οι συνέπειες του Μικρασιατικού πολέµου, ανέδειξαν την ανάγκη για σηµαντικές

Το πολεοδοµικό συγκρότηµα της Αθήνας, για παράδειγµα, ξεπέρασε µε την έλευση των
προσφύγων, το 1.000.000 κατοίκους και, φυσικά δεν µπορούσε πλέον να υδρεύεται µε το
χρονολογούµενο από τους ρωµαϊκούς χρόνους Αδριάνειο Υδραγωγείο.


Τη λύση του ζητήµατος ανέλαβε το 1925
η αµερικάνικη εταιρεία ΟΥΛΕΝ,

O

µε την κατασκευή του φράγµατος και
της τεχνητής λίµνης Μαραθώνα.
.

O
την εγκατάσταση µονάδων παραγωγής ηλεκτρικού ρεύµατος
στη πρωτεύουσα
επενδύσεις αλλά και Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
στις υποδοµές
της χώρας

Την ίδια περίπου εποχή
η βρετανική εταιρεία ΠΑΟΥΕΡ ανέλαβε

O
τη δηµιουργία σύγχρονου δικτύου αστικών συγκοινωνιών,
βασισµένου σε ηλεκτροκίνητα τραµ και λεωφορεία.


O
στο τηλεφωνικό δίκτυο, από γερµανικές εταιρείες,



Επενδύσεις έγιναν

O
στους δρόµους και στη διευθέτηση χειµάρων ,
οι οποίοι µέχρι τότε συχνά προκαλούσαν πληµµύρες και
καταστροφές στο λεκανοπέδιο της Αττικής.

Ανάλογες προσπάθειες έγιναν και στις
υποδοµές της υπόλοιπης χώρας ,

O

µε εγγειοβελτιωτικά έργα,
τα οποία είχαν ως συνέπεια την αύξηση των
καλλιεργούµενων εδαφών



14

1
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος






8. Η Τράπεζα της Ελλάδος
∆ΟΜΗ
Ι. Λόγοι ίδρυσης
ΙΙ. Η ίδρυση και οι επιπτώσεις της λειτουργίας της


Ι.
µε αφορµή ¬το αίτηµα της Ελλάδας στη Κοινωνία των Εθνών για παροχή πρόσθετου δανείου

τη διαχείριση των χρεών,

Το 1927 την έκδοση χαρτονοµίσµατος και


τέθηκε το ζήτηµα της δηµιουργίας µιας κεντρικής κρατικής τράπεζας
που θα αναλάµβανε
την ενιαία εφαρµογή της κυβερνητικής οικονοµικής
πολιτικής



ΙΙ.
παρά τις αντιδράσεις της Εθνικής Τράπεζας και


Το Μάιο
του 1927
ιδρύθηκε¬ η Τράπεζα της Ελλάδος,


κάτω από την πίεση των ξένων συµβούλων.




O
Ένα χρόνο αργότερα
(1928)

άρχισε η λειτουργία της.

στηρίζοντας την έκδοση χαρτονοµίσµατος
στα αποθέµατά της σε χρυσό και συνάλλαγµα


O
και


Πολύ γρήγορα
πέτυχε σταθερές ισοτιµίες της δραχµής
µε τα ξένα νοµίσµατα,
εξασφαλίζοντας τη µετατρεψιµότητα
του εθνικού νοµίσµατος σε χρυσό.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

οδήγησε τα δηµόσια οικονοµικά σε περίοδο ευφορίας


βελτίωσε την πιστοληπτική ικανότητα του κράτους,


ενίσχυσε την εισροή συναλλάγµατος και τις επενδύσεις και




Η επιτυχία αυτή

προκάλεσε µια ισχυρή δυναµική που επέτρεψε τις σηµαντικές
πολιτικές, θεσµικές και οικονοµικές πρωτοβουλίες της
τελευταίας κυβέρνησης του Ελευθέριου Βενιζέλου (1928-1932)


Η περίοδος αυτή κράτησε µέχρι
τις αρχές του 1932,
οπότε εκδηλώθηκαν στη χώρα
οι συνέπειες της
µεγάλης οικονοµικής κρίσης
που ξεκίνησε από τη ΝέαΥόρκη
το 1929.



















15
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





9. Η κρίση του 1932
∆ΟΜΗ
Ι. Η ΠΟΚ πλήττει την Ελλάδα
ΙΙ Οι συνέπειες της κρίσης στην εληνική οικονοµία
α) στην ελληνική οικονοµία
β) στο εξωτερικό εµπόριο
ΙV Επιπτώσεις στο πολιτικό επίπεδο


Ι.
C CC C η εµπιστοσύνη των Ελλήνων σε ένα καλύτερο οικονοµικά µέλλον είχε αποκατασταθεί,
C CC C οι σκοτεινές εποχές της δεκαετίας του 1920 έδειχναν να αποµακρύνονται,

C CC C οι πληγές έκλειναν

C CC C η φτώχεια περιοριζόταν και



Η παγκόσµια οικονοµική κρίση
έφτασε στην Ελλάδα σε µια
εποχή «ευηµερίας».
Η «ευηµερία» σήµαινε ότι
C CC C το ελληνικό κράτος έδειχνε να σχεδιάζει το µέλλον µε µεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και αισιοδοξία.


ΙΙ.
Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

α)

Οι προσπάθειες της ελληνικής κυβέρνησης
να αποτρέψει την κρίση

εξάντλησαν τα αποθέµατα της χώρας σε χρυσό και συνάλλαγµα.

την αναστολή της µετατρεψιµότητας του εθνικού Η
νοµίσµατος
καθώς και

Την άνοιξη του 1932, όµως, η κυβέρνηση
∆ΕΝ µπόρεσε να αποφύγει


την αναστολή εξυπηρέτησης των εξωτερικών δανείων



Ελλάδα µπήκε µε τη σειρά της
στο χώρο
της κλειστής οικονοµίας, όπου

οι συναλλαγές καθορίζονταν

περισσότερο από µια περίοδος ισχυρού κρατικού παρεµβατισµού στα οικονοµικά ζητήµατα,
ιδιαίτερα στις εξωτερικές συναλλαγές
και


Έτσι
εγκαινιάστηκε
µια πολιτική προστατευτισµού, µε σκοπό την αυτάρκει α της χώρας
× γραφειοκρατικές διαδικασίες
παρά από
× ελεύθερες οικονοµικές συµφωνίες.


µε βάση το µετατρέψιµο συνάλλαγµα
ΑΛΛΑ


Οι διεθνείς συναλλαγές
∆ΕΝ γίνονταν, δηλαδή,
µε βάση διακρατικές συµφωνίες
που
· κοστολογούσαν τα προς ανταλλαγή προϊόντα
και

β) Στο εξωτερικό εµπόριο
κυριάρχησε προοδευτικά η
µέθοδος διακανονισµού «κλήρινγκ»
· φρόντιζαν να ισοσκελίσουν την αξία των
εισαγωγών µε την αντίστοιχη των εξαγωγών,
στο πλαίσιο ειδικών λογαριασµών
Για µια χώρα,
όπως η Ελλάδα, όπου
οι συναλλαγές µε το
εξωτερικό ήταν
έντονα ελλειµατικές,
η διαδικασία αυτή
πέρα από τα
αρνητικά είχε και
θετικά στοιχεία.



IV.
Οι πιο σηµαντικές επιπτώσεις, όµως, αυτών των εξελίξεων βρίσκονταν στο



πολιτικό επίπεδο
Τα ισχυρά συγκεντρωτικά κράτη που αναδείχθηκαν µέσα από αυτές τις διαδικασίες (δηλ. ΙΙ+ΙΙΙ)
προκαλούσαν την ανάδειξη και την κυριαρχία ολοκληρωτικών κινηµάτων και καθεστώτων
σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη.

4 Καθώς προχωρούσε η δεκαετία της κρίσης, η δεκαετία του 1930,
ολοένα και περισσότερα κράτη αποκτούσαν δικτατορικά ή φασιστκά καθεστώτα.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

4 Η Ελλάδα ∆ΕΝ ξέφυγε από τον γενικό κανόνα
1
Στις 4 Αυγούστου του 1936 ο Ιωάννης Μεταξάς, µε την ανοχή του παλατιού, προχώρησε
στη κατάλυση του κοινοβουλευτικού καθεστώτος και στην επιβολή δικατατορίας.








16
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος










































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος























I
II I
II .
.. Η
ΗΗ ∆
∆∆ Ι
ΙΙ Α
ΑΑ Μ
ΜΜ Ο
ΟΟ Ρ
ΡΡ Φ
ΦΦ Ω
ΩΩ Σ
ΣΣ Η
ΗΗ Κ
ΚΚ Α
ΑΑ Ι
ΙΙ Λ
ΛΛ Ε
ΕΕ Ι
ΙΙ Τ
ΤΤ Ο
ΟΟ Υ
ΥΥ Ρ
ΡΡ Γ
ΓΓ Ι
ΙΙ Α
ΑΑ
Τ
ΤΤ Ω
ΩΩ Ν
ΝΝ Π
ΠΠ Ο
ΟΟ Λ
ΛΛ Ι
ΙΙ Τ
ΤΤ Ι
ΙΙ Κ
ΚΚ Ω
ΩΩ Ν
ΝΝ Κ
ΚΚ Ο
ΟΟ Μ
ΜΜ Μ
ΜΜ Α
ΑΑ Τ
ΤΤ Ω
ΩΩ Ν
ΝΝ
Σ
ΣΣ Τ
ΤΤ Η
ΗΗ Ν
ΝΝ Ε
ΕΕ Λ
ΛΛ Λ
ΛΛ Α
ΑΑ ∆
∆∆ Α
ΑΑ (
(( 1
11 8
88 2
22 1
11 -
-- 1
11 9
99 3
33 6
66 )
))

























17
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





























































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος








Β. Χειραφέτηση και αναµόρφωση (1844 – 1880)


















































18
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος






1. Το σύνταγµα του 1844
∆ΟΜΗ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
Ι. Συνέπειες της επανάστασης της 3
ης
Σεπτεµβρίου του 1843
II. Εθνοσυνέλευση του 1843 – 1844.
Η συµβολή των κοµµάτων στη διαµόρφωση των πολιτικών πραγµάτων
ΙΙΙ. Το Σύνταγµα του 1844
IV. Συνέπειες - Αποτίµηση


Οι πολιτικές και ιδεολογικές αντιλήψεις των κοµµάτων εκφράστηκαν µε µεγαλύτερη
σαφήνεια και

τα κόµµατα άρχιζαν να παίζουν ενεργότερο ρόλο στη πολιτική ζωή της χώρας.

Κατά την διάρκεια των συζητήσεων για το σύνταγµα έγιναν σαφέστερες οι µεταξύ τους
διαφορές.




I.

Η επανάσταση
της 3
ης
Σεπτεµβρίου του 1843
έδρασε καταλυτικά
στη διαµόρφωση
των πολιτικών πραγµάτων.
Πάντως και τα τρία κόµµατα τάχθηκαν ΥΠΕΡ του συντάγµατος.
Ακόµη και το ρώσικο θεώρησε την ψήφιση του συντάγµατος ως µοναδική λύση αφού
δεν ήταν δυνατό να ανατραπεί ο Όθων.



Το ζητούµενο λοιπόν κατά την διαδικασία
διαµόρφωσης του συντάγµατος ήταν

= ο περιορισµός των εξουσιών του βασιλιά.
II.
Οι τρεις ηγέτες τους διηύθυναν τις εργασίες της
Εθνοσυνέλευσης κατά το 1843 - 844

να αποφύγουν τις ακραίες θέσεις

να επιβληθούν στις ριζοσπαστικές οµάδες




Εθνοσυνέλευση
του 1843 – 1844
-
Η συµβολή των κοµµάτων
στη διαµόρφωση
του συντάγµατος



Η δυναµική παρουσία των
κοµµάτων στη πολιτική ζωή
της χώρας αποδεικνύεται
και από το γεγονός ότι

Οι ηγέτες αυτοί
κατόρθωσαν
να πάρουν από κοινού αποφάσεις για τις
συνταγµατικές ρυθµίσεις.


C η ισότητα απέναντι στο νόµο
C η απαγόρευση της δουλείας
Όλοι οι αντιπρόσωποι
συνειδητοποίησαν ότι
C το απαραβίαστο του οικογενειακού ασύλου
C
η ελευθερία γνώµης και τύπου

υπήρχαν
αξίες και δικαιώµατα
που έπρεπε να


Οι κοµµατικές παρατάξεις συµφώνησαν στην
ανάγκη να κατοχυρωθούν συνταγµατικά
ορισµένα θεµελιώδη δικαιώµατα
C η προστασία της ιδιοκτησίας
© η δωρεάν εκπαίδευση.

προστατευθούν από την
αυθαιρεσία της κρατικής εξουσίας


Μία αδυναµί α ήταν ότι
∆ΕΝ
κατοχυρώθηκε συνταγµατικά
=
το δικαίωµα του
συνέρχεσθαι και
συνεται ρί ζεσθαι
πράγµα που µπορούσε να φέρει
εµπόδια στη συγκρότηση κοµµατικών
µηχανισµών.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

C
Η συµµετοχή του βασιλιά στην
άσκηση της νοµοθετικής εξουσίας
III.




Καθορίστηκαν και οι βασιλικές εξουσίες.
Μεταξύ των σπουδαιότερων ήταν:

C
Η αρχηγία του κράτους και
του στρατού
καµία πράξη του
ΌΜΩΣ=∆ΕΝ είχε ισχύ χωρίς
την προσυπογραφή
του αρµόδιου υπουργού.

C Κατοχυρωνόταν µε ελάχιστους περιορισµούς το
δικαίωµα της καθολικής ψηφοφορίας για τους άνδρες
=
ρύθµιση που αποτελούσε
παγκόσµια πρωτοπορία.


C
Οριζόταν η εκλογική διαδικασία,
σύµφωνα µε την οποία
=
οι εκλογείς µπορούσαν να δώσουν θετική ψήφο σε
όσους υποψήφιους ήθελαν συµπληρώνοντας
ψηφοδέλτια ακόµη και διαφορετικών συνδυασµών.

Βουλής Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
και

Με
άλλες διατάξεις

C
Προβλεπόταν
η ύπαρξη Γερουσίας
=
οι Γερουσιαστές θα διορίζονταν από τον βασιλιά και θα
διατηρούσαν το αξίωµά τους ισόβια.

Συνταγµατική πρόβλεψη για τα κόµµατα ∆ΕΝ υπήρξε.
σε διαβουλεύσεις


Ο κανονισµός της Βουλής προέβλεπε ότι η σύνθεση
των κοινοβουλευτικών επιτροπών θα γινόταν µε κλήρωση
Αυτό αναγκαστικά οδηγούσε
τις παρατάξεις
και ορισµένες φορές
σε συναίνεση.













Στο
Σύνταγµα
του 1844



Αίτηµα
Συµµετείχαν
Αποτέλεσµα
19
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος








C
Συνταγµατική πρόβλεψη για τα κόµµατα ∆ΕΝ υπήρξε.


σε διαβουλεύσεις



Ο κανονισµός της Βουλής προέβλεπε ότι η σύνθεση
των κοινοβουλευτικών επιτροπών θα γινόταν µε κλήρωση
Αυτό αναγκαστικά
οδηγούσε
τις παρατάξεις
και ορισµένες φορές
σε συναίνεση




C
ανοίχτηκε ευρύ πεδίο για τη συµµετοχή πολιτών και
κοµµάτων στο δηµόσιο βίο


Το δικαίωµα της καθολικής ψηφοφορίας δηµιούργησε
νέους όρους για την πολιτική και κοµµατική δράση
καθώς
και
διευκολύνθηκε η διεκδίκηση συµφερόντων
IV.




Συνέπειες
-
Αποτίµηση


º Ίσως
οι φιλελεύθερες πολιτικές διαδικασίες
και
η λειτουργία των κοµµάτων

να ήταν προϊόν µιας µικρής πολιτικής ηγετικής οµάδας

να µην ανταποκρίνονταν στις ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας
και
να αναπτύχθηκαν κατά µίµηση δυτικών προτύπων τα οποία
στην εφαρµογή τους παραµορφώθηκαν λόγω του µικρού
βαθµού ανάπτυξης της ελληνικής κοινωνίας

ανεξάρτητα από τις επιδράσεις δυτικών προτύπων




º Όµως
Ο κοινοβουλευτισµός στην Ελλάδα ρίζωσε και
ακολούθησε τους δικούς του δρόµους για να ανταποκριθεί

στις ιδιαίτερες ανάγκες

τα προβλήµατα και

τα αιτήµατα



της ελληνικής
κοινωνίας


Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος


για την πολιτική ενεργοποίηση µεγάλων τµηµάτων του πληθυσµού
και
για τη σταδιακή συγκρότηση ενός κράτους δικαίου

∆ΕΝ θα αρκούσε µια
διαδικασία µίµησης.



º Εξάλλου

Τα κόµµατα αποτελούσαν αναγκαιότητα της εποχής και ανταποκρίνονταν στις ανάγκες των ανθρώπων
που τα συγκρότησαν.






C

º Πάντως τα κόµµατα αυτής της περιόδου δεν µπορούν να χαρακτηριστούν µε σηµερινούς όρους
(αριστερά - δεξιά, προοδευτικά – συντηρητικά).




C

Μία αδυναµί α ήταν ότι
∆ΕΝ
κατοχυρώθηκε συνταγµατικά
=
το δικαίωµα του
συνέρχεσθαι και
συνεται ρί ζεσθαι
πράγµα που µπορούσε να φέρει
εµπόδια στη συγκρότηση κοµµατικών µηχανισµών

























20
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος







2. Η παρακµή των ξενικών κοµµάτων κατά την περίοδο της συνταγµατικής µοναρχίας.
∆ΟΜΗ
I. Τα πολιτικά κόµµατα σε παρακµή
II. Απουσία λόγου ύπαρξης του Ρωσικού κόµµατος
III. Λόγοι παρακµής του Γαλλικού κόµµατος
IV. Η συµβολή του Όθωνα στη παρακµή των κοµµάτων
V. Η συµβολή του Κριµαϊκού πολέµου στη παρακµή των κοµµάτων.



Ι.
Τα πολιτικά
κόµµατα
=


µολονότι µπορούσαν να
αναπτυχθούν περαιτέρω µέσα
στο νέο συνταγµατικό καθεστώς

έδειξαν συµπτώµατα στασιµότητας
και
∆ΕΝ ανταποκρίθηκαν στις νέες ανάγκες

κάτι που οδήγησε σε
παρακµή.




ΙΙ.
º Στην περίοδο µεταξύ των δύο συνταγµάτων (1844-1864)
όλα τα αιτήµατα του Ρωσικού κόµµατος =τα οποία είχαν σχέση µε την Ορθόδοξη Εκκλησία



=

ουσιαστικά
ικανοποιήθηκαν.
καθώς όµως τα µεγάλα εκκλησιαστικά ζητήµατα είχαν λυθεί

και

º Οι ναπαίοι προέβαλλαν σε κάθε περίπτωση
τον κίνδυνο για την Ορθοδοξία,

όλοι οι πολιτικοί πρέσβευαν το ορθόδοξο δόγµα
τ το ο ρ ρω ωσ σι ικ κό ό κ κό όµ µµ µα α
∆ ∆Ε ΕΝ Ν ε εί ίχ χε ε λ λό όγ γο ο
ύ ύπ πα αρ ρξ ξη ης ς, εφόσον
δεν είχε θέσεις
για πιο
επίκαιρα θέµατα.




ΙΙΙ.



επεδίωκε µία κυβερνητική πολιτική
º που θα ενίσχυε το ρόλο του βασιλιά,
º υπονοµεύοντας έτσι τον κοινοβουλευτισµό.



Ο Κωλέττης ως
αρχηγός του
γαλλικού κόµµατος
δεν δίσταζε να χρησιµοποιεί βία και νοθεία για να
τροµοκρατεί τους εκλογείς, ώστε να ψηφίζουν υπέρ του
κόµµατος.


Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

κατείχε 5 από τα 7
υπουργεία της κυβέρνησής του




Το 1846/1847

∆ΕΝ παρουσιαζόταν όµως
σχεδόν καθόλου στο κοινοβούλιο
-και
καθιστούσε αδύνατο τον έλεγχο
της εκτελεστικής εξουσίας.

=
Επέβαλε έτσι ένα
είδος
κ κο οι ιν νο οβ βο ου υλ λε ευ υτ τι ικ κή ής ς
δ δι ικ κτ τα ατ το ορ ρί ία ας ς

Μετά το θάνατο του
Κωλέττη, το 1847,
το γαλλικό κόµµα
πέρασε σε φάση
παρακµής, καθώς
επικρατούσε δ δι ια αµ µά άχ χη η
γ γι ια α τ τη η δ δι ια αδ δο οχ χή ή. .




ΙV.
Η τακτική του βασιλιά Όθωνα
-
να προσπαθεί να ενισχύσει τους κυβερνητικούς υποψηφίους στις εκλογές
οδήγησε τα κόµµατα της αντιπολίτευσης σε διαρκή
σύγκρουση µε την αυλή, σε µια περίοδο που οι διαφωνίες
τους είχαν απαλυνθεί.




V.
µετά τη βίαιη συµπεριφορά
της Αγγλίας και της Γαλλίας απέναντι στην
Ελλάδα µε το ναυτικό αποκλεισµό της χώρας.




το

αγγλικό κόµµα
και
το γαλλικό κόµµα

έχασαν την εµπιστοσύνη
των οπαδών τους

Είχε προηγηθεί και η υπόθεση Πατσίφικο, η
οποία είχε δυσχεράνει τις σχέσεις των χωρών.



Κατά την περίοδο
του
Κριµαϊκού πολέµου

το ρωσικό κόµµα =
είχε κάποια προσωρινά κέρδη από αυτό.
Η ήττα όµως της Ρωσίας στον Κριµαϊκό πόλεµο συνέβαλε στην αποδυνάµωση
του κόµµατος, το οποίο σταδιακά εξαφανίστηκε από την πολιτική σκηνή.


21
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος






3. Η «νέα γενιά»

∆ΟΜΗ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
I. Η παρακµή των ξενικών κοµµάτων
II. Τ α χαρακτηριστικά της νέας γενιάς
α) Τα βιώµατα της νέας γενιάς
β) Η ρήξη της νέας γενιάς µε την παλιά
III. Η επανάσταση του 1862


º Η παρακµή των ξενικών κοµµάτων =
συµπίπτει
=
µε την ανάδειξη µιας νέας γενιάς ανθρώπων
µε εντελώς διαφορετική νοοτροπία και καταβολές.

I.
º Οι ηγετικές προσωπικότητες των ξενικών κοµµάτων
είχαν βιώσει την επανάσταση και
η νοοτροπία τους, τα ιδανικά τους, οι απόψεις τους
είχαν διαµορφωθεί στην προεπαναστατική περίοδο.

Για την αµέσως επόµενη γενιά
η επανάσταση άνηκε στην ιστορία.



ΙΙ.
α) Η νέα γενιά
λόγω
º
º

των συχνών πολιτικών µεταβολών και
της οικονοµικής και τεχνικής ανάπτυξης



βίωνε ραγδαίες αλλαγές.

που ακολουθούσαν πρωτόγνωρους ρυθµούς


Οι άνθρωποι σταµάτησαν να ζουν
όπως οι πρόγονοί τους





Αυξήθηκε ο αστικός πληθυσµός,



º
ο οποίος βρισκόταν πιο κοντά
º στα κέντρα λήψης αποφάσεων και
είχε µεγαλύτερη δυνατότητα
º ενηµέρωσης για τις εξελίξεις




Η οικονοµική και κοινωνική µεταβολή
είχαν ως συνέπεια

την εκ θεµελίων µεταβολή της
αντίληψης για τη ζωή.



Εντυπωσιακή ήταν επίσης και
η µείωση των αναλφαβήτων
στον αντρικό πληθυσµό

Οι απαιτήσεις των ανθρώπων αυξήθηκαν.




º
Ακόµη και οι ηµιµαθείς άρχισαν να επικρίνουν τη
º δυσλειτουργία του κράτους και
º την καθυστέρηση σε σχέση µε τις χώρες της δύσης,
ενώ

Η σχετικά γρήγορη
διάδοση της παιδείας


αύξησε τις
κοινωνικές εντάσεις.

εντάθηκε η επιθυµία για συµµετοχή στα πολιτικά
πράγµατα







από τις αντιπαραθέσεις που
κυριαρχούσαν στη προηγούµενη γενιά

αποστασιοποιήθηκε
και




από τα κόµµατα που τις εξέφραζαν.
και
Ασκούσε έντονη κριτική στους παλαιότερους
και



φρονούσε ότι το συνταγµατικό πολίτευµα ∆ΕΝ µπορούσε
να αναπτυχθεί καθώς το εµπόδιζαν η Αυλή και ο ίδιος ο βασιλιάς,
τον οποίον θεωρούσαν πολιτικά ατάλαντο

β)



Η νέα γενιά
δεν είχε τις εµπειρίες
της προηγούµενης


( Τουρκοκρατία,

Επανάσταση,

Αντιβασιλεία,

βοήθεια δυνάµεων
σε κρίσιµες στιγµές)




III. της οικονοµικής δυσπραγίας
και Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

έγινε φανερή µια συνολική δυσαρέσκεια
µεγάλων τµηµάτων του πληθυσµού λόγω
της δυσλειτουργίας του πολιτικού συστήµατος


και
C ελεύθερες εκλογές
C φορολογική µεταρρύθµιση
µε στόχο την ελάφρυνση των αγροτών

συγκροτήθηκαν αντιπολιτευτικοί όµιλοι
µε εκσυγχρονιστικά κατά κύριο λόγω
αιτήµατα:



C κρατικές επενδύσεις
σε έργα υποδοµής
C ίδρυση αγροτικών τραπεζών



Περί τα
τέλη της
δεκαετίας
του 1850
C απλούστερη διοίκηση

Τα αιτήµατα αυτά εξέφρασε
σε µεγάλο βαθµό
µε την πολιτική του δράση
ο
Αλέξανδρος Κουµουνδούρος


22
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος








Με αίτηµα την αποµάκρυνση του βασιλιά

C CC C αξιωµατικοί







C CC C άνεργοι απόφοιτοι Πανεπιστηµίου
º που δεν ήθελαν να εργασθούν στους κλάδους
της αγροτικής και βιοτεχνικής παραγωγής
και
º αισθάνονταν κοινωνικά αδικηµένοι





Στην επανάσταση
συµµετείχαν
κατά κύριο λόγω

C CC C συµµετείχαν ακόµη και πολλά
άτοµα ανωτέρων κοινωνικών στρωµάτων
º τα οποία ζητούσαν ευκαιρίες για ενεργότερη
συµµετοχή στα πολιτικά πράγµατα.

http://kaitsas.blogspot.com/











Το
Φεβρουάριο
του 1862
→ →→ →






η δυσαρέσκεια
κατέληξε σε

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ


αποτέλεσµα

Στις 12 Οκτωβρίου 1862 αναγκάστηκε
ο Όθων
να ΕΓΚΑΤΑΛΕΊΨΕΙ τη χώρα








































Αίτηµα
Συµµετείχαν
Αποτέλεσµα
23
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος






4. Η Εθνοσυνέλευση του 1862 – 1864

∆ΟΜΗ ΕΝΌΤΗΤΑΣ
I. Οι εκλογές αντιπροσώπων του 1862 για Εθνοσυνέλευση
II. Η Εθνοσυνέλευση του 1862
III. Το σύνταγµα του 1864
α) βασικές αρχές του συντάγµατος
β) η αρχή της δεδηλωµένης



Ι.
Οι επαναστάτες προκήρυξαν
εκλογές αντιπροσώπων για Εθνοσυνέλευση,


η οποία θα ψήφιζε ν νέ έο ο σ σύ ύν ντ τα αγ γµ µα α.




Οι εκλογές έγιναν
τον Νοέµβριο του 1862

Η πλειονότητα των αντιπροσώπων
που εκλέχτηκαν προέρχονταν


από τοπικά ψηφοδέλτια

ΧΩΡΙΣ κοµµατικές
παρεµβάσεις
Αυτό είναι µια ακόµη
απόδειξη ότι τα ξενικά
κόµµατα είχαν χρεοκοπήσει.






ΙΙ.
υπονόµευε τους κοινοβουλευτικούς θεσµούς

Συγκροτήθηκαν
οι πυρήνες των
δύο µεγάλων
Με παρεµβάσεις στο στρατό επιχείρησε
τη δηµιουργία σώµατος «πραιτωριανών»
για να εξασφαλίσει την παραµονή του
Εµπόδιο στις επιδιώξεις
του στάθηκαν πολιτικές
οµάδες και θεσµοί
παρατάξεων στην εξουσία.

-



σε εκείνους που είχαν
διοριστεί παράνοµα στο
στρατό ή στο δηµόσιο

των πεδινών
και
των ορεινών

και φοβούνταν µη χάσουν
τη θέση τους
σε περίπτωση επικράτησης
κοινοβουλευτικής νοµιµότητας
σε ανέργους πτυχιούχους



Μέσα στην
Εθνοσυνέλευση
του 1862

όπως
ονοµάστηκαν

Οι πεδινοί
είχαν ως
ηγέτη τον
∆ηµήτριο
Βούλγαρη
ο οποίος



Έβρισκε
οπαδούς
ανάµεσα
στους µικροκαλλιεργητές



µε κοινό στόχο την αντίσταση στην πολιτική των πεδινών
µικροκαλλιεργητών

κτηνοτρόφων

εµπόρων και



Οι ορεινοί
απαρτίστηκαν
από διάφορες οµάδες
(υπό τον
Γρίβα και τον Κανάρη)


βρήκαν
υποστηρικτές
µεταξύ των
πλοιοκτητών.

Ο λαός

συµµετείχε

ενεργά στη

συγκρότηση

αυτών

των δύο

παρατάξεων.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

την ανάπτυξη του κοινοβουλευτισµού και

τον εκσυγχρονισµό της χώρας

οικονοµική ανάπτυξη και

µεταρρυθµίσεις στη διοίκηση και το στρατό



Το Εθνικόν Κοµιτάτον,
υπό τον
Επαµεινώνδα ∆εληγιώργη
που υποστήριζε
πολιτισµική εξάπλωση στην Οθωµανική Αυτοκρατορία

πολιτικών


Μικρότερη
απήχηση είχαν
άλλοι πολιτικοί
σχηµατισµοί


λογίων και


ετερόκλητη παράταξη εξεχόντων
αξιωµατικών
µε µετριοπαθείς θέσεις

η οποία προσπαθούσε να µεσολαβεί µεταξύ των άλλων παρατάξεων


Οι Εκλεκτικοί,
και να υποστηρίζει σταθερές κυβερνήσεις.




