P. 1
ΕΛΛΑΔΑ 1970-1980

ΕΛΛΑΔΑ 1970-1980

|Views: 312|Likes:
Published by apost7
7 ΗΜΕΡΕΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 19-12-1999 - Η Ελλάδα τον 20ό αιώνα. 1970-1980
7 ΗΜΕΡΕΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 19-12-1999 - Η Ελλάδα τον 20ό αιώνα. 1970-1980

More info:

Published by: apost7 on Dec 21, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/15/2015

pdf

text

original

2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999

H EΛΛA∆A 1970–1980
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A
TON 20u AIΩNA
1970-1980
ⅷ Xρuνuλuγιu
Tυ Nικηρυ Σταµατάκη
ⅷ H εçέγερση τuυ Πuλυτε¿νείuυ
Tυ Γιώργυ ∆ελαστίκ
ⅷ H απuκατάσταση
της ∆ηµuκρατίας
Tυ Πέτρυ Παπακωνσταντίνυ
ⅷ 1974-1980: Nέα εçωτερική
πuλιτική
Tυ Eυάνθη Xατηασιλείυ
ⅷ Eλλάδα-Tuυρκία: Πιέσεις
στu Aιγαίu
Tυ Kων/νυ Aγγελπυλυ
ⅷ Mε τu uραµα της Eνωµένης
Eυρώπης
Tυ Kωνσταντίνυ Σλπυλυ
ⅷ Kυπριακu: Eπί της uυσίας
Tυ Kώστα Mελακπίδη
ⅷ Oικuνuµία: Tαραγµένη δεκαετία
Tυ Aντώνη Kαρακύση
ⅷ ΠAΣOK: Kατακuρυqη ανuδική
τρu¿ιά
Tυ Σταύρυ Λυγερύ
ⅷ 1975-1985: Γυναικείuς λuγuς
Tης Mαρίας Pεπύση
ⅷ Muυσική: Στuν πυρετu
τuυ πuλιτικuύ τραγuυδιuύ
Tυ Γιώργυ Tσάµπρα
ⅷ Στuν αστερισµu τuυ Xατçιδάκι
Tυ Nίκυ A. ∆ντά
ⅷ Xuρuς: Tα qυτώρια
της µεταπuλίτευσης
Tυ Aνδρέα Pικάκη
ⅷ Θέατρu: Kυριαρ¿εί η ελληνική
δραµατuυργία
Tυ Πλάτωνς Mαυρµύστακυ
ⅷ Kινηµατuγράquς: Aνεµuς
ανατρuπής
Tης Mαρίας Kατσυνάκη
ⅷ Λuγuτε¿νία: Mεταþατική
συµþuλή τuυ ’70
Tυ Aλέη Zήρα
ⅷ Muυσεία και νέες γκαλερί
Tυ ∆ηµήτρη Παυλπυλυ
ⅷ Oι ανασκαqές στη Bεργίνα
Tυ ∆ηµήτρη ∆αµάσκυ
Eώυλλ: 17 Nεµρίυ 1974. Oι πρώτες ε-
κλγές µετά την πτώση της δικτατρίας. O ελ-
ληνικς λας ανταµείει γενναιδωρα τν
Kων. Kαραµανλή για την αναντικατάστατη
συµλή τυ στην απκατάσταση της ∆ηµ-
κρατίας (ωτ.: ∆έλτα).
Yπεύθυνη «Eπτά Hµερών»
EΛEYΘEPIA TPAΪOY
Eιδικς Συνεργάτης
NIKHΦOPOΣ ΣTAMATAKHΣ
H Eλλάδα τν 20
1970 – 1980
17 Nεµρίυ 1973, Παρασκευή – ηµέρωµα Σαάτυ. Πλυτενεί. Mπρστά στην πύλη, τα θωρακισµένα άρµατα
της δικτατρίας. Πίσω απ τ κιγκλίδωµα, ι εεγερµένι ιτητές. H Eλλάδα κµµένη στα δύ. Tην επµενη στιγµή,
ένα απ τα άρµατα θα κινηθεί µπρστά και θα γκρεµίσει την πύλη συνθλίντας. H αρή τυ τέλυς της δικτατρίας
(ωτ.: Bασίλης Kαραµανώλης).
1970
Ιανuυάριuς
29 Ιανυαρίυ: ∆ίκη µελών της ργάνω-
σης «Λαϊκή Πάλη». Kαταδικάνται τέσ-
σερις σε ισια και πέντε σε υλάκιση έως
18,5 ρνια.
Φεþρuυάριuς
3 Φερυαρίυ: Η ΕΚ διακπτει τις δια-
πραγµατεύσεις για την ένταη της Ελλά-
δας, έως τυ απκατασταθεί η δηµκρα-
τία στη ώρα.
Απρίλιuς
12 Απριλίυ: Mεγάλη δίκη της ∆ηµκρατι-
κής Aµυνας. καθηγητής Σάκης Καρά-
γιωργας, καταδικάεται σε ισια. ∆εκαε-
πτά καταδικάνται σε πινές υλάκισης
5 έως 18 ρνια.
Ιuύλιuς
6 Ιυλίυ: ∆ίκη 35 µελών τυ ΚΚΕ. Kατα-
δικάνται 3 σε ισια, άλλι σε πινές
υλάκισης 5 έως 20 ρνια.
10 Ιυλίυ: Kαταδικάνται 4 µέλη τυ
«Ρήγα Φεραίυ» σε πινές υλάκισης απ
4 έως 12 ρνια.
11 Ιυλίυ: Kαταδικάνται 5 µέλη τυ
ΠΑΜ σε πινές υλάκισης απ 5 έως 20
ρνια.
Σεπτέµþριuς
2 Σεπτεµρίυ: Αθήνα: Κύπρις Γ.
Τσικυρής και η Ιταλίδα Ελ.–Μ. Αντε-
λνι σκτώννται ταν εκρήγνυται αυτ-
κίνητ–µα, στ πί επέαιναν µε
στ να πλήυν την αµερικανική πρε-
σεία.
18 Σεπτεµρίυ: Iταλία: ιτητής Κώ-
στας Γεωργάκης αυτπυρπλείται σε πλα-
τεία της Τένα, διαµαρτυρµενς για τη
δικτατρία στην Eλλάδα.
19 Σεπτεµρίυ: Η δικτατρία αναγγέλλει
την ίδρυση «Συµυλευτικής Επιτρπής
Νµθετικής Εργασίας» – µια παρωδία
Kινυλίυ.
1970
• Με επίδση 5,49 µ. στ άλµα επί κντώ,
ρήστς Παπανικλάυ γίνεται πρώ-
τς Eλληνας αθλητής πυ επιτυγάνει πα-
γκσµι ρεκρ (24/10).
• «Αναπαράσταση» τυ Θδωρυ Αγγε-
λπυλυ.
• ∆εκακτώ Κείµενα.
• Νίκς Κάσδαγλης: ∆ίψα.
• Μάρις άκκας: Μπιντές.
• Γιάννης Σακιανάκης: H ώρα µε τυς
ανέµυς.
• Ν.Ι. Πεντίκης: Μητέρα Θεσσαλνίκη.
• Θάνατς Βασίλη Αυλωνίτη (1904–1970).
• Θάνατς ριστ. Νέερ (1889–1970).
• Θάνατς Νίκυ Κατίτση (1926–1970).
• Θάνατς Ηρ. Απστλίδη (1893–1970).
• Θάνατς Παναγή Λεκατσά (1911–1970).
• Θάνατς Γιάννη ρήστυ (1926–1970).
• Θάνατς Νίκυ Τσιρυ (1909–1970).
1971
Ιανuυάριuς
28 Ιανυάριυ: Η Ελλάδα διαγράεται α-
π την Ευρωπαϊκή Βυλή.
Μάρτιuς
15 Μαρτίυ: Kαταδικάνται 4 µέλη τυ
«Ελληνικύ Απελευθερωτικύ Στρατύ»
σε πινές υλάκισης 5 έως 20 ρνια.
Ιuύλιuς
20 Ιυλίυ: Η δικτατρία ααιρεί την ελ-
ληνική ιθαγένεια απ την εκδτρια της
«Καθηµερινής», Ελένη Βλάυ.
Σεπτέµþριuς
22 Σεπτεµρίυ: Aθήνα: Η πάνδηµη κη-
δεία τυ πιητή Γιώργυ Σεέρη µετατρέ-
πεται σε διαδήλωση κατά της ύντας.
Νuέµþριuς
8 Νεµρίυ: Καταδικάεται σε υλάκιση
7 µηνών Γιάννης ρν, εκδτης της αγ-
γλωνης εηµερίδας «Athens News».
∆εκέµþριuς
19 ∆εκεµρίυ: Ανακινώνεται η άρση
τυ στρατιωτικύ νµυ απ την 1η τυ
νέυ έτυς, εκτς απ Αθήνα, Πειραιά και
Θεσσαλνίκη.
1971
• Εκδίδεται τ περιδικ «Αιλικά γράµ-
µατα».
• Εκδίδεται τ περιδικ «Ευθύνη».
• «Ευδκία» τυ Αλέη ∆αµιανύ.
• Oδυσσέας Eλύτης: O Hλις Hλιάτ-
ρας.
• Γιώργς Ιωάννυ: Η σαρκάγς.
• ριστρς Μηλιώνης: Τ πυκάµισ
τυ κένταυρυ.
• Πέτρς Αµπατγλυ: Θάνατς µισθω-
τύ.
• Θάνατς Γιώργυ Σεέρη (1900–1971).
• Θάνατς Aλκη Θρύλυ (ψευδ. Ελένης
υράνη, 1896–1971).
• Θάνατς Βάσυ Βαρίκα (1912–1971).
1972
Ιανuυάριuς
21–22 Ιανυαρίυ: Πρώτη δίκη µελών τυ
ΠΑΚ. Καταδικάνται επτά σε πινές υ-
λάκισης έως 9 ρνια.
Απρίλιuς
21 Απριλίυ: Αθήνα: Καθιστική διαδήλω-
ση εκατ ιτητών, στην επέτει τυ πρα-
ικπήµατς. Συλλήψεις.
Μάιuς
4 Μαΐυ: Mήτσς Παρτσαλίδης, πρώην
γραµµατέας τυ ΕΑΜ, καταδικάεται σε
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 3
Eπιµέλεια αιερώµατς:
K·ΣTHΣ ΓIO¥PΓOΣ
K·ΣTHΣ ΛIONTHΣ
αιώνα
H
δεκαετία 1970-1980, περίδς ανατρπών και δυναµικών
πρωθήσεων στην πλιτική, την κινωνία, την ικνµία,
απτελεί τµή στη σύγρνη ελληνική ιστρία. εκινά µε
την Eλλάδα να έει εκδιωθεί απ την ευρωπαϊκή κιν-
τητα – και τελειώνει µε την πανηγυρική και λως εαίρετη εισδ-
ή της, τ 1979, ως δέκατ µέλς στην «Eυρώπη των εννέα».
Στ εκίνηµά της, τ δικτατρικ καθεστώς µιάει εδραιωµέ-
ν, έντας, µε την επίσκεψη τυ Aµερικανύ υπυργύ Eωτε-
ρικών, την «επίσηµη» αναγνώριση των HΠA. Λίγ αργτερα, τα
εκυλιστικά αινµενα πυκνώνυν και η αρή τυ τέλυς γίνεται
εµανής – µε τα πρώτα σκιρτήµατα της ιτητικής εέγερσης,
πυ θα συγκλνίσει λκληρ τ 1973, για να κρυωθεί µε την
εέγερση τυ Πλυτενείυ.
H επιστρή τυ K. Kαραµανλή –µετά την ανατρπή τυ Mα-
καρίυ, την τυρκική εισλή στην Kύπρ και την κατάρρευση
της ύντας– ι συνθήκες και τρπς µεταίασης της ευ-
σίας, δηµιύργησαν τη δικαιλγηµένη εντύπωση τι η πλιτική
ωή της ώρας απλώς έκανε επτά ρνια πίσω, κλείνντας τα µά-
τια στη δικτατρική «παρένθεση», εθελτυλώντας για τις συν-
θήκες πυ την εέθρεψαν και αρνύµενη να δει τις συνέπειές της.
Kαι τύτη η εντύπωση έµελλε να ανατραπεί. Oι εελίεις έδειαν
τι η ελληνική δηµκρατία είε τ σθένς να είναι αυστηρή στην
τιµωρία των ιαστών της, αλλά και γενναιδωρη σε κάθε επίκλη-
ση της µεγαλψυίας της. Aλλά, τ σηµαντικτερ, ι εελίεις ε-
πεύλααν στη ώρα την πι παρατεταµένη περίδ µαλύ και
σταθερύ πλιτικύ ίυ στην ιστρία της, τρανή απδειη της ε-
πάρκειας των δύ πυλώνων τυ πλιτικύ συστήµατς –των π-
λιτών και των πλιτικών– σε ωριµτητα και σωρσύνη.
H µαλή µετάαση απ τη δικτατρία στη δηµκρατία. H α-
ίαστη έκραση τυ ρνήµατς των Eλλήνων στην κάλπη τυ
πλιτειακύ δηµψηίσµατς. H νµιµπίηση των δύ κµ-
µυνιστικών κµµάτων. H ανεµπδιστη ανάδειη νέων δυνάµε-
ων στ πλιτικ πρσκήνι, πως εµατικά –και αρακτηριστι-
κά για την καλή κράση τυ πλιτικύ συστήµατς– πιστπιεί-
ται απ τη διαδρµή τυ κµµατς τυ Aνδρέα Παπανδρέυ
µέρι την ευσία. H κατύρωση της γνήσιας απτύπωσης της
λαϊκής ύλησης στ περιεµεν της κάλπης, ωρίς τις αµι-
σητήσεις και τις σκιές τυ παρελθντς. Oλα τα παραπάνω, α-
νάµεσα στα πλλά αιµνηστα, είναι τα εµανή πυ θα πιστώ-
σει ιστρικς στη δεκαετία τυ ’70 – δίπλα στ ρές µνήµης
της δηµκρατίας πρς τυς αανείς και τυς ανυστερυ-
λυς, πυ υπηρέτησαν τη δηµκρατία και θυσιάστηκαν γι’ αυ-
τήν, ταν τ είε περισστερ ανάγκη: στη διάρκεια της επτά-
ρνης δικτατρίας. K.Γ.
Xρνλγι
4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
ισια για τη δράση τυ στν Εµύλι.
22 Μαΐυ: Με απαση τυ Πρωτδικεί-
υ Αθηνών διαλύνται η «Εταιρεία Μελέ-
της Ελληνικών Πρληµάτων» και η
«Ελληνευρωπαϊκή Κίνηση Νέων».
Ιuύλιuς
4 Ιυλίυ: υίλιαµ Ρτερ, υπυργς
Εωτερικών των ΗΠΑ, επισκέπτεται την
Ελλάδα και συναντάται µε τν Παπαδ-
πυλ.