Συµµετείχαν
24
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος








α)

Ως πολίτευµα ορίστηκε η βασιλευοµένη δηµοκρατία → →→ → αντί της µέχρι τότε
συνταγµατ ι κής µοναρχί ας

III
.
C CC C η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας

C CC C η άµεση,
µυστική και
κατοχυρώθηκαν καθολική για τον
ψήφος µε σφαιρίδια
µεταξύ άλλων ανδρικό πληθυσµό


C CC C η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης




C CC C η ελευθερία
º η οποία άνοιγε το δρόµο για την ελεύθερη
συγκρότηση κοµµάτων.








Μέσα σε συνθήκες
· κυβερνητικής αστάθειας και
· εµφύλιου πολέµου,
η Εθνοσυνέλευση χρειάστηκε
δυο ολόκληρα χρόνια
για να φτάσει στη ψήφιση
Συντάγµατος


του συνέρχεσθαι
και συνεταιρίζεσθαι

º Τα κόµµατα θεωρήθηκαν απαραίτητα
για την έκφραση της βούλησης της κοινής γνώµης,
µε το επιχείρηµα ότι η εναλλακτική λύση είναι
οι συνωµοτικοί κύκλοι ή οι βιαιοπραγίες.



την αρχή να προέρχεται η κυβέρνηση από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία


Παρά την έντονη
αντίδραση του
βασιλιά Γεωργίου Α΄
η Εθνοσυνέλευση
επέβαλε
Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος




Αυτό που
∆ΕΝ
ορίστηκε µε σαφήνεια,
διότι θεωρήθηκε
αυτονόητο ήταν ότι

=

ο βασιλιάς όφειλε να δώσει
την εντολή σχηµατισµού κυβέρνησης
σε βουλευτή του κόµµατος που είχε την
εµπιστοσύνη της πλειοψηφία της Βουλής



β)

E Ο Γεώργιος εκµεταλλεύτηκε αυτή την ασάφεια για να διορίζει κυβερνήσεις της αρεσκείας του
,


· Η ιδέα άνηκε στον νέο τότε πολιτικό Χαρίλαο Τρικούπη, ο οποίος υποστήριξε δηµόσια ότι
- -- -


· µόνη λύση στο πρόβληµα της πολιτικής αστάθειας ήταν
η συγκρότηση δύο µεγάλων κοµµάτων εξουσίας, σύµφωνα µε το πρότυπο της Αγγλίας.

^ ^^ ^



θα στερούσε από τα κόµµατα µειοψηφίας
τη δυνατότητα να σχηµατίζουν κυβέρνηση

Αυτό θα τα ωθούσε σε συνένωση µε τα µεγάλα




µέχρι την ψήφιση
της αρχής της δεδηλωµένης
το 1875
και

· Για να καταστεί αυτό δυνατό
έπρεπε ο βασιλιάς να αναθέτει την
εντολή σχηµατισµού κυβέρνησης
ΜΟΝΟ σε πολιτικό ο οποίος σαφώς
είχε την «δεδηλωµένη» εµπιστοσύνη
της πλειοψηφίας των βουλευτών
θα είχε ως αποτέλεσµα
σταθερότερες κυβερνήσεις πλειοψηφίας
http://kaitsas.blogspot.com/
της αντιπολίτευσης
E Ο βασιλιάς υπό την πίεση και




του επαναστατικού αναβρασµού
του λαού

υιοθέτησε τελικά την
άποψη του Τρικούπη,

η οποία αποτελεί
τοµή στην πολιτική ιστορία της χώρας
καθώς οδήγησε
-
σε µεταβολή του πολιτικού τοπίου












Αποτέλεσµατα
25
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος

















Γ. ∆ικοµµατισµός και εκσυγχρονισµός (1880 – 1909)










































25
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος







1. Η εδραίωση του δικοµµατισµού

∆ΟΜΗ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
Ι. Απόδειξη για την θεµελίωση του δικοµµατισµού.
ΙΙ. Το πρόγραµµα του τρικουπικού κόµµατος.
α. Περιεχόµενο (προβλέψεις)
β. Μέτρα που ήταν συνέπεια της εφαρµογής του προγράµµατος.
γ. Αποτελέσµατα
δ. Αιτήµατα που εξέφραζε το τρικουπικό κόµµα
III. Το πρόγραµµα του δηλιγιαννικού κόµµατος. ∆ιαφορές από το πρόγραµµα του Τρικούπη


1875
Στις εκλογές του και του
1879
κανένα κόµµα δεν κέρδισε την κοινοβουλευτική
πλειοψηφία.
I.
Το διάστηµα µεταξύ του
1875 και του 1880 αποτελεί
µεταβατική περίοδο.


του Τρικούπη
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1884, και έλεγχαν το 92% των εδρών στο
Κοινοβούλιο.


τα δυο
µεγάλα
κόµµατα

του ∆ηλιγιάννη
Το κοινοβουλευτικό σύστηµα
και ο δικοµµατισµός
θεµελιώθηκαν.


ΙΙ.


C
συγκρότηση κράτους δικαίου


C
εξορθολογισµός της διοίκησης, κυρίως µε τον καθορισµό των
προσόντων των δηµοσίων υπαλλήλων, ώστε να περιοριστεί η
ευνοιοκρατία


C
ανάπτυξη της οικονοµίας


C
ενίσχυση της γεωργίας


C
βελτίωση της άµυνας


α.
Το τρικουπικό κόµµα ήδη από το
1875 παρουσίασε ένα συστηµατικό
πρόγραµµα εκσυγχρονισµού
της χώρας, αρκετά κοντά στις
αντιλήψεις του Κουµουνδούρου

το οποίο
προέβλεπε

©
βελτίωση της υποδοµής, κατά κύριο λόγο του συγκοινωνιακού
δικτύου της χώρας


οργανωτικές µεταβολές και την αύξηση των φόρων
βελτίωση των οικονοµικών του κράτους µε και

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

την σύναψη δανείων

β.
Για την υλοποίηση αυτού του
προγράµµατος έγιναν οι εξής προσπάθειες:
παροχή κινήτρων στην ιδιωτική
πρωτοβουλία για επενδύσεις



C την εξάντληση των φορολογουµένων και

C την υπερβολική επιβάρυνση του προϋπολογισµού


γ.
Οι τρικουπικοί ακολούθησαν
µε συνέπεια αυτό το
πρόγραµµα, το οποίο όµως
είχε ως αποτέλεσµα: C Το 1893 το κράτος κήρυξε πτώχευση


º Μέχρι τη δεκαετία του 1870 το κράτος αποτελούσε τον κύριο εργοδότη που εξασφάλιζε θέσεις εργασίας στο δηµόσιο και
δυνατότητα κοινωνικής ανέλιξης, εφόσον στους ανώτατους λειτουργούς του εξασφάλιζε εισόδηµα που σχεδόν ξεπερνούσε το
εισόδηµα όλων των άλλων µελών της κοινωνίας. Μεγάλος αριθµός ανθρώπων απευθυνόταν στο κράτος για την κατοχή µιας
θέσης στο δηµόσιο

http://kaitsas.blogspot.com/

∆ΕΝ ζητούσαν διορισµό
κοινωνικά στρώµατα
τα οποία

αλλά





δ. º Με τις νέες συνθήκες που
προέκυψαν από τον
εκχρηµατισµό της οικονοµίας
δηµιουργήθηκαν ζητούσαν τη λήψη µέτρων που
θα ευνοούσαν την προώθηση
των συµφερόντων τους
Φορέας των αιτηµάτων
αυτών ήταν ο Χαρίλαος
Τρικούπης.






26
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος









III.
Οι αντίθετοι µε την πολιτική του Τρικούπη βουλευτές συσπειρώθηκαν γύρω από τον Θ. ∆ηλιγιάννη, ο οποίος σε µεγάλο βαθµό
εξέφραζε πολιτικές απόψεις αντίθετες από εκείνες του Χ. Τρικούπη.


ο ∆ηλιγιάννης ο Τρικούπης

º ∆ΕΝ αποδεχόταν τον χωρισµό των εξουσιών
C º Στόχευε στη συγκέντρωση των εξουσιών και τον έλεγχό τους από
το κόµµα
Αποδεχόταν τον χωρισµό των εξουσιών


την µείωση των φόρων
και

C
Προέβαλλε το αίτηµα της
κοινωνικής δικαιοσύνης µε:


την παροχή ευκαιριών στους
προστατευόµενούς του για
κατάληψη δηµοσίων θέσεων

Θεωρούσε το κράτος ως µοχλό της οικονοµικής
ανάπτυξης και επεδίωκε τον εκσυγχρονισµό µε κάθε
κόστος

Στα εδάφη της Θεσσαλίας,
στα οποία κυριαρχούσε η µεγάλη ιδιοκτησία
C Προσπάθησαν χωρίς τελικά να το κατορθώσου να χορηγήσουν γη
στους αγρότες και έλαβαν κάποια µέτρα για βελτίωση της θέσης
τους

Υποστήριζαν τους µεγαλογαιοκτήµονες

C Επέκρινε το κοινωνικό κόστος του εκσυγχρονισµού και υποστήριζε
ένα κράτος κοινωνικής αλληλεγγύης
Εκσυγχρονισµός µε κάθε κόστος

C Απεχθανόταν το τυχοδιωκτικό χρηµατιστικό κεφάλαιο και
υποστήριζε µια αργή οικονοµική ανάπτυξη που θα βασιζόταν σε
παραδοσιακές παραγωγικές δραστηριότητες
Προσπαθούσε να προσελκύσει το χρηµατιστικό
κεφάλαιο































27
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος






2. Η οργάνωση των κοµµάτων κατά το τελευταίο τέταρτο του 19
ου
αιώνα

∆ΟΜΗ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
I. Αρτιότερη συγκρότηση
II. Κοµµατική βάση
α) Κινητοποίηση οπαδών
β) Επιλογή κόµµατος
γ) Επιλογή υποψήφιων βουλευτών
III. Ενίσχυση του ρόλου – κύρους των κοµµάτων
IV. Κοινωνική προέλευση βουλευτών – κοµµατικών µελών
V. Θέση βουλευτών –κοµµατική ηγεσία
VI. Επηρεασµός της ψήφου των εκλογέων
VII. Μη ταξικά κόµµατα

I.
Στη δεκαετία του 1880 τα κόµµατα ήταν αρκετά πιο συγκροτηµένα από ό,τι στο παρελθόν.
η θέση που είχε στην πολιτική
ζωή της χώρας
και

∆εν είναι βέβαιο ότι µετά τον θάνατο του ηγέτη
τους τα κόµµατα αναγκαστικά διαλύονταν.

Στοιχεία που επέτρεπαν σε ένα
κόµµα να επιβιώσει, ακόµη και µετά
τον θάνατο του ηγέτη του ήταν
η τακτική που ακολουθούσε

II.
Η βάση των κοµµάτων εξακολουθούσε να ΜΗΝ έχει τυπική οργάνωση.
C η οικογενειοκρατία
α)

C

οι πελατειακές σχέσεις και

Σηµαντικό ρόλο στην κινητοποίηση των
οπαδών των κοµµάτων έπαιζαν



C

η εξαγορά ψήφων


Παρ’όλα αυτά
όσον αφορά τουλάχιστον
τα δύο µεγάλα κόµµατα


β) C στη κρίση τους για την πολιτική των κοµµάτων

C

στις επιδράσεις που αυτά ασκούσαν κατά περιοχές
Η επιλογή των εκλογέων βασιζόταν κατά
κύριο λόγο



C

στα συµφέροντα κάθε κοινωνικής οµάδας


Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

γ)
Για την επιλογή των υποψήφιων βουλευτών,
δηλαδή για την τοποθέτηση συγκεκριµένων
υποψηφίων στο «ψηφοδέλτιο» έπαιζε ρόλο

=
το αν είχαν δικό τους
τοπικό κύκλο
οπαδών
=

ο οποίος
επηρεαζόταν
βεβαίως από

πελατειακές σχέσεις
και
εξυπηρετήσεις


III.


∆ΕΝ

επέβαλλε να ψηφίζει κανείς ένα µόνο κόµµα

Θετικά
ή

έδινε την δυνατότητα
να ψηφίζονται όλοι οι
υποψήφιοι Αρνητικά


Το εκλογικό
σύστηµα



ΑΛΛΑ




µπορούσε να ψηφίσει θετικά κάποιον υποψήφιο στον
οποίον είχε υποχρέωση

Επίσης ένας εκλογέας παράλληλα όµως




µπορούσε να δώσει θετική ψήφο και σε κάποιον άλλον τον
οποίον θεωρούσε ικανό

οι εκλογείς να ψηφίζουν µε κοµµατικά κριτήρια

και
ιδιαίτερα
µετά το
1882
όλο και συχνότερα
παρουσιάζεται
το φαινόµενο
και να περιορίζεται η συνήθεια να ψηφίζονται
θετικά και πολιτικοί άλλων κοµµάτων

Μολοταύτα http://kaitsas.blogspot.com/

Οι εκλογείς συνήθιζαν να ψηφίζουν πολιτικούς µε επιρροή µόνο εφόσον
είχαν δηλώσει µε σαφήνεια την κοµµατική τους τοποθέτηση

Το 1879 υπήρχαν
στις εκλογές
24 τοπικά
ψηφοδέλτια





Κατά την
δεκαετία
του 1890


Ακόµη και η εκλογή
ανεξάρτητων τοπικών
προσωπικοτήτων
άρχισε να περιορίζεται



π.χ.
Το 1885 ΜΟΝΟ 4
Έτσι παρουσιάζεται το
φαινόµενο να
περιλαµβάνονται σε
κοµµατικά ψηφοδέλτια και
ανεξάρτ ητοι υποψήφι οι
για να έχουν πιθανότητες
επιτυχίας στις εκλογές





∆ηλαδή ο ρόλος

των κοµµάτων

ενισχύθηκε,

απέκτησαν κύρος
στη δηµόσια ζωή
27
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος







IV.

º Οι υποφήφιοι
βουλευτές
προέρχονταν
σχεδόν
αποκλειστικά από
τα µεσαία
και
ανώτερα

στρώµατα,
όπως και κατά την προηγούµενη περίοδο



Πολλοί ήταν δικηγόροι και δηµόσιοι υπάλληλοι


º Τα κοµµατικά µέλη
σε αντίθεση µε τους
υποψήφιους βουλευτές

→ προέρχονταν → ΚΑΙ από τα κατώτερα στρώµατα

V.
Η οργάνωση των κοµµάτων ήταν εµφανής µόνο στο επίπεδο της ηγεσίας
µετά τον αρχηγό

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
η κοινοβουλευτική
οµάδα.


Τη σηµαντικότερη θέση
την είχε


Οι βουλευτές είχαν σηµαντική
θέση, διότι λόγω της µεγάλης
πλειοψηφίας που χρειαζόταν η
Βουλή για να έχει απαρτία και να
παίρνει αποφάσεις, οι βουλευτές
και µόνο µε την απουσία τους (ή
την απειλή της) µπορούσαν να
ασκήσουν µεγάλη πίεση στη
κοµµατική ηγεσία

Έτσι η κεντρική οργάνωση του
κόµµατος ∆ΕΝ είχε την δυνατότητα να
αρνηθεί στους βουλευτές την
εκπλήρωση επιθυµιών π.χ. διορισµών ή
ευνοϊκών ρυθµίσεων υπέρ της εκλογικής
τους περιφέρειας

VI.
Οι κυβερνήσεις δεν χρησιµοποιούσαν
συστηµατικά µεθόδους εξαναγκασµού
για να πείσουν τους εκλογείς
Αυτόν τον
κανόνα
παραβίαζαν
κάποιοι δηµόσιοι υπάλληλοι
ή
φανατικοί οπαδοί στα χωριά



Σε αντίθεση µε την εποχή
του Όθωνα και του Βούλγαρη
Σπάνια ακούγονταν κατηγορίες για
εξαγορά ψήφων.




Η πατρωνεία µε
τη µορφή
διορισµών

µεταθέσεων

δανείων κ.λ.π.
Πάντως






και η συστηµατική διαφθορά µέσω του
διοικητικού µηχανισµού

αποτελούσαν συχνό φαινόµενο

µέσω των πελατειακών σχέσεων


και µε την µεγάλη συγκριτικά µε άλλες
χώρες κοινωνική κινητικότητα
Πολλές κοινωνικοοικονοµικές
αντιθέσεις αµβλύνονταν




Τα δύο µεγάλα κόµµατα ∆ΕΝ
προσπαθούσαν να δώσουν ένα
τοπικό ή κοινωνικό ταξικό στίγµα
Όµως

VII.
Αντίθετα µε άλλες χώρες
της Ευρώπης στο τελευταίο
τέταρτο του αιώνα δεν
προέκυψαν ταξικά
κόµµατα.


Στην
Ελλάδα

Παρατηρείται επίσης σχετική
αυτονοµία της πολιτικής ελίτ από
την κοινωνία

Όλα τα κόµµατα απευθύνονται
ιδιαίτερα στους αγρότες,
που αποτελούσαν το µεγαλύτερο
µέρος του ενεργού πληθυσµού.













28
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος







3. Από τη χρεοκοπία στο στρατιωτικό κίνηµα στο Γουδί

∆ΟΜΗ
Ι. Κρίση εµπιστοσύνης στα κόµµατα
II. 1893 -1897, η αναποτελεσµατικότητα των κοµµάτων ευνοεί τον Γεώργιο
III. Μέχρι το 1909, Θεοτόκης, οµάδα Ιαπώνων
IV. 1909 Κίνηµα στο Γουδί
V. 1910 Αναθεωρητική Βουλή

Το όραµα για ένα σύγχρονο κράτος
το οποίο θα ήταν οικονοµικά ανεπτυγµένο
και ισχυρό στη διεθνή σκηνή
=


∆ΕΝ πραγµατοποιήθηκε

Παρά τη φορολογική επιβάρυνση των πολιτών =
το κράτος οδηγήθηκε σε πτώχευση

Απογοητεύονταν όλο και περισσότερο
από τη γενικότερη κατάσταση και την



Αστοί
αναποτελεσµατικότητα του κράτους
=
το οποίο χαρακτηριζόταν από µια
βραδυκίνητη γραφειοκρατεία



∆εν έβλεπαν την επιθυµητή οικο-
-νοµική ανάπτυξη

I.
ενώ

και
διανοούµενοι
διαπίστωναν ότι µεγάλωνε η απόσταση
από τα ευρωπαϊκά κράτη



Κατά την περίοδο
της διακυβέρνησης
της χώρας από τον
Χαρίλαο Τρικούπη


Ανάλογη δυσαρέσκεια επικρα-
τούσε και σε µεγάλο µέρος των
µικροκαλλιεργητών


Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

Οι αξιωµατικοί του
στρατού ήταν επίσης
δυσαρεστηµένοι

καθώς εκτιµούσαν ότι λόγω
οικονοµικής αδυναµίας
=
ο στρατός θα ήταν αναποτελεσµα-
τικός σε περίπτωση πολέµου


(1882-1890
1893-1895)


Όλα αυτά

οδήγησαν σε

κρίση της

εµπιστοσύνης

προς τα

κόµµατα

συλλήβδην.
-
Οι άνθρωποι

πίστευαν ότι οι

θεσµοί και τα

κόµµατα ∆ΕΝ

ήταν ικανά να

υλοποιήσουν

τις επιθυµίες

τους





Ούτε το δηλιγιαννικό κόµµα µπόρεσε ελλείψει
χρηµάτων να τηρήσει την υπόσχεσή του για
λιγότερους φόρους

II.


Τα δυο µεγάλα
κόµµατα

προσπάθησαν να υλοποιήσουν το
πολιτικό τους πρόγραµµα
-
χωρίς όµως επιτυχία
-
γεγονός που δηµιούργησε την
εντύπωση ενός γενικού αδιεξόδου
Ούτε το τρικουπικό κόµµα µπόρεσε να συνεχίσει
το εκσυγχρονιστικό του πρόγραµµα

επέτεινε το πολιτικό αδιέξοδο
να επιβληθεί στο

Στο διάστηµα από
την πτώχευση του
1893
εως τον

ελληνοτούρκικο
πόλεµο του 1897
Ο ελληνοτούρκικος πόλεµος του 1897,
που τελείωσε µε ολοκληρωτική ήττα της Ελλάδας Κοινοβούλιο

http://kaitsas.blogspot.com/





Η δυσπιστία προς τα
κόµµατα κορυφώθηκε
και έδωσε στον
Γεώργιο την ευκαιρία
και
να ασκεί προσωπική
πολιτική




Όσες µεταρρυθµίσεις έγιναν, κατά κύριο λόγο από κυβερνήσεις του τρικουπικού κόµµατος υπό την
ηγεσία του Γεωργίου Θεοτόκη ήταν διοικητικού χαρακτήρα (π.χ. αποκέντρωση)



III.
Μέχρι
το 1909
Το µοναδικό νέο πολιτικό στοιχείο ήταν η εµφάνιση της κοινοβουλευτικής οµάδας των Ιαπώνων,
πολιτικού µορφώµατος υπό τον ∆ηµήτριο Γούναρη, που ιδρύθηκε το 1906.
Επίκεντρο της κριτικής του ήταν η αδυναµία του πολιτικού συστήµατος να
προσαρµοστεί στις εξελίξεις της κοινωνίας.
Η οµάδα ∆ΕΝ µπόρεσε να επιβιώσει και διαλύθηκε το 1908

φορολογικές ελαφρύνσεις

Εν τω µεταξύ
οι συντεχνίες και =

έκαναν διαδηλώσεις ζητώντας
και
οι εργατικές ενώσεις περιορισµό της γραφειοκρατίας




29
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος








της Ελλάδας γενικότερα
Συντελείται µια τοµή στην πολιτική ιστορία και
των πολιτικών κοµµάτων ειδικότερα

C στο στρατό
C τη διοίκηση
C τη δικαιοσύνη
C την εκπαίδευση

Στις
15 Αυγούστου
εκδηλώθηκε κίνηµα στο Γουδί, το οποίο έγινε
από τον Στρατιωτικό Σύνδεσµο, µια µυστική
ένωση στρατιωτικών
µε αιτήµατα που
αφορούσαν
µεταρυθµίσεις



C τη δηµοσιονοµική πολιτική



IV.
∆ΕΝ εγκαθίδρυσε δικτατορία


ΑΛΛΑ

Ο Στρατιωτικός
Σύνδεσµος
προώθησε τα αιτήµατά του µέσω της Βουλής

Το
1909

Με αφορµή το κίνηµα έγινε µεγάλη διαδήλωση των επαγγελµατικών
σωµατίων της πρωτεύουσας

υποστήριξαν το διάβηµα του Στρατιωτικού Συνδέσµου



Οι διαδηλωτές

υπέβαλλαν ψήφισµα
στο παλάτι µε το οποίο
ζητούσαν

την επίλυση σειράς οικονοµικών
αιτηµάτων

http://kaitsas.blogspot.com/

Η Βουλή υπό την πίεση του Συνδέσµου, χωρίς
ιδιαίτερη προετοιµασία και συζήτηση, ψήφισε
µεγάλο αριθµό νόµων που
επέφεραν ριζικές αλλαγές



Στις
14 Σεπτεµβρίου




Τον Φεβρουάριο
= Η Βουλή αποφάσισε την αναθεώρηση ορισµένων άρθρων του συντάγµατος.
V.
Έτσι προκηρύχθηκαν εκλογές από τις οποίες προήλθε αναθεωρητική Βουλή

Το
1910

Στις 15 Μαρτίου
=
Ο Στρατιωτικός Σύνδεσµος διαλύθηκε έχοντας επιτύχει τις επιδιώξεις του

























30
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





























































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος













∆. Ανανέωση - ∆ιχασµός













































31
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




1. Το κόµµα των Φιλελευθέρων
∆ΟΜΗ
I. Οι εκλογές της 8
ης
Αυγούστου 1910
II. Ο Βενιζέλος και το πρόγραµµά του
III. Οι εκλογές του Νοεµβρίου 1910
IV. Το έργο του Βενιζέλου
V. Οι εκλογές του Μαρτίου του 1912
VI. Η δοµή του βενιζελικού κόµµατος

∆ΕΝ είχε συγκροτηθεί κανένα νέο µεγάλο κόµµα που να στηρίζει τις µεταρρυθµίσεις που προτάθηκαν το 1909 / 1910

Οι οποίοι είτε κατά µόνας είτε µαζί µε άλλους, σε ανεξάρτητα ψηφοδέλτια
διεκδικούσαν τις ψήφους των δυσαρεστηµένων µε τα παλιά κόµµατα εκλογέων.

ανάλογα µε την περιοχή που ήταν υποψήφιοι



Ανεξάρτητοι
υποψήφιοι,


Αυτοί οι ανεξάρτητοι πολιτικοί,
µε το γενικό
και τον πληθυσµό στον οποίον απευθύνονταν,

είτε την υλοποίηση των αιτηµάτων των συντεχνιών, όπως
εκφράστηκαν στα συλλαλητήρια του 1909,
I.



Φορείς των
νέων ιδεών
υπήρξαν


Πριν από τις
εκλογές της
8
ης
Αυγούστου
1910

σύνθηµα της
«ανόρθωσης»
εννοούσαν
είτε την επίλυση του αγροτικού ζητήµατος, µε την παροχή
γης στους ακτήµονες

Σε κάποιες
εκλογικές περιφέρειες
έθεσαν υποψηφιότητα

σοσιαλιστές και για πρώτη φορά εµφανίστηκε η σοσιαλδηµοκρατική «Κοι νωνι ολογι κή
Εται ρεί α»

http://kaitsas.blogspot.com/
Στις εκλογές
συµµετείχαν

τα παλιά κόµµατα ως συνασπι σµός και τελικά κέρδισαν τις περισσότερες έδρες στη Βουλή

211 εξασφάλισαν τα παλαιά κόµµατα

29 έδρες κέρδισαν ανεξάρτητοι που άνηκαν στον πολιτικό χώρο των παλαιών κοµµάτων
και



Από τις 362 έδρες


122 ανεξάρτητοι εκσυγχρονιστές



ο οποίος εξελέγη ΧΩΡΙΣ να συµµετέχει στην προεκλογική αναµέτρηση

Η πρώτη δηµόσια εµφάνιση του Βενιζέλου ως ελλαδίτη πολιτικού έγινε στις 5 Σεπτεµβρίου 1910 µε
µια οµιλία στην πλατεία Συντάγµατος, στην οποίαν έκανε προγραµµατικές δηλώσεις µε τις οποίες

ΙΙ.


υποστήριξε µετριοπαθείς µεταρρυθµίσεις
Στόχευε σε εκσυγχρονισµό του πολιτικού συστήµατος µε την
εξισορρόπηση των συµφερόντων όλων των κοινωνικών
στρωµάτων
C CC C η κοινωνική γαλήνη


Οι εκσυγχρονιστές
συσπειρώθηκαν γύρω
από το πρόσωπο του
κρητικού ηγέτη
Ελευθέριου Βενιζέλου

C CC Cη ελάφρυνση των κατώτερων κοινωνικών στρωµάτων
Βασικές θέσεις του προγράµµατός του ήταν C CC C ο εκσυγχρονισµός του κρατικού µηχανισµού, µε σκοπό
την αποτελεσµατικότερη λειτουργία του και

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
C CC C στρατιωτικοί εξοπλισµοί για την πραγµατοποίηση των
εθνικών διεκδικήσεων.
C CC C Επίσης παρά την πίεση των οπαδών του υποστήριξε την
αναθεώρηση του υπάρχοντος συντάγµατος και ΟΧΙ
την ψήφιση νέου.
Πολιτειακό ζήτηµα ∆ΕΝ έθεσε.

http://kaitsas.blogspot.com/
Προανήγγειλε την ίδρυση ενός κόµµατος αρχών το οποίο θα ήταν φορέας µεταρρυθµίσεων
Το κόµµα ιδρύθηκε και τυπικά στις 22 Αυγούστου 1910, από µέλη της Εθνοσυνέλευσης.



ΙΙΙ.
Ο Βενιζέλος πήρε εντολή σχηµατισµού κυβέρνησης µετά την παραίτηση της κυβέρνησης ∆ραγούµη (6 Οκτωβρίου 1910)
Επειδή όµως αντιµετώπιζε προβλήµατα µε την εξασφάλιση ψήφου εµπιστοσύνης σε συνεννόηση µε τον βασιλιά Γεώργιο Α΄

διάλυση της Βουλής


προχώρησε σε

και

προκήρυξη νέων εκλογών



Αυτό το διάβηµα αναστάτωσε τα παλιά κόµµατα, τα οποία θεωρώντας
αντισυνταγµατική την κίνηση του βασιλιά, αποφάσισαν να ΜΗΝ συµµετάσχουν
στις εκλογές του Νοεµβρίου του 1910



Σ’ αυτές οι Φιλελεύθεροι κέρδισαν
την συντριπτική πλειονότητα των εδρών: 307 σε σύνολο 362

Ο Βενιζέλος ήταν πλέον ελεύθερος να προχωρήσει στο µεταρρυθµιστικό του έργο


Συµµετείχαν
Αποτέλεσµατα
Αποτέλεσµατα
Συµµετείχαν
32
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος








IV.
∆ΕΝ έγιναν ριζικές αλλαγές

ενισχύθηκε η θέση της µοναρχίας

αλλά
αντίθετα
και
επετράπη στο βασιλιά παρά τη συνταγµατική απαγόρευση να συµµετάσχει στη
διαδικασία της αναθεώρησης



Το πρώτο εξάµηνο του 1911
ψηφίστηκαν από τη Βουλή
53 τροποποιήσεις µη θεµελιωδών
διατάξεων του συντάγµατος

τη διασφάλιση της διάκρισης των εξουσιών

και δηµοσιοϋπαλληλικής
ιδιότητας αφενός

και βουλευτικού αξιώµατος
αφετέρου



το ασυµβίβαστο µεταξύ στρατιωτικής

και




Οι σπουδαιότερες
τροποποιήσεις
αφορούσαν
την µονιµότητα των δικαστικών και των δηµοσίων υπαλλήλων

C CC C διορισµός δηµοσίων υπαλλήλων µε δηµόσιους διαγωνισµούς

C CC C καθιέρωση κανονισµών εργασίας σε βιοτεχνίες και βιοµηχανίες

C CC C διανοµή γης στη Θεσσαλία

C CC C αναδιοργάνωση της τοπικής αυτοδιοίκησης

C CC C βελτίωση της διαδικασίας απονοµής δικαιοσύνης





Η κυβέρνηση Βενιζέλου ψήφισε
επίσης 337 νόµους



οι οποίοι εισήγαγαν
µεταρρυθµίσεις που
αφορούσαν όλο το
φάσµα του δηµόσιου
και ιδιωτικού βίου π.χ.
© ©© © αναθεώρηση του κανονισµού της Βουλής µε σκοπό να διαθέτουν οι
υπουργοί περισσότερο χρόνο για κοινοβουλευτικές συζητήσεις
κ.λπ.



V.
Το ρεύµα που είχε το κόµµα του Βενιζέλου φάνηκε και στις επόµενες




πήραν µέρος όλες οι πολιτικές δυνάµεις.



Το κόµµα του Βενιζέλου ανέδειξε 146 βουλευτές

ενώ τα άλλα κόµµατα µόνο 36
Σ’ αυτές τις εκλογές φάνηκε ότι η πλειοψηφία των
ψηφοφόρων τάχθηκε υπέρ του κόµµατος των
Φιλελευθέρων, επειδή οι καινοτοµίες που είχαν
εισηγηθεί γέννησαν την ελπίδα για την επίλυση
σηµαντικών κοινωνικών προβληµάτων


εκλογές
του Μαρτίου του 1912
στις οποίες




VI.

Ο Βενιζέλος, µε ισχυρή θέση στο Κοινοβούλιο και µεγάλο κύρος, είχε τα πάντα
υπό τον έλεγχό του, όπως και ο Τρικούπης.


Αυτό ήταν σε µεγάλο
βαθµό προσωποπαγές

∆ΕΝ έπαιζαν κάποιον ιδιαίτερο ρόλο στη
διαµόρφωση της πολιτικής του κόµµατος
και

Οι σύνδεσµοι Φιλελευθέρων
που είχαν ιδρυθεί

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος


∆ΕΝ διέφεραν σηµαντικά από τις τοπικές
οµάδες φίλων που σχηµάτιζαν τα
παραδοσιακά κόµµατα





Όσον αφορά
τη δοµή του
βενιζελικού κόµµατος
µε την ίδρυση Λέσχης Φιλελευθέρων στην Αθήνα και σε ορισµένες άλλες εκλογικές
περιφέρειες.



Το 1912
άρχισε να
αναδιοργανώνεται
το κόµµα


ΟΜΩΣ αυτό ∆ΕΝ είχε σχέση µε την
πραγµατικότητα







Οι βενιζελικοί είχαν πλάσει στο νου τους
ένα ιδεατό κόµµα,
χωρίς τις µικρότητες και τις διχόνοιες της
παλιάς πολιτικής ελίτ,

Η ηγεσία έπρεπε αναγκαστικά να λαµβάνει
υπόψη κοινωνικά και τοπικά συµφέροντα
καθώς και αντιπαλότητες ανάµεσα σε
στελέχη,
όπως συνέβαινε µε κάθε άλλο κόµµα









Συµµετείχαν
Αποτέλεσµατα
33
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




2. Τα αντιβενιζελικά κόµµατα
∆ΟΜΗ
I. Γενικά χαρακτηριστικά
II. Το ραλλικό κόµµα
III. Το εθνικό κόµα του Κ. Μαυροµιχάλη
IV. Το θεοτοκικό κόµµα


ένας συντηρητικός προσανατολισµός



I.

Παρά τις διαφορές
που υπήρχαν ανάµεσά τους
τα ένωνε

Πάντως δεν ήθελαν να επιστρέψουν
στην προ του 1909 εποχή.
=
Εποµένως, ως προς αυτό δεν διέφεραν
καταρχήν από τους Φιλελεύθερους.

στο εύρος των
σχεδιαζόµενων
µεταρρυθµίσεων
Απεχθάνονταν τη διαρκή παρέµβαση του κράτους
επειδή εκτός των άλλων αυτή θα είχε ως αποτέλεσµα την
ενίσχυση της εκτελεστική εξουσίας.











Ως
αντιβενιζελικά
θεωρούνταν
τα κόµµατα της
αντιπολίτευσης


∆ιέφεραν
όµως
από τους
Φιλελεύθερους

και

στις µεθόδους
άσκησης της πολιτικής.


Οι
αντιβενιζελικοί
∆εν είχαν µακροπρόθεσµη πολιτική,
αντίθετα
επικέντρωναν την προσοχή τους στην επίλυση επίκαιρων
προβληµάτων



Εξελίχθηκαν σε κόµµατα υπεράσπισης των συµφερόντων που κινδύνευαν από την πολιτική των
Φιλελευθέρων


Τα
αντιβενιζελικά
κόµµατα
Η σύγκρουση µε τους Φιλελεύθερους τα οδηγούσε σε διαρκώς συντηρητικότερες θέσεις

∆ηµητρίου Ράλλη

Κυριακούλη Μαυροµιχάλη


πιο αδιάλλακτα ήταν τα κόµµατα του

ενώ


Από τα
αντιβενιζελικά
κόµµατα
πιο διαλλακτικό ήταν το κόµµα του Γεωργίου Θεοτόκη



C ήταν αντίθετο προς τον εκσυγχρονισµό

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
όπως αυτή διαµορφώθηκε κατά τα τέλη του 19
ου
αιώνα
C ήταν κατά της ισχυρή εκτελεστικής εξουσίας και
όπως το απαιτούσε η µεταρρυθµιστική πολιτική των Φιλευθέρων
ΙΙ.
º Υποστήριζε ότι το Κοινοβούλιο έπρεπε να έχει ισχυρή θέση στο πολιτικό σύστηµα
º Στο πρόσωπο του βασιλιά, όµως έβλεπε το σύµβολο της εθνικής ενότητας που ξεπερνούσε τα σύνορα της χώρας.

C Απευθυνόταν κατά κύριο λόγο στα µεσαία και κατώτερα στρώµατα των πόλεων καθώς και στους µικροκαλλιεργητές,
δεδοµένου ότι η οικονοµική πολιτική των Φιλελευθέρων έδειχνε να ευνοεί κυρίως τα ανώτερα αστικά στρώµατα.





Το
ραλλι κό
κόµµα
C ζητούσε ενίσχυση της παραγωγής και αύξηση των θέσεων εργασίας
ώστε µε την οικονοµική ανάπτυξη να εξευρεθούν χρήµατα για
εξοπλισµούς, να καταπολεµηθεί η διαφθορά και η πατρωνία των
κοµµάτων.
=

Πάντως
Το ραλλικό κόµµα δεν είχε κάποιο
συγκροτηµένο πρόγραµµα για την
οικονοµική ανάπτυξη



ΙΙΙ.
C Προσπαθούσαν να εκµεταλλευτούν τη συµµετοχή του αρχηγού τους στα πολιτικά πράγµατα µετά το
κίνηµα του 1909


Το Εθνι κό κόµµα
του Κ. Μαυροµιχάλη δεν
διέφερε από το ραλλικό.
Οι εκπρόσωποί του
C Υποστήριζαν την «Ανόρθωση», που κατά την εκτίµησή τους δεν µπόρεσαν να υλοποιήσουν οι
βενιζελικοί



C ήταν πιο µετριοπαθές από τα άλλα δύο και

IV.
C ζητούσε να διορθώσει αυτά που θεωρούσε λάθη των Φιλελεύθερων Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

C Συµφωνούσε µε την πάση θυσία αύξηση των εξοπλισµών και


Το
κόµµα του
Γ. Θεοτόκη
C ζητούσε φορολογικές ελαφρύνσεις για τους µικροεισοδηµατίες

Από το κίνηµα στο Γουδί έως τη συνταγµατική κρίση του 1915 µεταξύ των αντιβενιζελικών κοµµάτων
το θεοτοκικό κόµµα είχε τη µεγαλύτερη εκλογική βάση, και έτσι αποτέλεσε τον πυρήνα των αντιβενιζελικών







34
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




3. Τα αριστερά κόµµατα

∆ΟΜΗ
I. Πριν από την ίδρυση κόµµατος
α) Γενικά χαρακτηριστικά
β) Η Κοινωνιολογική Εταιρεία
II. Ίδρυση κόµµατος


I. α)
Τα αριστερά κόµµατα
αρχικά
ήταν οµάδες µε σοσιαλιστικές ιδέες,
συνήθως ξένες προς την κοινωνική βάση στην
οποίαν ήθελαν να απευθυνθούν,
=
και αντιµετώπιζαν δυσκολίες συνεννόησης και
κοµµατικής συσπείρωσης

ξεκίνησε από µερικούς διανοούµενους ως αριστερός µεταρρυθµιστικός σύνδεσµος

να προπαγανδίσει πολιτικές θέσεις
µε στόχο και στη συνέχεια Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
να ιδρύσει κόµµα

ισότητα ευκαιριών,



κοινωνικοποίηση των
µέσων παραγωγής
και

β)

Σοβαρότερη από όλες
αυτές τις οµάδες ήταν η
Κοινωνιολογική Εταιρία,
η οποία

Επιζητούσε
για όλα τα µέλη
της κοινωνίας
διανοµή των αγαθών
ανάλογα µε τις ανάγκες
του καθενός,

πράγµα που θα µπορούσε να
υλοποιηθεί µε την σταδιακή
αναµόρφωση της οικονοµίας
και
τη συνταγµατική µεταβολή
Για να επιτευχθούν αυτοί
οι στόχοι έπρεπε να
οργανωθούν οι εργάτες σε
επαγγελµατικές ενώσεις και
να ιδρύσουν κόµµα



Με αρχηγό τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου

II.
η αναµόρφωση του πολιτικού συστήµατος και


Βασικές προγραµµατικές δηλώσεις τους ήταν
η επιβολή αρχών κοινωνικής δικαιοσύνης




Πράγµατι στα µέσα του
1910 οι Κοινωνιολόγοι
ίδρυσαν
το Λαϊκό Κόµµα
Στις δεύτερες εκλογές του 1910 εξελέγησαν 7 υποψήφιοι του κόµµατος, οι οποίοι παρείχαν κριτική
υποστήριξη στους Φιλελεύθερους




























35
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




4. Ο εθνικός διχασµός (1915 – 1922)
α) από την παραίτηση Βενιζέλου ως την Συνθήκη των Σεβρών

∆ΟΜΗ (α) ∆ΟΜΗ (β)
I. Βενιζέλος – Κωνσταντίνος – Αντιπολίτευση I. Αποτελέσµατα
II. Α’ ΠΠ - ∆ιάσταση απόψεων II. Επάνοδος βασιλιά
III. ∆ιχασµός και πόλωση – Κυβέρνηση Θεσσαλονίκης III. Συντακτική εθνοσυνέλευση
IV. Εξάπλωση ∆ιχασµού – Αποµάκρυνση βασιλιά
V. Αποκορύφωµα ∆ιχασµού – ∆ολοφονία Ι. ∆ραγούµη




I.


^Ήδη από το 1912, µετά τη σαρωτική νίκη του στις εκλογές,
ο Βενιζέλος ήταν κυρίαρχος του πολιτικού παιχνιδιού,
χωρίς ουσιαστική κοινοβουλευτική αντιπολίτευση.
^ Το 1913, τον βασιλιά Γεώργιο Α΄ διαδέχθηκε στο θρόνο ο
Κωνσταντίνος, στον οποίον ο Βενιζέλος ένα χρόνο νωρίτερα,
παραχώρησε το αξίωµα του αρχιστράτηγου

Μέχρι το 1915 οι δύο ισχυρές προσωπικότητες ∆ΕΝ ήρθαν σε σύγκρουση


http://kaitsas.blogspot.com/


Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος





^ Τα κόµµατα της αντιπολίτευσης
αναγνώριζαν στον βασιλιά το
δικαίωµα να επιβάλλει την δική του
άποψη για την εξωτερική πολιτική,
παραβλέποντας ότι κάτι τέτοιο ήταν
αντισυνταγµατικό.
=
Αυτό ενίσχυσε τους εχθρούς της
κοινοβουλευτικής δηµοκρατίας,
προπάντων ένα κύκλο
αντιδηµοκρατικών αξιωµατικών




ΙΙ.
Με αφορµή τον Α΄ Π.Π. εκφράστηκαν διαφορετικές απόψεις ως προς την σκοπιµότητα ή µη της συµµετοχής της Ελλάδας στον πόλεµο

είχαν διαφορετική εκτίµηση

Θεωρούσαν ανεύθυνη τη θέση των Φιλελευθέρων



^ Ο βασιλιάς και το
Γενικό Επιτελείο
εκτιµώντας ότι η έκβαση του πολέµου ήταν αβέβαιη και θα µπορούσαν να
νικήσουν οι Κεντρι κές ∆υνάµει ς

∆εδοµένης της κυριαρχίας της

^οι Φιλελεύθεροι τάσσονταν
υπέρ της συµµετοχής στον
πόλεµο στο πλευρό της
Αντάντ,
επειδή προσδοκούσαν ότι µε
αυτόν τον τρόπο ή Ελλάδα θα
είχε εδαφικά οφέλη.
Αγγλίας στην Ανατολική Μεσόγειο,
και
παρά τους δεσµούς του µε τη Γερµανία
δεν µπορούσε να ζητήσει
συµµετοχή στον πόλεµο στο
πλευρό των Κεντρικών ∆υνάµεων


-



^ ο Κωνσταντίνος
γι αυτό έλαβε θέση υπέρ της ουδετερότητας της Ελλάδας

-
Ο βασιλιάς, ανέπτυξε µυστική διπλωµατία εν αγνοία της
κυβέρνησης, καταφεύγοντας ακόµη και σε παράνοµα µέσα (π.χ.
παράδοση απόρρητων διπλωµατικών εγγράφων στους
Γερµανούς.)


. Η εµµονή του Κωνσταντίνου
στη θέση αυτή, τον οδήγησε
να δράσει µε τρόπο που
υπέσκαπτε τα θεµέλια του
πολιτικού συστήµατος
Το 1915 προκάλεσε δύο φορές την παραίτηση της κυβέρνησης.




III.
^Στις εκλογές που προκηρύχθηκαν
µετά τη δεύτερη παραίτηση του
Βενιζέλου, ∆ΕΝ συµµετείχαν οι
Φιλελεύθεροι,
καθώς θεωρούσαν την
ενέργεια του βασιλιά ως
παραβίαση του
Συντάγµατος

http://kaitsas.blogspot.com
Εκδηλώσεις βίας και φανατισµού δηµιούργησαν χάσµα ανάµεσα στις δύο παρατάξεις και κυριάρχησε το µίσος.
-


κατά της κοινοβουλευτικής
δηµοκρατίας,


^Όποιος ήταν κατά του
πολέµου κινούσε αµέσως
την υποψία στους
Βενιζελικούς ότι ήταν
κατά των εθνικών συµφερόντων
^ Οι Αντιβενιζελικοί έβλεπαν
στο πρόσωπο των Βενιζελικών
βίαιους πράκτορες της Αντάντ,
που µάχονταν τον βασιλιά,
κατέστρεφαν την ενότητα του
έθνους,
έθεταν σε κίνδυνο το κράτος

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

Τα δύο κόµµατα διέφεραν όλο και λιγότερο µεταξύ τους στη πολιτική πρακτική και τη προπαγάνδα,
παράλληλα όµως όλο και περισσότερο ενισχυόταν ο διπολισµός

^ Στα µέσα του 1916 το Κοινοβούλιο χάθηκε ουσιαστικά από το προσκήνιο



^ το κλίµα της εποχής επέτρεψε να
συµµετάσχουν στη διαµάχη και στρατιωτικοί,
οι οποίοι δηµιούργησαν δύο οργανώσεις αντίθετες µεταξύ τους
ανάλογα µε το αν τα συµφέροντα κάθε οµάδας εξυπηρετούνταν

από τον πόλεµο
ή
την ουδετερότητα
^Στις 26 Σεπτεµβρίου 1916 ο Βενιζέλος συγκρότησε δική του
κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη


36
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





IV.
Οι συγκρούσεις πήραν σταδιακά διαστάσεις εµφυλίου πολέµου.

^ Οι Αντιβενιζελικοί άσκησαν τροµοκρατία στους αντιπάλους ^ ενώ ο Βενιζέλος κήρυξε έκπτωτο τον βασιλιά

^ο οποίος υπό την πίεση της Αντάντ εγκατέλειψε τον θρόνο
και τη χώρα.
^ Οι Φιλελεύθεροι ανέλαβαν στην Αθήνα τη διακυβέρνηση και
κήρυξαν τη χώρα σε κατάσταση πολιορκίας

Ο εθνικός διχασµός εξαπλώθηκε στο στράτευµα

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος


^ καθώς ευνοήθηκαν οι αξιωµατικοί της οργάνωσης Εθνική Άµυνα
εις βάρος άλλων.



^ Η κυβέρνηση παρέτεινε τη θητεία της Βουλής παρά την πίεση
που ασκούσαν τα κόµµατα της αντιπολίτευσης



V.
^Η κυβέρνηση των Φιλελευθέρων οδήγησε την Ελλάδα
στον πόλεµο στο πλευρό της Αντάντ, αποσκοπώντας
όπως προαναφέρθηκε, στην ικανοποίηση εθνικών
διεκδικήσεω.ν
^Οι Αντιβενεζελικοί διαφωνούσαν και παρακολουθούσαν µε
δυσαρέσκεια τις εξελίξεις, καθώς τάσσονταν
· υπέρ της διατήρησης των εκτός Ελλάδας ελληνικών πληθυσµών
και
· υπέρ της ευκαιριακής προσάρτησης εδαφών χωρίς κίνδυνο

Ο εθνικός διχασµός έφτασε στο αποκορύφωµα του
µε την απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου και τη δολοφονία του Ίωνος ∆ραγούµη το 1920



β) Από τη συνθήκη των Σεβρών έως την ήττα στη Μ. Ασία
∆ΟΜΗ






I.

Αποτέλεσε τη µεγαλύτερη
διπλωµατική επιτυχία της Ελλάδας

Η µικρή Ελλάδα των παραµονών των Βαλκανικών πολέµων
γίνεται µε την υπογραφή της συνθήκης «η Ελλάδα των δύο
ηπείρων και των πέντε θαλασσών»
Η συνθήκη των Σεβρών και
(10 Αυγούστου 1920) ∆ικαίωσε τη τολµηρή πολιτική του
Βενιζέλου.
Το όραµα της Μεγάλης Ιδέας φαίνεται να γίνεται απτή
πραγµατικότητα


^ οι Φιλελεύθεροι προκήρυξαν εκλογές για αναθεωρητική εθνοσυνέλευση
II.
να νοµιµοποιήσουν τις µέχρι τότε ενέργειές τους και
^ Η συνασπισµένη αντιπολίτευση, όµως, απροσδόκητα
κέρδισε τις εκλογές



µε στόχο
να περιορίσουν τις αρµοδιότητες του βασιλιά.

^ ο Βενιζέλος έφυγε στο εξωτερικό ^ η νέα κυβέρνηση έκανε δηµοψήφισµα για την
επιστροφή του Κωνσταντίνου στο οποίο η ετυµηγορία
ήταν υπέρ του βασιλιά

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

^ δίστασε όµως να αλλάξει την εξωτερική πολιτική και
να επιδιώξει ειρηνική λύση
Το µέτωπο κατέρρευσε, µε αποτέλεσµα την ολοκληρωτική ήττα



III.
Στις 25 Ιανουαρίου 1921 η Αναθεωρητική Εθνοσυνέλευση που προέκυψε από τις εκλογές του Νοεµβρίου ανακηρύχθηκε
Συντακτ ι κή,
καθώς θεωρήθηκε αναγκαίο να αλλάξει εξ ολοκλήρου το Σύνταγµα.









37
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





5. Το Σοσιαλιστικό κόµµα




Οι υψηλοί δείκτες ανεργίας
I.
και
οι άθλιες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης των εργατών
οδήγησαν σε έντονη πολιτικοποίησή τους, κατά τη δεύτερη δεκαετία
του 20
ου
αιώνα.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Οι συνθήκες έδιναν την εντύπωση ότι οι πλούσιοι γίνονταν πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι



II.
Cδηµοκρατία

C παροχή εκλογικού δικαιώµατος στις
γυναίκες

Cαναλογικό εκλογικό σύστηµα






Βασικές θέσεις του προγράµµατός του ήταν

C εθνικοποίηση των µεγάλων
πλουτοπαραγωγικών πηγών

ζητούσε ειρήνη, χωρίς προσάρτηση εδαφών, βασισµένη
στο δικαίωµα αυτοδιάθεσης των λαών




Σχετικά µε την εξωτερική πολιτική
Τα προβλήµατα που αφορούσαν διαµφισβητούµενα
εδάφη, θα λύνονταν µε δηµοψηφίσµατα
http://kaitsas.blogspot.com
Το Σ.Ε.Κ.Ε ήταν το πιο αυστηρά οργανωµένο κόµµα









Το 1918
ιδρύθηκε το
Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόµµα
(Σ.Ε.Κ.Ε)
από συνέδριο σοσιαλιστών

-
Έως το 1919 ήταν υπέρ της κοινοβουλευτικής δηµοκρατίας. Σταδιακά αποµακρύνθηκε από αυτή,
υιοθετώντας την αρχή της δικτατορίας του προλεταριάτου
Το 1924
µετονοµάστηκε σε
Κοµουνιστικό Κόµµα Ελλάδος
(Κ.Κ.Ε)




























∆ΟΜΗ
Ι. Λόγοι ίδρυσης
ΙΙ. Βασικές θέσεις ΣΕΚΕ - ΚΚΕ
38
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





























































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος







































39
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος
















Ι
ΙΙ Ι
ΙΙ Ι
ΙΙ .
.. Τ
ΤΤ Ο
ΟΟ Π
ΠΠ Ρ
ΡΡ Ο
ΟΟ Σ
ΣΣ Φ
ΦΦ Υ
ΥΥ Γ
ΓΓ Ι
ΙΙ Κ
ΚΚ Ο
ΟΟ Ζ
ΖΖ Η
ΗΗ Τ
ΤΤ Η
ΗΗ Μ
ΜΜ Α
ΑΑ
Σ
ΣΣ Τ
ΤΤ Η
ΗΗ Ν
ΝΝ Ε
ΕΕ Λ
ΛΛ Λ
ΛΛ Α
ΑΑ ∆
∆∆ Α
ΑΑ
(
(( 1
11 8
88 2
22 1
11 -
-- 1
11 9
99 3
33 0
00 )
))


























39
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





























































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




Πρόσφυγες στην Ελλάδα κατά τον 19
ο
αι.

∆ΟΜΗ
Ι. Οι χώροι προέλευσης των µεταναστευτικών ρευµάτων
ΙΙ. Η σηµασία των µεταναστευτικών ρευµάτων


I.
Στη διάρκεια της επανάστασης του 1821 σηµειώθηκαν µετακινήσεις ελληνικών πληθυσµών



από διάφορα µέρη της
Οθωµανικής Αυτοκρατορίας
προς την επαναστατηµένη Ελλάδα
Οι οµαδικές αυτές µεταναστεύσεις µπορεί να
θεωρηθούν αφετηρία του προσφυγικού ζητήµατος



η Μικρά Ασία
Τη µικρασιατική µετανάστευση προκάλεσε το κλίµα ανασφάλειας και φόβου
που επικράτησε εκεί µετά τις τροµοκρατικές ενέργειες των Τούρκων, που είχαν
σκοπό να προλάβουν εξεγέρσεις των Ελλήνων κατοίκων, όσο καιρό διαρκούσε η
επανάσταση στη κυρίως Ελλάδα.
∆εν εντάσσονταν όµως οι ενέργειες αυτές σ’ ένα γενικότερο σχέδιο εκρίζωσης
του ελληνικού στοιχείου όπως συνέβη κατά την περίοδο 1914 -1922

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

ο ελλαδικός ηπειρωτικός χώρος
και





Τους χώρους προέλευσης
των µεταναστευτικών
ρευµάτων αποτελούσαν
τα νησιά του Αιγαίου
Το προσφυγικό ρεύµα από την ηπειρωτική χώρα και το Αιγαίο
ήταν συνέπεια της αποτυχίας του απελευθερωτικού κινήµατος
στις περιοχές αυτές



II.
Για τις προσφυγικές αυτές µετακινήσεις οι ιστορικές πηγές είναι πολύ περιορισµένες, γιατί οι ιστοριογράφοι και οι περιηγητές της
εποχής ασχολήθηκαν κυρίως µε τα πολιτικά κι στρατιωτικά γεγονότα του Αγώνα
http://kaitsas.blogspot.com
Έτσι,
η διαδικασία συγκέντρωσης
και συγχώνευσης των ελλη-
νικών πληθυσµών
βοήθησε στη συγκρότηση
του νέου ελληνικού κράτους

∆ιαµόρφωσαν τον δηµογραφικό
χάρτη της ανεξαρτησίας της Ελλάδας

και


Η σηµασία τους όµως
ήταν πολύπλευρη για την
ιστορία του τόπου:
Συνετέλεσαν στη γνωριµία και την
πνευµατική αλληλεπίδραση των
Ελλήνων µεταξύ τους
σε αντίθεση µε το
γεωγραφικό κατακερµατισµό τους
στα χρόνια της Τουρκοκρατίας,






























ΑΙΤΙΕΣ
40
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





Πρόσφυγες στην Ελλάδα κατά τον 20
ο
αιώνα
∆ΟΜΗ
I. Πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και την Αν. Θράκη
II. Πρόσφυγες από την Αν. Ρωµυλία και τη Ρουµανία
III. Πρόσφυγες από άλλες περιοχές


I.
Ο αριθµός των προσφύγων οι οποίοι κατέφυγαν στην Ελλάδα κατά τον 19
ο
αιώνα δεν ήταν πολύ µεγάλος.

Αντίθετα

τις πρώτες δεκαετίες του 20
ου
αι. τα κύµατα των
προσφύγων που έφταναν στην Ελλάδα ήταν
συχνότερα και πολυαριθµότερα

Αιτία ήταν οι πολεµικές συγκρούσεις και η εχθρότητα µεταξύ των κρατών της
Βαλκανικής Χερσονήσου, ως συνέπεια του γενικότερου ανταγωνισµού στη
περιοχή.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος




Αποκορύφωµα στην όλη κίνηση των πληθυσµών
αποτέλεσε ο ξεριζωµός του Ελληνισµού της
Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης
το 1922


Ο µεγάλος αριθµός των προσφύγων

και

ο οριστικός χαρακτήρας που πήρε η
εκδίωξη από τις πατρογονικές εστίες
Ανάγκασε την ελληνική πολιτεία
να λάβει συστηµατικότερα µέτρα
για την περίθαλψη και
την αποκατάσταση τους
στη νέα πατρίδα



ΙΙ.
4 Οι πρώτοι Έλληνες που πέρασαν µαζικά τα σύνορα τον 20
ο
αι. ήταν
κάτοικοι της Ανατολικής Ρωµυλίας, περιοχής της Βουλγαρίας µε
σηµαντικό ελληνικό πληθυσµό.
Η αναγκαστική µετανάστευση στην Ελλάδα το 1906
ήταν συνέπεια των βιαιοπραγιών των Βουλγάρων εξαιτίας
του ανταγωνισµού Ελλάδας –Βουλγαρίας για επικράτηση
στην υπό οθωµανική κυριαρχία Μακεδονία (Μακεδονικός
Αγώνας)



4 Τον ίδιο χρόνο Έλληνες κάτοικοι της Ρουµανίας απελάθηκαν
Λόγω της έξαρσης που γνώριζε την ίδια εποχή το Κουτσοβλάχικο
ζήτηµα, το οποίο επηρέαζε τις σχέσεις Ελλάδας -Ρουµανίας



III.
Μετά την υπογραφή της συνθήκης του Βουκουρεστίου τον Αύγουστο του 1913, µε την οποίαν τερµατίζονταν οι Βαλκανικοί πόλεµοι


ΑΠΟ


· τη Βουλγαρία

καθώς και ΑΠΟ


· τη ∆υτική Θράκη
και

το τµήµα της
· Αν.Μακεδονίας

που είχαν
κατακυρωθεί
στη Βουλγαρία


έφθασαν στην Ελλάδα.







Έλληνες

καθώς και ΑΠΟ http://kaitsas.blogspot.com

περιοχές που είχαν παραχωρηθεί
· στη Σερβία



Από

· τη Ρωσία την εποχή αυτή έφτασε και το πρώτο µεταναστευτικό ρεύµα












Έλληνες



της περιοχής
· του Καυκάσου
µε την αναγγελία της προσάρτησης της
εύφορης Μακεδονίας άρχισαν να
µεταναστεύουν στην
Ελλάδα
µε την ελπίδα ότι θα τους παραχωρούσαν
γη. Κάποιοι από αυτούς κατόρθωσαν να
εγκατασταθούν στη Κεντρική Μακεδονία


Το µεταναστευτικό ρεύµα
αναχαιτίστηκε µε επέµβαση
της ελληνικής κυβέρνησης













ΑΙΤΙΕΣ
ΑΙΤΙΕΣ
ΑΙΤΙΕΣ
ΑΙΤΙΕΣ
41
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος















Α. Προσφυγικά ρεύµατα κατά την περίοδο 1914 -1922










































42
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος







1. Ο διωγµός του 1914 (ο πρώτος διωγµός)
∆ΟΜΗ
Ι. Η ελληνική παρουσία στη Μ. Ασία
ΙΙ. Αίτια επιδείνωσης των ελληνοτούρκικων σχέσεων - Εκδιώξεις
ΙΙΙ. Η αντίδραση της ελληνικής πλευράς
ΙV Μορφές καταπίεσης
V. Συνέπειες του διωγµού


Ι.
Η ελληνική παρουσία στη Μικρά Ασία υπήρξε µακραίωνη. Οι πυκνοί κατά την αρχαιότητα και τους βυζαντινούς χρόνους

αραίωσαν αισθητά µετά τον 12 αι. ¬ κυρίως λόγω των µαζικών εξισλαµισµών.

ΌΜΩΣ



ελληνικοί
πληθυσµοί
κατά τον 18
ο
και19ο αι. εκτός από την αύξηση του ελληνικού πληθυσµού
οικονοµική άνοδος των Ελλήνων

πνευµατική άνθιση


ενισχύθηκαν και πάλι
µε µετανάστες από τον
κυρίως ελλαδικό χώρο.