Αύγuυστuς
3 Αυγύστυ: ∆ίκη της ργάνωσης «20
κτώρη». Kαταδικάνται 2 σε υλάκι-
ση 3,5 και 1,5 ρνων.
Oκτώþριuς
18 κτωρίυ: Καταδίκη 4 µελών της «20
κτώρη» σε πινές υλάκισης απ 6 έως
17 ρνια. Καταδικάνται επίσης, ως συ-
στασιώτες, 4 Γερµανί πλίτες σε πινές
απ 6 έως 18 µήνες.
1972
• λυµπιακί Μνάυ: Πέτρς Γαλα-
κτπυλς αργυρ µετάλλι στην ελλην-
ρωµαϊκή πάλη και Ηλίας ατηπαυλής
άλκιν στην ιστιπλΐα.
• Στη Μερέντα της Αττικής (τυς αραί-
υς Μυρρινύς) απκαλύπτνται δύ αρ-
αϊκά αγάλµατα µιας κρης και ενς κύ-
ρυ, 540 π..
• Εκδίδεται τ περιδικ «Ηριδανς»
(1972–1976).
• «Μέρες τυ ’36» τυ Θδωρυ Αγγελ-
πυλυ.
• «Τ πρενει της Aννας» τυ Παντελή
Βύλγαρη.
• «Θανάση πάρε τ πλ συ» τυ Ντίνυ
Κατσυρίδη.
• Θανάσης Βαλτινς: Συναάρι Ανδρέα
Κρδπάτη.
• Αντρέας Φραγκιάς: Λιµς .
• Νίκς Μπακλας: Εµατήρια.
• Θάνατς Θανάση Απάρτη (1899–1972).
• Θάνατς Μάριυ άκκα (1931–1972).
• Θάνατς Ρδη Ρύυ (1928–1972).
1973
Ιανuυάριuς
22–29 Ιανυαρίυ: O Mπ. ∆ρακπυλς,
ηγέτης τυ KKE εσωτ., καταδικάεται σε
υλάκιση 12,5 ρνων και Μήτσς Παρ-
τσαλίδης σε υλάκιση 12 ρνων. Mικρ-
τερες πινές σε 4 συναγωνιστές τυς.
Φεþρuυάριuς
21–22 Φερυαρίυ: Αθήνα: Κατάληψη
της Νµικής Σλής απ ιτητές διαµαρ-
τυρµενυς για νµθετικ διάταγµα πυ
επιτρέπει διακπή της αναλής σπυ-
δών.
Μάρτιuς
20 Μαρτίυ: Αθήνα: Nέα κατάληψη της
Νµικής Σλής. Η αστυνµία επεµαίνει
ύστερα απ αίτηση της Συγκλήτυ. ∆εκά-
δες τραυµατίες και πάνω απ 100 συλλή-
ψεις.
Απρίλιuς
23 Απριλίυ: Κατάσνται τα ύλλα της
«Βραδυνής» και της «Θεσσαλνίκης», για-
τί δηµσίευσαν δήλωση τυ Κ. Καραµαν-
λή για την κατάσταση στην Ελλάδα.
Μάιuς
22 Μαΐυ: Σύλληψη τυ αιωµατικύ Σπύ-
ρυ Μυστακλή και άγρις ασανισµς
τυ στ ΕΑΤ–ΕΣΑ.
23–25 Μαΐυ: Κίνηµα στ Πλεµικ Ναυ-
τικ. Συµµετέυν κυρίως ιλασιλικί
αιωµατικί. Στς: να καταλάυν ένα
ελληνικ νησί και να ητήσυν κατάργηση
της δικτατρίας. Τ κίνηµα καταστέλλεται
πριν εκδηλωθεί. κυερνήτης, µως, τυ
αντιτρπιλικύ «Βέλς», Γ. Παππάς, σε
συνεννηση µε τυς αιωµατικύς και τ
πλήρωµα, δηγεί τ πλί, πυ συµµετείε
σε νατϊκή άσκηση, στα ιταλικά ωρικά ύ-
δατα και λι ητύν πλιτικ άσυλ.
Ιuύνιuς
1 Ιυνίυ: Παπαδπυλς καταργεί τη
µναρία και πραναγγέλλει την εγκαθί-
δρυση «Κινυλευτικής Πρδευτικής
∆ηµκρατίας» µε δηµψήισµα.
Ιuύλιuς
4 Ιυλίυ: Συλλαµάννται Ευ. Αέ-
ρω, ως πλιτικς σύµυλς των αιω-
µατικών τυ κινήµατς στ Nαυτικ.
29 Ιυλίυ: Πλιτειακ δηµψήισµα. Τ
αλκευµέν απτέλεσµα: «ΝΑΙ» 78,4% ,
«Ι» 21,6%.
Αύγuυστuς
8 Αυγύστυ: Θάνατς τυ Νίκυ αα-
ριάδη, εριστυ τα τελευταία ρνια της
ωής τυ στη Σιηρία.
9–10 Αυγύστυ: ∆ίκη µιστών της
ΕΑΝ. Kαταδικάνται 6 σε πινές υλά-
κισης έως 18 ρνια.
19 Αυγύστυ: Παπαδπυλς ρκίε-
ται πρεδρς της ∆ηµκρατίας και, την ε-
πµένη, ρηγεί γενική αµνηστία, δίνει ά-
ρη στν Παναγύλη και αίρει τν στρα-
τιωτικ νµ σε Αθήνα και Πειραιά. Πα-
ραγράνται τα αδικήµατα (δηλ. τα α-
σανιστήρια) πυ διέπρααν ανακριτικά
ργανα.
Σεπτέµþριuς
25 Σεπτεµρίυ: Aθήνα: Φιτητική διαδή-
λωση κατά των στρατεύσεων. Συγκρύ-
σεις µε την αστυνµία και συλλήψεις.
Oκτώþριuς
8 κτωρίυ: O Παπαδπυλς επιειρεί
«πλιτικπίηση» τυ καθεστώτς. ∆ιρί-
ει πρωθυπυργ τν Σπ. Μαρκείνη.
πλιτικς κσµς της ώρας αρνείται να
συµπράει.
Νuέµþριuς
4 Νεµρίυ: Συγκρύσεις διαδηλω-
τών–αστυνµίας µετά τ µνηµσυν τυ
Γ. Παπανδρέυ.
15 Νεµρίυ: Φιτητές καταλαµάνυν
τ κτίρι τυ Πλυτενείυ στην Αθήνα
και πανεπιστηµιακά κτίρια στη Θεσσαλ-
νίκη. ιλιάδες πλίτες συµπαρίστανται.
17 Νεµρίυ: Aρµα µάης γκρεµίει την
πύλη τυ Πλυτενείυ και στρατιωτικές
δυνάµεις εισάλλυν στ κτίρι. ανά
στρατιωτικς νµς στην Αθήνα.
25 Νεµρίυ: ταίαρς Ιωαννίδης α-
νατρέπει τν Παπαδπυλ. Τπθετεί
πρεδρ της ∆ηµκρατίας τν αντιστρά-
τηγ Φαίδωνα Γκιίκη και πρωθυπυργ
τν Αδαµάντι Ανδρυτσπυλ.
1973
• Αρίυν συστηµατικές ανασκαές στ
∆ίν υπ τη διεύθυνση τυ καθηγητή ∆.
Παντερµαλή.
1974. O Aνδρέας Παπανδρέυ,
ευσταλής και νεανικτατς στα 55 τυ,
σε δηµσια εµάνισή τυ λίγ καιρ µετά
την ίδρυση τυ ΠAΣOK. Hερε καλά
την πρσωπική γητεία πυ εέπεµπε, αλλά
και τυς απδέκτες της ακτινλας εικνας
τυ – δεν ήταν µως µνν αυτά πυ
τυ άρισαν την εύνια των ψηρων
(ωτ.: N.Λ. Φλώρς).
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 5
Aύγυστς 1975. Στιγµιτυπ
απ τη δίκη των πρωταιτίων
της απριλιανής δικτατρίας,
στν Kρυδαλλ. Kαταθέτει
στρατηγς Oπρπυλς,
καθηλωµένς στην αναπηρική
πλυθρνα εαιτίας
των ασανιστηρίων πυ υπέστη
απ τα ργανα της ύντας
(ωτ.: Συνεργασία
Φωτειδησεγράων
∆ικαστικύ).
Aπ την επίσκεψη
τυ Γάλλυ πρέδρυ
B. Zισκάρ ντ’ Eστέν
στην Eλλάδα, στις 17 Σεπτεµ-
ρίυ 1975. Στιγµιτυπ
απ τη µετάασή τυ
στ Συµµαικ Kιµητήρι,
στη Θεσσαλνίκη, για κατάθε-
ση στεάνυ, συνδευµενς
απ τν Kωνσταντίν
Kαραµανλή, µε τν πί
τν συνέδεε στενή ιλία
(ωτ.: Aρεί Iδρύµατς Kων-
σταντίνς Γ. Kαραµανλής).
• Εκδίδεται τ περιδικ «H Συνέεια».
• «Λάατε θέσεις» τυ Θδ. Μαραγκύ.
• «Κρανίυ τπς» τυ Κ. Αριστπυλυ.
• «Ιωάννης ίαις» της Τώνιας Μαρκετάκη.
• Τάκης Κυπυλς: Εκδές.
• Ηλίας Παπαδηµητρακπυλς: δ-
ντκρεµα µε λωρύλλη.
• Θάνατς Αιµ. υρµύιυ (1904–1973).
• Θάνατς Ηλία Βενέη (1904–1973).
• Θάνατς Μέλπως Αιώτη (1905–1973).
• Θάνατς Κατίνας Παινύ (1900–1973).
1974
Ιuύλιuς
2 Ιυλίυ: Στρατδικεί Ιωαννίνων: Κα-
ταδικάνται 27 µέλη της ργάνωσης
«Aρης Βελυιώτης» σε πινές υλάκισης
έως 10 ρνια.
23 Ιυλίυ: Φ. Γκιίκης, καλεί σε σύσκε-
ψη πλιτικύς πρς αντιµετώπιση της κρί-
σης. Συµµετέυν ι Παν. Κανελλπυ-
λς, Γ. Μαύρς, Ευ. Αέρω, Σπ. Μαρκε-
ίνης, Στ. Στεανπυλς, Γ. Νας, Π.
Γαρυαλιάς και ενών λώτας.
Απασίεται σηµατισµς κυέρνησης
Π. Κανελλπυλυ – Γ. Μαύρυ. O Ευ.
Αέρω πείθει τν Γκιίκη να κληθεί Κ.
Καραµανλής, ως µνς κατάλληλς να
αντιµετωπίσει την κρίση. Την ίδια ηµέρα,
στην Κύπρ, Σαµψών παραιτείται και α-
ναλαµάνει πρεδρς Γλαύκς Κληρί-
δης.
24 Ιυλίυ: K. Καραµανλής θάνει στην
Αθήνα και γίνεται δεκτς απ ιλιάδες
λαύ. Oρκίεται πρωθυπυργς και ση-
µατίει κυέρνηση Eθνικής Eντητας µε
αντιπρεδρ και υπυργ Εωτερικών
τν Γ. Μαύρ, υπυργ Συντνισµύ τν
. λώτα, Εθνικής Aµυνας τν Ευ. Αέ-
ρω, Εσωτερικών τν Γ. Ράλλη. Aπκλεί-
νται Ανδρέας Παπανδρέυ και τα κµ-
µατα της Αριστεράς.
25 Ιυλίυ: Γενεύη: Συνµιλίες Βρετανίας,
Ελλάδας και Τυρκίας, ι πίες καταλή-
γυν, έπειτα απ 5 µέρες, σε απαση κα-
τάπαυσης τυ πυρς στη γραµµή τυ
«Αττίλα 1».
Αύγuυστuς
1 Αυγύστυ: Επαναέρεται σε ισύ τ
Σύνταγµα τυ 1952, εκτς των διατάεων
πυ αρύν τη µρή τυ πλιτεύµατς,
η πία θα κριθεί µε δηµψήισµα.
8 Αυγύστυ: Γενεύη: Καταλήγυν σε
ναυάγι λγω της τυρκικής αδιαλλαίας,
ι διαπραγµατεύσεις για κατάπαυση τυ
πυρς, πυ είαν αρίσει µετά τις παρα-
ιάσεις της εκεειρίας.
14 Αυγύστυ: ι Τύρκι παραιάυν
τη συµωνία κατάπαυσης τυ πυρς και
επιτίθεται απ την Κερύνεια πρς τ εσω-
τερικ της Kύπρυ. ∆ύ µέρες αργτερα
σταµατύν στη γραµµή τυ «Αττίλα 2», έ-
ντας καταλάει τ 40% τυ νησιύ.
16 Αυγύστυ: K. Καραµανλής απσύ-
ρει την Ελλάδα απ τ στρατιωτικ σκέ-
λς τυ ΝΑΤ.
Σεπτέµþριuς
3 Σεπτεµρίυ: Α. Παπανδρέυ εαγ-
γέλλει την ίδρυση τυ Πανελλήνιυ Σσια-
λιστικύ Κινήµατς, δίνντας στη δηµ-
σιτητα τη «∆ιακήρυη της 3ης τυ Σε-
πτέµρη».
15 Σεπτεµρίυ: Η «Καθηµερινή», πυ εί-
ε κλείσει την 21η Απριλίυ, επανεκδίδε-
ται.
20 Σεπτεµρίυ: Γ. Μαύρς, πρεδρς
της Eνωσης Κέντρυ.
22 Σεπτεµρίυ: Nµιµπίηση τυ ΚΚΕ.
Τα κµµατα της Αριστεράς συγκρτύν
κιν εκλγικ σήµα, την Ενωµένη Αρι-
στερά.
29 Σεπτεµρίυ: K. Καραµανλής ιδρύει
τη Νέα ∆ηµκρατία, πρκηρύσσει υ-
λευτικές εκλγές για τις 17 Νεµρίυ και
πλιτειακ δηµψήισµα για τις 8 ∆εκεµ-
ρίυ.
Oκτώþριuς
31 κτωρίυ: ∆ίωη των πραικπηµα-
τιών της 21ης Απριλίυ 1967. Oι Παπαδ-
πυλς, Μακαρές και Παττακς εκτ-
πίνται στην Tιά.
Νuέµþριuς
17 Νεµρίυ: Θριαµευτική εκλγική νί-
κη τυ Κ. Καραµανλή: Νέα ∆ηµκρατία,
54,37% και 220 έδρες· Eνωση Κέντρυ,
20,42%· ΠΑΣΚ, 13,58% · Ενωµένη Αρι-
στερά, 9,45%.
∆εκέµþριuς
7 ∆εκεµρίυ: Μακάρις επιστρέει
στην Κύπρ. Mεγαλειώδης υπδή.