Την περίοδο
αυτή,


σηµειώθηκε
περιοχές µε πυκνό ελληνικό πληθυσµό

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
κοινότητες


και Σε

αξιόλογη κοινοτική και
σύλλογοι
σχολεία και

εκπαιδευτική οργάνωση


ιδρύθηκαν
ευαγή ιδρύµατα
µε µεγάλη ακτινοβολία



ΙΙ.
Ο τουρκικός εθνικισµός συνέβαλλε στην εχθρική αντιµετώπιση των
µειονοτήτων που ζούσαν στην Οθωµανική Αυτοκρατορία. Στο
στόχαστρο βρέθηκαν κυρίως

οι Έλληνες
και







Η εθνική αφύπνιση των Τούρκων που είχε ξεκινήσει από
τα τέλη του 19
ου
αι. ενισχύθηκε µετά την εδαφική συρρίκνωση
της Οθωµανικής Αυτοκρατορίας.
οι Αρµένιοι

καθώς είχαν συγκεντρώσει στα χέρια τους το
µεγαλύτερο µέρος του εµπορίου και της βιοµηχανίας
της χώρας

Η εκκρεµότητα επίσης στο ζήτηµα της κατακύρωσης των
νησιών του Ανατολικού Αιγαίου στην Ελλάδα


επιδείνωσε τις σχέσεις Ελλάδας - Τουρκίας




Τους πρώτους µήνες του 1914 έγιναν αθρόες µεταναστεύσεις




Μουσουλµάνων της
Σερβίας
Βουλγαρίας
Ελλάδας

προς τη Μικρά Ασία



οι οποίες υποκινήθηκαν σε γενικές γραµµές από την
τούρκικη κυβέρνηση
Αυτό έδωσε το πρόσχηµα στη τούρκικη κυβέρνηση, σε
συνδυασµό µε την επικείµενη είσοδο της Τουρκίας στον Α΄ΠΠ
να εκδιώξει τους Έλληνες.
Πρώτα θύµατα υπήρξαν οι Έλληνες της Ανατολικής Θράκης,
οι οποίοι εκδιώχθηκαν από τις εστίες τους στις αρχές του 1914



Το Μάιο του 1914, µε το πρόσχηµα της εκκένωσης της περιοχής
απέναντι από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου για
στρατιωτικούς λόγους,
επεκτάθηκαν οι διωγµοί και στη ∆υτική Μικρά Ασία.

Όλη η επιχείρηση έγινε µε την καθοδήγηση των Γερµανών,
συµµάχων των Τούρκων. Η εκκένωση µεθοδεύτηκε πρώτα µε
ανθελληνική εκστρατεία του τούρκικου τύπου και καταπίεση των
Ελλήνων για να εξαναγκαστούν σε «εκούσια» µετανάστευση. Σε
πολλές περιπτώσεις διαπράχθηκαν λεηλασίες και δολοφονίες σε
βάρος των Ελλήνων.



III.
κήρυξε την ορθόδοξη εκκλησία σε διωγµό
Το Οικουµενικό Πατριαρχείο και http://kaitsas.blogspot.com
ανέστειλε τη λειτουργία των εκκλησιών και των σχολείων

Ανέλαβε διπλωµατικές ενέργειες , προκειµένου να αρχίσουν διαπραγµατεύσεις για εθελούσια ανταλλαγή
Ελλήνων ορθόδοξων της Τουρκίας και Μουσουλµάνων της Ελλάδας.




Η Ελλάδα αντέδρασε και
Ιδρύθηκε τον Ιούνιο µια Μικτή Επιτροπή που θα ρύθµιζε τα σχετικά µε την ανταλλαγή, όµως αυτή δεν
λειτούργησε, λόγω της εισόδου της Τουρκίας στον Α΄ΠΠ, τον Οκτώβριο του 1914.



43
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος







IV.
· θεσπίστηκαν έκτακτες επιβαρύνσεις και επιτάξεις ειδών για τις ανάγκες του πολέµου

· τέθηκαν εµπόδια στις εµπορικές δραστηριότητές τους

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

· πληθυσµοί χωριών ή και ευρύτερων περιοχών µετατοπίστηκαν από τις ακτές προς το
εσωτερικό της Μικράς Ασίας

· οι άνδρες άνω των 45 ετών που δεν στρατεύονταν
Εκεί πολλοί πέθαναν από κακουχίες, πείνα και αρρώστιες.





Οι καταπιέσεις που υπέστησαν
οι Έλληνες πήραν τις εξής µορφές:



επάνδρωσαν τα
τάγµατα εργασίας
Όσοι είχαν ηλικία 20-45 ετών µπορούσαν αρχικά να εξαγοράσουν τη
στρατιωτική τους θητεία. Όσοι δεν πλήρωσαν χαρακτηρίστηκαν
λιποτάκτες. Μετά την κατάργηση της δυνατότητας εξαγοράς της θητείας
σηµειώθηκαν χιλιάδες λιποταξίες και όσοι συνελήφθησαν εκτελέστηκαν



V.
Οι ενέργειες των Τούρκων προκάλεσαν µεγάλο κύµα φυγής προς την Ελλάδα. Σερβία

Βουλγαρία

Αλβανία και


Στα σπίτια που εγκατέλειψαν οι Έλληνες, οι τούρκικες αρχές εγκατέστησαν Μουσουλµάνους µετανάστες από την


Ελλάδα

Οι διώξεις και οι εκτοπίσεις του ελληνικού στοιχείου συνεχίστηκαν, µε µικρότερη όµως ένταση, και κατά τα επόµενα χρόνια, µέχρι το
τέλος του πολέµου , το 1918, και επεκτάθηκαν και σε άλλες περιοχές (Μαρµαράς, Πόντος, κ.α.)
Οι πρόσφυγες που έφθασαν στην Ελλάδα το διάστηµα αυτό ανήλθαν σε πολλές χιλιάδες.



































44
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





2. Άλλα προσφυγικά ρεύµατα
∆ΟΜΗ
I. 1916 Από Ανατ. Μακεδονία
II. 1919 Από Βουλγαρία
III 1919-21 Από Β. Ήπειρο, Ρουµανία, Μ. Ασία, ∆ωδεκάνησα
IV. Περιοχές εγκατάστασης


I.
Παράλληλα µε την άφιξη προσφύγων ΑΠΟ την Τουρκία, πρόσφυγες ήλθαν



το 1916 από
την Ανατολική Μακεδονία
την οποίαν είχαν καταλάβει οι Βούλγαροι ως σύµµαχοι των Γερµανών. Μετά
τη λήξη των εχθροπραξιών το 1918, αυτοί επέστρεψαν στις εστίες τους και η
«Υπηρεσία Ανοικοδοµήσεως Ανατολικής Μακεδονίας» µερίµνησε για την
επανεγκατάστασή τους

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος



II.

O την παραχώρηση της ∆υτικής Θράκης από τη Βουλγαρία στην Ελλάδα



από την Ελλάδα 50.000 Βούλγαροι
και
από τη Βουλγαρία 30.000 Έλληνες


Το Νοέµβριο
του 1919

υπογράφηκε η
συνθήκη του Νεϊγύ,
που προέβλεπε


O Στη Συνθήκη ήταν συνηµµένο το
«Σύµφωνο περί αµοιβαίας
µεταναστεύσεως µεταξύ Ελλάδος
και Βουλγαρίας»


Με βάση αυτό
αναχώρησαν
(περίπου 20.000 ακόµη Έλληνες
είχαν µεταναστεύσει πριν από την
υπογραφή της συνθήκης)
http://kaitsas.blogspot.com


III.

Λόγω της Ρώσικης Επανάστασης και
της κατάληψης ρώσικων επαρχιών =
από Τούρκους
µεγάλο µέρος των
Ελλήνων της Ρωσίας =
κατέφυγε στα λιµάνια της Μαύρης Θάλασσας και
από εκεί διαπεραιώθηκε στην Ελλάδα.
Τους Έλληνες ακολούθησαν Αρµένιοι και Ρώσοι

τη Βόρειο Ήπειρο (κυρίως το 1914)

τη Ρουµανία (το 1919 από περιοχές που αποτέλεσαν πεδίο πολεµικών
συγκρούσεων)


την υπό ιταλική κατοχή νοτιοδυτική Μικρά Ασία (1919)

το Αϊδίνιο και το εσωτερικό της Μικράς Ασίας (1919)
καθώς και από




Την περίοδο
1919 - 1921

Έλληνες πρόσφυγες ήλθαν επίσης
κατά το διάστηµα αυτό ΑΠΟ
τα ιταλοκρατούµενα ∆ωδεκάνησα (κατά διαστήµατα από το 1912 και εξής)



IV.
Συνολικά µέχρι
και το 1920
είχαν καταφύγει ΣΤΗΝ Ελλάδα περίπου 800.000 πρόσφυγες. Αυτοί, είτε έφθασαν µόνοι τους, είτε µεταφέρθηκαν
µε φροντίδα και µέσα που διατέθηκαν για το σκοπό αυτό από το κράτος (ζώα, οχήµατα, αµαξοστοιχίες, πλοία)
στην Αθήνα
τον Πειραιά
τη Θεσσαλονίκη και γενικότερα τη Μακεδονία
και (Λέσβος



Μεγάλος αριθµός προσφύγων συγκεντρώθηκε
στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου Χίος
http://kaitsas.blogspot.com Σάµος)
Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
στη Κρήτη (Ηράκλειο, Χανιά)
το Βόλο
την Πάτρα
την Καλαµάτα και



Μικρότερος αριθµός κατευθύνθηκε
τα νησιά του Αργοσαρωνικού









45
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





3. Η περίθαλψη (1914-1921)
∆ΟΜΗ
Ι. Η περίθαλψη έργο εθελοντών
ΙΙ. 1914 Οργανισµός
ΙΙΙ. 1916-17 «Ανώτατη ∆ιεύθυνση Περιθάλψεως».
ΙV. 1917 Υπουργείο Περιθάλψεως. ∆ιεύρυνση των επωφελούµενων
V. 1917–21 Μορφές περίθαλψης


.I.
τη διανοµή τροφίµων και ιµατισµού
και


Καταρτίστηκαν επιτροπές από το
Υπουργείο Εσωτερικών µε έργο
την παροχή στοιχειώδους οικονοµικής βοήθειας



Στην αρχή
η περίθαλψη των προσφύγων
ήταν ως επί το πλείστον
έργο εθελοντών Τα έσοδα προέρχονταν από εράνους, δωρεές και µικρή κρατική επιχορήγηση



ΙΙ.
την άµεση περίθαλψη
και στη συνέχεια


Με σκοπό
την εγκατάσταση των προσφύγων σε εγκαταλελειµµένα τούρκικα και
βουλγάρικα χωριά της κεντρικής και Ανατολικής Μακεδονίας

συσσίτιο
προσωρινή στέγη




Τον Ιούλιο του 1914
ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη
ο Οργανισµός,


Παρεχόταν
ιατρική περίθαλψη


µέχρι οι πρόσφυγες να βρουν εργασία ή να
αποκτήσουν γεωργικό κλήρο



ΙΙΙ.







http://kaitsas.blogspot.com
Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος


Κατά την περίοδο
του Εθνικού ∆ιχασµού
(1916 -1917)
η κυβέρνηση Βενιζέλου
ίδρυσε στη Θεσσαλονίκη την
«Ανώτατη ∆ιεύθυνση
Περιθάλψεως».






και για τις οικογένειες των εφέδρων που βρίσκονταν στο µέτωπο
ΙV.

Τον Ιούλιο του 1917
(είχε επικραρτήσει ο Βενιζέλος
και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος
είχε εγκαταλήψει την Ελλάδα)

ιδρύθηκε το
Υπουργείο Περιθάλψεως.






Για πρώτη φορά
θεσµοθετήθηκε η περίθαλψη

και για τις οικογένειες των θυµάτων του πολέµου



V.
C CC C∆ιανοµή χρηµατικού βοηθήµατος. Ιδιαίτερο επίδοµα δινόταν σε ιερείς,
δασκάλους και επιµελείς µαθητές

C CC C ∆ιανοµή συσσιτίου. Οργανώθηκαν καθηµερινά συσσίτια από το
κράτος ή το Πατριωτικό Ίδρυµα σε συνοικίες των
πόλεων όπου ήταν συγκεντρωµένοι πολλοί πρόσφυγες

C CC C Παροχή ιατρικής περίθαλψης. ∆ιορίστηκαν γιατροί, φαρµακοποιοί και
µαίες αποκλειστικά για τους πρόσφυγες

C CC C Παροχή ενδυµάτων και κλινοσκεπασµάτων

C CC C Χορήγηση φαρµάκων και νοσηλεία σε νοσοκοµεία, δηµόσια ή ειδικά
διαµορφωµένα για την περίθαλψη των προσφύγων

© ©© © Στέγαση σε προσωρινά καταλύµατα, (σκηνές ή παραπήγµατα, σε
δηµόσια και σε επιταγµένα ή µισθωµένα ιδιωτικά κτίρια

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
C CC C Βοήθεια για εύρεση εργασίας






Μολονότι η Ελλάδα
βρισκόταν σε πολεµική
αναµέτρηση (Α΄ΠΠ) και οι
οικονοµικές συνθήκες ήταν
αντίξοες, η φροντίδα για
τους πρόσφυγες ήταν
περισσότερο οργανωµένη

από το 1917 έως το 1921.

Σύµφωνα µε στοιχεία των
υπηρεσιών του Υπουργείου
Περιθάλψεως, δέχτηκαν
περίθαλψη κατά διαστήµατα
περίπου 450.000 πρόσφυγες










Η µέριµνα για
τους πρόσφυγες
περιελάµβανε
® ®® ® ∆ωρεάν µετακίνηση, οµαδική ή ατοµική, για εύρεση στέγης και εργασίας
ή για επιστροφή στις περιοχές της προηγούµενης εγκατάστασης




46
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





4. Η παλιννόστηση
∆ΟΜΗ
Ι. Η παλιννόστηση



Ι.
Τον Οκτώβριο του 1918 συστάθηκε στη Κωνσταντινούπολη Πατριαρχική Επιτροπή, µε σκοπό
την οργάνωση του επαναπατρισµού των εκτοπισµένων, µε τη βοήθεια του
Πατριαρχείου και της ελληνικής κυβέρνησης.
Η παλιννόστηση έγινε τµηµατικά, µε τη µέριµνα του Υπουργείου Περίθαλψης, και
επιτράπηκε αρχικά να επιστρέψουν οι ευπορότεροι και οι πρόσφυγες οι
προερχόµενοι από ορισµένες µόνο περιοχές της ∆υτικής Μικράς Ασίας

Τον Μάϊο του 1919, µετά την απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σµύρνη, οι περισσότεροι
επέστρεψαν στις εστίες τους
http://kaitsas.blogspot.com
Μέχρι το τέλος του 1920 η πλειονότητα των προσφύγων είχε επιστρέψει στη



ήταν άσχηµες καθώς πολλά σπίτια, σχολεία, εκκλησίες
είχαν µερικώς ή εντελώς καταστραφεί.



Οι συνθήκες που βρήκαν
στην πατρίδα τους
Επίσης σε κάποιες περιοχές, σε σπίτια Ελλήνων είχαν
εγκατασταθεί Μουσουλµάνοι πρόσφυγες από τις
βαλκανικές χώρες









Η επιστροφή των προσφύγων
στη Μικρά Ασία ξεκίνησε τους
τελευταίους µήνες του 1918 µετά
τον τερµατισµό του πολέµου για
την Τουρκία


Μικρά Ασία
και στην
Αν. Θράκη.
Στα πλαίσια της Ύπατης
Αρµοστείας Σµύρνης
ιδρύθηκε η «Υπηρεσία Παλιννόστησης και Περίθαλψης»,
η οποία βοηθούσε όσους επέστρεφαν να αποκατασταθούν
στα σπίτια τους και τις ασχολίες τους

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Οι ειρηνικές όµως µέρες ∆ΕΝ κράτησαν πολύ.
Λίγους µήνες αργότερα, τον Αύγουστο του 1922, θα έπαιρναν πάλι το δρόµο της προσφυγιάς































47
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος









Β. Μικρασιατική καταστροφή

















































48
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




1. Η έξοδος
∆ΟΜΗ
I. Από την αποβίβαση στην ήττα
II. Πρόσφυγες πριν και µετά την καταστροφή της Σµύρνης


I.
Ελληνικός στρατός αποβιβάστηκε στη Σµύρνη στις 15 Μαΐου 1919. Σύντοµα η ελληνική παρουσία
επεκτάθηκε και σε άλλες περιοχές γύρω από την κατεχόµενη ζώνη.

η περιοχή της Σµύρνης θα βρισκόταν υπό ελληνική διοίκηση και κατοχή
για πέντε χρόνια.
' '' '

Τον Ιούλιο του 1920

υπογράφηκε
η Σ Συ υν νθ θή ήκ κη η τ τω ων ν Σ Σε εβ βρ ρώ ών ν,
που µεταξύ άλλων όριζε ότι
Ύστερα από την περίοδο αυτή θα µπορούσαν οι κάτοικοι µε δηµοψήφισµα
να αποφασίσουν την προσάρτηση της περιοχής την Ελλάδα.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Το κόµµα των Φιλελευθέρων ηττήθηκε στις εκλογές
και



ο βασιλιάς Κωνσταντίνος επέστρεψε στην Ελλάδα.
u uu u
Αυτό έδωσε την αφορµή στους Συµµάχους να εκφράσουν
καθαρότερα την αλλαγή της στάσης τους απέναντι στην Ελλάδα






Το Νοέµβριο
του ίδιου χρόνου
(1920)
Συγχρόνως το εθνικό κίνηµα των Τούρκων µε επικεφαλής τον Μουσταφά Κεµάλ
γινόταν διαρκώς ισχυρότερο τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό της
Τουρκίας.








Οι εθνικές βλέψεις
των Ελλήνων της
Μικράς Ασίας
φάνηκε ότι γίνονταν
πραγµατικότητα.
Ο µικρασιατικός πόλεµος έληξε τον Αύγουστο του 1922 µε ήττα και υποχώρηση του ελληνικού στρατού.
Χιλιάδες πρόσφυγες, ακολουθώντας το στρατό, άρχισαν να φτάνουν στην Ελλάδα.




(Πόντου
ΙΙ.
Κιλικίας

Ήδη,
ΠΡΙΝ από τον
Αύγουστο του 1922

ελληνικοί πληθυσµοί
της Μικράς Ασίας
Καππαδοκίας)

είχαν εγκαταλείψει τα σπίτια τους και είχαν καταφύγει στη
Σµύρνη ή την Ελλάδα.

τα Βούρλα
σειρά είχαν το Αϊβαλί και
τα Μοσχονήσια.

∆ιώξεις σηµειώθηκαν και στη Βορειοδυτική Μικρά Ασία (Προποντίδα και αλλού).

Αιχµάλωτοι στρατιώτες και ντόπιοι άνδρες 18 - 45 ετών συγκεντρώθηκαν σε στρατόπεδα και σχηµατίστηκαν
πορείες αιχµαλώτων και οµήρων προς το εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Πολλοί πέθαναν από κακουχίες και
ασιτία.
http://kaitsas.blogspot.com
Στους κατοίκους της Ανατολικής Θράκης δόθηκε προθεσµία ενός µήνα για να εκκενώσουν την περιοχή. Με
αυτόν το τρόπο είχαν τη δυνατότητα να πάρουν µαζί τους όσα µπορούσαν να µεταφέρουν από την κινητή
περιουσία τους.






ΜΕΤΑ την
καταστροφή της
Σµύρνης
Οι Έλληνες της Χερσονήσου της Καλλίπολης έφυγαν αργότερα.

Έφθασαν στην Ελλάδα περίπου 900.000 πρόσφυγες (ανάµεσά τους και 50.000 Αρµένιοι).

Περίπου 200.000 χιλιάδες Έλληνες παρέµειναν στην Καππαδοκία και γενικότερα στη Κεντρική και Νότια
Μικρά Ασία. Αυτοί µεταφέρθηκαν στην Ελλάδα το 1924 και το 1925 µε τη φροντίδα της Μικτής Επιτροπής.




Συνολικά το
φθινόπωρο του 1922
Ένα τµήµα των ελλήνων του Πόντου κατέφυγε στη Ρωσία.








49
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




2. Το πρώτο διάστηµα
∆ΟΜΗ
I. Τα πρώτα προβλήµατα των προσφύγων
II. α) Αντιµετώπιση των προβληµάτων
β) Αντιµετώπιση του προβλήµατος της στέγασης
ΙΙΙ. Η αντίδραση των προσφύγων


I.
Οι πρώτες απογραφές των προσφύγων που κατέφυγαν στην Ελλάδα ∆ΕΝ αποδίδουν την πραγµατικότητα.

την υψηλή θνησιµότητα των πρώτων χρόνων λόγω
των άθλιων συνθηκών διαβίωσης και των επιδηµιών

το µειωµένο αριθµό γεννήσεων και




Ο αριθµός πρέπει να ήταν πολύ
µεγαλύτερος αν υπολογίσουµε
τη µετανάστευση πολλών προσφύγων σε άλλες χώρες.

Στην απογραφή του 1928 καταγράφηκαν
1. 220.000 πρόσφυγες

+ Οι αρρώστιες κατέβαλλαν τους πρόσφυγες Ο τύφος,
ταλαιπωρηµένοι η γρίπη,
πρόχειρα στεγασµένοι η φυµατίωση (κυρίως στις πόλεις),
και και



που ήταν
υποσιτίζονταν η ελονοσία (κυρίως στην ύπαιθρο)


τους θέριζαν.
Σύµφωνα µε τα στοιχεία της
Κοινωνίας των Εθνών,
ένας σηµαντικός αριθµός
προσφύγων πέθαναν µέσα
σε ένα χρόνο από την άφιξή
τους στην Ελλάδα.

συγγενών και φίλων
της πατρογονικής γής http://kaitsas.blogspot.com
και


+ Eκτός από τις αρρώστιες, οι πρόσφυγες ήταν και
ψυχικά τραυµατισµένοι από την απώλεια
του ευρύτερου κοινωνικού χώρου όπου είχαν ζήσει

II. α)

διατροφή

∆ιενεργήθηκαν έρανοι,

E EE E Στην αρχή το κράτος αντιµετώπισε µε τα µέσα που διέθετε
τις πρώτες στοιχειώδεις και πιεστικές ανάγκες των προσφύγων:
προσωρινή στέγαση

οργανώθηκαν πρόχειρα συσσίτια

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
ιατρική περίθαλψη και
E EE E Κινητοποιήθηκαν επίσης ιδιώτες, ατοµικά ή οργανωµένα έγινε προσπάθεια για




E EE E Αποφασιστική, ιδιαίτερα για την ιατρική περίθαλψη
και την παροχή φαρµάκων
υπήρξε η δραστηριοποίηση στην Ελλάδα
ξένων φιλανθρωπικών οργανώσεων

º καθηµερινή διανοµή ψωµιού
º παροχή ρουχισµού και άλλων
ειδών πρώτης ανάγκης

β)

ανέλαβε το Υπουργείο Περιθάλψεως που ενισχύθηκε µε έκτακτο προσωπικό.



Στη συνέχεια το Ταµείο Περιθάλψεως Προσφύγων (ιδρύθηκε το Νοέµβριο του 1922) ανήγειρε
ξύλινα παραπήγµατα για τη στέγαση των προσφύγων

Πλήθος ξεπρόβαλαν οι αυτοσχέδιες κατασκευές που χρησίµευαν ως προσωρινά καταλύµατα
(καλύβες, παράγκες, σκηνές) γύρω από τις πόλεις, σε πλατείες ή στα κενά οικόπεδα των πόλεων

σχολεία
εκκλησίες και τζαµιά
θέατρα
δηµόσια κτίρια
αποθήκες


Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

∆εν έµεινε χώρος στεγασµένος που να µην χρησιµοποιήθηκε:
υπόγεια
Επιτάχθηκαν τα άδεια σπίτια σε όλη την Επικράτεια








Με την άφιξη των προσφύγων το
έργο της προσωρινής στέγασης
Καταλήφθηκαν ακόµη και κατοικούµενοι χώροι, οι ένοικοι των οποίων µοιράστηκαν την
κατοικία τους µε τους πρόσφυγες


III.

O Το πρώτο διάστηµα, οι περισσότεροι πρόσφυγες ανέχονταν τις αντίξοες συνθήκες διαβίωσης, θεωρώντας προσωρινή την
παραµονή τους στην Ελλάδα. Πίστευαν ότι δεν θα αργήσει η µέρα της επιστροφής. Η αίσθηση αυτής της
προσωρινότητας καθυστερούσε , σε συνδυασµό µε άλλους παράγοντες, τη κοινωνική και οικονοµική τους
ένταξη και την ταύτισή τους µε τον γηγενή πληθυσµό

άρχισαν να συνειδητοποιούν ότι το όνειρο της επιστροφής ∆ΕΝ επρόκειτο να
πραγµατοποιηθεί




O Μετά την υπογραφή της
Σύµβασης της Λοζάνης



Οι πρόσφυγες
Στόχος τους τώρα έγινε


η βελτίωση των συνθηκών της ζωής τους
και
η ενσωµάτωση στη νέα πατρίδα



50
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




3. Η σύµβαση της Λοζάνης και η ανταλλαγή πληθυσµών
∆ΟΜΗ
Ι. Η Σύµβαση ανταλλαγής
ΙΙ. Η αντίδραση των προσφύγων
ΙΙΙ. Ίδρυση Μεικτής Επιτροπής Ανταλλαγής



των ελλήνων ορθόδοξων κατοίκων της Τουρκίας
και

Προβλεπόταν η υποχρεωτική
ανταλλαγή µεταξύ
-
των Μουσουλµάνων κατοίκων της Ελλάδας
Αυτή θα ίσχυε τόσο γι’ αυτούς που παρέµειναν στις πατρίδες τους
όσο και για εκείνους που είχαν ήδη καταφύγει στην οµόθρησκη χώρα

Μάλιστα η ανταλλαγή ίσχυσε αναδροµικά για όλες τις µετακινήσεις που έγιναν από τη
µέρα που κηρύχθηκε ο Α΄ Βαλκανικός πόλεµος (18 0κτωβρίου 1912)

Κων/πολης
οι έλληνες ορθόδοξοι της Ίµβρου και
Τενέδου







ρύθµιζε την
ανταλλαγή
πληθυσµών
µεταξύ
Ελλάδας-
Τουρκίας.



Από την ανταλλαγή αυτή εξαιρέθηκαν
οι Μουσουλµάνοι της ∆υτικής Θράκης

º θα απέβαλλαν την παλιά ιθαγένεια και θα αποκτούσαν την
ιθαγένεια της χώρας στην οποίαν εγκαθίσταντο

º είχαν δικαίωµα να µεταφέρουν την κινητή περιουσία τους

º είχαν δικαίωµα να πάρουν από το κράτος στο οποίο µετανάστευαν
ως αποζηµίωση περιουσία ίσης αξίας µε την ακίνητη περιουσία
που εγκατέλειπαν φεύγοντας




Ι.






Οι ανταλλάξιµοι σύµφωνα
µε την σύµβαση ανταλλαγής
º θα διευκολύνονταν στη µετακίνησή τους από τη Μικτή Επιτροπή
Ανταλλαγής

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Καθιέρωνε για ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ τη µαζική µετακίνηση πληθυσµών
και
είχε υποχρεωτικό χαρακτήρα ΕΝΩ οι µέχρι τότε συµφωνίες

Στις 24 Ιουλίου 1923
υπογράφηκε η
Συνθήκη Ειρήνης
της Λοζάνης.













Έξι µήνες πριν
στις 30 Ιανουαρίου 1923
είχε υπογραφεί η
ελληνοτούρκικη Σύµβαση
η οποία


Η συµφωνία αυτή για ανταλλαγή
των πληθυσµών διέφερε από τις
προηγούµενες.
προέβλεπαν εθελοντική µετανάστευση
κατοίκων κάποιων επίµαχων περιοχών.



Οι πρόσφυγες που βρίσκονταν στην Ελλάδα αντέδρασαν έντονα. Σε όλες της πόλεις της
Ελλάδας συγκρότησαν συλλαλητήρια, διατρανώνοντας την απόφασή τους να εµποδίσουν
την εφαρµογή της.

Η πραγµατικότητα όµως, όπως είχε διαµορφωθεί µετά την έξοδο χιλιάδων Ελλήνων από
τις πατρογονικές εστίες τους και την άρνηση της Τουρκίας να δεχτεί την επιστροφή τους,
ανάγκασε την ελληνική αντιπροσωπεία να συµφωνήσει.





ΙΙ.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
διασφάλιση και αναγνώριση των συνόρων τους

επίτευξη οµοιογένειας
και
δ



Εξάλλου η υπογραφή της Σύµβασης
υποβοηθούσε τις βλέψεις των ηγετών των
ύο χωρών (Βενιζέλου και Κεµάλ) για την

απρόσκοπτη ενασχόληση µε την εσωτερική
µεταρρύθµιση και ανάπτυξη








Όταν έγινε γνωστή
η υπογραφή της
Σύµβασης
και
οι όροι της
Σύµφωνη ήταν και η Κοινωνία των Εθνών





Οι πρόσφυγες
έµειναν µε την
πικρία ότι τα
δίκαια και τα
συµφέροντά τους
θυσιάστηκαν στο
βωµό των
συµφερόντων του
ελληνικού κράτους.



Με βάση το άρθρο 11 της Σύµβασης της Λοζάνης ιδρύθηκε η
ΙΙΙ.

(4 Έλληνες
Την αποτελούσαν 11 µέλη 4 Τούρκοι και


Μικτή Επιτροπή Ανταλλαγής

µε έδρα την

Κωνσταντινούπολη
3 µέλη–πολίτες ουδέτερων
κατά τον Α΄ΠΠ κρατών )
µε αρµοδιότητα τον καθορισµό του τρόπου
µετανάστευσης των πληθυσµών και της
εκτίµησης της ακίνητης περιουσίας των
ανταλλαξίµων





51
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος








Γ. Η αποκατάσταση των προσφύγων




















































52
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




1. Η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων
∆ΟΜΗ
I. Ίδρυση Ε.Α.Π.
II. Πόροι που παραχωρήθηκαν στην Ε.Α.Π
III. Παράµετροι αποκατάστασης
IV. Προβλήµατα – εµπόδια – παρακώλυση του έργου της Ε.Α.Π
V. Άλλοι φορείς αποκατάστασης – Τερµατισµός λειτουργίας της Ε.Α.Π.


I.
Η ελληνική κυβέρνηση, µπροστά στο τεράστιο έργο της περίθαλψης και αποκατάστασης που έπρεπε να αναλάβει, ζήτησε τη βοήθεια της
Κοινωνίας των Εθνών (ΚΤΕ)

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
ιδρύθηκε µε πρωτοβουλία της ΚΤΕ,

το Σεπτέµβριο του 1923,

Η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων ένας αυτόνοµος οργανισµός µε πλήρη νοµική υπόσταση,

(ΕΑΠ) µε έδρα την Αθήνα.

παραγωγική απασχόληση




Βασική αποστολή της ήταν να
εξασφαλίζει στους πρόσφυγες
και
οριστική στέγαση.



II.
- τις ιδιοκτησίες των Τούρκων ανταλλαξίµων και των Βούλγαρων που εγκατέλειψαν την Ελλάδα,

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
- κτήµατα του ∆ηµοσίου,



O
- κτήµατα που απαλλοτριώθηκαν µε την αγροτική µεταρρύθµιση και

- µοναστηριακή γη (συνολικά πάνω από 8.000.000 στρέµµατα,


O το ποσό από δύο δάνεια (1924, 1928) που είχε συνάψει η ελληνική κυβέρνηση στο εξωτερικό,


Η ελληνική κυβέρνηση
διέθεσε στην ΕΑΠ τα εξής:
O οικόπεδα µέσα ή γύρω από τις πόλεις για την ανέγερση αστικών συνοικισµών,


του Υπουργείου Γεωργίας και



O

το τεχνικό και διοικητικό προσωπικό
του Υπουργείου Προνοίας και Αντιλήψεως



III.
Τη διάκριση σε αστούς και αγρότες. Υπήρξε µέριµνα να αποκτήσουν οι πρόσφυγες απασχόληση
ίδια ή συναφή µε αυτή που είχαν στη πατρίδα τους. Έτσι έγινε προσπάθεια από την ΕΑΠ


Καλλιεργητές δηµητριακών εγκαταστάθηκαν σε πεδινά µέρη
της Μακεδονίας και της ∆υτ. Θράκης

:
καπνοπαραγωγοί σε κατάλληλα εδάφη στην Αν. Μακεδονία
και τη ∆υτ. Θράκη

αµπελουργοί στη Κρήτη και




να εγκατασταθούν γεωργοί
πρόσφυγες
στα µέρη όπου θα
µπορούσαν να συνεχίσουν
τις καλλιέργειες που ήδη
γνώριζαν.
σηροτρόφοι στο Σουφλί, την Έδεσσα και αλλού
http://kaitsas.blogspot.com

Τον τόπο προέλευσης. Η ΕΑΠ επιδίωξε ώστε οι πρόσφυγες που προέρχονταν από τον ίδιο οικισµό ή

Για την αποκατάσταση των
προσφύγων η ΕΑΠ έλαβε
υπόψη τις εξής παραµέτρους:
έστω την ευρύτερη περιοχή του να εγκατασταθούν µαζί στο ελληνικό έδαφος. Σ’ αυτό εν µέρη
οφείλονται και τα τοπωνύµια Νέα Σµύρνη, Νέα Φιλαδέλφεια, Νέα Μουδανιά, Νέα
Αλικαρνασσός κ.α

ΌΜΩΣ

σε λίγες κοινότητες έγινε αυτό δυνατό. Οι περισσότερες εγκαταστάσεις περιλάµβαναν
πρόσφυγες διαφορετικής προέλευσης


Τις αντικειµενικές συνθήκες αγροτική (παροχή στέγης και κλήρου στην ύπαιθρο)

http://kaitsas.blogspot.com και

αστική (παροχή στέγης στις πόλεις )

Η ΕΑΠ διέκρινε την
αποκατάσταση των προσφύγων σε





Μολονότι οι περισσότεροι πρόσφυγες ασκούσαν στη πατρίδα τους «αστικά» επαγγέλµατα
(σχετικά µε το εµπόριο, τη βιοτεχνία, τη βιοµηχανία κ.τ.λ.)




+Υπήρχαν τα µουσουλµανικά κτήµατα (κυρίως στη Μακεδονία αλλά
και στη Κρήτη, τη Λέσβο, τη Λήµνο και αλλού),


+Η αγροτική αποκατάσταση ήταν ταχύτερη και απαιτούσε µικρότερες
δαπάνες,


+Η ελληνική οικονοµία βασιζόταν ανέκαθεν στη γεωργική παραγωγή,





+ ++ + δόθηκε βάρος
στη γεωργία γιατί
+Υπήρχε πολιτική σκοπιµότητα της αποφυγής κοινωνικών
αναταραχών µε τη δηµιουργία γεωργών µικροϊδιοκτητών αντί
εργατικού προλεταριάτου


53
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος






Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
+ ήταν δυνατόν να χρησιµοποιηθούν τα µουσουλµανικά
κτήµατα και τα κτήµατα των Βουλγάρων µεταναστών
(σύµφωνα µε την συνθήκη του Νεϊγύ).
Αυτό θα καθιστούσε τους πρόσφυγες αυτάρκεις σε
σύντοµο χρονικό διάστηµα και θα συντελούσε στην
αύξηση της αγροτικής παραγωγής



+ θα καλυπτόταν το δηµογραφικό κενό που είχε
δηµιουργηθεί µε την αναχώρηση των Μουσουλµάνων
και των Βούλγαρων και τις απώλειες που προκάλεσαν
οι συνεχείς πόλεµοι (1912 – 1922).








+ ++ +Εξάλλου, δόθηκε προτεραιότητα
στην εγκατάσταση των προσφύγων
στη Μακεδονία και τη ∆υτ. Θράκη
καθώς
+ Επιπλέον έτσι εποικίζονταν παραµεθόριες περιοχές.



IV.
Η κινητικότητα των προσφύγων υπήρξε µεγάλη, ιδιαίτερα κατά τα
πρώτα χρόνια. Οι πρόσφυγες γύριζαν από περιοχή σε περιοχή
προκειµένου να βρουν το µέρος µε τις καλύτερες συνθήκες για
εγκατάσταση



Πολλοί πρόσφυγες, αν και δεν ήταν γεωργοί, είχαν ζητήσει να
αποκατασταθούν ως αγρότες για να επωφεληθούν από τα δάνεια και
τις παροχές της ΕΑΠ.


Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος





Βέβαια, η εγκατάσταση των προσφύγων δεν έγινε πάντα
σύµφωνα µε την παραπάνω λογική, ούτε ακολούθησε σε όλες
τις περιπτώσεις την κρατική αντίληψη και επιταγή.
Άλλοι πάλι µετακινούνταν προς τα αστικά κέντρα µε σκοπό να
παρουσιαστούν ως «αστοί» και να πάρουν µε αυτόν τον τρόπο την
αποζηµίωση που δινόταν στους αστούς ανταλλάξιµους



V.
Ταµείο Περιθάλψεως Προσφύγων (1922-1925)



Υπουργείο Πρόνοιας και Αντιλήψεως (από το 1925)
και



Εκτός από την ΕΑΠ,



µε την αποκατάσταση των προσφύγων ασχολήθηκαν το
Υπουργείο Γεωργίας


Η ΕΑΠ λειτούργησε µέχρι το τέλος του 1930

Με ειδική σύµβαση µεταβίβασε στο Ελληνικό δηµόσιο την περιουσία της,
καθώς και τις υποχρεώσεις που είχε αναλάβει απέναντι στους πρόσφυγες.

























54
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




2. Η αγροτική αποκατάσταση
∆ΟΜΗ
Ι. Εκχώρηση γης
ΙΙ. Στέγαση των αγροτών


I.
Στο µεγαλύτερο µέρος της ήταν έργο της ΕΑΠ.

Απέβλεπε στη δηµιουργία µικρών γεωργικών ιδιοκτησιών Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος



εγκαταλελειµµένα χωριά

Η εγκατάσταση των προσφύγων έγινε σε νέους συνοικισµούς προσαρτηµένους σε χωριά και

νέους, αµιγώς προσφυγικούς συνοικισµούς



Η αγροτική
αποκατάσταση










Ο παραχωρούµενος κλήρος
ποίκιλλε ανάλογα µε

το µέγεθος της οικογένειας των προσφύγων

την ποιότητα του εδάφους

το είδος της καλλιέργειας και

τη δυνατότητα άρδευσης

Συνήθως ο κλήρος δεν αποτελούσε
ενιαία έκταση, αλλά τεµάχια αγρών που
βρίσκονταν σε διαφορετικές τοποθεσίες.

Στην αρχή η διανοµή από τις υπηρεσίες
εποικισµού ήταν προσωρινή.
Θα γινόταν οριστική µετά την
κτηµατογράφηση από την τοπογραφική
υπηρεσία τουΥπουργείου Γεωργίας

στέγη



Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
εργαλεία


Εκτός από τη γη παραχωρούνταν σπόροι


λιπάσµατα και


ζώα



II.
της ανέγερσης των οικιών απευθείας από την ΕΑΠ (εργολαβία)
τηρήθηκε το σύστηµα ή
της ανέγερσης από τους ίδιους τους πρόσφυγες µε τη χορήγηση όλων των οικοδοµικών
υλικών (αυτεπιστασία)
http://kaitsas.blogspot.com
Τα κτίσµατα ήταν συνήθως δύο δωµάτια, µια αποθήκη, και ένας σταύλος
Για τη στέγαση
Την αξία του παραχωρούµενου κλήρου θα πλήρωναν οι πρόσφυγες µε δόσεις

Ο τίτλος που δινόταν στους κληρούχους ήταν τίτλος απλής κατοχής. Θα γινόταν τίτλος πλήρους κυριότητας
αργότερα, µετά την αποπληρωµή του χρέους

Μετά τη διάλυση της ΕΑΠ, το 1930, τα χρέη των αγροτών προσφύγων ανέλαβε να εισπράξει η Αγροτική Τράπεζα






















55
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




3. Η αστική αποκατάσταση
∆ΟΜΗ
I. Η αστική αποκατάσταση σε σχέση µε την αγροτική -
- Εµπόδια στην αστική στέγαση
II. Χαρακτηριστικά της αστικής στέγασης
III. Εύποροι και άποροι πρόσφυγες


I.
περισσότερο το κράτος

Την αστική αποκατάσταση ανέλαβε
και
ΛΙΓΟΤΕΡΟ η ΕΑΠ, η οποία πρόσφερε οικονοµική βοήθεια σε περιορισµένο αριθµό
επιχειρήσεων, οικοτεχνικών και βιοτεχνικών δραστηριοτήτων (όπως η ταπητουργία)

ΜΟΝΟ στέγαση
και


Σε αντίθεση µε την αγροτική αποκατάσταση,
η αστική περιλάµβανε
ΟΧΙ πρόνοια για ανεύρεση εργασίας

Ο αριθµός των προσφύγων ήταν µεγάλος

Τα ανταλλάξιµα (µουσουλµανικά) σπίτια στις πόλεις ήταν λίγα
και


Η αστική στέγαση συνάντησε
περισσότερα εµπόδια
από την αγροτική
Τα οικιστικά προγράµµατα του κράτους καθυστερούσαν λόγω των πολιτικών ανωµαλιών
και της κακής οικονοµικής κατάστασης κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930

Πρόβληµα επίσης αποτελούσε η περιπλάνηση των αστών προσφύγων από πόλη σε πόλη
για ένα µεγάλο χρονικό διάστηµα.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
http://kaitsas.blogspot.com

Οι περισσότεροι πρόσφυγες στις πόλεις τα πρώτα χρόνια εργάζονταν περιστασιακά
είτε κάνοντας «µεροκάµατα» στις οικοδοµές, σε εργοστάσια και βιοτεχνίες
είτε ως πλανόδιου µικροπωλητές και µικροκαταστηµατάρχες.

= == =

= == = Άλλοι δούλεψαν ως ναυτεργάτες και εργάτες σε δηµόσια έργα στις πόλεις
ή στην ύπαιθρο (αρδευτικά και αποστραγγιστικά έργα, διάνοιξη δρόµων, κατασκευή ή
επέκταση λιµανιών κ.α.)






II.
της Καισαριανής
του Βύρωνα
ξεκίνησε από την Αθήνα µε την δηµιουργία 4 συνοικισµών της Νέας Ιωνίας

στην Αθήνα
και
http://kaitsas.blogspot.com της Κοκκινιάς ¬ στον Πειραιά

Για τη στέγαση των αστών προσφύγων υιοθετήθηκε η δηµιουργία συνοικισµών µε επέκταση των πόλεων στις
οποίες αυτοί ήταν προσωρινά εγκατεστηµένοι.

Προκρίθηκε εκτός από σπάνιες εξαιρέσεις το σύστηµα της ανέγερσης µικρών κατοικιών, µονοκατοικιών/
διπλοκατοικιών/ τετρακατοικιών, µονοώροφων ή διώροφων, µε ένα ή δύο δωµάτια, κουζίνα και τους
αναγκαίους βοηθητικούς χώρους.

ανέθεταν την ανέγερση των συνοικισµών σε εργολάβους

Η αστική
αποκατάσταση ή


Το κράτος
ή
η ΕΑΠ
φρόντιζαν να εφοδιάζουν τους πρόσφυγες µε τα απαραίτητα µέσα για να κατασκευάσουν οι ίδιοι
τα σπίτια τους Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

Η οικοδόµηση των συνοικισµών, ελλείψει χρόνου και χρηµάτων, συχνά δεν συνδυαζόταν µε έργα υποδοµής
(ύδρευση, αποχετευτικό σύστηµα, οδικό δίκτυο, χώροι πρασίνου κ.α.)

Παρά την οµοιοµορφία που επικρατούσε , υπήρχε ελαφρά διαφοροποίηση των κατοικιών του ενός
συνοικισµού από τις κατοικίες του άλλου, ως προς το εµβαδόν, τη ποιότητα κατασκευής και τη
λειτουργικότητα.

Ιδρύθηκαν ακόµη προσφυγικοί οικοδοµικοί συνεταιρισµοί και χορηγήθηκαν άτοκα δάνεια σε προσφυγικές
οικογένειες για τη στέγασή τους.







56
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος






III.
που είχαν την οικονοµική δυνατότητα να φροντίσουν µόνοι τους για την στέγασή τους

Αυτοί στην αρχή ήταν σε θέση να νοικιάσουν ή να αγοράσουν κατοικίες µέσα στις πόλεις και έτσι να
αναµειχθούν µε τους γηγενείς

Υπήρχαν βέβαια και οι
εύποροι πρόσφυγες



Αργότερα ανέλαβαν οι ίδιοι πρωτοβουλίες για την ίδρυση οικισµών.

ίδρυαν ένα οικοδοµικό συνεταιρισµό,

αγόραζαν µια έκταση σε προνοµιούχο περιοχή και



Η διαδικασία
ήταν η ακόλουθη:
οικοδοµούσαν αστικές κατοικίες καλής ποιότητας


Τέτοιοι οικισµοί ήταν η Νέα
Σµύρνη στην Αθήνα και η
Καλλίπολη στον Πειραιά



που δεν είχαν κατορθώσει να αποκατασταθούν ακόµη

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Εγκαταστάθηκαν σε καλύβες, χαµόσπιτα και άλλες πρόχειρες κατασκευές
στις παρυφές παλαιών οικισµών


ή



Στο αντίθετο άκρο
βρίσκονταν οι
άποροι πρόσφυγες
δηµιούργησαν παραγκουπόλεις γύρω από τους προσφυγικούς συνοικισµούς


Έτσι σε άθλιες συνθήκες
επρόκειτο να ζήσουν για
πολλά χρόνια








































57
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος












∆. Η αποζηµίωση των ανταλλαξίµων και
η ελληνοτουρκική προσέγγιση












































58
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




1. Η αποζηµίωση των ανταλλαξίµων




I.
Όπως είδαµε, η Σύµβαση ανταλλαγής των πληθυσµών µεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας προέβλεπε την αποζηµίωση των ανταλλάξιµων
προσφύγων για τις περιουσίες που εγκατέλειψαν στις πατρίδες τους, από το κράτος υποδοχής.



η Μικτή Επιτροπή
Για να βοηθήσει το έργο της ελληνικής αντιπροσωπείας, στη Μικτή Επιτροπή
συστάθηκε το 1924
η Γενική ∆ιεύθυνση Ανταλλαγής Πληθυσµών που υπαγόταν στο Υπουργείο Γεωργίας

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος



Το έργο της εκτίµησης
της αξίας των εκατέρωθεν
περιουσιών που
εγκαταλείφθηκαν ανέλαβε
Για την αποτελεσµατικότερη λειτουργία της, ιδρύθηκαν κατά τόπους
Γραφεία ανταλλαγής Πληθυσµών




II.
Το έργο της εκτίµησης
των περιουσιών
προχωρούσε αργά και η δυσφορία του προσφυγικού κόσµου,
που βρισκόταν σε απόγνωση, µεγάλωνε


Έτσι υιοθετήθηκε η λύση
-
να δοθεί µια προκαταβολή
µέχρι την τελική αποπληρωµή της αξίας της περιουσίας
που εγκαταλείφθηκε στη Τουρκία,
αφού πρώτα το ελληνικό ∆ηµόσιο προέβαινε σε προσωρινή

Η Εθνική Τράπεζα ανέλαβε να
πληρώσει στους ανταλλάξιµους την
προκαταβολή αυτή


εκτίµησή της.

http://kaitsas.blogspot.com

Η προσωρινή εκτίµηση
των περιουσιών


έγινε µε βάση τις δηλώσεις που υποβλήθηκαν
στα κατά τόπους Γραφεία Ανταλλαγής
Οι αιτήσεις των δικαιούχων θα
εξετάζονταν από
ειδικές επιτροπές προσφύγων,
συµπατριωτών των ενδιαφεροµένων.
Εάν θεωρούνταν ανακριβείς,
προβλεπόταν αναθεώρησή τους από ένα
Ανώτατο Συµβούλιο.
Καθορίστηκαν επίσης τα περιουσιακά στοιχεία για τα οποία καταβαλλόταν αποζηµίωση

Η προκαταβολή θα δινόταν σε εκείνους που δεν είχαν µέχρι τότε αποκατασταθεί





Για την οριστική εκτίµηση
των περιουσιών που
εγκαταλείφθηκαν στη
Τουρκία συστάθηκαν

Πρωτοβάθµιες Επιτροπές Εκτίµησης
και
∆ευτεροβάθµιες Επιτροπές, για προβλήµατα που ενδεχοµένως θα ανέκυπταν.



Με την πάροδο
του χρόνου η
ολοκλήρωση
του έργου της
εκτίµησης των
περιουσιών
φαινόταν όλο
και πιο
µακρινή.
Το έργο ήταν
τεράστιο και
επιπλέον η όλη
διαδικασία
υπονοµευόταν
από την
τούρκικη
πλευρά.












∆ΟΜΗ
Ι. Φορείς
ΙΙ. Το πρόβληµα, η λύση και η διαδικασία επίλυσης


Τούρκικη Αντιπροσωπεία
Ελληνική Αντιπροσωπεία

ΜΙΚΤΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Γενική ∆ιεύθυνση
Ανταλλαγής Πληθυσµών
Γραφεία
Ανταλλαγής Πληθυσµών
Υπουργείο Γεωργίας
5
559
99
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





2. Η ελληνοτουρκική προσέγγιση
∆ΟΜΗ
I.
ΙΙ.
ΙΙΙ.


I.
της Σύµβασης ανταλλαγής πληθυσµών
Μετά την υπογραφή και
της Συνθήκης ειρήνης της Λοζάνης

Οι σχέσεις της Ελλάδας µε την Τουρκία δοκιµάζονταν κατά
διαστήµατα από εντάσεις.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
τον Ιούνιο του 1925
η Σύµβαση της Άγκυρας
και
το ∆εκέµβριο του 1926



Ύστερα από διαπραγµατεύσεις
υπογράφηκε
η Συµφωνία των Αθηνών
Αυτές ρύθµιζαν τα επίµαχα θέµατα, ΌΜΩΣ ∆ΕΝ εφαρµόστηκαν ποτέ.

Τον Αύγουστο του 1928 το κόµµα των Φιλελευθέρων κέρδισε τις εκλογές
και σχεδόν αµέσως η νέα κυβέρνηση ξεκίνησε διαπραγµατεύσεις που κράτησαν δυο χρόνια
τη διευθέτηση των οικονοµικών διαφορών
Ο Ελ. Βενιζέλος επιθυµούσε και
την αναγνώριση του εδαφικού καθεστώτος
µεταξύ των δυο χωρών.


ΌΜΩΣ,
σε κάθε προσπάθεια προσέγγισης µε
την Τουρκία, εµπόδιο στεκόταν η
έντονα αρνητική στάση των
προσφύγων.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος



ΙΙ.
Ρύθµισε το ζήτηµα των Ελλήνων ορθόδοξων της Κωνσταντινούπολης
και των µουσουλµάνων της Θράκης, καθώς και των «φυγάδων»
http://kaitsas.blogspot.com
Όριζε ότι οι ανταλλάξιµες µουσουλµανικές περιουσίες στην Ελλάδα
και οι ελληνικές στην Τουρκία περιέρχονταν στην κυριότητα
του ελληνικού και Τούρκικου ∆ηµοσίου, αντίστοιχα.





Στις 10 Ιουνίου 1930 υπογράφηκε
η Συµφωνία της Άγκυρας που αποτελούσε
το οικονοµικό σύµφωνο µεταξύ των δυο χωρών.
Τα κυριότερα σηµεία του ήταν:
Προέβλεπε αµοιβαία απόσβεση των οικονοµικών υποχρεώσεων µεταξύ
των δυο χωρών

το Σύµφωνο φιλίας, ουδετερότητας, και διαιτησίας,

το Πρωτόκολλο για τον περιορισµό των ναυτικών εξοπλισµών και



Η συµφωνία ολοκληρώθηκε στις
30 Οκτωβρίου του ίδιου έτους µε
τη Σύµβαση εµπορίου, εγκατάστασης και ναυτιλίας.
Με τη τελευταία αυτή σύµβαση δόθηκε η δυνατότητα στους
υπηκόους του καθενός από τα δυο κράτη να ταξιδεύουν ή να
εγκαθίστανται (µε κάποιους περιορισµούς) στο έδαφος του
άλλου κράτους



III.
Οι µεταγενέστερες εξελίξεις έδειξαν ότι οι προσδοκίες από τη λύση που δόθηκε σε κάποια ζητήµατα µε τις ελληνοτουρκικές συµφωνίες
του 1930 διαψεύστηκαν.

∆ΕΝ σηµειώθηκαν τριβές µεταξύ των δυο κρατών
και
Βέβαια,
για ένα µεγάλο διάστηµα
∆ΕΝ αµφισβητήθηκαν τα µεταξύ τους σύνορα

Αυτό ήταν και η βασική επιδίωξη του Έλληνα
πρωθυπουργού

Ο Ο σ συ υµ µψ ψη ηφ φι ισ σµ µό ός ς τ τω ων ν α αν ντ τα αλ λλ λά άξ ξι ιµ µω ων ν ε ελ λλ λη ην νι ικ κώ ών ν κ κα αι ι, , µ µο ου υσ σο ου υλ λµ µα αν νι ικ κώ ών ν π πε ερ ρι ιο ου υσ σι ιώ ών ν
~ προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων ανάµεσα στους πρόσφυγες


Με τη συµφωνία αυτή η κατά πολύ µεγαλύτερη περιουσία των ανταλλάξιµων
Ελλήνων ορθόδοξων της Τουρκίας εξισώθηκε µε την αντίστοιχη περιουσία των
µουσουλµάνων της Ελλάδας



µ µε ε τ τη ην ν π πα αρ ρα ακ κρ ρά άτ τη ησ ση η τ το ου υ 2 25 5% % τ τη ης ς π πρ ρο οκ κα ατ τα αβ βο ολ λή ής ς τ τη ης ς
α απ πο οζ ζη ηµ µί ίω ωσ ση ης ς α απ πό ό τ τη ην ν Ε Εθ θν νι ικ κή ή Τ Τρ ρά άπ πε εζ ζα α
και





ΟΜΩΣ

Το γεγονός αυτό
σε συνδυασµό
τ τη ης ς ά άρ ρν νη ησ ση ης ς δ δι ια ακ κα αν νο ον νι ισ σµ µο ού ύ τ τω ων ν π πρ ρο οσ σφ φυ υγ γι ικ κώ ών ν χ χρ ρε εώ ών ν


αποµάκρυνε τµήµα του προσφυγικού
κόσµου από την εκλογική βάση του
κόµµατος των Φιλελευθέρων
και
συνέβαλλε στην ήττα του στις εκλογές
του 1932 και του 1933





6
660
00
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





























































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος







Ε. Η ένταξη των προσφύγων στην Ελλάδα



















































61
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




1. Η ενσωµάτωση των προσφύγων
∆ΟΜΗ
I. Αξιολόγηση του έργου της ΕΑΠ
II. Ο ρυθµός ενσωµάτωσης των προσφύγων σε σχέση µε την ανοµοιογένειά τους
III. Τα παράπονα των προσφύγων
α) για την αντιµετώπιση του κράτους
β) για την αντιµετώπιση των γηγενών κατοίκων
IV. Η έκφραση της διάστασης προσφύγων και γηγενών
V. Επίλογος


I.
Η αποκατάσταση
και
η αφοµοίωση

των προσφύγων στην Ελλάδα
ήταν, κατά γενική οµολογία, το σηµαντικότερο επίτευγµα του νέου ελληνικού κράτους.
τη δεινή οικονοµική κατάσταση της χώρας

τις πολιτικές περιστάσεις κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930

την ελλιπή κρατική οργάνωση Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
και, κυρίως



· Αν λάβει κανείς υπόψη
τις α αν ντ τι ικ κε ει ιµ µε εν νι ικ κέ ές ς δ δυ υσ σχ χέ έρ ρε ει ιε ες ς, όπως
τον τεράστιο αριθµό των προσφύγων που έφτασαν στην Ελλάδα

αντιλαµβάνεται γιατί το
έργο της αποκατάστασης
των προσφύγων έχει
χαρακτηριστεί «τιτάνιο».


· Μεγάλο µέρος του έργου αυτού έγινε από το 1924 έως το 1928
και σε αυτό καθοριστικό ρόλο έπαιξε η λειτουργία της Ε ΕΑ ΑΠ Π.
Το γεγονός ότι ήταν ένας οργανισµός υπό διεθνή έλεγχο τη
βοήθησε να είναι αποστασιοποιηµένη από τη ταραγµένη
ελληνική πολιτική ζωή και ως εκ τούτου αποτελεσµατικότερη.


· Βέβαια για την υλοποίηση των προγραµµάτων της το ε ελ λλ λη ην νι ικ κό ό
κ κρ ρά άτ το ος ς της παραχώρησε τα υλικά µέσα και το ανθρώπινο
δυναµικό


Και αν σε κάποιες περιπτώσεις το έργο
των κ κα ατ τά ά τ τό όπ πο ου υς ς ε επ πι ιτ τρ ρο οπ πώ ών ν τ τη ης ς Ε ΕΑ ΑΠ Π ή ή τ το ου υ κ κρ ρά άτ το ου υς ς
γινόταν βιαστικά, εµπειρικά και πρόχειρα
ή
εξυπηρετούσε απλώς άµεσες ανάγκες και
πολιτικές σκοπιµότητες,

αυτό δεν
µειώνει τη
σπουδαιότητα
του συνολικού
έργου που
επιτεύχθηκε.



ΙΙ.
κοινωνικής προέλευσης

πολιτιστικής παράδοσης

διαλέκτου , ακόµη και




Ανάµεσά τους υπήρχαν διαφορές
γλώσσας (περίπου 100.000 πρόσφυγες ήταν τουρκόφωνοι)

Όσοι ε εύ ύπ πο ορ ρο οι ι κ κά άτ το οι ικ κο οι ι της Μικράς Ασίας ή της Ανατολικής Θράκης κατόρθωσαν να φέρουν στην Ελλάδα
µεγάλο µέρος από την περιουσία τους, σχεδόν αµέσως ενσωµατώθηκαν στο νέο τόπο εγκατάστασής τους και
αναµείχθηκαν µε τους γηγενείς.







Οι πρόσφυγες
∆ΕΝ αποτελούσαν
ένα ενιαίο σύνολο.
Για τη µ µε εγ γά άλ λη η όµως µ µά άζ ζα α τ τω ων ν π πρ ρο οσ σφ φύ ύγ γω ων ν, παρά την ταχεία αποκατάστασή τους, η αφοµοίωση ήταν µια
διαδικασία που κινήθηκε µε πολύ πιο αργούς ρυθµούς



ΙΙΙ.
Οι περισσότεροι πρόσφυγες, ψυχικά τραυµατισµένοι και µε το άγχος πρώτα της επιβίωσης και αργότερα της βελτίωσης της ζωής τους,

της Σύµβασης ανταλλαγής της Λοζάνης
και

µε την υπογραφή
του ελληνοτουρκικού Συµφώνου του 1930

παραβίασε βασικά
δικαιώµατά τους.

αποζηµιώθηκαν µόνο κατά ένα µέρος για την περιουσία που εγκατέλειψαν στις
πατρίδες τους Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος



Κατηγορούσαν
το ε ελ λλ λη ην νι ικ κό ό
κ κρ ρά άτ το ος ς ότι
τέλος, η ανταλλάξιµη περιουσία δεν περιήλθε πάντοτε σε αυτούς.

| || | Πράγµατι, παρά την ύπαρξη νόµων (ήδη πριν από το 1922)
που απαγόρευαν τη µεταβίβαση της µουσουλµανικής ακίνητης ιδιοκτησίας,
η έλλειψη κτηµατολογίου
η ανυπαρξία, σε πολλές περιπτώσεις, τίτλων ιδιοκτησίας
O
O
Oκαι η δυσκολία στην οριοθέτηση ή την περίφραξή της,

συνέβαλλαν στο να περιέλθουν
τέτοιες εκτάσεις σε ντόπιους.



α)





εξέφραζαν
συχνά
π πα αρ ρά άπ πο ον να α
για την
α αν ντ τι ιµ µε ετ τώ ώπ πι ισ ση η


του κράτους










αλλά και
| || | Αλλά και το ίδιο το κράτος κάποιες φορές παραχώρησε ανταλλάξιµη περιουσία σε
γηγενής ακτήµονες ή σε ευαγή ιδρύµατα


Στο ήθος των προσφύγων (κυρίως των αστών),

β)
Στη ροπή τους για διασκέδαση και



Ο Οι ι γ γη ηγ γε εν νε εί ίς ς
αναφέρονταν
συχνά
Την κοσµοπολίτικη συµπεριφορά αυτών και των
γυναικών τους


το χαµηλό µορφωτικό και πολιτιστικό
επίπεδο των ντόπιων
και





Ο Οι ι π πρ ρό όσ σφ φυ υγ γε ες ς
από τη µεριά τους
µιλούσαν για
πρόβαλλαν την ελληνικότητά τους,
την οποία οι ντόπιοι συχνά αµφισβητούσαν.