8 ∆εκεµρίυ: Πλιτειακ δηµψήισµα:
τ 69,20% τυ λαύ τάσσεται υπέρ της α-
ασίλευτης ∆ηµκρατίας.
11 ∆εκεµρίυ: στρατηγς Γκιίκης πα-
ραιτείται απ πρεδρς της ∆ηµκρατίας.
Αναλαµάνει Μιαήλ Στασινπυλς,
απ τυς ελάιστυς ανώτατυς δικαστι-
κύς πυ είαν αντιταθεί στη δικτατρία.
1974
• «Τα ρώµατα της ίριδς» τυ Νίκυ Πα-
ναγιωτπυλυ.
• «∆ι’ ασήµαντν αρµήν» τυ Τάσυ
Ψαρρά.
• «Μντέλ» τυ Κώστα Σήκα.
• Γιώργς Σεέρης: Eι νύτες στην
Aκρπλη.
• Oδυσσέας Eλύτης: Aνιτά αρτιά.
• Ευάγγελς Αέρω–Τσίτσας: Φωτιά
και τσεκύρι – Ελλάδα 1944–1949.
• Γιώργς Ιωάννυ: Η µνη κληρνµιά.
6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
• ∆ηµήτρης Νλλας: Νεράιδα της Αθηνάς
– Πλυένη.
• Nικηρς Bρεττάκς: Ωδή στν ήλι.
• Nάνς Bαλαωρίτης: Aνώνυµ πίηµα.
• Γιώργς Γιατρµανωλάκης: Λειµωνάρι.
• Νίκς Μπακλας: Yπνς Θάνατς.
• Θάνατς Κσµά Πλίτη (1888–1974).
• Θάνατς Κώστα Βάρναλη (1884–1974).
• Θάνατς Εύας Βλάµη (1920–1974).
• Θάνατς Μιάλη Τµπρυ (1889–1974).
1975
Ιανuυάριuς
14 Ιανυαρίυ: Πρυλακίνται ι κατη-
γρύµενι για τ πραικπηµα της 21ης
Απριλίυ.
27 Ιανυαρίυ: Η Ελλάδα πρτείνει πα-
ραπµπή τυ ητήµατς της υαλκρηπί-
δας των νησιών τυ Αιγαίυ στ ∆ιεθνές
∆ικαστήρι της άγης. Η Τυρκία απρ-
ρίπτει την πρταση.
Φεþρuυάριuς
24 Φερυαρίυ: Απκαλύπτεται σεδια-
µεν πραικπηµα 36 αιωµατικών, ι
περισστερι απ τυς πίυς είαν δρά-
σει στ πραικπηµα κατά τυ Μακαρίυ.
Μάρτιuς
30 Μαρτίυ: ∆ηµτικές εκλγές. ∆ήµαρ-
ς Αθηναίων υπστηριµενς απ τα
κµµατα της αντιπλίτευσης, Ιω. Παπαθε-
δώρυ.
Απρίλιuς
6 Απριλίυ: ∆εύτερς γύρς των δηµτι-
κών εκλγών: ∆ήµαρς Πειραιώς Τ.
Βυλδήµς και Θεσσαλνίκης Μ. Πα-
παδπυλς.
Μάιuς
22 Μαΐυ: Παραπέµπνται 24 πρωτεργά-
τες της δικτατρίας µε την κατηγρία της
εσάτης πρδσίας και της στάσης.
Ιuύνιuς
6 Ιυνίυ: Κρίση στ ΠΑΣΚ. Α. Πα-
πανδρέυ διαγράει απ τ κµµα 11 στε-
λέη πρερµενα απ τη ∆ηµκρατική
Aµυνα.
11 Ιυνίυ: Ψήιση τυ νέυ Σύνταγµα-
τς στη Bυλή. H αντιπλίτευση απέει,
διαωνώντας για τις υπερευσίες τυ
Πρεδρυ της ∆ηµκρατίας.
12 Ιυνίυ: Κ. Καραµανλής υπάλλει
επισήµως αίτηση εισδής της Ελλάδας
στην ΕΚ.
19 Ιυνίυ: Κων. Τσάτσς εκλέγεται α-
π τη Βυλή Πρεδρς της ∆ηµκρατίας.
Ιuύλιuς
2 Ιυλίυ: Aρεις Πάγς απαίνεται
τι τ αδίκηµα της εσάτης πρδσίας -
σων συνέπρααν στ πραικπηµα της
21ης Απριλίυ ήταν «στιγµιαί». Απαλ-
λάσσνται πάσης ευθύνης σι συνεργά-
στηκαν µε τη ύντα µετά την επικράτηση
τυ πραικπήµατς.
28 Ιυλίυ: Αρίει η δίκη των πραικπη-
µατιών.
Αύγuυστuς
23 Αυγύστυ: Λήη της δίκης των πραι-
κπηµατιών. Επιάλλεται τη θανατική
πινή στυς Γ. Παπαδπυλ, Ν. Μακα-
ρέ και Στ. Παττακ, η πία, µε κυερ-
νητική απαση, µετατρέπεται σε ισια
κάθειρη. Σε ισια άλλι 8 πραικπηµα-
τίες.
Σεπτέµþριuς
13 Σεπτεµρίυ: Λήγει η δίκη των ασανι-
στών της ΕΣΑ. Καταδίκη σε µακρρνια
υλάκιση µν τριών διικητών τυ στρα-
τπέδυ ΕΑΤ–ΕΣΑ. Μικρτερες πινές
σε 13 αιωµατικύς και υπαιωµατικύς.
∆εκέµþριuς
23 ∆εκεµρίυ: ∆λνείται Ρίτσαρντ
Γυέλς, «σταθµάρης» της CIA στην
Ελλάδα. Την ευθύνη αναλαµάνει η
«Επαναστατική ργάνωση 17 Νέµρη».
30 ∆εκεµρίυ: Λήγει η δίκη τυ Πλυτε-
νείυ. Σε ισια ι ∆. Ιωαννίδης, Στ. Βαρ-
νάας και Ν. Ντερτιλής. Σε πλυετή κά-
θειρη ι Γ. Παπαδπυλς και Ν. αγ-
ριανάκς.
1975
• Αρίυν ι εργασίες συντήρησης και α-
ναστήλωσης των µνηµείων της Ακρπλης.
• Η Αραιλγική Εταιρεία εκινά τη συ-
στηµατική ανασκαή τυ Ραµνύντα.
• « θίασς» τυ Θδ. Αγγελπυλυ.
• «Κελλί µηδέν» τυ Γιάννη Σµαραγδή.
• «Βι–γραία» τυ Θανάση Ρετή.
• Aρης Αλεάνδρυ: Τ κιώτι.
• Tάσς Aθανασιάδης: Oι ρυρί της
Aαΐας.
• Μένης Κυµανταρέας: Βιτενία υαλικών.
• Αλεάνδρα ∆εληγιώργη: ι ωνές.
• Tάσς ∆ενέγρης: Θάνατς στην πλατεία
Kάνιγγς.
• Σάκης Παπαδηµητρίυ: H παρακα-
µπτήρις.
• Θάνατς ρέστη Μακρή (1899–1975).
• Θάνατς Ανδ. Εµπειρίκυ (1901–1975).
• Θάνατς Νίκυ Κααδία (1910–1975).
• Θάνατς Γιάννη Σιδέρη (1898–1975).
• Θάνατς Μαρίας Ράλλη (1905–1975).
• Θάνατς Σπυρ. Μαρινάτυ (1901–1975).
1976
Ιανuυάριuς
28 Ιανυαρίυ: Εκπαιδευτική µεταρ-
ρύθµιση στις γραµµές, εκείνης τυ
1964. Θεσπίεται εννεαετής υπρεω-
τική εκπαίδευση, καθιερώνεται η δη-
µτική ως επίσηµη γλώσσα της Εκπαί-
δευσης και της ∆ιίκησης και καταρ-
γείται η διδασκαλία των Aραίων
Eλληνικών απ τ πρωττυπ στ Γυ-
µνάσι.
Φεþρuυάριuς
9 Φερυαρίυ: Τ Συµύλι Υπυργών
της ΕΚ κάνει απδεκτή την αίτηση της
Ελλάδας για πλήρη ένταη.
Μάιuς
1 Μαΐυ: O Aλέκς Παναγύλης σκτώ-
νεται σε τραί.
Αύγuυστuς
9 Αυγύστυ: Τ τυρκικ πλί «Σισµίκ
1» αρίει έρευνες για πετρέλαι στ Αι-
γαί. Η κυέρνηση πρσεύγει στ ∆ιε-
θνές ∆ικαστήρι της άγης.
1976
• «άππυ Νταίη» τυ Παντ. Βύλγαρη.
• «Τ άλλ γράµµα» τυ Λάµπρυ Λιαρ-
πυλυ.
• ∆ηµήτρης ατής: Τ διπλ ιλί.
• Νάσς Βαγενάς: Η συντενία.
• Τλης Κααντής: Η παρέλαση.
• Θάνατς K. Mυσύρη (1903–1976).
• Θάνατς Νικ. Ανδριώτη (1906–1976).
• Θάνατς Τ. Παπατσώνη (1895–1976).
• Θάνατς κτάιυ Μερλιέ (1897–1976).
• Θάνατς Επαµ. Θωµπυλυ (1878–1976).
• Θάνατς Τ. Μπαάυερ (1913–1976).
1977
Ιανuυάριuς
27 Ιανυαρίυ: Συνάντηση κρυής Μα-
καρίυ – Ντενκτάς καταλήγει σε ναυάγι.
Φεþρuυάριuς
12 Φερυαρίυ: Nέα συνάντηση Μακα-
ρίυ – Ντενκτάς υπ την πρεδρία τυ Γ.
Γ. τυ ΗΕ, Κυρτ Βαλντάιµ.
Αύγuυστuς
3 Αυγύστυ: Πεθαίνει αριεπίσκπς
Μακάρις. Βαθύτατ πένθς σε Κύπρ
και Ελλάδα.
Σεπτέµþριuς
3 Σεπτεµρίυ: Τν Μακάρι διαδέεται
Σπ. Κυπριανύ, πυ εκλέγεται ωρίς αντί-
παλ, µέρι τέλυς της θητείας τυ απδη-
µήσαντς.
19 Σεπτεµρίυ: ∆ιαλύεται η Βυλή και
πρκηρύσσνται πρωρες εκλγές.
Νuέµþριuς
20 Νεµρίυ: Εκλγική νίκη της Ν.∆. µε
41,68%. Τ ΠΑΣΚ αιωµατική αντιπ-
λίτευση, µε 25,31% και 93 έδρες.
29 Νεµρίυ: Παραίτηση Γ. Μαύρυ απ
την ηγεσία της Ε∆ΗΚ
∆εκέµþριuς
2 ∆εκεµρίυ: Νές πρεδρς της Ε∆ΗΚ ,
Ιωάννης ίγδης.
1977
• Στην Εύα Κυνυρίας (Λυκύ), αρίει
να ανασκάπτεται η έπαυλη τυ Ηρώδη
τυ Αττικύ.
• «Κυνηγί» τυ Θδ. Αγγελπυλυ.
• «Τ αρύ πεπνι» τυ Παύλυ Τάσιυ.
• «Μια ωή σε θυµάµαι να εύγεις» της
Φρίντας Λιάππα.
• Νίκς Κάσδαγλης: Μυθλγία.
• Μήτσς Αλεανδρπυλς: Φύλλα τερά.
• Κώστας Παπαγεωργίυ: Τ Γιτάπατ.
• Αντώνης Συρύνης: ι συµπαίκτες.
• Σταύρς Bαύρης: Πιήµατα.
• Περικλής Συρίδης: H αίσσα.
Στις 23 Σεπτεµρίυ 1974, µε νµθετικ διάταγµα της κυέρνησης εθνικής εντητας, τ KKE νµιµπιείται έ-
πειτα απ 27 ρνια συνεύς παρανµίας. Eπυλώννται έτσι τα τραύµατα τυ εµύλιυ πλέµυ, αλλά δεν γε-
υρώνεται τ ρήγµα στις γραµµές τυ ελληνικύ κµµυνιστικύ κινήµατς. Στη ωτγραία, ι δύ υλευτές
τυ KKE εσωτερικύ, Λ. Kύρκς και Mπάµπης ∆ρακπυλς (αριστερά) και, σε «απσταση ασαλείας», ι πέντε
υλευτές τυ KKE, Mίνα Γιάννυ, Xαρ. Φλωράκης, Γρ. Φαράκς, Kώστας Kάππς και ∆. Γντικας (ωτ.: ∆έλτα).
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 7
1978
• Σύνδεσµς Ελλήνων Βιµηάνων
µετνµάεται σε Σύνδεσµ Ελληνικών
Βιµηανιών.
• «1922» τυ Νίκυ Κύνδυρυ.
• «ι τεµπέληδες της εύρης κιλά-
δας» τυ Νίκυ Παναγιωτίδη.
• «∆υ εγγάρια τν Αύγυστ» τυ
Κώστα Φέρρη.
• Τηλέµας Αλαέρας: Απ’ αρµή.
• Μένης Κυµανταρέας: Η κυρία Κύ-
λα .
• Γιώργς Ιωάννυ: Τ δικ µας αίµα.
• Πέτρς Xάρης: Hµέρες ργής.
• Eκτ. Kακναάτς: Oδς Λαιστρυγ-
νων.
• Mίλτ. Σατύρης: Πιήµατα 1945–1971.
• Θάνατς Κυέλης (1888–1978).
• Θάνατς Σίας Βέµπ (1910–1978).
• Θάνατς Aρη Αλεάνδρυ
(1922–1978).
1979
Ιανuυάριuς
11 Ιανυαρίυ: Ιω. Πεσµαγλυ ιδρύει
τ Κµµα τυ ∆ηµκρατικύ Σσιαλισµύ
(Κ∆ΗΣ).
Φεþρuυάριuς
25 Φερυαρίυ: ∆λνείται διαη-
τς για τη δράση τυ επί δικτατρίας, α-
στυνµς ε.α. Π. Μπάµπαλης. Την ευθύνη
αναλαµάνει η ργάνωση «Ιύνης ’78».
Μάρτιuς
19–20 Μαρτίυ: Ατελέσρη συνάντηση
κρυής Κυπριανύ – Ντενκτάς.
Μάιuς
19 Μαΐυ: Συνάντηση Κυπριανύ – Ντεν-
κτάς. Συµωνείται η επανάληψη των συ-
νµιλιών στις 15 Ιυνίυ 1979.
28 Μαΐυ: Αθήνα: Υπγράεται η Συνθή-
κη Eνταης της Ελλάδας στην ΕΚ.
Oκτώþριuς
3 κτωρίυ: Επίσηµη επίσκεψη K. Κα-
ραµανλή στη Μσα.
Νuέµþριuς
13 Νεµρίυ: Επίσηµη επίσκεψη K. Κα-
ραµανλή στη Λαϊκή Κίνα.
1979
• δυσσέας Ελύτης τιµάται µε τ Ν-
µπελ Λγτενίας.
• Αναστάσις ρλάνδς πραγµατ-
πιεί νέες ανασκαές στη Μεσσήνη.
• «Ταίδι τυ µέλιτς» τυ Γ. Πανυσ-
πυλυ.
• «Περιπλάνηση» τυ ριστ. Xριστ-
ή.
• «Εριστς στην κεντρική λεωρ»
τυ Παντελή ερύ.
• «Ανατλική περιέρεια» τυ Βασίλη
Βαέα.
• Μάρω ∆ύκα: Αραία Σκυριά.
• Αλέ. Κτιάς: Αντιπίησις αρής.
• Tάσ. Λειαδίτης: Eγειρίδι ευθανα-
σίας.
• Aθως ∆ηµυλάς: H µίρα των πεπρω-
µένων.
• Aυτκτνία N. Πυλαντά (1936–1979).
• Θάνατς Κώστα Κτιά (1921–1979).
• Θάνατς Aγγ. Tεράκη (1907–1979).
• Θάνατς Ανδ. υγγπυλυ (1891–1979).
• Θάνατς Σωκρ. Καραντινύ (1906–1979).
• Θάνατς Eης Φερεντίνυ (1915–1979).
• Θάνατς ∆ηµήτρη Ψαθά (1907–1979).
Nικηρς Σταµατάκης
• Mαν. εάκης: O θάνατς τυ ιππικύ.
• Θάνατς Φιλ. Φίνυ (1908–1977).
• Θάνατς Μαρίας Κάλλας (1923–1977).
• Θάνατς Βασίλη Ρώτα (1889–1977).
• Θάνατς Μεν. Λυντέµη (1906–1977).
• Θάνατς Σίας Μαυρειδή–Παπαδά-
κη (1905–1977).
1978
Φεþρuυάριuς
13 Φερυαρίυ: Συνµιλίες Ελλάδας –
Τυρκίας για την υαλκρηπίδα κατα-
λήγυν σε ναυάγι.
Μάρτιuς
10 Μαρτίυ: ∆ιαπραγµατεύσεις Καρα-
µανλή – Ετσείτ απαίνυν άκαρπες.
Μάιuς
20 Μαΐυ: Πρσωρύν στη Ν.∆. ι Κ.
Μητστάκης και Παύλς Βαρδινγιάν-
νης, πυ είαν εκλεγεί υλευτές µε τ
Kµµα Νειλελευθέρων, και Αθ.
Κανελλπυλς. Κ. Μητστάκης α-
ναλαµάνει τ υπυργεί Συντνισµύ
και Αθ. Κανελλπυλς τ υπυργεί
ικνµικών.
Ιuύνιuς
21 Ιυνίυ: Θεσσαλνίκη: ισυρς σει-
σµς 6,5 Ρίτερ. Τριάντα πέντε νεκρί.
Oκτώþριuς
22 κτωρίυ: ∆ηµτικές εκλγές. Σε
Αθήνα, Πειραιά και Θεσσαλνίκη εκλέ-
γνται υπψήιι υπστηριµενι απ
τα κµµατα της αντιπλίτευσης.
∆εκέµþριuς
15 ∆εκεµρίυ: Νέα απαση τυ ∆ιε-
θνύς ∆ικαστηρίυ, πυ κρίνει εαυτν
αναρµδι να εετάσει την πρσυγή
της Ελλάδας για την ρθέτηση της υ-
αλκρηπίδας.
Η δεκαετία τυ 1970 άρισε µε κα-
κύς ιωνύς για την Kύπρ. T
«Εθνικν Μέτωπν», ένα συνωµτι-
κ, τρµκρατικ κατασκεύασµα
ανθρώπων της ύντας και γριι-
κών, είε θέσει µν σκπ τυ την
εντωση τυ Mακαρίυ.
O Γρίας ετίµαε την επιστρή
τυ στ νησί...
O Mακάρις ήταν εµπδι στα σέ-
δια της ύντας για µια διτµική
νατϊκή λύση τυ Kυπριακύ, την -
πία η δικτατρία θα παρυσίαε
ως ένωση για να δρέψει εθνικές περ-
γαµηνές και να απκτήσει, επιτέ-
λυς, «λαϊκν έρεισµα».
1970
Μάρτιuς
8 Μαρτίυ: Αντιµακαριακί άλ-
λυν κατά τυ πρεδρικύ ελικπτέ-
ρυ. O Μακάρις σώεται ως εκ
θαύµατς. Oργανωτές της αππει-
ρας έρνται Πλύκαρπς Γεωρ-
κάτης και υντικς συνταγµα-
τάρης ∆. Παπαπστλυ.
15 Μαρτίυ: O Γεωρκάτης δλ-
νείται απ αγνώστυς, σε ερηµική
τπθεσία κντά στη Λευκωσία.
1971
Απρίλιuς
5 Απριλίυ, Aθήνα: Γρίας, σε µε-
γάλη δηµσια συγκέντρωση πρδια-
γράει τυς στυς τυ, εν ψει της
σεδιαµενης επανδυ τυ στην
Κύπρ: καταγγελία συνθηκών Λν-
δίνυ και υρίης, καταγγελία τυ
Μακαρίυ ως ανθενωτικύ, αγώνας
για την ένωση.
Ιuύνιuς
19 Ιυνίυ: Παπαδπυλς στέλ-
νει στν Μακάρι επιστλή ητώ-
ντας τυ να απδεθεί τ σέδι ει-
ρήνευσης πυ τυ πρτείνει ίδις
και τν απειλεί µε µέτρα αν δεν συµ-
µρωθεί.
24 Ιυνίυ: Απαράδεκτες αρακτη-
ρίει Μακάρις τις απειλές τυ δι-
κτάτρα στην απάντησή τυ και δη-
λώνει τι δεν θα δεθεί «νθες λύ-
σεις» τυ Κυπριακύ.
Αύγuυστuς
29 Αυγύστυ: Γρίας «διαεύ-
γει» των ρυρών τυ και αναωρεί
για την Κύπρ. ∆ύ µέρες αργτερα
απιάεται δυτικά της Λεµεσύ.
Ιδρύει την ΕΚΑ Β’ και πρετιµά-
ει ένπλ ενωτικ αγώνα.
1972
Σεπτέµþριuς
29 Σεπτεµρίυ: Μακάρις καταγ-
γέλλει τν Γρία τι επλίει παρά-
νµες µάδες µε στ την ανατρπή
τυ.
1973
Μάρτιuς
8 Μαρτίυ: Γρίας και η δικτατ-
ρία των Αθηνών υπκινύν τυς
τρεις Κύπριυς µητρπλίτες να κα-
θαιρέσυν τν Aριεπίσκπ Μα-
κάρι µε τ αιτιλγικ τι είναι α-
συµίαστη η άσκηση πλιτικών και
εκκλησιαστικών καθηκντων.
Ιuύλιuς
14 Ιυλίυ: Η µείων Σύνδς της
Eκκλησίας της Kύπρυ καθαιρεί
τυς τρεις µητρπλίτες.
Αύγuυστuς
9 Αυγύστυ: Συλλαµάνεται υ-
παρηγς τυ Γρία, Σταύρς Σταύ-
ρυ, ταγµατάρης τυ ελληνικύ
στρατύ. Bρίσκεται στην κατή τυ
σέδι δλνίας τυ Μακαρίυ.
Oκτώþριuς
7 κτωρίυ: Νέα απτυηµένη α-
ππειρα δλνίας τυ Μακαρίυ
απ µέλη της ΕΚΑ Β΄ .
1974
Ιανuυάριuς
27 Ιανυαρίυ: Πεθαίνει στ κρησύ-
γετ τυ, στην Kύπρ, Γ. Γρίας.
υπαρηγς τυ, Γ. Καρύσς, δια-
τάσσει αναστλή δράσης της ΕΚΑ
Β΄.
Ιuύλιuς
2 Ιυλίυ, Αθήνα: Aπασίεται
πραικπηµα κατά τυ Μακαρίυ.
Xρνς: 15 Ιυλίυ, ώρα 8.30 π.µ.
3 Ιυλίυ: Μακάρις ητεί την ανά-
κληση 650 Ελλαδιτών αιωµατικών α-
π την Εθνική Φρυρά.
15 Ιυλίυ: Μνάδες της κυπριακής
εθνρυράς και τυ ελληνικύ
στρατύ πυ σταθµεύυν στην Κύ-
πρ εκτελύν πραικπηµα, κατ’ ε-
ντλή της ύντας Ιωαννίδη. Bµ-
αρδίεται τ Πρεδρικ Μέγαρ.
Μακάρις, σώεται και µετααίνει
στ Λνδίν. ι πραικπηµατίες τ-
πθετύν πρέδρ της Κύπρυ τν
N. Σαµψών.
17 Ιυλίυ: H Aθήνα πληρρείται
απατικές ετιµασίες της Tυρκίας
στ λιµάνι της Μερσίνας, αλλά δεν α-
ντιδρά. Στην Κύπρ, η Εθνρυρά
εαπλύει άγρι κυνηγητ εναντίν
των µακαριακών.
20 Ιυλίυ: Τυρκικά στρατεύµατα α-
πιάνται στη ρεια ακτή της
Κύπρυ και εγκαθιστύν πργεύ-
ρωµα στην Κερύνεια. Στην Ελλάδα,
κηρύσσεται επιστράτευση, η πία α-
πλώς επιεαιώνει την ελεεινή κατά-
σταση διάλυσης των ενπλων δυνά-
µεων απ τη δικτατρία.
25 Ιυλίυ: Αρίυν στη Γενεύη συ-
νµιλίες µεταύ Βρετανίας, Ελλάδας
και Τυρκίας, ι πίες καταλήγυν
µετά 5 µέρες σε συµωνία κατάπαυ-
σης τυ πυρς στη γραµµή τυ «Αττί-
λα 1».
Kύπρς 1970-1974
8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
Tυ Γιώργυ ∆ελαστίκ
T
1972, πέντε λκληρα ρνια µετά τ σετερι-
σµ της ευσίας, τ δικτατρικ καθεστώς ει
στιγµές ευρίας, καθώς διευρύνεται η διεθνής
τυ αναγνώριση. Oι υυπυργί Eωτερικών
της Γαλλίας, Zαν ντε Λιπσκί, της Oµσπν-
διακής Γερµανίας, Πάυλ Φρανκ και της Bρε-
τανίας, λρδς Λίµερικ παρελαύνυν στην
Aθήνα, ενώ στις 17 Nεµρίυ αικνείται η
πρώτη κινεική αντιπρσωπεία και την επµένη ι Σιετι-
κί υπγράυν µε τη ∆EH συµωνία για την εγκατάστα-
ση ατµηλεκτρικύ σταθµύ στυς Φιλίππυς της Kαά-
λας.
H επίσκεψη µως πυ πρκαλεί πλιτική θύελλα είναι ε-
κείνη τυ υπυργύ Eωτερικών των HΠA Oυίλιαµ P-
τερς, πίς υσικά συναντάται µε τν δικτάτρα Γ.
Παπαδπυλ. O τέως πρωθυπυργς Π. Kανελλπυλς
την επικρίνει σδρτατα, αναέρντας σε δηλώσεις τυ:
«Zητύµε να παύση η Oυάσιγκτν να παρεµαίνη εις τα ε-
σωτερικάς υπθέσεις της Eλλάδς, υπστηρίυσα και ενι-
σύυσα αµέσως ή εµµέσως ένα καθεστώς πυ επελήθη
και διατηρείται εις την ευσίαν µε την παραίασιν των αν-
θρωπίνων δικαιωµάτων (...). Eαιτίας της πλιτικής της
Oυάσιγκτν των τελευταίων ετών απενώννται αι νέαι
γενεαί γενικώτερν απ τ αµερικανικν έθνς, µε επικιν-
δύνυς συνεπείας είσυ διά την Eλλάδα και διά τας
HΠA».
O έµπειρς πλιτικς έρει πλύ καλά τι λέει. Hδη απ
τις αρές τυ ρνυ τα πανεπιστήµια της ώρας ρίσκ-
νται σε αναρασµ, καθώς ι ιτητές ητύν τη διενέρ-
γεια εκλγών στυς ιτητικύς συλλγυς, των πίων
πρΐστανται διρισµένα ργανα της ύντας. Πρσυγές
στα πρωτδικεία, «παράνµες» συνελεύσεις και απές σε
πληθώρα σλών ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυµάτων,
αλλά και των ανωτέρων σλών υπµηανικών λη την ά-
νιη δηµιυργύν ένα τέτι κλίµα, ώστε η ύντα ανα-
κινώνει τη διενέργεια ιτητικών εκλγών για τις 20 N-
εµρίυ. Eλπίει τι µε τ συνδυασµ νθείας, τρµκρα-
τίας και εκλγής κάπιων διακσµητι-
κών πραγµατικών αντιπρ-
σώπων των ιτητών θα ε-
κτνώσει την κατάσταση,
πρσδίδντας και κάπια ν-
µιµάνεια στα διικητικά
συµύλια και ως εκ τύτυ
στ καθεστώς.
Aυτή η επίαση ιλελευθε-
ρπίησης είναι αναγκαία
για την παραπλάνηση της ελ-
ληνικής και διεθνύς κινής
γνώµης, καθώς την ίδια ρ-
νιά τ καθεστώς κλιµακώνει
τις πρσπάθειες για την ύψι-
στη απστλή τυ, πυ είναι
η πρδσία της Kύπρυ. Στις
αρές Φερυαρίυ η ύντα
καταδίδει δηµσίως στυς
Tύρκυς, τι η κυέρνηση
της Kύπρυ έει πρµηθευτεί
µυστικά πλα απ την Tσε-
σλακία, τα πία υλάσ-
σνται στα υπγεια της
Aριεπισκπής, και εαναγκάει τη
Λευκωσία να τα παραδώσει στν
OHE.
H Aθήνα επλίει την ακρδειά
EOKA B΄, η πία δηµιυργεί συνθή-
κες ακήρυτυ εµυλίυ πλέµυ
στην Kύπρ, ενώ ταυτρνα τ δι-
κτατρικ καθεστώς ργανώνει την α-
ππειρα εκκλησιαστικύ πραικπή-
µατς εκ µέρυς των τριών µητρπλι-
τών τυ νησιύ, ι πίι απαιτύν τε-
λεσιγραικά την παραίτηση τυ Mα-
καρίυ. «Ως πρδσία θα κατελγίε-
τ ηµίν η τιαύτη τυ λαύ εγκατάλει-
ψις και υγή. Tων λύκων επερµένων
πιµήν υκ αίησι τα πρατα και
εύγει», τυς απαντά περήανα Mα-
κάρις.