των γηγενών
κατοίκων του.




Σε γενικές γραµµές υπήρχε
διαφορά νοοτροπίας και
ιδιοσυγκρασίας µ µε ετ τα αξ ξύ ύ
π πρ ρο οσ σφ φύ ύγ γω ων ν κ κα αι ι γ γη ηγ γε εν νώ ών ν.

62
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος






IV.
στην αγορά εργασίας

Στην οικονοµική ζωή. Υπήρχε ανταγωνισµός στην ιδιοκτησία της γης και

σε άλλες επιχειρηµατικές δραστηριότητες
http://kaitsas.blogspot.com
Πριν ακόµη από την παροχή στέγης και εργασίας, οι πρόσφυγες
απέκτησαν την ελληνική ιθαγένεια και πολιτικά δικαιώµατα.
Εντάχθηκαν στο κόµµα του Βενιζέλου τόσο ως ψηφοφόροι όσο και ως
πολιτευτές, βουλευτές και υπουργοί





Στην πολιτική ζωή.
Ο αντιβενιζελικοί και ο αντιβενιζελικός τύπος καλλιεργούσαν το µίσος
εναντίον τους

Οι πρόσφυγες που κατοικούσαν σ στ το ου υς ς σ συ υν νο οι ικ κι ισ σµ µο ού ύς ς ήταν
αποµονωµένοι, δεν είχαν συχνές επαφές µε ντόπιους και προτιµούσαν
να συνάπτουν γάµους µεταξύ τους.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος









Η διάσταση προσφύγων και
γηγενών εκφράστηκε κυρίως :



Στην κοινωνική ζωή.
∆εν συνέβαινε το ίδιο µε τους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν µέσα
σ στ τι ις ς π πό όλ λε ει ις ς ή ή τ τα α χ χω ωρ ρι ιά ά. Ο χώρος εργασίας, το σχολείο, η εκκλησία και
κυρίως η γειτονιά έδιναν ευκαιρίες επικοινωνίας µε τους ντόπιους.
Σιγά-σιγά άρχισαν να συνάπτονται µικτοί γάµοι, που µε την πάροδο
του χρόνου γίνονταν όλο και περισσότεροι.



V.
Η αντίθεση µεταξύ προσφύγων και γηγενών, σε ελάχιστες περιπτώσεις πήρε τη µορφή ανοικτής σύγκρουσης.
Ο όρος «πρόσφυγας», όµως είχε στη κοινή συνείδηση υποτιµητική σηµασία, για πολλά χρόνια.

Η διαχωριστική γραµµή µεταξύ προσφύγων και γηγενών έπαψε να υπάρχει µετά τη δεκαετία του 1940.
Αλλά και από πιο πριν οι πρόσφυγες πρώτης γενιάς και αργότερα τα παιδιά και τα εγγόνια τους συµµετείχαν σε όλες τις δραστηριότητες
στη νέα πατρίδα τους































63
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




2. Οι επιπτώσεις από την άφιξη των προσφύγων
∆ΟΜΗ









Η Μικρασιατική καταστροφή επηρέασε σηµαντικά την πορεία του ελληνικού έθνους στη σύγχρονη εποχή.
Ορισµένοι τη παραλλήλισαν µε την πτώση της Κωνσταντινούπολη το 1453, ενώ άλλοι θεώρησαν το 1922 ως αφετηρία της νέας
Ελλάδας

Οικονοµικό

Κοινωνικό

Πολιτικό και
,


Το προσφυγικό ζήτηµα, ως συνέπεια, της
Μικρασιατικής καταστροφής, αποτέλεσε
για την Ελλάδα ένα
Πολιτιστικό


ζήτηµα µεγάλης σπουδαιότητας µε επιπτώσεις σε όλους τους τοµείς της
ζωής του ελληνικού έθνους







α. Εξωτερική πολιτική
Με την ανταλλαγή των πληθυσµών εξέλιπε η κυριότερη πηγή προστριβών µεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας.
Οι καλές σχέσεις µεταξύ των δύο χωρών διατηρήθηκαν τρεις τουλάχιστον δεκαετίες








Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

Ο πληθυσµός της Ελλάδας αυξήθηκε από το 1920 έως το 1928 περίπου κατά 20%.

Αυξήθηκε επίσης κατά πολύ ο βαθµός αστικοποίησης του κράτους.

Κατά την ίδια περίοδο, ο πληθυσµός της ευρύτερης περιοχής της πρωτεύουσας διπλασιάστηκε.
Η δηµιουργία µάλιστα προσφυγικών συνοικισµών γύρω από την Αθήνα και τον Πειραιά έπαιξε
αποφασιστικό ρόλο στη διαµόρφωση του ενιαίου πολεοδοµικού συγκροτήµατος, όπως το ξέρουµε σήµερα.





β. Πληθυσµός /

Εκτός από την Αθήνα, τον Πειραιά και την Θεσσαλονίκη, υπήρξαν και άλλα αστικά κέντρα που
διογκώθηκαν εξαιτίας της εγκατάστασης προσφύγων σε αυτά.

Το 1920 η Ελλάδα είχε 20% µη Έλληνες ορθόδοξους, ενώ το 1928 µόλις 6%.

Ο ελληνικός πληθυσµός της ∆υτικής Θράκης και της Ηπείρου αυξήθηκε,

η Κρήτη

ενώ η Λέσβος και

η Λήµνος

http://kaitsas.blogspot.com
εξελληνίστηκαν πλήρως.
Η κυριότερη όµως µεταβολή στην εθνολογική σύσταση λόγω της εγκατάστασης προσφύγων
συνέβη στη Μακεδονία. Το ποσοστό των µη Ελλήνων ορθόδοξων που ήταν 48% το 1920
έπεσε στο 12% το 1928. Η ενίσχυση του ελληνικού χαρακτήρα της Μακεδονίας είχε µεγάλη
σηµασία για τη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της Ελλάδας.






εθνολογική σύσταση
Σηµαντικότερες ήταν οι επιπτώσεις
από την άφιξη των προσφύγων στην
εθνολογική σύσταση του πληθυσµού
της Ελλάδας
Εξάλλου αραιοκατοικηµένες περιοχές της Βόρειας Ελλάδα, κάποιες από αυτές
παραµεθόριες, εποικίστηκαν από πρόσφυγες. Με τον τρόπο αυτό κατοχυρώθηκαν οι νέες
περιοχές που ενώθηκαν µε την Ελλάδα µετά τους Βαλκανικούς πολέµους και
ενσωµατώθηκαν στον εθνικό κορµό.







64
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος






Σε µια δεκαετία (1922-1931) οι καλλιεργούµενες εκτάσεις αυξήθηκαν περίπου
κατά 50%, η γεωργική παραγωγή διπλασιάστηκε και εξασφαλίστηκε επάρκεια
στα σιτηρά.

Οι πρόσφυγες εφάρµοσαν την αµειψισπορά και την πολυκαλλιέργεια καις
στήριξαν το θεσµό της µικρής γεωργική ιδιοκτησίας.

Η έλλειψη γεωργικών εκτάσεων προς διανοµή στους πρόσφυγες υποχρέωσε το
κράτος να αναλάβει την κατασκευή µεγάλων εγγειοβελτιωτικών έργων, κυρίως
στη Μακεδονία, και έτσι αυξήθηκαν οι καλλιεργήσιµες εκτάσεις





Κατ’ αρχήν
αναδιαρθρώθηκαν
οι καλλιέργειες και
η αγροτική παραγωγή
πολλαπλασιάστηκε.

Εισήχθησαν νέες καλλιέργειες ή επεκτάθηκαν οι παλιές (καπνός, βαµβάκι,
σταφίδα)

http://kaitsas.blogspot.com
Η κτηνοτροφία και πτηνοτροφία βελτιώθηκαν ποσοτικά και ποιοτικά

Η δενδροκοµία, η σηροτροφία και η αλιεία αναπτύχθηκαν από πρόσφυγες που ήταν ειδικευµένοι σε αυτές
τις ασχολίες στην πατρίδα τους.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
νέο, ειδικευµένο και φτηνό εργατικό δυναµικό

µε τη διεύρυνση της καταναλωτικής αγοράς και

τη δράση ανθρώπων µε επιχειρηµατικές ικανότητες

Στη δεκαετία 1922-1932, διπλασιάστηκε ο αριθµός των βιοµηχανικών µονάδων. Η
πρόοδος όµως δεν ήταν σηµαντική, εξαιτίας κυρίως της διατήρησης των
παραδοσιακών δοµών λειτουργίας τους.

κλωστοϋφαντουργία

ταπητουργία

µεταξουργία

αλευροβιοµηχανία και



Η συµµετοχή των προσφύγων
(ως κεφαλαιούχων και ως εργατών)
ήταν µεγαλύτερη στην
παραγωγή οικοδοµικών υλικών

Αρκετοί ήταν οι πρόσφυγες που αναδείχθηκαν ως επιχειρηµατίες , βιοµήχανοι ή
µεγαλέµποροι.


Οι Έλληνες που προέρχονταν από τα αστικά κέντρα της Μικράς Ασίας και την
Κωνσταντινούπολη υπερείχαν σε σύγκριση µε τους αυτόχθονες σε
επιχειρηµατικό πνεύµα, εκπαίδευση, κατάρτιση και προοδευτικές
αντιλήψεις
Ο κοσµοπολίτικος χαρακτήρας της ζωής τους, η γνώση ξένων γλωσσών, οι
επαφές που είχαν αναπτύξει µε την Ευρώπη και η πείρα που διέθεταν.
τους βοήθησαν, όταν εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα να οργανώσουν δικές τους
επιχειρήσεις ή να στελεχώσουν επιχειρήσεις άλλων, προσφύγων ή γηγενών









γ. Οικονοµία
Για ένα διάστηµα
η άφιξη των προσφύγων
φαινόταν δυσβάσταχτο
φορτίο για την ελληνική
οικονοµία.
Μεσοπρόθεσµα όµως
αυτή ωφελήθηκε από την
εγκατάσταση των
προσφύγων.











Η άφιξη των
προσφύγων
αναζωογόνησε
και τη βιοµηχανία
Η άφιξη των προσφύγων επέδρασε και στην ένταξη των γυναικών στον ενεργό
πληθυσµό. Το 1930 οι γυναίκες αποτελούσαν την πλειονότητα των εργατών στην
κλωστοϋφαντουργία, την καπνοβιοµηχανία, και την βιοµηχανία ετοίµων ενδυµάτων.



Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Οι πρόσφυγες είχαν ζήσει σε τόπους µε πολιτιστική παράδοση πολλών αιώνων, την οποίαν µετέφεραν στη
νέα τους πατρίδα .

Η µουσική που έφεραν µαζί τους επηρέασε τον τρόπο έκφρασης των λαϊκών στρωµάτων και αναδείχθηκε σε
λαϊκή µουσική της πόλης (ρεµπέτικα). Πρόσφυγες οργανοπαίχτες και τραγουδιστές κυριάρχησαν στη λαϊκή
µουσική σκηνή µέχρι το 1940.

Οι πρόσφυγες έκαναν αισθητή την παρουσία τους και στον πνευµατικό χώρο. Οι λογοτέχνες Γ. Σεφέρης, Η.
Βενέζης, Κ. Πολίτης, Γ. Θεοτοκάς, Σ. ∆ούκας, ο ζωγράφος και ο συγγραφέας Φ. Κόντογλου και ο µουσικός
Μ. Καλοµοίρης είναι µερικοί από τους πολλούς Μικρασιάτες που διέπρεψαν στα γράµµατα και τις τέχνες,
πλούτισαν τη νέα ελληνική γλώσσα και συνέβαλλαν στην εξέλιξή της
http://kaitsas.blogspot.com




δ. Πολιτισµός
Γενικότερα σηµαντική υπήρξε η προσφορά των προσφύγων στη διαµόρφωση της σηµερινής ελληνικής
ταυτότητας.


65
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





























































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος










I
II V
VV .
.. Τ
ΤΤ Ο
ΟΟ Κ
ΚΚ Ρ
ΡΡ Η
ΗΗ Τ
ΤΤ Ι
ΙΙ Κ
ΚΚ Ο
ΟΟ Ζ
ΖΖ Η
ΗΗ Τ
ΤΤ Η
ΗΗ Μ
ΜΜ Α
ΑΑ
Α
ΑΑ Π
ΠΠ Ο
ΟΟ ∆
∆∆ Ι
ΙΙ Π
ΠΠ Λ
ΛΛ Ω
ΩΩ Μ
ΜΜ Α
ΑΑ Τ
ΤΤ Ι
ΙΙ Κ
ΚΚ Η
ΗΗ Α
ΑΑ Π
ΠΠ Ο
ΟΟ Ψ
ΨΨ Η
ΗΗ
Κ
ΚΚ Α
ΑΑ Τ
ΤΤ Α
ΑΑ Τ
ΤΤ Ο
ΟΟ 1
11 9
99
Ο
ΟΟ

Κ
ΚΚ Α
ΑΑ Ι
ΙΙ Τ
ΤΤ Ι
ΙΙ Σ
ΣΣ
Α
ΑΑ Ρ
ΡΡ Χ
ΧΧ Ε
ΕΕ Σ
ΣΣ Τ
ΤΤ Ο
ΟΟ Υ
ΥΥ 2
22 0
00
Ο
ΟΟ Υ
ΥΥ
Α
ΑΑ Ι
ΙΙ Ω
ΩΩ Ν
ΝΝ Α
ΑΑ

























66
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





























































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος









Ε. Η περίοδος της αυτονοµίας και
η ένωση της Κρήτης µε την Ελλάδα













































67
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





1. Η οργάνωση της Κρητικής Πολιτείας

∆ΟΜΗ
I. Η ανάληψη της διοίκησης από τον πρίγκιπα Γεώργιο
II. Η οργάνωση της Κρητικής Πολιτείας
III. Το σύνταγµα και η πρώτη Κυβέρνηση


I.
O Μέσα σε µια απερίγραπτη φρενίτιδα ενθουσιασµού ο εντολοδόχος των Μεγάλων ∆υνάµεων π πρ ρί ίγ γκ κι ιπ πα ας ς
Γ Γε εώ ώρ ργ γι ιο ος ς ανέλαβε τα καθήκοντά του στις 9 ∆εκεµβρίου 1898. Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

O Ο γάλλος Ν Να αύ ύα αρ ρχ χο ος ς Π Πο οτ ττ τι ιέ έ, υπό την ιδιότητά του ως Προέδρου του Συµβουλίου των Ναυάρχων,
παρέδωσε επίσηµα στο Γεώργιο τη διοίκηση της Κρήτης.

O Τα πλοία των ∆υνάµεων της ∆ιεθνούς Προστασίας χαιρέτησαν τη σηµαία της Κρητικής Πολιτείας και

O ο Ύπατος Αρµοστής απηύθυνε το πρώτο του διάγγελµα προς τον κρητικό λαό.

O Η κρητική σηµαία υψώθηκε στο φ φρ ρο ού ύρ ρι ιο ο τ το ου υ Φ Φι ιρ ρκ κά ά
ενώ
η τούρκικη διατηρήθηκε µόνο στο φ φρ ρο ού ύρ ρι ιο ο τ τη ης ς Σ Σο ού ύδ δα ας ς, ¬

ως τελευταίο σύµβολο της τούρκικης
επικυριαρχίας στην Κρήτη.





Το νησί τέθηκε υπό
διεθνή προστασία



II.
Οι ξένοι Ναύαρχοι αναχώρησαν την εποµένη (10 ∆εκεµβρίου) και αµέσως άρχισε µε γοργούς ρυθµούς το δυσχερές έργο


Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
12 χριστιανούς
Ορίστηκε µια 16µελής Επιτροπή από και
4 µουσουλµάνους,

για να εκπονήσει το σχέδιο του κρητικού συντάγµατος,

ενώ παράλληλα προχώρησαν οι πολιτικές πράξεις, χωρίς χρονοτριβή






να ακριβώς µήνα µετά την εγκατάσταση του Ύπατου Αρµοστή,
δηµοσιεύτηκε το πρώτο σηµαντικό διάταγµα «Περί συγκροτήσεως της Κρητικής Συνελεύσεως»
και αµέσως

προκηρύχθηκαν εκλογές για την ανάδειξη πληρεξουσίων.
Στις εκλογές αυτές 138 χριστιανοί
αναδείχθηκαν και πληρεξούσιοι και
50 µουσουλµάνοι







της οργάνωσης
του νέου πολιτικού σχήµατος

που ονοµάστηκε
Κρητική Πολιτεία.
Έ
Η κρητική βουλή άρχισε τις εργασίες της στις 8 Φεβρουαρίου 1899



ΙΙΙ.
που συντάχθηκε κατά το πρότυπο του ισχύοντος τότε ελληνικού συντάγµατος,



Το Σ Σύ ύν ντ τα αγ γµ µα α
της Κρητικής Πολιτείας,
αφού εγκρίθηκε από το Συµβούλιο των Πρέσβεων
των Προστάτιδων ∆υνάµεων στη Ρώµη

τέθηκε αµέσως σε
εφαρµογή
http://kaitsas.blogspot.com
Λίγες µέρες αργότερα συγκροτήθηκε και ορκίστηκε

η η π πρ ρώ ώτ τη η κ κυ υβ βέ έρ ρν νη ησ ση η
της Κρητικής Πολιτείας,
στην οποίαν Υ Υπ πο ου υρ ργ γό ός ς ∆ ∆ι ικ κα αι ιο οσ σύ ύν νη ης ς ορίστηκε ο Ελευθέριος Βενιζέλος
















68
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





2. Η περίοδος της δηµιουργίας
∆ΟΜΗ
Ι. α. Το έργο της πρώτης κυβέρνησης της Κρητικής Πολιτείας
β. Η Κρητική Εκκλησία


α.
Εξέδωσε πολύ γρήγορα ν νό όµ µο ου υς ς και δ δι ια ατ τά άγ γµ µα ατ τα α, ,

έκοψε κ κρ ρη ητ τι ικ κό ό ν νό όµ µι ισ σµ µα α (τη κρητική δραχµή),

ίδρυσε τη Κ Κρ ρη ητ τι ικ κή ή Τ Τρ ρά άπ πε εζ ζα α

τ τα αχ χυ υδ δρ ρο οµ µι ικ κή ή υ υπ πη ηρ ρε εσ σί ία α
οργάνωσε και
Χ Χω ωρ ρο οφ φυ υλ λα ακ κή ή µε ιταλούς αξιωµατικούς και υπαξιωµατικούς (καραµπινιέρους)

Ιδ ιαίτερη ήταν η µέριµνα
ε εκ κπ πα αί ίδ δε ευ υσ ση η ¬ ¬¬ ¬ Ιδρύθηκαν πολλά σχολεία και διορίστηκαν δάσκαλοι
και


για την
δ δη ηµ µό όσ σι ια α υ υγ γε εί ία α. ¬ ¬¬ ¬
Ι.













Η π πρ ρώ ώτ τη η κ κυ υβ βέ έρ ρν νη ησ ση η
τ τη ης ς Κ Κρ ρη ητ τι ικ κή ής ς Π Πο ολ λι ιτ τε εί ία ας ς
Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Αντιµετωπίστηκε το µεγάλο πρόβληµα της λέπρας που είχε προσλάβει
ενδηµική µορφή στις πόλεις και τα χωριά της Κρήτης µε την οργάνωση
του λεπροκοµείου της Σπιναλόγκας (1903).



β.



εργάστηκε µε ζήλο και
απέδωσε σε σύντοµο
χρονικό διάστηµα
Έν α σοβαρό ζήτηµα, που επίσης αντιµετωπίστηκε µε επιτυχία, ήταν

η σχέση της Εκκλησίας της Κρήτης µε το
Οικουµενικό Πατριαρχείο
και


Με τον Οργανικό Νόµο το 1900,
δόθηκε λύση σε ακανθώδη
εκκλησιαστικά ζητήµατα, όπως ήταν
η εκλογή Μητροπολίτη και Επισκόπων

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Το βασικό σχήµα, που ισχύει µε µικρές τροποποιήσεις έως σήµερα, είναι ένα

της οποίας ο Προκαθήµενος εκλέγεται
από το Οικουµενικό Πατριαρχείο
και

σηµαντικό έ έρ ργ γο ο.





τ το ο κ κα αθ θε εσ στ τώ ώς ς τ τη ης ς
τ το οπ πι ικ κή ής ς Ε Εκ κκ κλ λη ησ σί ία ας ς. .


καθεστώς ηµιαυτόνοµης Εκκλησίας,
η Κρητική Πολιτεία εκδίδει το
διάταγµα της αναγνώρισης και
εγκατάστασής του


























69
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




3. Τα πρώτα νέφη
∆ΟΜΗ
Ι. ∆υσφορία για τον Ηγεµόνα και το Σύνταγµα
ΙΙ. ∆ιάσταση απόψεων Γεωργίου-Βενιζέλου για την Ένωση
ΙΙΙ. Προσωπική αντιπαράθεση Γεωργίου-Βενιζέλου


Ι.
Το θετικό και αισιόδοξο κλίµα των δύο πρώτων ετών της λειτουργίας του νέου καθεστώτος άρχισαν να σκιάζουν




και παραχωρούσε στον Ηγεµόνα, όπως ονοµάστηκε ο Ύπατος
Αρµοστής, υπερεξουσίες, που εύκολα µπορούσαν να τον οδηγήσουν
σε δεσποτική συµπεριφορά.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος





Το Σ Σύ ύν ντ τα αγ γµ µα α
της Κρητικής Πολιτείας
ήταν υπερβολικά σ συ υν ντ τη ηρ ρη ητ τι ικ κό ό Επιπλέον, η ασάφεια στον ακριβή καθορισµό αρµοδιοτήτων
δηµιούργησε τριβές και προσωπικές αντιπαραθέσεις στο έργο της
διοίκησης









α απ πε ει ιλ λη ητ τι ικ κά ά σ σύ ύν νν νε εφ φα α,
- -- -
τα οποία επρόκειτο
να δηµιουργήσουν
λίγο αργότερα σοβαρή
Ο Οι ι τ το οπ πι ικ κο οί ί π πα αρ ρά άγ γο ον ντ τε ες ς τ τη ης ς Κ Κρ ρή ήτ τη ης ς , που πολέµησαν για την ελευθερία του νησιού και στήριξαν µε
ενθουσιασµό τον Πρίγκιπα, έβλεπαν τώρα µε δυσφορία και πικρία να παραγκωνίζονται και

να διορίζονται σε καίριες θέσεις Α Αθ θη ην να αί ίο οι ι σ σύ ύµ µβ βο ου υλ λο οι ι τ το ου υ Γ Γε εω ωρ ργ γί ίο ου υ, που αγνοούσαν τα κρητικά
πράγµατα και την ψυχολογία των Κρητικών.

Αλλά το πιο σηµαντικό ήταν η διαχείριση του εθνικού ζητήµατος της
ΙΙ.

Ένωσης
της Κρήτης µε την Ελλάδα.


Στο ουσιώδες αυτό ζήτηµα παρατηρήθηκε εξαρχής

Ο Γεώργιος πίστευε ότι η λύση του εθνικού ζητήµατος θα ωρίµαζε µε
συνεχείς παραστάσεις και υποµνήµατα προς τις Μεγάλες ∆υνάµεις,

Γ Γε εω ωρ ργ γί ίο ου υ ¬ ¬¬ ¬


και
ενώ



δ δι ιά άσ στ τα ασ ση η α απ πό όψ ψε εω ων ν
µεταξύ του
Ε Ελ λ. . Β Βε εν νι ιζ ζέ έλ λο ου υ¬ ¬¬ ¬ ο Βενιζέλος βλέποντας τα πράγµατα πρακτικότερα και
ρεαλιστικότερα θεωρούσε ότι η λύση έπρεπε να είναι σταδιακή,
µε βαθµιαίες κατακτήσεις.



ε εσ σω ωτ τε ερ ρι ικ κή ή κ κρ ρί ίσ ση η
την αποµάκρυνση των ξένων στρατευµάτων από τις
κρητικές πόλεις
Και





Ως πρώτη µάλιστα
κατάκτηση θεωρούσε
την αντικατάστασή τους από ντόπια πολιτοφυλακή, µε
Έλληνες αξιωµατικούς.

Η διάσταση απόψεων στο πολιτικό ζήτηµα δεν άργησε να λάβει τη µορφή
ΙΙΙ.

Ο Βενιζέλος είχε καταστήσει σαφές ότι ∆ΕΝ αναγνωρίζει στον Πρίγκιπα το
δικαίωµα να διαχειρίζεται προσωπικώς το εθνικό ζήτηµα της Κρήτης:
«Ως ένας εκ των τριακοσίων χιλιάδων Κρητών, δεν σας εκχωρώ το δικαίωµά µου,
ώστε µόνος σεις να ρυθµίζετε αυτοβούλως την εθνική πολιτική του τόπου µου!»
Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος






π πρ ρο οσ σω ωπ πι ικ κή ής ς
α αν ντ τι ιπ πα αρ ρά άθ θε εσ ση ης ς.
Κακοί σύµβουλοι του Γεωργίου διοχέτευαν χαλκευµένα και συκοφαντικά κείµενα
στις αθηναϊκές εφηµερίδες εναντίον του Ελευθέριου Βενιζέλου, γεγονός που
δηµιούργησε βαρύ κλίµα διχασµού.


















70
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




4. Η επανάσταση του Θερίσου (1905)

α. Τα αίτια και οι αφορµές
∆οµή







Þ όταν ο ο Γ Γε εώ ώρ ργ γι ιο ος ς απέλυσε τον Βενιζέλο από το αξίωµα του υπουργού.



I.
| || | Ο Ο Β Βε εν νι ιζ ζέ έλ λο ος ς, για να υποστηρίξει τις απόψεις του στο εθνικό ζήτηµα της Κρήτης, δηµοσίευσε στην
εφηµερίδα «Κήρυξ» των Χανίων, που ο ίδιος εξέδιδε, πέντε πολύκροτα άρθρα, µε το χαρακτηριστικό
τίτλο «Γεννηθήτω φως».

ακολούθησε πολιτική αδιαλλαξίας
Þ Ο Ο Γ Γε εώ ώρ ργ γι ιο ος ς
και µε την απαγόρευση της ελευθεροτυπίας
προχώρησε σε µέτρα περισσότερο αυταρχικά, και




Η κρίση κορυφώθηκε
στις 18 Μαρτίου 1901,

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
µε διώξεις και φυλακίσεις διακεκριµένων
µελών της κρητικής αντιπολίτευσης



II.
Κάτω από τις συνθήκες αυτές, τα πολιτικά πράγµατα στην Κρήτη οδηγήθηκαν σε πλήρες αδιέξοδο και όλες οι προσπάθειες
συνδιαλλαγής των αντίπαλων πολιτικών µερίδων ναυάγησαν

συνασπίστηκαν όσοι ήταν δυσαρεστηµένοι από την αυταρχική πολιτική του
Πρίγκιπα
και



| || | Γύρω από τον Β Βε εν νι ιζ ζέ έλ λο ο
σχηµατίστηκε µια ισχυρότατη «Ηνωµένη Αντιπολίτευσις»

ο Κ. Φούµης
και


Έµπιστοι συνεργάτες
του Βενιζέλου ήταν
ο Κ. Μάνος

Οι τρεις αυτοί αποτέλεσαν µια τριανδρία, που δεν δίστασε
να προχωρήσει σε δυναµική αναµέτρηση µε τον Πρίγκιπα.



III.

Þ Σύµφωνα µε το Σύνταγµα 10 ακόµη θα διορίζονταν απευθείας από τον Π Πρ ρί ίγ γκ κι ιπ πα α

αποφάσισε να ΜΗ συµµετέχει στις εκλογές αυτές,

| || | Η Η α αν ντ τι ιπ πο ολ λί ίτ τε ευ υσ ση η
κατήγγειλε τα ανελεύθερα µέτρα του Πρίγκιπα και

κάλεσε το λαό σε αποχή.

Στο τέλος του 1904
έληξε η περίοδος της
Γενικής Συνέλευσης
και προκηρύχθηκαν
εκλογές
για την ανάδειξη
64 βουλευτών

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

Η κατάσταση
εκτραχύνθηκε
στις
26 Φεβρουαρίου 1905
όταν
η η τ τρ ρι ια αν νδ δρ ρί ία α τ τη ης ς
α αν ντ τι ιπ πο ολ λί ίτ τε ευ υσ ση ης ς
| || | και
1 15 5 ά άλ λλ λο οι ι ε επ πι ιφ φα αν νε εί ίς ς
π πο ολ λι ιτ τε ευ υτ τέ ές ς

συνέταξαν
και
υπέγραψαν
προκήρυξη

µε την οποία ζητούσαν
µ µε ετ τα αβ βο ολ λή ή τ το ου υ σ συ υν ντ τά άγ γµ µα ατ το ος ς τ τη ης ς
Κ Κρ ρη ητ τι ικ κή ής ς Π Πο ολ λι ιτ τε εί ία ας ς
Η προκήρυξη αυτή είναι
το πρώτο
επίσηµο επαναστατικό κείµενο,
το προµήνυµα
της επανάστασης του Θερίσου



IV.
Όλοι πλέον είχαν πεισθεί ότι µια ένοπλη εξέγερση ήταν επί θύραις.
Þ Oι υπηρεσίες του Πρίγκιπα είχαν συγκεντρώσει πληροφορίες, ενώ




| || | η Ηνωµένη Αντιπολίτευση άφηνε σκόπιµα να διαρρεύσει η πληροφορία ότι
π πι ιθ θα αν νή ή η ηµ µέ έρ ρα α ε εξ ξέ έγ γε ερ ρσ ση ης ς θ θα α ή ήτ τα αν ν η η 1 14 4
η η
Μ Μα αρ ρτ τί ίο ου υ.
Στο ενδιάµεσο διάστηµα άρχισαν να συρρέουν µε µεγάλη µυστικότητα οµάδες ενόπλων στο Θέρισο

| || | Ο Βενιζέλος και οι συνεργάτες του είχαν επιλέξει το χωριό αυτό ως έδρα της επανάστασης, γιατί ήταν κοντά
στα Χανιά και επίσης ήταν περιοχή δυσπρόσιτη, ένα φυσικό οχυρό.