Nθες ιτητικές
εκλγές
Eν ψει τυ εγκλήµατς πυ ετιµά-
ει στην Kύπρ, η ύντα έει ανάγκη
πρκαταρκτικής εκτνωσης της εσω-
τερικής πίεσης µέσω µιας υπτυπώ-
δυς ιλελευθερπίησης, ώστε να α-
ντέει καλύτερα στη θύελλα πυ θα
πρκαλέσει η πρδσία. Oµως, η ύση
τυ καθεστώτς δεν επιδέεται τέτι-
υ είδυς καλλωπισµύς.
Στις 14 Nεµρίυ διεάγνται, εν εί-
δει γενικής δκιµής, ιτητικές εκλ-
γές µν στην Πάτρα. T πανεπιστή-
µι αυτ έει επιλεγεί γιατί αντί για
πρύτανη έει πρεδρ έναν... απ-
στρατ στρατηγ (!) και ως εκ τύτυ
θεωρείται απ τα πι ασαλή για τη
ύντα. T ιάσκ πως είναι πρωτ-
ανές, καθώς η κάλπη «εαανίεται»
για δεκαπέντε λεπτά και ι αντιδικτα-
τρικί ιτητές ανακαλύπτυν στα
καανάκια των αδευτηρίων τυ πα-
νεπιστηµίυ σταυρωµένα ψηδέλτια.
H απκάλυψη της νθείας κινητ-
πιεί λυς τυς ιτητές της ώρας
και έτσι ι εκλγές στα υπλιπα AEI,
στις 20 Nεµρίυ, λαµάνυν ώρα
εν µέσω συλλήψεων, τρµκρατίας, α-
πών, καταγγελιών. T σέδι της δι-
κτατρίας απτυγάνει παταγωδώς,
καθώς υδείς αναγνωρίει τα απτελέ-
σµατα πυ ανακινώνυν τα ργανα
τυ καθεστώτς.
Tώρα πλέν είναι αδύνατ να ανα-
κπεί η δυναµική τυ ιτητικύ κινή-
H εέγερση
τυ Πλυτενείυ
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 9
Πλυτενεί, Nέµρις 1973. Mέσα σε τρεις µέρες, η λαϊκή
δυσαρέσκεια δεκαετιών, συµπυκνωµένη σε αισθήµατα απστρής
πρς τη δικτατρία, έγινε εέγερση. Φιτητές και πλήθη λαύ διαδηλώνυν
εναντίν της ύντας (ωτ. κάτω: Aί Aναγνωστπυλι).
Aθήνα, 4 Iυλίυ 1972. Στιγµές ευρίας για τ δικτατρικ καθεστώς. O υπυργς Eωτερικών των HΠA,
Oυίλιαµ Pτερς, επισκέπτεται την Aθήνα και συναντάται µε τν δικτάτρα Παπαδπυλ. Θύελλα αντι-
δράσεων εκ µέρυς τυ πλιτικύ κσµυ (ωτ.: N.Λ. Φλώρς).
µατς. Eτσι, ταν στις 16 Iανυαρίυ
1973 η ύντα δίνει στη δηµσιτητα
τ πρσέδι ενς Kαταστατικύ
Xάρτη για την Aνώτατη Παιδεία, η α-
ντίδραση των ιτητών είναι άµεση
και δυναµική. H απή ταύτατα γενι-
κεύεται σε λα τα AEI της ώρας.
Στις 10 Φερυαρίυ εκδίδεται τ
νµθετικ διάταγµα 1347/73, µε τ -
πί η ύντα δίνει στν εαυτ της τ
δικαίωµα να διακπτει την αναλή
και να στρατεύει αµέσως συς ιτη-
τές απέυν απ τα µαθήµατά τυς.
Στις 14 Φερυαρίυ αστυνµικές δυ-
νάµεις εισάλλυν στ Πλυτενεί
και υλκπύν δεκάδες ιτητές και
ιτήτριες µπρστά στα µάτια των µε-
λών της συγκλήτυ, η πία παραιτεί-
ται σύσσωµη τ απγευµα της ίδιας µέ-
ρας.
Eως τις 20 Φερυαρίυ έυν
στρατευθεί, άσει τυ νέυ διατάγµα-
τς, 97 ιτητές. Oι ελπίδες µως της
ύντας να απκεαλίσει µε τν τρ-
π αυτ τ ιτητικ κίνηµα απδει-
κνύνται ρύδες. Στις 21 Φερυαρί-
υ, 4.000 ιτητές κατακλύυν τ κτί-
ρι της Nµικής, απ τα αµιθέατρα
ώς την ταράτσα, πυ σηµατίυν µε
αρτνια τη λέη «Eλευθερία».
Aπ ρ σε ρ ι έγκλειστι
ιτητές επαναλαµάνυν τν περί-
ηµ ρκ: «Eµείς ι ιτηταί των
Aνωτάτων Eκπαιδευτικών Iδρυµάτων
ρκιµενι εις τ νµα της Eλευθε-
10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
ρίας να αγωνισθώµεν µέρι τέλυς διά
την κατύρωσιν των ακαδηµαϊκών ε-
λευθεριών, τυ πανεπιστηµιακύ ασύ-
λυ, της ανακλήσεως λων των κατα-
πιεστικών νµων και διαταγµάτων.
Oρκιµεθα συµπαράστασιν εις λν
τν ιτητικν κσµν της Eλλάδς,
πίς ασανίεται. H ία και η τρ-
µκρατία δεν θα περάσυν. Zήτω
ιτητικς κσµς της Eλλάδς». Tα
συνθήµατα «Kάτω η ύντα», «Eλλάς
Eλλήνων Φυλακισµένων», «∆εν περνά
ασισµς» δνύν την καρδιά της
Aθήνας. Eκατντάδες άτµα συγκε-
ντρώννται γύρω απ τη Nµική. H α-
στυνµία τυς απωθεί ίαια, αλλά
κσµς συγκεντρώνεται πάλι και πάλι.
Tη νύτα, δεκάδες κεριά ανάυν
στην δ Aκαδηµίας, σε µια υή,
αλλά εύγλωττη έκραση συµπαράστα-
σης πρς τυς έγκλειστυς ιτητές, ι
πίι απωρύν απ τ κτίρι αναί-
µακτα τ απγευµα της επµενης ηµέ-
ρας. H ηθική νίκη τυς είναι τεράστια.
Στις 20 Mαρτίυ γίνεται νέα κατάλη-
ψη της Nµικής, αλλά πέντε ώρες µετά
την έναρή της πρύτανης Kωνστα-
ντίνς Tύµπας καλεί τις αστυνµικές
δυνάµεις τυ καθεστώτς να εισά-
λυν στ κτίρι και να αιµατκυλή-
συν τυς περίπυ 3.000 ιτητές πυ
ρίσκνται εκεί. Eκατντάδες είναι ι
τραυµατίες και ι συλληθέντες.
H πρεία πρς
την εέγερση
Tρεις µλις ηµέρες αργτερα, στις 23
Mαρτίυ, µετέπειτα Πρεδρς της
∆ηµκρατίας Kων. Tσάτσς γράει
πρς τν Kων. Kαραµανλή, πίς
ρίσκεται στ Παρίσι, αναερµενς
στ ιτητικ κίνηµα:
«Tελικώς, αυτ τ πρώτ κίνηµα α-
ντιστάσεως, αν ευδκιµήσει, θα ελέγ-
εται απ άλλας δυνάµεις, ι απ
µας. Aυτήν την κατασκευήν νέων αρι-
στερών δυνάµεων την επέτυε η ύ-
ντα µε τν άθλιν ειρισµν τυ ιτη-
τικύ».
Aπ τα τέλη Mαρτίυ τ ιτητικ
κίνηµα εµανίει επιανειακή ύεση,
αν και διάυτη είναι η εντύπωση τι µε
την έναρη της νέας ακαδηµαϊκής ρ-
νιάς θα πρέπει να αναµένεται έκρηη.
Στ µεταύ µως, η ύντα κυριαρ-
εί άνετα στ πλιτικ επίπεδ. Eυ-
δετερώνει πανεύκλα τ κίνηµα τυ
Nαυτικύ πριν καν αυτ εκδηλωθεί,
καταργεί µε ένα ακµη νθ δηµψή-
ισµα τη µναρία, απλύει σεδν -
λυς τυς πλιτικύς κρατύµενυς,
ργανώνει µέσω της EOKA B΄ τη δεύ-
τερη αππειρα δλνίας τυ Mακα-
ρίυ (την πρώτη την είε ργανώσει τ
1970) στις 7 Oκτωρίυ – ευτυώς πά-
λι ανεπιτυώς. Aκριώς την επµένη,
στις 8 Oκτωρίυ, δικτάτρας Πα-
παδπυλς επιειρεί την «πλιτικ-
πίηση» της ύντας, διρίντας κυ-
έρνηση ανδρεικέλων της µε επικεα-
λής τν Σπύρ Mαρκείνη και πρθε-
ση να ργανώσει κάπια στιγµή νθες
εκλγές, ώστε τ καθεστώς να εµανι-
στεί πλέν ως «λαπρλητ».
H λύση Mαρκείνη απτελεί την έ-
µπρακτη απάντηση της δικτατρίας
και στν Kωνσταντίν Kαραµανλή,
πίς µε δηλώσεις τυ στις 23 Aπριλί-
υ σπάει τη σιωπή πυ είε τηρήσει α-
κµη και κατά τη διάρκεια της κατάλη-
ψης της Nµικής και καλεί τη ύντα
«να καλέση τν ασιλέα, πυ συµλί-
ει τη νµιµτητα και να παραωρήση
την θέσιν της εις µίαν ισυράν και έ-
µπειρν κυέρνησιν. H κυέρνησις αυ-
τή, ασκύσα δι’ ωρισµένν ρνν ε-
κτάκτυς ευσίας, θα δηµιυργήση,
µακράν απ πάθη και αντεκδικήσεις,
τας συνθήκας πυ θα επιτρέψυν να
λειτυργήσει η δηµκρατία εις την
Eλλάδα...».
Eδώ Πλυτενεί!
Στ µεταύ, πως αναµενταν, η έ-
ναρη της ακαδηµαϊκής ρνιάς σηµα-
τδτεί την έναρη κινητπιήσεων,
την περαιτέρω πλιτικπίηση τυ
ιτητικύ κινήµατς πυ είε εκδη-
λωθεί έντνα στη Nµική και την α-
πρριψη τυ µαρκεινικύ πειράµα-
τς.
H αναταραή εντείνεται απ τις αρ-
ές Nεµρίυ, καθώς τ δικτατρικ
καθεστώς αρνείται να ικανπιήσει τ
αίτηµα για ιτητικές αραιρεσίες και
πράλλει ως πιθανή ηµερµηνία διε-
αγωγής τυς τη 15η Φερυαρίυ
1974. Παρ’ λα αυτά, η κατάληψη τυ
Πλυτενείυ την ηλιλυστη Tετάρτη
14 Nεµρίυ αρίει εντελώς αυθρ-
µητα, ωρίς την απαση κανενς ρ-
γάνυ. Tη νύτα ρίσκνται κλεισµέ-
νι µέσα στ Πλυτενεί µν περί-
πυ 1.500 ιτητές, ενώ λίγες εκατ-
ντάδες άτµα είναι αυτά πυ συρρέ-
υν απέω.
Tην Πέµπτη, µως, τα πράγµατα αλ-
λάυν. H συγκρτηση Συντνιστικής
Eπιτρπής µε εκπρσώπυς 13 απ τις
15 σλές της Aθήνας, η λειτυργία ι-
συρύ ραδιωνικύ σταθµύ πυ α-
κύγεται σε λη σεδν την Aθήνα και
η συρρή ιλιάδων λαύ πυ εκράει
µε κάθε τρπ τη συµπαράστασή τυ
πρς τυς ιτητές, πυ και αυτί έ-
υν πλέν γίνει ιλιάδες, µεταάλ-
λυν ριικά τ τπί. Tαυτρνα κα-
ταλαµάννται τα Πανεπιστήµια της
Θεσσαλνίκης και της Πάτρας.
Tην Παρασκευή 16 Nεµρίυ ι
µν τ κέντρ της Aθήνας, αλλά και
πλλά ακµη τµήµατά της παρυσιά-
υν την ψη εσηκωµένης πλης. ∆ε-
κάδες ιλιάδες άνθρωπι είναι στυς
δρµυς και διαδηλώνυν ή ειρκρ-
τύν τυς διαδηλωτές, ενώ απ πλλά
παράθυρα ακύγνται τα ραδιωνα
να µεταδίδυν στη διαπασών τις εκπ-
µπές τυ πµπύ τυ Πλυτενείυ.
Aπ τις 7.30 τ ράδυ αρίυν ι
εκκαθαριστικές επιειρήσεις της αστυ-
νµίας για την απµάκρυνση τυ κ-
σµυ απ την περιή τυ Πλυτενεί-
υ. O κσµς, µεθυσµένς απ την ε-
ασµένη για πλλά ρνια γεύση ελευ-
Aπ την κατάληψη τυ κτιρίυ της Nµικής Σλής Aθηνών στις 21-22 Φερυαρίυ 1973. Aνεασµένι στην ταράτσα
τυ κτιρίυ, ι ιτητές καλύν σε συµπαράσταση τυς πλίτες της Aθήνας (ωτ.: N.Λ. Φλώρς).
θερίας, δεν υπωρεί. ∆ακρυγνα,
γκλµπ και σαίρες της αστυνµίας α-
ναλαµάνυν δράση. Oι διαδηλωτές
στήνυν δράγµατα για να εµπδί-
συν την επέλαση των πραιτωριανών
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 11
Aθήνα, Φερυάρις 1973. Eιδική µεταείριση επιυλάσσυν ι αστυνµικές δυνάµεις της δικτατρίας στυς πλίτες
πυ συµπαρίστανται στυς εεγερµένυς ιτητές της Nµικής (ωτ.: N.A. Φλώρς).
Παπαδπυλς – Iωαννίδης. O δικτά-
τρας και διικητής της διαητης
EΣA, ταν ακµα ι σέσεις τυς ήταν
ανέελες. Στ τέλς, για να λκλη-
ρωθεί κύκλς της πρδσίας, δεύ-
τερς θα ανατρέψει τν πρώτ και θα
τάσει η ώρα στ έσατ σκαλπάτι
της ήττας και της καταισύνης (ωτ.
Aί Φλώρυ).
τυ καθεστώτς. Πέτυν ι πρώτι
νεκρί. Aιµυρτι µεταέρνται στ
Πλυτενεί ι πρώτι τραυµατίες.
Oµως ιλιάδες νέι παραµένυν στις ε-
πάλεις.
O ραδισταθµς τυ Πλυτενείυ
δίνει τν παλµ, καθώς ητάει απ τν
κσµ αίµα, άρµακα και γάες, υπ
τν ή των πυρλων πλων και
των σειρήνων των ασθενρων:
«Eδώ Πλυτενεί! Eδώ Πλυτε-
νεί! Eλληνικέ λαέ, τ Πλυτενεί θα
µείνει τ πρπύργι και η εστία τυ α-
γώνα. Oλς λας να συσπειρώνεται
γύρω απ τυς ώρυς τυ Πλυτενεί-
υ, να παραµείνει στυς δρµυς της
Aθήνας και να κατεεί στυς δρµυς
κάθε µεγάλης πλης της Eλλάδας. T
Πλυτενεί είναι υρωµέν µε τα
στήθη των ιτητών… O αγώνας µας
είναι κινς. Eίναι αγώνας αντιυντι-
κς. Eίναι αγώνας αντιδικτατρικς.
Eίναι αγώνας αντιιµπεριαλιστικς. Kά-
τω η δικτατρία! Zήτω η δηµκρατία!».
Eει έρθει η ώρα των τανκς. Στις 2
παρά τέταρτ της νύτας της Παρα-
σκευής πρς Σάατ τάνυν µπρ-
στά στην πύλη τυ Πλυτενείυ. Oι
εκπµπές τυ σταθµύ έυν πλέν
τραγικ τν: «Eίµαστε άπλι! Eίµα-
στε άπλι! Oι ιτητές ρίσκνται α-
πέναντι στα τανκς. Oι αντάρι είναι
αδέλια µας, δεν θα µας πυρλή-
συν. Aγωνιµαστε για µια καλύτερη
και ελεύθερη Eλλάδα. Nα καθρίυ-
µε µνι µας τις τύες τυ λαύ µας.
Aγωνιµαστε για τη λευτεριά αυτύ
τυ τπυ. Eλληνικέ λαέ, έω απ τ
Πλυτενεί ρίσκνται τανκς και έ-
υν στραµµένες τις µπύκες των κα-
ννιών τυς στα παιδιά συ. Aυτή τη
στιγµή, ελληνικέ λαέ, µπρείς να διαπι-
στώσεις πώς µας κατάντησαν ι Aµε-
ρικάνι. ∆εν πρέπει να υθεί ελληνικ
αίµα. Oι άλλ αίµα!».
Oµως τα πληρώµατα των τανκς δεν
τα απτελύν αντάρι. Tα απτε-
λύν επαγγελµατικά στελέη τυ
στρατύ, αδίστακτα ργανα της ύ-
ντας. Oι εκκλήσεις των ιτητών δεν
τυς συγκινύν. Xωρίς δισταγµ, γύρω
στις 3 τα αράµατα τυ Σαάτυ, 17
Nέµρη, τ τανκ της αιώνιας καται-
σύνης γκρεµίει την πύλη τυ Πλυ-
τενείυ. Oι άραρι περνύν. Σαν
ιτλερικά Tάγµατα Eδυ ι πραιτω-
ριανές δυνάµεις τυ καθεστώτς, κυ-
ρίως της EΣA και των ΛOK, υλκ-
πύν, τραυµατίυν και συλλαµά-
νυν εκατντάδες ιτητές και στη συ-
νέεια επιδίδνται σε ένα υδαί πλιά-
τσικ, γεµίντας τις τσέπες τυς µε
ρήµατα, τσιγάρα, σκλάτες ή άλλα
τριµα πυ είε πετάει κσµς
στυς έγκλειστυς ιτητές.
Στα νσκµεία, ργανα της ύ-
ντας πρπηλακίυν, τυπύν ή συλ-
λαµάνυν τραυµατίες πυ µεταέρ-
νται εκεί.
T πρωί τυ Σαάτυ δικτάτρας
Παπαδπυλς κηρύσσει και πάλι επι-
σήµως στρατιωτικ νµ. «Tα γεγντα
των τελευταίων ηµερών απέδειαν την
ύπαριν συνωµσίας των εθρών της
∆ηµκρατίας(!)» ισυρίεται µε απύθ-
µεν θράσς στ σετικ διάγγελµά τυ.
Aνάλγη η στάση και τυ πρωθυ-
πυργύ–ανδρείκελυ Σπ. Mαρκείνη,
πίς µετααίνει την Tρίτη 20 N-
εµρίυ στ Πεντάγων πρς «ενηµέ-
ρωση» και κατπιν δηλώνει µπρστά
στις τηλεπτικές κάµερες πρς τυς
στρατιωτικύς ηγέτες της σαγής:
«Eισηγύµενς πρς τν πρεδρν
της ∆ηµκρατίας (σ.σ. εννεί τν δι-
κτάτρα), κατά τ Σύνταγµα αρµδιν
να κηρύει τν στρατιωτικν νµ, εί-
ν πλήρη συνείδησιν της πλιτικής
σηµασίας της εισηγήσεώς µυ… Nα έ-
ετε συνείδησιν ήσυν τι επιτελείτε
τ καθήκν σας, ίσως δις, ως να επλε-
µύσατε µε εωτερικν εθρν(!)… O
εθρς τυ Eθνυς και της ∆ηµκρα-
τίας δεν θα περάση. Kαι πάλιν εµείς θα
είµεθα ι νικηταί».
∆εν θα περάσει ύτε εδµάδα απ
τις δηλώσεις αυτές και Σπύρς Mαρ-
κείνης θα έει εκ νέυ επανέλθει στ
πλιτικ περιθώρι, τελεσίδικα. Στις
3.30 τα αράµατα της Kυριακής, 25
Nεµρίυ, τα τανκς κυλύν και πάλι
στυς δρµυς της Aθήνας. Aυτή τη
ρά για να ανατρέψυν τν δικτάτ-
ρα Παπαδπυλ κατ’ εντλήν τυ
αιµσταγύς διικητή της EΣA ∆. Iω-
αννίδη και να υλπιήσυν σε λίγυς
µήνες τη µεγαλύτερη πρδσία στην ι-
στρία τυ σύγρνυ ελληνικύ κρά-
τυς – τ σέδι πυ θα έρει την
Tυρκία ως δύναµη κατής της µισής
Kύπρυ.
12 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
Tυ Πέτρυ Παπακωνσταντίνυ
M
έσα στ µικρ ιδιωτικ αερπλάν τυ Γάλλυ πρέδρυ
Bαλερί Zισκάρ ντ’ Eστέν, πυ τν µετέερε εσπευσµένα –νύ-
τα της 23ης πρς 24η Iυλίυ 1974– απ τ Παρίσι στην
Aθήνα, πυ τν περίµενε ως απ µηανής θε, Kων. Kαρα-
µανλής ήταν υθισµένς σε σκέψεις. Oύτε η δικαιλγηµένη
επιθυµία για υστερηµία απ τν άνθρωπ πυ είε υπ-
ρεωθεί να ύγει νύτα, έντεκα ρνια νωρίτερα, απ τ αε-
ρδρµι τυ Eλληνικύ και τώρα επέστρεε ως παράκλη-
τς σεδν λυ τυ πλιτικύ κσµυ· ύτε τ παραλήρηµα τυ απίστευτυ
πλήθυς, απ τ Eλληνικ έως τ Σύνταγµα, πυ ώναε ρυθµικά τ νµά
τυ· ύτε η εν λευκώ παράδση της ευσίας απ τν «πρεδρ» της ύντας,
στρατηγ Φαίδωνα Γκιίκη, δεν µετρίασαν τ σκεπτικισµ τυ έµπειρυ π-
λιτικύ, πυ γνώριε καλά πσ µικρή είναι η απσταση ανάµεσα στν θρίαµ-
και την πανωλεθρία σε στιγµές εθνικής κρίσης και πλιτικής θύελλας.
O δρµς για την απκατάσταση της ∆ηµκρατίας δεν ήταν, για τν K. Kα-
ραµανλή, στρωµένς µε ρδπέταλα, αλλά µε νάρκες. Tις πρώτες κρίσιµες ε-
δµάδες, τρεις νάρκες ήταν ι πι επικίνδυνες: Kατ’ αράς, η κληρνµηµέ-
νη απ τη ύντα ηγεσία τυ στρατύ. Eπειτα, άµεσα διαγραµενς κίν-
δυνς νέων, αρύτερων απωλειών στ εθνικ πεδί – ι µν στην Kύπρ
αλλά και στ Aιγαί, πυ η Tυρκία καραδκύσε να ανατρέψει τ στάτυς
κ. Tέλς, τ ενδεµεν να εύγει έλεγς των εελίεων απ τν αστι-
κ πλιτικ κσµ και να περάσει στ «πεδρµι», στις εν πλλίς
ανεέλεγκτες, «στιειακές» δυνάµεις τυ λαύ και (ιδίως) της νελαίας, πυ
κατέκλυαν καθηµερινά τυς δρµυς και τις πλατείες µε έντνα ρισπαστι-
κά – αντιµπεριαλιστικά συνθήµατα. T πρσατ παράδειγµα της Πρτγα-
λίας, πυ η κατάρρευση της ασιστικής δικτατρίας, µε την «Eπανάσταση
των γαριάλων», είε δηγήσει τη ώρα, εν είδει συµπιεσµένυ ελατηρίυ πυ
απελευθερώνεται, στ άλλ άκρ τυ πλιτικύ άσµατς, ήταν αρκετ για
να τρδτεί µε σκτεινές έγνιες τν συντηρητικ πλιτικ.
O σηµατισµς της «κυέρνησης εθνικής εντητας», αντικατπτρίει πιστά
την πλιτική στρατηγική τυ K. Kαραµανλή για τν αρακτήρα της µεταπ-
λίτευσης: ασικς κρµς της κυέρνησης απαρτιταν απ στελέη της
πρδικτατρικής EPE πιστά
στν ίδι –µν Παναγιώτης
Kανελλπυλς, τελευταίς
πρδικτατρικς αρηγς τυ
κµµατς, απέρριψε τη θέση
τυ αντιπρέδρυ πυ τυ
πρτάθηκε, λωµένς πυ η
ευσία παραδθηκε στν K.
Kαραµανλή, παρά την αρική
πρθεση των στρατιωτικών να
ρίσυν πρωθυπυργ τν ί-
δι. ∆ύ νευραλγικά υπυρ-
γεία, τ Eθνικής Aµύνης και
τ ∆ηµσίας Tάεως, παρα-
δθηκαν σε δύ ακραινείς
δειύς πλιτικύς –της εµπι-
στσύνης, πάντως τυ K. Kα-
ραµανλή– τυς Eυ. Aέρω
και Σλωνα Γκίκα, σε µια εµ-
ανή πρσπάθεια καθησυα-
σµύ των στρατιωτικών, ενώ
τ επίσης κρίσιµ υπυργεί
Eσωτερικών ανατέθηκε στν
δεδηλωµέν καραµανλικ
–και ιλασιλικ– Γ. Pάλλη.
Aρκετά υπυργεία δθηκαν σε πλιτι-
κύς πρερµενυς απ τη δειά πτέ-
ρυγα της Eνωσης Kέντρυ, επικεα-
λής της πίας, Γ. Mαύρς, ανέλαε την
αντιπρεδρία της κυέρνησης και τ υ-
πυργεί Eωτερικών. Aντιθέτως, απ-
κλείστηκαν απ την κυέρνηση «εθνικής
εντητας», τσ η κµµυνιστική Aρι-
στερά σ και η υπ τν Aνδρέα Πα-
πανδρέυ αριστερή πτέρυγα της Eνω-
σης Kέντρυ.
Παρ’ λα αυτά, γρήγρα έγινε ανερ
τι K. Kαραµανλής πυ γύρισε απ τ
Παρίσι δεν ήταν Kαραµανλής της πρ-
δικτατρικής EPE. Eίτε απ πεπίθηση
είτε απ ανάγκη είτε και απ τα δύ,
πρώρησε σε ρηικέλευθα µέτρα, πυ
ώθησαν την εύθραυστη ακµα Eλληνική
∆ηµκρατία πλύ µακρύτερα απ τα α-
συκτικά στενά πλαίσια πυ την περι-
ριαν κατά τα µετεµυλιακά ρνια.
Σταθµί σ’ αυτήν την πρεία ήταν τ
κλείσιµ τυ στρατπέδυ πλιτικών ε-
ρίστων της Γυάρυ και η αµνήστευση
λων των πλιτικών κρατυµένων
–πρώτη πράη της νέας κυέρνησης– η
νµιµπίηση τυ KKE στις 23 Σεπτεµ-
ρίυ, ύστερα απ 27 ρνια διωγµών
και κατατρεγµών και η αναγγελία δηµ-
ψηίσµατς για την ριστική επίλυση
τυ πλιτειακύ, στ πί K. Kαρα-
µανλής επέλεε στάση αυστηρής υδετε-
ρτητας. Παράλληλα, µε αργά αλλά
σταθερά ήµατα, δρµλγήθηκε η «κά-
θαρση», µε τν εκτπισµ των πρωται-
τίων της δικτατρίας στην Tια, αρικά,
και ύστερα στν Kρυδαλλ, και µε την
αντικατάσταση της ανώτατης ηγεσίας
τυ στρατεύµατς.
Σε λιγτερ απ πέντε µήνες, K. Kα-
ραµανλής έει σταθερπιήσει απα-
σιστικά τη θέση τυ: πλυκµµατισµς
έει απκατασταθεί, µε τη δηµιυργία
της «Nέας ∆ηµκρατίας», τυ ΠAΣOK,
της Eνωσης Kέντρυ και µε την απκα-
τάσταση της νµιµης λειτυργίας των
δύ KK.
Eκλγική επικράτηση
T κµµα τυ K. Kαραµανλή επικρά-
τησε σαρωτικά στις εκλγές της 17ης
Nεµρίυ απσπώντας, υπ τ κρά-
τς και τυ διλήµµατς «Kαραµανλής ή
τανκς», τ 54,37% των ψήων, πσ-
στ ρεκρ στη µεταπλεµική Eλλάδα.
H κατ’ εήν ευνύµενη απ τν Kα-
ραµανλή για τ ρλ της αιωµατικής
αντιπλίτευσης, Eνωση Kέντρυ, κατέ-
κτησε ντως τη δεύτερη θέση µε τ
20,42%, ενώ τ ρισπαστικ ΠAΣOK
της επής τυ «ιάγκ» καθηλώθηκε
στ 13,58% –και A. Παπανδρέυ, α-
πγητευµένς, σκέτηκε πρς στιγµήν
να συνείσει την ακαδηµαϊκή τυ κα-
ριέρα στις HΠA. Tέλς, η κατ’ νµα
µν «Eνωµένη Aριστερά» περιρίε-
ται στ 9,45%, τη ειρτερη µεταπλε-
µική εκλγική επίδσή της. Λίγ αργ-
τερα, στις 8 ∆εκεµρίυ, K. Kαραµαν-
H απκατάσταση
της ∆ηµκρατίας
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 13
Iύλις 1974. H κυέρνηση Eθνικής Eντητας, στην αίθυσα
συνεδριάσεων τυ Yπυργικύ Συµυλίυ στη Bυλή, σε απαρτία.
O K. Kαραµανλής, αριστερά, πλαισιωµένς απ τυς . Zλώτα και Γ. Pάλλη.
Kάτω: Aερδρµι Eλληνικύ, νύτα 23ης πρς 24η Iυλίυ 1974.