71
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





V.
| || | Οι επαναστάτες αιφνιδίασαν τον Ηγεµόνα και

Το πρωί της ηµέρα εκείνης βρέθηκαν τοιχοκολληµένες στους δρόµους των Χανίων
κήρυτταν την κατάργηση της αρµοστείας,

προκηρύξεις που καλούσαν το λαό σε συµπαράσταση, για να πραγµατωθεί το όνειρο της ένωσης και

συνιστούσαν στη Χωροφυλακή να µην υπακούει στις διαταγές του Πρίγκιπα
http://kaitsas.blogspot.com
Παράλληλα, εκπρόσωποι των επαναστατών διασκορπίστηκαν σε όλη τη Κρήτη, για να µεταδώσουν και
να προπαγανδίσουν το επαναστατικό µήνυµα. Μέσα σε λίγες ηµέρες ολόκληρη η κρητική ύπαιθρος
βρισκόταν σε επαναστατικό αναβρασµό

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

Ψηφίσµατα συµπαράστασης έφταναν από παντού, ενώ οι ισχυρότεροι παράγοντες του νησιού ακόµη και
πολιτικοί αντίπαλοι του Βενιζέλου, προσχώρησαν στην επανάσταση.







κήρυξαν
την επανάσταση
στις 10 Μαρτίου 1905
Ο Βενιζέλος, που ήταν ο φυσικός αρχηγός του νέου αυτού επαναστατικού κινήµατος, ανέλαβε να
ενηµερώσει το λαό και τους αντιπροσώπους των Μεγάλων ∆υνάµεων, για τους λόγους και τους
σκοπούς της επανάστασης





β. Η αντίδραση του Πρίγκιπα.
∆ΟΜΗ







. Με α αυ υσ στ τη ηρ ρή ή π πρ ρο οε ει ιδ δο οπ πο οί ίη ησ ση η έδινε στους επαναστάτες
προθεσµία 36 ωρών, να καταθέσουν τα όπλα

Όταν η προθεσµία αυτή παρήλθε κήρυξε µε τη συγκατάθεση
των Μεγάλων ∆υνάµεων, τ το ο σ στ τρ ρα ατ τι ιω ωτ τι ικ κό ό ν νό όµ µο ο σε όλη τη
Κρήτη.


Þ Ο Πρίγκηπας
προχώρησε στη λήψη
σπασµωδικών µέτρων

http://kaitsas.blogspot.com
που ενεργούσε κατά τις εντολές του αρµοστειακού
περιβάλλοντος, αφού δεν υπήρχε αντιπολίτευση,




όχι µόνο
τον Πρίγκιπα και
το περιβάλλον του


Þ Η κρητική Βουλή, ψήφισε τ το ο ν νό όµ µο ο
« «Π Πε ερ ρί ί ι ιδ δρ ρύ ύσ σε εω ως ς σ σώ ώµ µα ατ το ος ς δ δη ηµ µο οφ φρ ρο ου υρ ρώ ών ν» », ,

οι οποίοι θα στήριζαν την έννοµη τάξη.
Αυτούς τους
αποκαλούσαν οι
επαναστάτες
«ροπαλοφόρους»








Στη Κρήτη υπήρχαν
πια δυο κυβερνήσεις
του Αρµοστή στα Χανιά
και
των επαναστατών στο Θέρισσο
Η διάσπαση ήταν πλήρης
και
η απειλή εµφυλίου πολέµου
ήταν πλέον ορατή














Η έκρηξη και η
ταχύτατη επέκταση
της επανάστασης
καταθορύβησε
όπως ήταν φυσικό



Þ Το β βα ασ σι ιλ λι ικ κό ό π πε ερ ρι ιβ βά άλ λλ λο ον ν στην Αθήνα ανησυχούσε για τις εξελίξεις στη Κρήτη
και πίεζε την ελληνική κυβέρνηση να καταδικάσει το κίνηµα του Θερίσου

Þ Ο Ο π πρ ρω ωθ θυ υπ πο ου υρ ργ γό ός ς ∆ ∆η ηλ λι ιγ γι ιά άν νν νη ης ς κάλεσε στις 12 Μαρτίου τους αντιπροσώπους
του αθηναϊκού τύπου και προέβη σε σκληρές δηλώσεις κατά του Βενιζέλου
και των συνεργατών του





αλλά και
την ελληνική κυβέρνηση
Þ Εντούτοις το κίνηµα έβρισκε θετική ανταπόκριση στο κ κο οι ιν νό ό α αί ίσ σθ θη ηµ µα α και οι
περισσότερες αθηναϊκές εφηµερίδες το υποστήριζαν ανοιχτά


Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
και


τις Προστάτιδες ∆υνάµεις





72
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




γ. Η στάση των Μεγάλων ∆υνάµεων και οι διπλωµατικοί ελιγµοί του Ελ. Βενιζέλου
∆ΟΜΗ
Ι. Η στάση των Μεγάλων ∆υνάµεων
ΙΙ. Η «Προσωρινή Κυβέρνησις της Κρήτης»
ΙΙΙ. ∆ιαπραγµατεύσεις στο πεδίο της διπλωµατίας




I.
∆ΕΝ τήρησαν ενιαία στάση έναντι των επαναστατών

Οι περισσότερες ανέµεναν τις εξελίξεις και

ΜΟΝΟ η Ρωσία υποστήριζε φανερά τον Πρίγκιπα.
Ρώσικο πολεµικό κανονιοβόλησε επανειληµµένα τις θέσεις
των επαναστατών στο Θέρισο, χωρίς όµως κανένα αποτέλεσµα.
Ο Βενιζέλος είχε σωστά εκτιµήσει τη διεθνή
πολιτική και ήταν βέβαιος ότι οι µεγάλες
δυνάµεις ήταν αδύνατο να συµφωνήσουν στη
τήρηση ενιαίας στάσης έναντι του κινήµατος.
Αρκούσε και µια µόνο διαφωνία για να µαταιωθεί
η συντονισµένη δράση των ξένων στρατευµάτων
http://kaitsas.blogspot.com





Οι Μεγάλες
∆υνάµεις

Εξάλλου οι ∆υνάµεις δεν µπορούσαν να παραβλέψουν
τον κίνδυνο εµφύλιου πολέµου, που θα γενικευόταν που θα
γενικευόταν στη Κρήτη µε αφορµή τη δική τους ανάµειξη.
Ο παλαίµαχος πολιτικός Ιωάννης Σφακιανάκης σε
πάνδηµο συλλαλητήριο στο Ηράκλειο (21 Μαρτίου)
µίλησε ανοικτά για την απαράδεκτη ξένη ανάµειξη και
κάλεσε το λαό σε καθολική συµπαράσταση προς τους
επαναστάτες.





II.
Στο µεταξύ, η επανάσταση είχε αποκτήσει ισχυρά ερείσµατα σε όλη τη Κρήτη. Οργανώθηκε

στο Θέρισο,


µε πρόεδρο τον Ελ. Βενιζέλο και


υπουργούς τους Κ. Φούµη και Κ. Μάνο

προέβη στην έκδοση γραµµατίων για εσωτερικό πατριωτικό δάνειο 100.000 δραχµών,

οργάνωσε υπηρεσίες οικονοµικών, συγκοινωνιών και διοίκησης


τύπωσε γραµµατόσηµα και





«Προσωρινή
Κυβέρνησις
της Κρήτης»



Η κυβέρνηση
εξέδιδε την εφηµερίδα «Το Θέρισο».




Η χωροφυλακή, που υποστήριζε τον Πρίγκιπα δεν ήταν σε θέση να ελέγχει τα πράγµατα, καθώς µάλιστα πολλοί
χωροφύλακες αυτοµόλησαν προς τους επαναστάτες




III.
Η κρίση µετατοπίστηκε στο πεδίο της διπλωµατίας και αναζητήθηκε πολιτική λύση.

Οι αντιπρόσωποι των Μεγάλων ∆υνάµεων, εκτιµώντας

µε φανερή την πτώση της
δηµοτικότητας του Πρίγκιπα

αλλά και




την κατάσταση
που διαµορφώθηκε
στο νησί,
µε την καθολική σχεδόν
αποδοχή των επαναστατικών
ιδεών από τον λαό,


κινήθηκαν προς
εξοµάλυνση της κρίσης
µε διαπραγµατεύσεις.
Ήταν αυτό ακριβώς που προέβλεψε ο Βενιζέλος,
-
ότι ο επαναστατικός αγώνας τον οποίον ανέλαβε

«απέδειξεν ότι η διπλωµατία εις των ζητηµάτων
των υποδούλων λαών την λύσιν προβαίνει µόνο
όταν ταύτα τίθενται προ αυτής υπό την οξυτάτην
µορφήν της εθνικής εξεγέρσεως...»


| || |
Τα πρώτα υποµνήµατα των επαναστατών
προς τους εκπροσώπους των ∆υνάµεων
έθεταν ως ανυποχώρητη βάση συζήτησης
το ε εν νω ωτ τι ικ κό ό ζ ζή ήτ τη ηµ µα α. .

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος



| || |


Νωρίς όµως κατέστη σαφές ότι οι
Ευρωπαϊκές ∆υνάµεις ∆ΕΝ ήταν ακόµη
έτοιµες για τη λύση αυτή και
ο Βενιζέλος, σταθµίζοντας πάντοτε την
υφιστάµενη κατάσταση, άρχισε να σχεδιάζει
τις υποχωρήσεις του, για να εξασφαλίσει τα
µεγαλύτερα δυνατά κέρδη.

Σ Στ τό όχ χο ος ς του ήταν να δηµιουργηθεί προς το
παρόν και στη Κρήτη ένα καθεστώς ανάλογο
µε εκείνο της Ανατολικής Ρωµυλίας,
ο ου υσ σι ια ασ στ τι ικ κά ά ε ελ λε εύ ύθ θε ερ ρο ο, ,
µ µε ε σ σκ κι ιώ ώδ δη η σ σο ου υλ λτ τα αν νι ικ κή ή ε επ πι ικ κυ υρ ρι ια αρ ρχ χί ία α








73
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




δ. Το τέλος της επανάστασης του Θέρισου και ο θρίαµβος της πολιτικής του Ελευθερίου Βενιζέλου.
∆ΟΜΗ
I. Το τελεσίγραφο των Μ.∆.
II. Η συµφωνία των Μουρνιών
III. Η νέα οριστική ρύθµιση
IV. Η Κρήτη ιδιότυπη ελληνική επαρχία

Ι.

Η επιµονή των επαναστατών στον ένοπλο αγώνα και η παράταση της έκρυθµης κατάστασης, που απειλούσε µε κατάρρευση την
οικονοµική και πολιτική υπόσταση της Κρήτης, ανάγκασε τις Προστάτιδες ∆υνάµεις να αποστείλουν



καθιστούσαν σαφές ότι ∆ΕΝ µπορούσαν να µεταβάλλουν το πολιτικό καθεστώς του
νησιού.



αυστηρό τελεσίγραφο
προς τους επαναστάτες
στις 2 Ιουλίου 1905.

Οι Γενικοί Πρόξενοι
των ∆υνάµεων,
οι οποίοι υπέγραψαν
αυτήν τη διακοίνωση
∆ιαβεβαίωναν όµως ότι θα επιφέρουν ουσιώδεις εσωτερικές µεταρρυθµίσεις που θα
βελτίωναν θεαµατικά την κατάσταση,

ότι εντός 15 ηµερών οι επαναστάτες όφειλαν να καταθέσουν τα όπλα
υπό τον ρητό όρο
µε παράλληλη χορήγηση γενικής αµνηστίας.
http://kaitsas.blogspot.com

ΙΙ.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Οι διαπραγµατεύσεις ήταν σκληρές και διήρκεσαν όλο το καλοκαίρι του 1905.

Εξασφαλίστηκε γενική αµνηστία



δεσµεύτηκαν να επεξεργαστούν ένα χάρτη νέων
παραχωρήσεων στο κρητικό λαό,




Η τελική σ συ υµ µφ φω ων νί ία α υπογράφηκε από τον Ελ Βενιζέλο
στις 2 2 Ν Νο οε εµ µβ βρ ρί ίο ου υ 1 19 90 05 5
στο µοναστήρι των Μ Μο ου υρ ρν νι ιώ ών ν Κ Κυ υδ δω ων νί ία ας ς

και
οι Μ. ∆υνάµεις
αρνούµενες πάντως να επιτρέψουν την ένωση της Κρήτης µε
την Ελλάδα


ΙΙΙ.

O Το κίνηµα του Θερίσου ∆ΕΝ πέτυχε πλήρως τους στόχους του,
αλλά έδωσε νέα ισχυρή ώθηση στο Κρητικό Ζήτηµα και
προκάλεσε θετικές εξελίξεις.
∆ιεθνής Επιτροπή που ήλθε στη Κρήτη το Φεβρουάριο του 1906,
ανέλαβε να εξετάσει την κατάσταση και τους όρους λειτουργίας του
αρµοστειακού καθεστώτος και να υποβάλλει σχετική έκθεση.

O Έπειτα από µακρότατες και επίπονες διαβουλεύσεις µε τον Ελ. Βενιζέλο και µε την Ελληνική Κυβέρνηση, οι Μ. ∆υνάµεις κατέληξαν

οργάνωση Κρητικής Χωροφυλακής µε εντελώς νέο σχήµα

ίδρυση Κρητικής Πολιτοφυλακής, µε Έλληνες αξιωµατικούς που
προηγουµένως θα παραιτούνταν από τον ελληνικό στρατό και




σε µια ν νέ έα α ρ ρύ ύθ θµ µι ισ ση η τ το ου υ
Κ Κρ ρη ητ τι ικ κο ού ύ Ζ Ζη ητ τή ήµ µα ατ το ος ς.

Το οριστικό κείµενο
των µεταρρυθµίσεων
προέβλεπε την
ανάκληση των ξένων στρατευµάτων, µετά την αποκατάσταση της
εσωτερικής γαλήνης στην Κρήτη.

Η πολιτική του
Βενιζέλου είχε
θριαµβεύσει



IV.

O Αµέσως έπειτα συγκροτήθηκε http://kaitsas.blogspot.com
για την εκπόνηση νέου συντάγµατος



η Β΄ Συντακτική Συνέλευση,
και η πρώτη πράξη της ήταν η έκδοση ενωτικού ψηφίσµατος,
µέσα σε ατµόσφαιρα συµφιλίωσης και εθνικής έξαρσης

O Με νέα απόφασή τους


οι ∆υνάµεις
παραχωρούσαν στον βασιλιά των
Ελλήνων Γεώργιο Α΄ το δικαίωµα να
διορίζει εκείνος τον Ύπατο Αρµοστή
της Κρήτης (14 Αυγούστου 1906)

Το νησί είχε ουσιαστικά καταστεί
µια ιδιότυπη ελληνική επαρχία


Μετά τις εξελίξεις αυτές,
ο Πρίγκιπας Γεώργιος
∆ΕΝ µπορούσε πια να παραµένει
στην Aρµοστεία της Κρήτης.

Παρά τις επίµονες παρακλήσεις των
αντιβενιζελικών φίλων του, εκείνος
υπέβαλλε την παραίτησή του
(12 Σεπτεµβρίου 1906)
και αναχώρησε από την Κρήτη.

Ο βασιλιάς της Ελλάδας Γεώργιος Α΄
υπέδειξε ως νέο Ύπατο Αρµοστή τον
Αλέξανδρο Ζαΐ µη.

Το Κρητικό Ζήτηµα είχε πλέον εισέλθει στη φάση της οριστικής του επίλυσης






74
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




5. Η αρµοστεία του Αλέξανδρου Ζαΐµη (1906-1908)
∆ΟΜΗ
Ι.



I.
Η πολιτική οµαλότητα επανήλθε στη ταραγµένη Κρήτη και

Η οικονοµία βελτιώθηκε

Η δηµόσια διοίκηση αναδιοργανώθηκε και

Καταβλήθηκε ιδιαίτερη φροντίδα

της δηµόσιας υγείας
για την οργάνωση και


Μια νέα περίοδος
δηµιουργίας
εγκαινιάστηκε
Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
της παιδείας



Ο Αλέξανδρος Ζαΐµης,
έµπειρος πολιτικός,
πρώην πρωθυπουργός της Ελλάδας και
µετέπειτα Πρόεδρος της Ελλ. ∆ηµοκρατίας,
ανέλαβε τα καθήκοντα του
στις 18 Σεπτεµβρίου 1906

Το πιο σηµαντικό είναι ότι οργανώθηκε για πρώτη φορά η Πολιτοφυλακή της Κρήτης,
δηλαδή ο πρώτος στρατός του νησιού (1907) που εξελίχθηκε σε αξιόλογη δύναµη, όπως
φάνηκε αργότερα στους Βαλκανικούς πολέµους1912-1913.



Η παρουσία των ξένων στρατευµάτων
κατέστη πλέον περιττή και οι Μ. ∆υνάµεις
αποφάσισαν να εκκενώσουν την Κρήτη
µέσα σε ένα χρόνο, µε µόνη εγγύηση την
ασφάλεια των µουσουλµάνων της νήσου
Ένα ευχαριστήριο ψ ψή ήφ φι ισ σµ µα α τ τη ης ς
Κ Κρ ρη ητ τι ικ κή ής ς Β Βο ου υλ λή ής ς (21 Μαΐου 1908)
προς τις Μ. ∆υνάµεις ήταν η
επίσηµη πολιτική πράξη της
χειραφέτησης της Κρήτης από την
προστασία των Μ. ∆υνάµεων.


Το νησί έπρεπε πλέον να κινείται µε τις δικές τους δυνάµεις στη διαχείριση του Κρητικού ζητήµατος






6. Η κατάλυση της Αρµοστείας στην Κρήτη. Το πρώτο ενωτικό Ψήφισµα των Κρητών.
∆ΟΜΗ
I. Το ενωτικό Ψήφισµα
ΙΙ. Η νέα Προσωρινή Κυβέρνηση Κρήτης


Ι.
προσάρτηση της Βοσνίας και της Ερζεγοβίνης από την Αυστρία
και

∆ύο µεγάλα εξωτερικά γεγονότα
ήρθαν να ταράξουν πάλι
την πορεία των κρητικών πραγµάτων: η ανακήρυξη της Βουλγαρίας σε βασίλειο, µε ταυτόχρονη προσάρτηση της Α. Ρωµυλίας

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος

O
Σε λαϊκή συγκέντρωση στα Χανιά εγκρίθηκε οµόφωνα
τ το ο π πρ ρώ ώτ το ο ψ ψή ήφ φι ισ σµ µα α τ τη ης ς έ έν νω ωσ ση ης ς
και


Η ελληνική κυβέρνηση του Γ. Θεοτόκη υπέδειξε
στους Κρήτες την ανάγκη λαϊκών κινητοποιήσεων,
για την κήρυξη της ένωσης µε την Ελλάδα. η Κρητική κυβέρνηση εξέδωσε µε τη σειρά της
ε επ πί ίσ ση ηµ µο ο Ψ Ψή ήφ φι ισ σµ µα α ( (2 24 4 Σ Σε επ πτ τε εµ µβ βρ ρί ίο ου υ 1 19 90 08 8) )



ΙΙ.
Για την επίσηµη έναρξη της νέας περιόδου της πολιτικής ζωής στη Κρήτη, σχηµατίστηκε π πρ ρο οσ σω ωρ ρι ιν νή ή δ δι ια ακ κο οµ µµ µα ατ τι ικ κή ή Κ Κυ υβ βέ έρ ρν νη ησ ση η. .

O

Η Ελληνική Κυβέρνηση για να µη προκαλέσει διεθνείς περιπλοκές µε την αντίδραση της Τουρκίας, απέφυγε να
αναγνωρίσει επίσηµα την ένωση και περιορίστηκε σε παρασκηνιακές οδηγίες στη νέα Προσωρινή Κυβέρνηση της Κρήτης












75
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





7. Τα γεγονότα των ετών 1909-19013
∆ΟΜΗ
I. Η µη αντίδραση των Μ.∆. στο ενωτικό Ψήφισµα
II. Η αντίδραση των Μ.∆. στα γεγονότα της σηµαίας
III. Εκλογές Μαρτιου 1910 - Η κυβέρνηση Βενιζέλου


I.
∆ΕΝ αντέδρασαν δυναµικά και φάνηκαν να αποδέχονται σιωπηρά τις νέες εξελίξεις.


Παρά τις έντονες
διαµαρτυρίες της
Τουρκίας

Οι Μ. ∆υνάµεις
∆ΕΝ προχώρησαν όµως σε καµιά επίσηµη αναίρεση της του πολιτικού καθεστώτος όπως
το είχαν υπογράψει το 1898 Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος



II.

απαίτησαν αµέσως την υποστολή της.
Η κυβέρνηση της Κρήτης ∆ΕΝ υπάκουσε και
παραιτήθηκε. Και καθώς ∆ΕΝ βρέθηκε
Κρητικός να υποστείλει την ελληνική σηµαία,




Όταν όµως υψώθηκε
στο φρούριο του Φιρκά
η ελληνική σηµαία,



Οι Μ. ∆υνάµεις
oι Μ. ∆υνάµεις αποβίβασαν στρατιωτικό άγηµα, το οποίο απέκοψε τον ιστό της.



III.
Το πολιτικό κενό της διακυβέρνησης της Κρήτης µετά την παραίτηση της Προσωρινής Κυβέρνησης καλύφθηκε µε

προσωρινά κυβερνητικά σχήµατα,
έως τις ε εκ κλ λο ογ γέ ές ς τ το ου υ Μ Μα αρ ρτ τί ίο ου υ τ το ου υ 1 19 91 10 0


Το κόµµα του Βενιζέλου πλειοψήφησε και σχηµάτισε κυβέρνηση δύο µήνες αργότερα
(17 Μαΐου 1910)
Για το Κρητικό Ζήτηµα άνοιγε µια νέα περίοδος, κατά την οποία ο κύριος διαχειριστής του ήταν ο Ελ. Βενιζέλος,
που είχε οριστικά επιβληθεί ως η κορυφαία πολιτική προσωπικότητα στη Κρήτη







8. Η µετάκληση του Βενιζέλου στην Αθήνα και οι επιπτώσεις στο Κρητικό Ζήτηµα
∆ΟΜΗ
Ι.
Η µετάκληση του Βενιζέλου στην πρωθυπουργία της Ελλάδας και
οι αντιδράσεις των Κρητών


Ι.
Λίγους µήνες µετά την ανάληψη της προεδρίας της Κρητικής Κυβέρνησης από τον Ελ. Βενιζέλο, ο Στρατιωτικός Σύνδεσµος που έλεγχε
τα ελληνικά πολιτικά πράγµατα µετά την επανάσταση στο Γουδί (1909), τον κάλεσε στην Αθήνα να αναλάβει την πρωθυπουργία της
Ελλάδας (Σεπτέµβριος 1910) http://kaitsas.blogspot.com

Οι περισσότεροι εξέφραζαν φόβους για την απουσία ενός ανδρός που γνώριζε περισσότερο
από κάθε άλλον να κινείται στους λαβύρινθους της ευρωπαϊκής διπλωµατίας και να σώζει
τις εθνικές υποθέσεις σε κρίσιµες περιστάσεις
ενώ



Η εξέλιξη αυτή δηµιούργησε στους
Κρήτες αµφιθυµικά αισθήµατα.
άλλοι πίστευαν ότι από τη νέα του θέση θα µπορούσε να λύσει το Κρητικό Ζήτηµα ταχύτερα
και ασφαλέστερα

Αλλά ο Βενιζέλος, ως πρωθυπουργός της Ελλάδας, µε το οξύτατο πολιτικό του αισθητήριο γνώριζε ότι δεν είχε φτάσει ακόµη το
πλήρωµα του χρόνου.
Στις επίµονες παρακλήσεις των συµπατριωτών του Κρητών απαντούσε αρνητικά και φαινόταν δυσάρεστος.


Η σταθερή άρνησή του να επιτρέψει τ τη ην ν ε εί ίσ σο οδ δο ο Κ Κρ ρη ητ τώ ών ν β βο ου υλ λε ευ υτ τώ ών ν
σ στ το ο ε ελ λλ λη ην νι ικ κό ό κ κο οι ιν νο οβ βο ού ύλ λι ιο ο προκάλεσε στη Κρήτη ισχυρές αντιδράσεις.
Αναταραχή εκδηλώθηκε στα τέλη του 1911 και
συγκροτήθηκε πάλι στο νησί Ε Επ πα αν να ασ στ τα ατ τι ικ κή ή Σ Συ υν νέ έλ λε ευ υσ ση η
(3 Ιανουαρίου 1912),
ενώ άρχισαν να οργανώνονται και ένοπλα τµήµατα










76
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος




9. Η οριστική λύση του Κρητικού Ζητήµατος
∆ΟΜΗ
I. Οι Κρήτες Βουλευτές στο ελληνικό Κοινοβούλιο
II. Η συντέλεση της ένωσης
III. Η συνθήκη του Λονδίνου και η ένωση µε την Ελλάδα


I.
Εκείνο που δεν είχε κατορθώσει να λύσει η διπλωµατία το έλυσε ο πόλεµος.

Οι πύλες του ελληνικού Κοινοβουλίου άνοιξαν
για τους Κρήτες βουλευτές, που έγιναν δεκτοί
µε εκδηλώσεις απερίγραπτου πατριωτικού ενθουσιασµού.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος




Ευθύς µετά την έκρηξη
των Βαλκανικών πολέµων
(Οκτώβριος 1912) Ο Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων ανέγνωσε
Ψ Ψή ήφ φι ισ σµ µα α, σύµφωνα µε το οποίο «η Ελλάς αποδέχεται
όπως του λοιπού ενυπάρχει κοινόν Κοινοβούλιον
δια το ελεύθερον Βασίλειον και δια την νήσον Κρήτη»
Αλλά ο Βενιζέλος δεν προχώρησε περισσότερο,
για να µη διαταράξει τις σχέσεις του µε τις
Ευρωπαϊκές ∆υνάµεις,
ενόψει και του πολέµου που είχε αρχίσει.

Αρκέστηκε να αποστείλει στη Κρήτη
ως Γενικό ∆ιοικητή το φίλο του
Στέφανο ∆ραγούµη, ο οποίος ανέλαβε τα
καθήκοντά του στις 12 Οκτωβρίου 1912.




II.
Τα γεγονότα εξελίχθηκαν ταχύτατα, καθώς ήταν πλέον ορατή η ήττα της Τουρκίας.

Σ Στ τη η π πρ ρά άξ ξη η η η έ έν νω ωσ ση η ε εί ίχ χε ε σ συ υν ντ τε ελ λε εσ στ τε εί ί
κ κα αι ι α απ πλ λώ ώς ς έ έµ µε εν νε ε η η ε επ πι ικ κύ ύρ ρω ωσ σή ή τ τη ης ς µ µε ε
τ τη ην ν υ υπ πο ογ γρ ρα αφ φή ή µ µι ια ας ς δ δι ιε εθ θν νο ού ύς ς σ συ υν νθ θή ήκ κη ης ς
Στις 14 Φεβρουαρίου 1913 αφαιρέθηκαν από το φρούριο της Σούδας οι σηµαίες
των Μ. ∆υνάµεων και της Τουρκίας. Όλα τα σύµβολα της τούρκικης επικυριαρχίας,
αλλά και της κηδεµονίας των Μ. ∆υνάµεων, είχαν πλέον εξαφανιστεί από τη Κρήτη.








III.
Η ευτυχής για την Ελλάδα έκβαση των Βαλκανικών πολέµων

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Με το άρθρο 4
της Συνθήκης
του Λονδίνου
(30 Μαΐου 1913)

ο σουλτάνος παραιτήθηκε από όλα τα δικαιώµατά του στη Κρήτη,
την οποία παραχωρούσε στις Μ. ∆υνάµεις της Ευρώπης.

Με ιδιαίτερη
συνθήκη ειρήνης µεταξύ
της Ελλάδας και της Τουρκίας
(14 Νοεµβρίου 1913)
ο σουλτάνος παραιτήθηκε από κάθε δικαίωµά του στη Κρήτη,
η οποία έτσι ε εν ντ τά άχ χθ θη ηκ κε ε σ στ τη ην ν ε ελ λλ λη ην νι ικ κή ή ε επ πι ικ κρ ρά άτ τε ει ια α
ω ως ς ο ορ ργ γα αν νι ικ κό ό κ κα αι ι α αν να απ πό όσ σπ πα ασ στ το ο τ τµ µή ήµ µα α τ τη ης ς. .
-
Οι Μ. ∆υνάµεις αποδέχθηκαν σιωπηρά τη λύση αυτή,
δηλώνοντας απλώς ότι έλαβαν γνώση των ενεργειών
της ελληνικής κυβέρνησης

Ένα µήνα αργότερα







έδωσε και στο
Κρητικό Ζήτηµα
την οριστική λύση του
την 1
η
∆εκεµβρίου 1913
κηρύχθηκε και επίσηµα η ένωση της Κρήτης µε την Ελλάδα,
µε την παρουσία του τότε βασιλιά Κωνσταντίνου και
του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου.