O K. Kαραµανλής γαίνει απ τ αερπλάν πυ τυ διέθεσε πρεδρς
της Γαλλίας Zισκάρ ντ’ Eστέν για να έλθει επειγντως στην Aθήνα.
Aθήνα, ράδυ της 23ης Iυλίυ 1974. Πανηγυρισµί στην Aθήνα µετά την εί-
δηση της πτώσης της δικτατρίας Iωαννίδη και της αναήτησης πλιτικής λύ-
σης (ωτ.: Aρεί Iδρύµατς Kωνσταντίνς Γ. Kαραµανλής).
λής απαλλάσσεται απ την απειλή ενς
εν δυνάµει απσταθερπιητικύ π-
λυ ευσίας, καθώς στ δηµψήισµα
για τ πλιτειακ ελληνικς λας α-
παίνεται µε τ µη επιδεµεν αµι-
σήτησης 69,2% υπέρ της αασίλευτης
δηµκρατίας.
H καραµανλική µεταπλίτευση λ-
κληρώθηκε, στ πλιτικ επίπεδ, τ
καλκαίρι τυ 1975. Στις 7 Iυνίυ ε-
γκρίθηκε απ τη Bυλή, µε τις 208 ψή-
υς των υλευτών της Nέας ∆ηµ-
κρατίας, τ νέ Σύνταγµα της ώρας,
πυ θέσπιε ένα είδς πρεδρευµενης
δηµκρατίας. Στα περισστερα σηµεία
τυ, νές καταστατικς άρτης ε-
µπνεταν απ τη λγική τυ Συντάγµα-
τς της ∆υτικής Γερµανίας, αν και ι ε-
κτεταµένες αρµδιτητες πυ παρείε
στν Πρεδρ της ∆ηµκρατίας, ιδίως
σε ,τι αρά τη διάλυση της Bυλής
και την κήρυη κατάστασης εκτάκτυ
ανάγκης, και ι περιρισµί στ συνδι-
καλιστικ δικαίωµα, τυ δίνυν µια πα-
τερναλιστική- αυταρική ριά. ∆ώδε-
κα µέρες αργτερα, εκλέγεται απ τη
Bυλή Πρεδρς της ∆ηµκρατίας α-
καδηµαϊκς και πρσωπικς ίλς τυ
πρωθυπυργύ Kων. Tσάτσς – η Eνω-
ση Kέντρυ και η E∆A είαν πρτείνει
τν Π. Kανελλπυλ, ενώ ΠAΣOK
και KKE ψήισαν λευκ.
Tυς επµενυς µήνες, λκληρώθη-
κε µε ταύτατυς ρυθµύς η «κάθαρ-
ση», περιρισµένη στν στεν κύκλ
των πρωταιτίων της 21ης Aπριλίυ και
των αριασανιστών, ύστερα απ την
απαση τυ Aρείυ Πάγυ να αρα-
κτηρίσει «στιγµιαί» τ αδίκηµα τυ
πραικπήµατς. Στη δίκη των πρωται-
τίων, η «τρικα» Παπαδπυλυ–Πατ-
τακύ–Mακαρέυ καταδικάστηκαν α-
π τ Eετεί –υπ την πρεδρία τυ I.
Nτεγιάννη– εις θάνατν, απαση πυ
θα µετατραπεί απ τν K. Kαραµανλή
σε ισια κάθειρη. Eίε πρηγηθεί τ
«πραικπηµα της πιτάµας», µια απε-
γνωσµένη αππειρα λίγων ιωαννιδι-
κών να καταλάυν κάπιες µνάδες
τυ στρατύ και να διαπραγµατευθύν
την αµνήστευση των υντικών.
H έδς απ τ NATO
Στ ναρκπέδι της εωτερικής πλι-
τικής, η κυέρνηση εθνικής εντητας υ-
πρεώθηκε να «δεθεί» την απώλεια
τυ 40% της Kύπρυ µε τν «Aττίλα
II», πυ εελίθηκε επί των ηµερών
της. Kαθώς µια στρατιωτική αντιπαρά-
θεση µε την Tυρκία θα ήταν, υπ τις
δεδµένες συνθήκες, λέθρια για την
Eλλάδα, K. Kαραµανλής υπρεώ-
θηκε να πντάρει απκλειστικά στ
πλιτικ πεδί. Σε µια εντυπωσιακή,
για συντηρητικ πλιτικ, κίνηση
πρωθυπυργς απέσυρε, στις 14 Aυ-
γύστυ τυ 1974, την Eλλάδα απ τ
στρατιωτικ σκέλς τυ NATO. Στ ε-
σωτερικ µέτωπ, «η απώρηση απ
τ NATO ήταν τ άνιγµα της αλί-
δας για τη διαυγή της εκρηκτικά συσ-
σωρευµένης λαϊκής αγανακτήσεως» ε-
ναντίν των Aµερικανών, πως µε α-
πλιστική ειλικρίνεια αναγνωρίεται
στα Aρεία τυ Iδρύµατς Kαραµαν-
λή.
Mακρπρθεσµα, µως, K. Kαρα-
µανλής είδε ως µναδική δ για τη
θωράκιση τυ εθνικύ ώρυ την έντα-
14 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
9 Iυνίυ 1975. O πρωθυπυργς Kων. Kαραµανλής υπγράει τ νέ Σύνταγµα της Eλλάδας (ωτ.: K. Mεγαλκνµυ).
Mια ειραψία πυ
σράγισε συµ-
λικά τ τέλς
µιας επής πυ
η αρή της ανά-
γεται πλλά ρ-
νια πριν απ την
απριλιανή δικτα-
τρία. O Kων. Kα-
ραµανλής έει
µλις ρκισθεί
πρωθυπυργς
και δέεται τα
συγαρητήρια
τυ Φ. Γκιίκη,
πρέδρυ µιας
δηµκρατίας πυ
αιωρείται ακµη,
αµήανη και ω-
ρίς ταυττητα.
η της ώρας, ως ιστιµ µέλς, στην
EOK. Σπνδυλική στήλη της εωτερι-
κής πλιτικής τυ K. Kαραµανλή ήδη
απ τ 1959, η ευρωπαϊκή στρατηγική
ενσάρκωνε τις ελπίδες τυ ισυρτε-
ρυ τµήµατς τυ ικνµικύ και π-
λιτικύ κατεστηµένυ για την έδ
της ώρας απ τ περιθώρι και την α-
ναρρίησή της στην «πρώτη ταύτητα»
τυ δυτικύ κσµυ. H πλιτική ιλ-
σία της «ωτισµένης, ευρωπαϊκής
∆ειάς» απτυπώθηκε και στην ικ-
νµική–κινωνική πλιτική τυ K. Kα-
ραµανλή, η πία την πρώτη διετία της
πρωθυπυργίας τυ σραγίστηκε απ
µέτρα ενίσυσης των κατώτερων εισ-
δηµάτων και επέκτασης τυ ικνµι-
κύ ρλυ τυ κράτυς. Oρισµένες επι-
λγές τυ, πως η επιλή έκτακτης
ρλγικής εισράς ύψυς 10 δισε-
κατµµυρίων στα µεγάλα εισδήµατα
για τις ανάγκες της εθνικής άµυνας και
ι εθνικπιήσεις τυ συγκρτήµατς
Aνδρεάδη, των αστικών συγκινωνιών
και των διυλιστηρίων Aσπρπύργυ,
τ 1976, θα πρκαλέσυν έντνες αντι-
δράσεις τυ Συνδέσµυ Eλληνικών
Bιµηανιών, πίς θα ρεώσει
στν K. Kαραµανλή και στν υπυργ
Συντνισµύ Παν. Παπαληγύρα ψι-
µη... «σσιαλµανία», αν και στην πραγ-
µατικτητα δεν επρκειτ παρά για
καθυστερηµένα µέτρα ερθλγισµύ
ενς «επαριώτικυ» καπιταλισµύ, α-
γκυλωµένυ απ πελατειακές σέσεις
µε την εκάσττε πλιτική ευσία.
Πρεία πρς EOK
Στα µέσα τυ 1976, K. Kαραµανλής
είε πετύει τυς άµεσυς στυς τυ:
O στρατς, υπ τν έλεγ τυ πλέν,
είε απσυρθεί ριστικά στυς στρα-
τώνες και η Aριστερά, στ συντριπτικά
µεγαλύτερ πσστ της, είε ενσωµα-
τωθεί στ κινυλευτικ παινίδι.
Aπλυτς κυρίαρς τυ παινιδιύ, ε-
γκαινίασε µια δειά στρή τσ στην
εσωτερική σ και στην εωτερική π-
λιτική, µε κύρι στ την «πειθαρη-
µένη» πρεία πρς την EOK. Στ ικ-
νµικ πεδί εγκαινιάστηκε µια περί-
δς λιττητας, συνδευµενη απ αυ-
ταρικά µέτρα κατά τυ απεργιακύ
δικαιώµατς, µε απκρύωµα τν
διαητ νµ 330, µε τν πί υ-
πυργς Aπασλησης Kων. Λάσκα-
ρης ιλδησε, κατά δήλωσή τυ, να
καταργήσει την πάλη των τάεων –για
να πρκαλέσει, µως, τ πι εκτεταµέ-
ν και ίαι απεργιακ κύµα της µε-
ταπλίτευσης. Παράλληλα, άρισε η
πρσπάθεια απκατάστασης των
στρατιωτικών δεσµών µε τ NATO, η
πία έµελλε να λκληρωθεί αργτε-
ρα, επί πρωθυπυργίας Γ. Pάλλη, µε
την πλήρη επανένταη.
∆ιαισθανµενς την πρϊύσα θ-
ρά της παράταής τυ, πρωθυπυρ-
γς πρώρησε σε πρωρες εκλγές,
στις 20 Oκτωρίυ τυ 1977, ελπί-
ντας τι θα ανανέωνε την κινυλευ-
τική τυ αυτδυναµία άρη στ εκλγι-
κ σύστηµα της υπερ-ενισυµένης ανα-
λγικής. H νίκη τυ θα απδειθεί πύρ-
ρεια: H Nέα ∆ηµκρατία αναδείθηκε
µεν πρώτ κµµα, µε 41,85%, αλλά ση-
µειώνντας απώλεια δώδεκα πσστι-
αίων µνάδων µέσα σε λιγτερ απ
τρία ρνια.
Aκµα ειρτερα, τ δικµµατικ
σύστηµα N.∆.–E.K., πυ ήλπιε να δια-
µρώσει αριτέκτνας της µεταπ-
λίτευσης, καταρρέει, καθώς η Eνωση
Kέντρυ τυ Γ. Mαύρυ συγκεντρώνει
µλις 11,95%, ενώ αιωµατική αντιπ-
λίτευση αναδεικνύεται τ ρισπαστι-
κ ΠAΣOK τυ A. Παπανδρέυ. Στ
ώρ της Aριστεράς, ηγεµνική δύνα-
µη αναδεικνύεται τ «ρθδ» KKE
τυ Xαρ. Φλωράκη, ενώ η µετριπαθέ-
στερη «Συµµαία» (µε κρµ τ KKE
εσωτερικύ) κατααραθρώνεται στ
2,72%.
O K. Kαραµανλής αντέδρασε επιτα-
ύνντας τη διάλυση τυ Kέντρυ µε
την τακτική της «διεύρυνσης» της Nέας
∆ηµκρατίας, και εασαλίντας µε
τν τρπ αυτ «µεταγραές» υλευ-
τών, άρη στις πίες θα εκλεγεί πρε-
δρς της ∆ηµκρατίας, αήνντας
στν Γ. Pάλλη τν Γλγθά της επµε-
νης εκλγικής αναµέτρησης.
Παράλληλα, επικέντρωσε λη τυ τη
δραστηριτητα στην επιτάυνση της έ-
νταης της ώρας στην EOK µε στ
να δηµιυργηθύν τετελεσµένα για την
πια µελλντική κυέρνηση. Oι πρ-
σπάθειές τυ δικαιώθηκαν στις 28
Mαΐυ τυ 1979, ηµέρα πυ υπγράε-
ται στ Zάππει η συµωνία πλήρυς
και ιστιµης ένταης της Eλλάδας στην
Eυρωπαϊκή Kιντητα – µια πράη
πυ απτέλεσε, πλιτικά και συµλι-
κά, τη θριαµευτική αυλαία της καρα-
µανλικής µεταπλίτευσης.
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 15
O K. Kαραµανλής µε τν πρεδρ των HΠA, Tίµι Kάρτερ, στν κήπ τυ
Λευκύ Oίκυ (ωτ.: Aί Φλώρυ).
Λνδίν, Oκτώρις 1975. O K. Kαραµανλής µε τν Bρεταν µλγ τυ, Xάρλντ
Oυίλσν, στν αριθµ 10 της Nτάυνινγκ Στριτ (ωτ.: Press Association).
Tυ Eυάνθη Xατηασιλείυ
∆ρ Iστρίας Πανεπιστηµίυ Λνδίνυ
M
ετά τη µεταπλίτευση, η ελληνική δι-
πλωµατία αντιµετώπισε πληθώρα
πρληµάτων, κυρίως στην αντιπαρά-
θεση µε την Tυρκία, στην Kύπρ και
στ Aιγαί. Παράλληλα, έπειτα απ
την επτάρνη διπλωµατική απµ-
νωση, η Aθήνα ειλε να εναρµνίσει
την πλιτική της µε τ διεθνές περι-
άλλν της ύεσης, να αναητήσει ένα νέ σηµεί ι-
σρρπίας στις σέσεις µε τις HΠA, να πρωθήσει τ
στ της ένταης στην EOK, αλλά και να δραστηρι-
πιηθεί στις σέσεις µε τν ανατλικ συνασπισµ και
τν Tρίτ Kσµ. Aντιµέτωπες µε τύτ τ συνδυασµ
πρληµάτων, πρκλήσεων και ευκαιριών, ι κυερνή-
σεις K. Kαραµανλή (1974-80) και Γ. Pάλλη (1980-81),
µε υπυργύς Eωτερικών τυς ∆. Mπίτσι (1974-77),
Π. Παπαληγύρα (1977-78), Γ. Pάλλη (1978-80) και K.
Mητστάκη (1980-81) πρώρησαν σε µια ευρεία ανα-
µρωση της ελληνικής εωτερικής πλιτικής.
H κλιµάκωση της τυρκικής πίεσης στ Aιγαί, µετά
την τυρκική εισλή στην Kύπρ, δηµιυργύσε ένα
νέ πρληµα ασάλειας για την Eλλάδα.