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Η ελληνική σηµαία υψώθηκε στο ιστορικό φρούριο του Φιρκά και, στη θέση,
όπου άλλοτε κυµάτιζε η τούρκικη σηµαία, στήθηκε µαρµάρινη επιγραφή που
έγραφε:
ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΕΝ ΚΡΗΤΗ
1669-1913
ΗΤΟΙ, 267 ΕΤΗ, 7 ΜΗΝΕΣ, 7 ΗΜΕΡΑΙ
ΕΤΗ ΑΓΩΝΙΑΣ













77
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





























































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





















V
VV .
.. Ο
ΟΟ Π
ΠΠ Α
ΑΑ Ρ
ΡΡ Ε
ΕΕ Υ
ΥΥ Ξ
ΞΞ Ε
ΕΕ Ι
ΙΙ Ν
ΝΝ Ι
ΙΙ Ο
ΟΟ Σ
ΣΣ
Ε
ΕΕ Λ
ΛΛ Λ
ΛΛ Η
ΗΗ Ν
ΝΝ Ι
ΙΙ Σ
ΣΣ Μ
ΜΜ Ο
ΟΟ Σ
ΣΣ



























78
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος












































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος








∆. Ο Παρευξείνιος Ελληνισµός το 19
ο
και 20
ο
αιώνα

















































79
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος






1. Οικονοµική και πνευµατική ανάπτυξη
∆ΟΜΗ
I. Παραχώρηση ειδικών προνοµίων
ΙΙ. Οικονοµική ανάπτυξη
α) Πλουτοπαραγωγικές πηγές
β) Το διαµετακοµιστικό εµπόριο
ΙΙΙ. Πνευµατική ανάπτυξη
α) Η προσφορά του επιχειρηµατικού κόσµου και το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας
β) Το τυπογραφείο και η ανάπτυξη εθνικής συνείδησης
IV. Η εχθρική πολιτική των Νεοτούρκων


I.
Το δυσµενές κλίµα για τους υπόδουλους Έλληνες, που είχε διαµορφωθεί στην Οθωµανική Αυτοκρατορία, κατά τη διάρκεια της
Επανάστασης του 1821, άρχισε σταδιακά να υποχωρεί µετά την παραχώρηση των


Η θεωρητική ισονοµία
και
η θρησκευτική ελευθερία
µαζί
του εµπορίου
και



ειδικών προνοµίων,

γνωστών στη
παγκόσµια ιστορία
µε τους ειδικούς όρους


« «Χ Χά άτ τι ι Σ Σε ερ ρί ίφ φ» »
(1839)

« «Χ Χά άτ τι ι Χ Χο ου υµ µα αγ γι ιο ού ύν ν» »
(1856).
µε
την ανάπτυξη
της οικονοµίας



οδήγησαν
στη

∆ ∆η ηµ µο ογ γρ ρα αφ φι ικ κή ή α αύ ύξ ξη ησ ση η του ποντιακού
πληθυσµού

κ κα αλ λλ λι ιέ έρ ργ γε ει ια α τ τη ης ς ε ελ λλ λη ην νι ικ κή ής ς π πα αι ιδ δε εί ία ας ς
και
α αν νά άπ πτ τυ υξ ξη η τ τη ης ς ν νε εο οε ελ λλ λη ην νι ικ κή ής ς σ συ υν νε εί ίδ δη ησ ση ης ς


Ο ποντιακός ελληνισµός εγκατέλειψε τα κρησφύγετά του και κατέβηκε στις παραλιακές περιοχές, όπου έκτισε καινούργια
χωριά, εκκλησίες και σχολεία. Σε σύντοµο χρονικό διάστηµα πήρε ξανά στα χέρια του το εµπόριο ολόκληρου του Εύξεινου
Πόντου και της ενδοχώρας, ενώ η Τραπεζούντα ξαναβρήκε τις παλιές της δόξες.




II.
χάρη στην εύφορη χώρα µε την πλούσια βλάστηση, τις απέραντες

Σινώπης

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Τρίπολης,


Κερασούντας ¬

Τραπεζούντας
και
Στη Κερασούντα είχαν ιδρυθεί
εργοστάσια ατµοπριόνων για την
παραγωγή ξυλείας από έλατα.


δασικές
εκτάσεις
µε

έλατα,

πλατάνια

πεύκα

και
άλλα δέντρα



που κάλυπταν
τις περιοχές της
των Σουρµένων
Μεγάλη σπουδαιότητα επίσης είχε
η λεπτοκαρυά που εξαγόταν στο Αµβούργο, την Τεργέστη, τη Ν. Υόρκη και τη Ρωσία

στο σιτάρι

το καλαµπόκι


το κριθάρι http://kaitsas.blogspot.com


τα πορτοκάλια


τα γεώµηλα και
Αµίσου



Η γεωργική οικονοµία
στηριζόταν κυρίως

τα εξαιρετικά καπνά,¬ ιδιαίτερα των περιοχών της
και
Μπάφρας.
Τα τυροκοµικά προϊόντα του Πόντου ήταν και είναι επίσης δηµοφιλή στις αγορές της Κωνσταντινούπολης
και των άλλων µεγαλουπόλεων

Προς το βορρά η οροσειρά Παρυάδρου, πλούσια σε


αργύρου


Αργυρούπολης
χαλκού και

στις περιφέρειες της και


µεταλλευτικά κοιτάσµατα ¬

Έδωσε τη δυνατότητα
δηµιουργίας µεταλλείων
µολύβδου Τρίπολης

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος


Εξίσου ανεπτυγµένη ήταν




Η βιοτεχνία ¬ στο χώρο της


καθώς επίσης και


χρυσοχοΐας

σιδηρουργίας και

χαλκουργίας
η βιοµηχανία της ναυπηγικής.












Το µέλλον
της περιοχής
προβλεπόταν
ευοίωνο,






80
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος







Η κύρια πλουτοπαραγωγική πηγή στα παράλια του Εύξεινου Πόντου ήταν


το διαµετακοµιστικό εµπόριο


> Κατά την διάρκεια του πολέµου οι Νεότουρκοι µε διάφορους τρόπους προσπαθούσαν να
αποµακρύνουν και να περιορίσουν το εµπόριο των χριστιανών, οι οποίοι για να
επιβιώσουν συνεργάστηκαν µε τις τοπικές µουσουλµανικές εθνότητες.

| Η Τραπεζούντα µέχρι το 1869 ήλεγχε το 40% του εµπορίου της Περσίας και το
διαµετακοµιστικό εµπόριο απέφερε κέρδος περίπου 200.000.000 φράγκα το χρόνο.

Ρωσία Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Περσία
Αγγλία
Κωνσταντινούπολη
Μασσαλία και σε

| Οι ελληνικές επιχειρήσεις
διέθεταν
εµπορικά καταστήµατα και
πρακτορεία µεταφορών στη

άλλες µεγάλες πόλεις της Ευρώπης

| Η Τραπεζούντα αποτελούσε το σταυροδρόµι της εµπορικής κίνησης µεταξύ ∆ύσης και
Ανατολής µέχρι το 1869 που ολοκληρώθηκε η διάνοιξη της ∆ιώρυγας του Σουέζ, οπότε
άρχισε η σταδιακή παρακµή του λιµανιού της. Ωστόσο για µεγάλο διάστηµα και µετά το
1883, τέσσερις µεγάλοι ελληνικοί τραπεζικοί και εµπορικοί οίκοι της Τραπεζούντας
έλεγχαν µαζί µε το υποκατάστηµα της Τράπεζας Αθηνών σχεδόν όλη την οικονοµία του
ανατολικού Πόντου.

Ανάλογη ήταν η οικονοµική κίνηση των Ελλήνων και στις άλλες πόλεις του Πόντου:
| από το εµπορικό λιµάνι της Αµισού εξάγονταν µεγάλες ποσότητες εξαιρετικού καπνού
και άλλων εγχώριων προϊόντων,
ενώ το 1869 στην Αµισό από τις 214 επιχειρήσεις της πόλης οι 156 άνηκαν στους
Έλληνες. http://kaitsas.blogspot.com
Κωνσταντινίδη,
Κακουλίδη
Σούρµελη και










µε κυριότερα
λιµάνια




την Τραπεζούντα


την Αµισό

την Κερασούντα


την Οδησσό

την Βράϊλα

το Νοβοροσίσκι και

τη Σεβαστούπολη

| Στην Κερασούντα
οι εφοπλιστικοί και
εµπορικοί οίκοι των
Πισσάνη

καταξιώθηκαν στα µεγάλα
εµπορικά κέντρα του Εύξεινου
Πόντου αλλά και της Ευρώπης



III.
Η οικονοµική άνθιση του ελληνισµού στην ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου είχε ως αποτέλεσµα

Οι εκπρόσωποι του επιχειρηµατικού κόσµου πρόσφεραν γενναιόδωρα ένα σεβαστό ποσό
θρησκευτικών

εκπαιδευτικών



από τα κέρδη τους υπέρ των
φιλανθρωπικών

ιδρυµάτων και

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
αξιόλογοι επιστήµονες στέλνονταν για ειδίκευση σε διάφορα πανεπιστήµια της Ευρώπης, για να
µεταφέρουν στην πατρίδα τους τις νέες επιστηµονικές µεθόδους διδασκαλίας.

που είχε ιδρύσει το 1682


Πνευµατική
και
Ηθική


ανάπλαση των
Ελληνοποντίων
ο µεγάλος Τραπεζούντιος
δάσκαλος του Γένους
Σ Σε εβ βα ασ στ τό ός ς Κ Κυ υµ µι ιν νή ήτ τη ης ς
και


Το Φροντιστήριο
της Τραπεζούντας,
λειτούργησε παρά τις


έπαιξε
σηµαντικό
ρόλο στην
και στην
α αν νά άπ πτ τυ υξ ξη η τ τη ης ς ε εθ θν νι ικ κή ής ς τ το ου υς ς σ συ υν νε εί ίδ δη ησ ση ης ς
αντιξοότητες µέχρι το 1922

Στις αρχές του 20
ου
αιώνα δεν υπήρχε ποντιακό χωριό χωρίς δικό του σχολείο και δική του εκκλησία.



Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
.
στις επαρχίες των έξι µητροπόλεων του Πόντου κατοικούσαν 697.000 Έλληνες



1.890 εκκλησίες,

22 µοναστήρια,

1.647 παρεκκλήσια














την











πνευµατική
και
καλλιτεχνική












αναγέννηση
Σύµφωνα µε
τη στατιστική
του Πανάρετου
το 1913

ενώ,

σύµφωνα µε
τον Γ. Λαµψίδη,
το ίδιο διάστηµα




λειτουργούσαν
1.401 σχολεία µε 85.890 µαθητές





81
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος








εγκαταστάθηκε το 1880 στη Τραπεζούντα

στην ανάπτυξη της ε εθ θν νι ικ κή ής ς σ συ υν νε εί ίδ δη ησ ση ης ς

και


Το ελληνικό τυπογραφείο,
το οποίο

συνέβαλε αποφασιστικά

την προετοιµασία ενός αγωνιστικού κλίµατος για την αντικατάσταση του
οθωµανικού καθεστώτος από ένα ελεύθερο και δηµοκρατικό πολίτευµα.


ανέπτυξε πατριωτική δράση σε κάθε ευκαιρία.

Ο ελληνοκεντρικός προσανατολισµός
του κλίµατος αυτού είχε ως πρωτεργάτες
την πρωτοεµφανιζόµενη α ασ στ τι ικ κή ή τ τά άξ ξη η,
η οποία
Έτσι π.χ., Þ από τον ρωσο-οθωµανικό πόλεµο του 1828-1829
µέχρι και την κρητική εξέγερση του 1866-67,
οι Έλληνες του Πόντου ήταν παρόντες.

| εθελοντική συµµετοχή των Ποντίων αγωνιστών
και


Αλλά και στους ελληνο-οθωµανικούς πολέµους
που ακολούθησαν πολύ σηµαντική ήταν
| η οικονοµική ενίσχυση που παρείχαν υπέρ των αγώνων
Για παράδειγµα
αναφέρουµε

Þ
την προσφορά των 12.000 λιρών που
έκαναν οι Έλληνες της Σαµψούντας το
1912 στο ελληνικό Ναυτικό



Ο 20
ος
αιώνας βρήκε τον ελληνισµό του Πόντου να έχει θεαµατικό προβάδισµα συγκριτικά µε τις άλλες
εθνότητες της ευρύτερης περιοχής στον οικονοµικό και στον πνευµατικό τοµέα.




IV.
ήταν εξαιρετικά εχθρική

οικονοµικά
εκπαιδευτικά
στρατιωτικά και


και

περιλάµβανε δυσµενή
θρησκευτικά

µέτρα, τα οποία επιβλήθηκαν γενικότερα στις
χριστιανικές εθνότητες του κράτους

Βρισκόταν σε πλήρη αντίθεση µε τις εξαγγελίες του Προέδρου των Ηνωµένων Πολιτειών της
Αµερικής Γ. Ουίλσον, σχετικά µε την α αυ υτ το οδ δι ιά άθ θε εσ ση η τ τω ων ν λ λα αώ ών ν

και




Ωστόσο
η πολιτική που εφάρµοσαν
οι νεοτουρκικές κυβερνήσεις
απέναντι των Ελλήνων
οδήγησε τους Ποντίους, κυρίως της ∆ιασποράς, στη µεγάλη απόφαση να αγωνιστούν για τη
δηµιουργία µιας αυτόνοµης Ποντιακής ∆ηµοκρατίας.
























82
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





2. Αγώνες για τη δηµιουργία µιας αυτόνοµης Ποντιακής ∆ηµοκρατίας (1917-1922)
∆ΟΜΗ
I. Οι πρωτεργάτες – Η δίχρονη προεδρία του Χρύσανθου
II. Ενέργειες µετά το 1918
III. Η στάση του Βενιζέλου στο συνέδριο ειρήνης στο Παρίσι
IV. Συνοµοσπονδία µε Αρµένιους και Μουσουλµάνους του Πόντου.
V. Συνεργασία µε Κούρδους και Αρµένιους εναντίον του Κεµάλ
VI. Η τελευταία προσπάθεια ποντοαρµένικης συνεργασίας
VII. Ο ελληνοποντιακός πληθυσµός της Ρωσίας έως σήµερα


I.
Οι Έλληνες της ∆ιασποράς αναδείχθηκαν πρωτεργάτες στους αγώνες για τη δηµιουργία µιας αυτόνοµης ποντιακής δηµοκρατίας
Κ. Κωνσταντινίδη¬από τη Μασσαλία

Β. Ιωαννίδη και

Θ. Θεοφύλακτου

από το Βατούµ
Ι. Πασσαλίδη ¬

από το Σοχούµ Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Λ. Ιωαννίδη και





µε βασικούς εκπροσώπους τους
Φ. Κτενίδη
από το Κρασνοντάρ.
Λίγες µέρες πριν από τη ρωσική κατοχή της πόλης,
τ το ον ν Α Απ πρ ρί ίλ λι ιο ο τ το ου υ 1 19 91 16 6, έγινε η παράδοση της Τραπεζούντας
από τον Τούρκο Βαλή Μεχµέτ Τζεµάλ Αζµή µπέη
- -- -

στο µητροπολίτη Χρύσανθο, ο οποίος















Από τους Έλληνες
του ιστορικού Πόντου




ο µητροπολίτης Τραπεζούντας
Χρύσανθος




ξεχωρίζουν οι δύο σεβάσµιες

µορφές της Εκκλησίας, και
λόγω της συνετής πολιτικής του απέναντι στους µουσουλµάνους της
περιοχής, έγινε δεκτός από τους Ρώσους αλλά και από τους προξενικούς
αντιπροσώπους των άλλων κρατών,
ω ως ς η ηγ γέ έτ τη ης ς σ στ τη ην ν ε ευ υα αί ίσ σθ θη ητ τη η π πε ερ ρι ιο οχ χή ή,
όπου ήταν ακόµη νωπές στους κατοίκους οι µνήµες από τις σφαγές και τις
εχθροπραξίες.

Η δίχρονη προεδρία του Χρύσανθου ήταν ένα αληθινό διάλειµµα
δηµοκρατίας και αρµονικής συµβίωσης χριστιανών και µουσουλµάνων.



ο µητροπολίτης Αµάσειας Γερµανός Καραβαγγέλης



II.
Τ Το ο Φ Φε εβ βρ ρο ου υά άρ ρι ιο ο τ το ου υ 1 19 91 18 8 η κατάσταση είχε αλλάξει ριζικά, όταν ύστερα
από την επικράτηση των µπολσεβίκων το 1917, ο ρώσικος στρατός εγκατέλειψε την Τραπεζούντα και η περιοχή ξαναπέρασε στη
κατοχή των Νεοτούρκων. Στις δύσκολες εκείνες στιγµές, χιλιάδες Έλληνες του ανατολικού Πόντου και του Κάρς, για να γλιτώσουν από
τις διώξεις από τους Νεότουρκους, πήραν το δρόµο της φυγής προς τη Ρωσία, η οποία δοκιµαζόταν τότε από εµφύλιο πόλεµο.
τους Έ Έλ λλ λη ην νε ες ς τ τη ης ς Ρ Ρω ωσ σί ία ας ς, οι οποίοι ήδη από,
τον Ιούλιο του 1917


στο Ταϊγάνιο

την εκλογή Κεντρικού Συµβουλίου



το Α Α΄ ΄ Π Πα αν νε ελ λλ λή ήν νι ιο ο Σ Συ υν νέ έδ δρ ρι ιο ο
αποφάσισαν για τη δηµιουργία ανεξάρτητου Ποντιακού κράτους

µε προσωρινή έδρα την πόλη Ροστόβ.
http://kaitsas.blogspot.com
σε όλες τις µεγάλες πόλεις της Ελλάδας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Καβάλα, Βόλο)


καθώς και




Ο ξεριζωµός
των Ελλήνων
της Μ. Ασίας
ευαισθητοποίησε

Για πρώτη φορά
ο οι ι Π Πό όν ντ τι ιο οι ι τ τη ης ς
∆ ∆ι ια ασ σπ πο ορ ρά άς ς
οργανώθηκαν
στις πόλεις του εξωτερικού.
Στην Ευρώπη πρωτεργάτης του αγώνα ήταν



ε εν νη ηµ µέ έρ ρω ων νε ε από τη Μασσαλία µε διαδοχικά υποµνήµατα
τις συµµαχικές δυνάµεις για την τραγική κατάσταση που επικρατούσε
στον Πόντο.


Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Ο ίδιος επίσης τ τύ ύπ πω ωσ σε ε κ κα αι ι κ κυ υκ κλ λο οφ φό όρ ρη ησ σε ε χάρτη που όριζε τα σύνορα
της προτεινόµενης ποντιακής δηµοκρατίας.

Αυτό το χάρτη τύπωσε και σε απλό σχήµα ταχυδροµικού δελτίου
(καρτ-ποστάλ) µε γραπτό κείµενο στα γαλλικά:








ο Κωνσταντινίδης
ο οποίος,
«Πολίτες του Πόντου ξεσηκωθείτε! Θυµίστε στα φιλελεύθερα έθνη τα
ύψιστα δικαιώµατά σας για τη ζωή και την ανεξαρτησία»

Η ρώσικη επανάσταση ξεσήκωσε τους Έλληνες του Πόντου για το δικό
τους εθνικό αγώνα,
ενώ στο πρώτο παγκόσµιο Παν-ποντιακό Συνέδριο που οργανώθηκε στη
Μασσαλία το Φεβρουάριο του 1918,

ο ίδιος ο Κωνσταντινίδης, µε τηλεγράφηµα που έστειλε στον
Α. Τρόσκι, ζήτησε επίσηµα την υποστήριξη της Σοβιετικής Ένωσης

83
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος







III.

Η κυβέρνηση
του Ελ. Βενιζέλου

ΑΡΧΙΚA ήταν σύµφωνη µε τον αγώνα και τις εθνικές διεκδικήσεις των Ποντίων.



OΜΩΣ,
πιέστηκε από τις συµµαχικές δυνάµεις και
∆ΕΝ συµπεριέλαβε τον Πόντο στο φάκελο των ελληνικών διεκδικήσεων.
και


παρά τις έντονες διαµαρτυρίες των Ελλήνων του Πόντου,
συµφώνησε να παραχωρηθεί η περιοχή στην υπό ίδρυση Αρµενική ∆ηµοκρατία





Η πρόταση του Ελ. Βενιζέλου προκάλεσε µεγάλη απογοήτευση

στους Έλληνες του Πόντου, ¬
οι οποίοι στα διάφορα συνέδρια που πραγµατοποίησαν στο
Μπακού, στο Κρασνοντάρ, στο Βατούµ και στη Μασσαλία,



ο Ελ.
Βενιζέλος Πολλά ποντιακά σωµατεία έστειλαν τότε τηλεγραφήµατα στο
Παρίσι για να µεταπείσουν τον Πρωθυπουργό, τον οποίον



διαµαρτυρήθηκαν
έντονα για τη στάση της
ελληνικής Κυβέρνησης επισκέφθηκε µάλιστα τον Απρίλιο του 1919
ο Μητροπολίτης Χρύσανθος.

Μετά την διεξοδική ενηµέρωση
που έλαβε ο Έλληνας πρωθυπουργός από τον Χρύσανθο, για το Ποντιακό ζήτηµα
αποφάσισε να ενισχύσει τις προσπάθειες των Ποντίων
και http://kaitsas.blogspot.com






στο
συνέδριο Ειρήνης
στο Παρίσι,
που άρχισε
το ∆εκέµβριο του 1918,



έδωσε την έγκρισή του στο µητροπολίτη να συνεχίσει την προσπάθεια ενηµέρωσης όλων των
πολιτικών που έλαβαν µέρος στη Συνδιάσκεψη.
Οι περισσότεροι από αυτούς, µε εξαίρεση τους Άγγλους αντιπροσώπους, είδαν µε πολλή
κατανόηση τα αιτήµατα των Ελληνοποντίων. Συγκεκριµένα, στη πρόταση του µητροπολίτη
να γίνει ο Πόντος ανεξάρτητο κράτος υπό ελληνική εντολή, ο Πρόεδρος των Η.Π.Α Ουίλσον
απάντησε: «Είναι θαυµάσια όσα µου λέτε. Ο Πόντος πρέπει να γίνει ανεξάρτητος.
Μίαν ψήφον έχω εις την Συνδιάσκεψιν, αλλά θα την δώσω υπέρ του λαού σας».



IV.
Παράλληλα µε τον παν-ποντιακό αγώνα των Ελλήνων της Ρωσίας, Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος
Επισκέφθηκε το Εριβάν
Αρµένιους



καθώς επίσης και

Ωστόσο η αµοιβαία καχυποψία έγινε αιτία να χαθεί
πολύτιµος χρόνος, ο οποίος αποδείχθηκε µοιραίος,
εξαιτίας των γρήγορων πολιτικών εξελίξεων.




ο Χρύσανθος


και

διαπραγµατεύθηκε
µε τους
Μουσουλµάνους
του Πόντου,

µια µορφή
συνοµοσπονδίας.




Το πολιτικό γεγονός που λειτούργησε ως ταφόπετρα του ποντιακού ζητήµατος ήταν





που υπογράφηκε
το Μάρτιο του 1921

µπολσεβίκους
και


ανάµεσα
στους
τον Κεµάλ



η συνθήκη
φιλίας
και
συνεργασίας

Η συνθήκη αυτή έδωσε στον αδύναµο ως τότε Κεµάλ την οικονοµική,
στρατιωτική, και ηθική δυνατότητα να συνεχίσει τις επιχειρήσεις του
κατά των Ποντίων
και ακόµη
να εµφανιστεί στη Συνδιάσκεψη του Λονδίνου µε υπερβολικές
απαιτήσεις, που λόγω της ιστορικής συγκυρίας δεν απορρίφθηκαν από
τις νικήτριες ∆υνάµεις, παρά το γεγονός ότι ήταν σύµµαχοι µε τους
Έλληνες



V.
Παρά το αρνητικό κλίµα που δηµιουργήθηκε, ο ποντιακός ελληνισµός δεν πτοήθηκε.

Στις 10 Μαρτίου 1921, πρότεινε στον υπουργό εξωτερικών Μπαλτατζή,

τους Κούρδους
και


συνεργασία µε
τους Αρµένιους

εναντίον
του κινήµατος του Κεµάλ


Η κυβέρνηση του Γούναρη,
αποµονωµένη και από τους συµµάχους,
∆ΕΝ πήρε καµία πρωτοβουλία,

ενώ οι Πόντιοι απογοητευµένοι, µε πρωτοβουλία του Γερµανού Καραβαγγέλη, διοργάνωσαν
στη Κωνσταντινούπολη στις 17 Αυγούστου 1921
δύο συνέδρια και




Ο Μητροπολίτης
Αµάσειας
Γερµανός,
στην Αθήνα στις 4 Σεπτεµβρίου του ίδιου έτους.



84
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος








VI.
όταν πια τα συµφέροντα των Μεγάλων ∆υνάµεων είχαν αλλάξει πλευρά. Εκµεταλλευόµενος την
ευνοϊκή συγκυρία

µε τη φανερή υποστήριξη
και
των µπολσεβίκων,
της Ιταλίας,
της Γαλλίας


Η τελευταία προσπάθεια
ποντοαρµένικης συνεργασίας
άρχισε καθυστερηµένα
στις αρχές του 1922,


ο Κεµάλ πασάς
τη σιωπηρή σύµπραξη ¬
της Αγγλίας,

άρχισε την αντεπίθεση που έφερε
και την κατάρρευση του µετώπου


Η ποντι ακή ∆ηµοκρατί α έµει νε ένα όνει ρο,
ενώ η καταδίκη σε θάνατο από την κεµαλική κυβέρνηση όλων των πρωτεργατών του αγώνα σφράγισε την εθνική
συµφορά του ποντιακού ελληνισµού, η οποία συνδέεται µε τη γενικότερη τύχη του ελληνισµού της Μ. Ασίας.



VII.


ένας δεύτερος ποντιακός ελληνισµός ζούσε και µεγαλουργούσε στη Ρωσία.
Περισσότεροι από 500.000 Πόντιοι κατοικούσαν στη Ρωσία,

http://kaitsas.blogspot.com
µε τις οµαδικές µετοικεσίες των καταδιωγµένων Ποντίων, ιδιαίτερα µετά την αποχώρηση των ρωσικών
στρατευµάτων ξεπέρασαν τους 750.000


Αυτή την περίοδο
της γενοκτονίας
αλλά και νωρίτερα

ενώ

το 1918,


Σήµερα
υπολογίζεται
ότι στην πρώην Σοβιετική Ένωση ζουν ακόµη
περισσότεροι από µισό εκατοµµύριο πόντιοι, οι οποίοι διατηρούν, στο βαθµό που δεν επεµβαίνουν οι αρχές
των Ανεξάρτητων ∆ηµοκρατιών της Κοινοπολιτείας, τις πατροπαράδοτες ελληνοποντιακές τους παραδόσεις.



Στον ιστορικό Πόντο όµως το τέλος της ιστορίας και του πολιτισµού των Ποντίων ήταν εξαιρετικά τραγικό
και
σταµάτησε βίαια µε την αναγκαστική ανταλλαγή των πληθυσµών που όρισε η συνθήκη της Λωζάνης το 1923































85
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





3. Η µεθοδευµένη εξόντωση (γενοκτονία) των Ελλήνων του Πόντου
∆ΟΜΗ






Είναι γνωστή η γενοκτονία του αρµένικου λαού το 1915 από τους Νεότουρκους
ΑΛΛΑ
∆ΕΝ είναι γνωστή η µεθοδευµένη εξόντωση των Ελλήνων του Πόντου ¬ ¬¬ ¬


που είχε τις ίδιες αναλογίες ποσοτικά και ηθικά µε την
γενοκτονία των Αρµενίων την περίοδο 1916-1923.






Από τους 697.000 Πόντιους που ζούσαν το 1913 στον Πόντο,
περισσότεροι από 353.000, δηλαδή ποσοστό µεγαλύτερο από +
το 50%,
θανατώθηκαν µέχρι το 1923 από τους
Νεότουρκους και τους Κεµαλικούς στις πόλεις
και τα χωριά, στις εξορίες και τις φυλακές
καθώς και στα τάγµατα εργασίας, τα λεγόµενα
«αµελέ ταµπουρού»

Γιώργος Καΐτσας –Φιλόλογος



ενώ είχε πολλά κοινά χαρακτηριστικά µε τη γενοκτονία των Εβραίων



∆εν είχε καµία ι ιδ δε εο ολ λο ογ γι ικ κή ή, , κ κο οσ σµ µο οθ θε εω ωρ ρη ητ τι ικ κή ή ή ή
ψ ψε ευ υδ δο οε επ πι ισ στ τη ηµ µο ον νι ικ κή ή θεµελίωση περί γενετικής,
ευγονικής και αρίας ή σηµιτικής φυλής





Η Φύση και η µέθοδος της
εξαπόλυσης συστηµατικών
διώξεων κατά των ελλήνων του
Πόντου από τους Νεότουρκους
και τους Κεµαλικούς


είχε δυο βασικές διαφορές
κατά τον Π. Ενεπεκίδη
Εξυπηρετούσε µόνο τη συγκεκριµένη πρακτική
πολιτική σκοπιµότητα της ε εκ κκ κα αθ θά άρ ρι ισ ση ης ς τ τη ης ς Μ Μ. .
Α Ασ σί ία ας ς α απ πό ό τ το ο ε ελ λλ λη ην νι ικ κό ό σ στ το οι ιχ χε εί ίο ο. .

Οι εξορίες των κατοίκων ολόκληρων χωριών,
οι εξοντωτικές εκείνες οδοιπορίες µέσα στο χιόνι
των γυναικόπαιδων και των γερόντων
– οι άντρες βρίσκονταν ήδη
στα τάγµατα εργασίας ή στο στρατό –

συνετέλεσαν ώστε

πολλοί να πεθάνουν από τις
κακουχίες


Η κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου
επιδεινώθηκε, όταν ο ελληνικός στρατός στις 15 Μαΐου 1919
κατέλαβε τη Σµύρνη και ένα µέρος της ενδοχώρας
Ο ίδιος ο Κεµάλ στις 19 Μαΐου 1919
+ οργάνωσε τη δεύτερη φάση των διωγµών,
όταν αποβιβάστηκε στη Σαµψούντα.
http://kaitsas.blogspot.com

Με τη Συνθήκη της Λωζάννης στις 24 Ιουλίου 1923, ορίστηκε ως σύνορο µεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας
ο ποταµός Έβρος. Ήδη στις 30 Ιανουαρίου του ίδιου έτους είχε υπογραφεί στη Λωζάννη η η σ σύ ύµ µβ βα ασ ση η π πε ερ ρί ί
α αν ντ τα αλ λλ λα αγ γή ής ς τ τω ων ν π πλ λη ηθ θυ υσ σµ µώ ών ν


Ωστόσο η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων προσφύγων είχε ήδη εγκαταλείψει την περιοχή πριν από τη
σύµβαση, ενώ πολλοί κατέφυγαν στις παραλιακές πόλεις για να επιβιβασθούν σε πλοία για την Ελλάδα


















Συνολικά,
ο παρευξείνιος
ελληνισµός της
Μ. Ασίας εξοντώθηκε
κατά την περίοδο
1914-1924
Ή
ακολούθησε
τον δρόµο της
διασποράς προς την
Ευρώπη, την Αµερική
και τη Περσία (Ιράν),
τη Σοβιετική Ένωση
και την Ελλάδα.




Τα αρχεία των Υπουργείων Εξωτερικών της Ευρώπης και της Αµερικής,
καθώς επίσης και οι εκθέσεις διεθνών οργανισµών πιστοποιούν
το µέγεθος και το είδος του διωγµού που υπέστησαν οι Έλληνες του Πόντου











86
Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος





























































Γιώργος Καΐτσας -Φιλόλογος








T E L O S






You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->