1974–1980:
Nέα εωτερική
πλιτική
H αµισήτηση απ την Aγκυρα –ε-
κτς της υαλκρηπίδας– τυ εναέρι-
υ ώρυ τυ Aιγαίυ, τυ δικαιώµα-
τς της Eλλάδας να επεκτείνει τα ωρι-
κά της ύδατα ή να επλίσει τα νησιά
τυ ανατλικύ Aιγαίυ, καθώς και ι
απειλητικές δηλώσεις Tύρκων επισή-
µων, ώθησαν την ελληνική κυέρνηση
να αναδιργανώσει την άµυνα της ώ-
ρας, να ανανεώσει τ στρατιωτικ υλι-
κ και των τριών Oπλων και να ιδρύ-
σει πλεµικές ιµηανίες πυ θα µεί-
ωναν την εάρτηση απ τ εωτερικ
στ πεδί τυ πλεµικύ υλικύ. Eτσι,
απκαταστάθηκε η ισρρπία στρα-
τιωτικών δυνάµεων στ Aιγαί. Oι δύ
ώρες ρέθηκαν στα πρθυρα τυ π-
λέµυ, ταν τ καλκαίρι τυ 1976, η
Tυρκία απέστειλε τ ερευνητικ σκά-
ς «SISMIK I» (πρώην «Xρα») για
παράνµες έρευνες στην ελληνική υ-
αλκρηπίδα. Ωστσ, η έγκαιρη κι-
νητπίηση των ελληνικών δυνάµεων,
η ελληνική πρσυγή στ Συµύλι
Aσαλείας, σε συνδυασµ µε την απει-
λή τυ K. Kαραµανλή πρς τυς Aµε-
ρικανύς τι η κρίση δεν θα έµενε στ
επίπεδ των ελληντυρκικών σέσε-
ων, αλλά θα γενικευταν (µε πιθανή α-
νάµιη και τυ ανατλικύ συνασπι-
σµύ), υπρέωσαν την Aγκυρα να α-
νακαλέσει τ σκάς της. Tν Iανυά-
ρι τυ 1975, η ελληνική κυέρνηση
πρτεινε στην Aγκυρα την παραπµπή
τυ θέµατς της υαλκρηπίδας στ
∆ιεθνές ∆ικαστήρι της Xάγης (πρτα-
ση στην πία η Eλλάδα εµµένει έως σή-
µερα). H Tυρκία ρέθηκε σε δύσκλη
θέση, καθώς ήταν δύσκλ να απρρί-
ψει µια τέτια διαδικασία· ωστσ, ενώ
16 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
Aριστερά:
O K. Kαραµανλής µε
τν γ.γ. τυ NATO,
Γιε Λυνς,
τ 1974 στις Bρυ-
έλλες, λίγ πριν
απ την απώρηση
της Eλλάδας απ
τ στρατιωτικ σκέ-
λς της Συµµαίας
(ωτ.: Camera
Press). ∆ειά:
Mε τν Σιετικ
ηγέτη, Λενίντ
Mπρένιε, κατά
την επίσκεψή τυ
στη Mσα,
στις 3 Oκτωρίυ
1979.
ραστικά απδεταν την παραπµπή
στ ∆ικαστήρι, παρενέαλε διαρκώς
διαδικαστικά πρσκµµατα και απέτρε-
πε τη δικαστική κρίση. Συναντήσεις τυ
K. Kαραµανλή µε τυς Tύρκυς µ-
λγυς τυ Συλεϊµάν Nτεµιρέλ (Bρυ-
έλλες, Mάις 1975) και Mπυλέντ
Eτσείτ (Mντραί, Mάρτις 1978), κα-
θώς και η σύναψη τυ Πρακτικύ της
Bέρνης, τ θινπωρ τυ 1976, δεν µε-
τέαλαν την τυρκική αυτή στάση. T
1978, δεν συητήθηκε µια ελληνική πρ-
συγή στ ∆ιεθνές ∆ικαστήρι, καθώς
τύτ δεν έει δικαίωµα να επιληθεί
διαράς ωρίς τη σύµωνη γνώµη -
λων των εµπλεκµενων πλευρών (και έ-
λειπε η συναίνεση της Tυρκίας). Aκ-
λύθησαν διαυλεύσεις µεταύ των
δύ ωρών σε επίπεδ γενικών γραµµα-
τέων των υπυργείων Eωτερικών, ι -
πίες µως δεν δήγησαν σε διευθέτηση
της διαράς.
Eλλάδα – ∆ύση
Mετά τ δραµατικ καλκαίρι τυ
1974, η ελληνική κυέρνηση θέλησε επί-
σης να θέσει τις σέσεις της µε τις HΠA
σε νέες άσεις. Aλλωστε, και η επιλγή
της ένταης στην EOK σετιταν, µε-
ταύ άλλων, και µε τη συνειδητή πρ-
σπάθεια της Aθήνας για µείωση της ε-
άρτησης απ την Oυάσιγκτν. O K.
Kαραµανλής, σε επικινωνίες τυ µε
την αµερικανική ηγεσία, τνιε την ανά-
γκη να ασκηθεί πίεση στην Tυρκία, ώ-
στε να συµάλει αυτή στη λύση τυ Kυ-
πριακύ και να δεθεί τη δικαστική επί-
λυση τυ πρλήµατς της υαλκρη-
πίδας. Eπιπλέν, η Eλλάδα έθεσε τ θέ-
µα τυ νµικύ καθεστώτς των αµερι-
κανικών άσεων στη ώρα, για τ πί
διενεργήθηκαν επίπνες διαπραγµατεύ-
σεις, ωρίς µως, µέρι τ 1981, να επι-
τευθεί ριστική συµωνία. Tν Aπρί-
λι τυ 1976, µετά τη σύναψη αµερικα-
ντυρκικής αµυντικής συµωνίας πυ
πρέλεπε την παρή αµερικανικής
στρατιωτικής ήθειας πρς την Aγκυ-
ρα, η ελληνική πλευρά πέτυε τη σύνα-
ψη ανάλγυ ελληναµερικανικύ
«Kειµένυ Aρών», πυ πρέλεπε την
παρή υλικύ και στην Eλλάδα, στη
άση τυ 7:10 - εασαλίντας έτσι τη
διατήρηση της ισρρπίας δυνάµεων
στ Aιγαί. Ωστσ, η Oυάσιγκτν α-
πδείθηκε απρθυµη ή αδύναµη να α-
σκήσει υσιαστική πίεση στην Tυρκία
για επίλυση τυ Kυπριακύ, ακµη και
µετά την εκλγή, τ 1976, ενς νέυ
πρέδρυ, τυ Tίµµυ Kάρτερ. Mάλι-
στα, τ 1978, ι HΠA, παρά τις έντνες
αντιδράσεις της Aθήνας, εγκατέλειψαν
τ εµπάργκ πλων πρς την Tυρκία.
Oι ελληννατϊκές σέσεις καθρί-
στηκαν απ την απώρηση της Eλλά-
δας απ τ στρατιωτικ σκέλς της Συµ-
µαίας, τν Aύγυστ τυ 1974, µετά
την τυρκική εισλή στην Kύπρ. H α-
παση αυτή αργτερα επικρίθηκε, α-
ύ έτσι η Tυρκία µετατρεπταν στ
µν πλήρες µέλς της Συµµαίας στην
περιή. Σύµωνα µως µε τν K. Kα-
ραµανλή, ήταν η µνη ενέργεια στην -
πία µπρύσε να πρωρήσει η κυέρ-
νηση, ώστε να πιέσει τις ισυρές δυτικές
ώρες να δραστηριπιηθύν, και ταυ-
τρνα να ικανπιήσει τ κιν αί-
σθηµα στην Eλλάδα, τ πί είε εε-
γερθεί απ τη στάση των συµµάων.
Πρέπει επίσης να ληθεί υπψη τι, έ-
στω και αν δεν πρκάλεσε επέµαση
των ∆υτικών συµµάων υπέρ της Kύ-
πρυ, η απώρηση της Eλλάδας έπαι-
ε, σύµωνα µε τα διαθέσιµα στιεία,
σηµαντικ ρλ στην επιλή τυ ε-
µπάργκ πλων απ τα νµθετικά σώ-
µατα των HΠA κατά της Tυρκίας, τ
πί έδωσε τη δυναττητα στην Eλλά-
δα να απκαταστήσει την ισρρπία
δυνάµεων στ Aιγαί τ 1975-76.
Oπωσδήπτε, σταδιακά διαάνηκε -
τι η απώρηση της Eλλάδας δεν είε
πρκαλέσει σαρές συµµαικές πιέσεις
πρς την Aγκυρα για τ Kυπριακ, ενώ
είε εαντλήσει τν ρλ της ως µλς
πίεσης στις ισυρές δυτικές δυνάµεις.
Eτσι, η Aθήνα επεδίωε την επάνδ
της στ στρατιωτικ σκέλς της Συµµα-
ίας. Oι διαπραγµατεύσεις απδείθη-
καν επίπνες, καθώς η Tυρκία έθετε
πρσκµµατα στην λκλήρωση της
διαδικασίας. H σετική συµωνία υπ-
γράηκε απ την κυέρνηση Pάλλη, τν
Oκτώρι 1980.
Eλλάδα – Bαλκάνια
Mια απ τις πλέν ρισπαστικές
πρωτυλίες της νέας εωτερικής π-
λιτικής αρύσε τις σέσεις µε τις αλ-
κανικές ώρες. Σε τύτ ηθύσε και
τ κλίµα ύεσης στις σέσεις Aνατλής-
∆ύσης. T 1975, K. Kαραµανλής επι-
σκέθηκε τ Bελιγράδι, τ Bυκυρέ-
στι και τη Σια – η επίσκεψή τυ στη
Bυλγαρία επέτρεψε την πραγµατπί-
ηση της πρώτης ελληνυλγαρικής συ-
νάντησης κρυής επί ένα σεδν αιώ-
να! T αλκανικ άνιγµα της Aθήνας
απδείθηκε επιτυές. Kατά τα επµε-
να ρνια, ι διµερείς σέσεις –ι µ-
νν στ πλιτικ, αλλά και στ ικν-
µικ πεδί– αναπτύθηκαν ραγδαία, ε-
νώ τν Aύγυστ τυ 1975 Kαραµαν-
λής πρτεινε την ανάπτυη διααλκανι-
κής συνεργασίας σε τενικά και ικν-
µικά ητήµατα. H πρταση έγινε δεκτή
απ λα τα αλκανικά κράτη, εκτς της
Aλανίας και τν Iανυάρι 1976 συ-
γκλήθηκε στην Aθήνα η πρώτη ∆ιααλ-
κανική ∆ιάσκεψη. Hταν η πρώτη ρά
πυ, µε ελληνική πρωτυλία, ι ώρες
της ντιανατλικής Eυρώπης συνέρ-
νταν σε µια διαδικασία ειρηνικής π-
λυµερύς συνεργασίας, η πία δεν
στρεταν εναντίν άλλυ αλκανικύ
κράτυς.
Mετά τ επιτυηµέν αλκανικ ά-
νιγµα, ακλύθησε η διάνιη διαύ-
λων επικινωνίας µε τη Σιετική Eνω-
ση. T 1978 υπυργς Eωτερικών Γ.
Pάλλης επισκέθηκε τη Mσα, και α-
κλύθησε, τ επµεν έτς, η επίσηµη
επίσκεψη τυ K. Kαραµανλή, η πρώτη
Eλληνα πρωθυπυργύ στην ιστρία
των ελληνσιετικών σέσεων. Eκτς
απ την ανταλλαγή απψεων, σετικά
µε τη διεθνή κατάσταση, ι ελληνσ-
ιετικές συνµιλίες κρυής απέεραν
σηµαντικές συµωνίες στν ικνµικ
και τν ενεργειακ τµέα. Eπίσης, τ ί-
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 17
δι έτς, 1979, Kαραµανλής επισκέ-
θηκε τ Πεκίν.
Eλλάδα –
Mέση Aνατλή
Παράλληλα, η Eλλάδα δραστηριπι-
ήθηκε για την ανάπτυη σέσεων µε τν
Tρίτ Kσµ, κυρίως τις αραικές ώ-
ρες. O Kαραµανλής επισκέθηκε τ 1976
την Aίγυπτ και τ 1979 τη Συρία, τ
Iράκ και τη Σαυδική Aραία. Oπωσδή-
πτε, πρωθυπυργς απέλεπε και
στην εασάλιση πηγών για την πρµή-
θεια πετρελαίυ, στα ρνια αυτά των
διαδικών πετρελαϊκών κρίσεων. Ωστ-
σ, πέραν τύτυ, τ ενδιαέρν της ώ-
ρας για την εέλιη της κατάστασης στη
Mέση Aνατλή ήταν έντν, πως δεδ-
µένη ήταν και η επιθυµία της να πρσελ-
κύσει υπέρ της Kύπρυ τις αραικές ψή-
υς στν OHE. Eπιπλέν, η Aθήνα α-
ναήτησε την ανάπτυη των ικνµι-
κών σέσεων µε τις αραικές ώρες - έν-
δειη τύτυ, η λειτυργία της πρθµια-
κής γραµµής Bλυ-Tαρτύς.
H πλήρης ένταη στις Eυρωπαϊκές
Kιντητες, απτέλεσε για την κυέρνη-
ση και τν Kαραµανλή πρσωπικά, µεί-
να επιδίωη, πυ σετιταν µε τν
συνλικ µακρπρθεσµ πρσανατλι-
σµ ι µνν της ελληνικής διπλωµα-
τίας ή της ικνµίας, αλλά και της πλι-
τικής και της κινωνίας γενικτερα. Eί-
ναι ενδεικτικ της πρτεραιτητας πυ
απέδιδε η Aθήνα στ στ αυτν, τι η
Συνθήκη Σύνδεσης τυ 1961 επανενεργ-
πιήθηκε την επαύρι της µεταπλίτευ-
σης, τ ∆εκέµρι τυ 1974, ενώ η αίτηση
για πλήρη πρσώρηση κατατέθηκε στις
Bρυέλλες στις 12 Iυνίυ 1975, πέντε η-
µέρες µετά την ψήιση και µια µλις ηµέ-
ρα µετά την επίσηµη έναρη της ισύς
τυ νέυ Συντάγµατς, δηλαδή αµέσως
µλις η Eλλάδα έθασε να πληρί τα τυ-
πικά κριτήρια για να υπάλλει παρ-
µια αίτηση.
H ένταη διευκλύνθηκε απ τ άνιγ-
µα της ελληνικής διπλωµατίας στις ώρες
της δυτικής Eυρώπης. Oι επισκέψεις τυ
K. Kαραµανλή στη Γαλλία και τη ∆υτική
Γερµανία, την άνιη τυ 1975, ήταν ι
πρώτες πυ πραγµατπίησε µετά τη Mε-
ταπλίτευση, ενώ ι πρσωπικές τυ συ-
νεννήσεις, κυρίως µε τν Γάλλ πρε-
δρ, Bαλερί Zισκάρ ντ’ Eστέν και τν
∆υτικγερµαν καγκελάρι, Xέλµυτ
Σµιτ, έπαιαν σηµαντικ ρλ στην επι-
τυία της πρσπάθειας αυτής.
Kαραµανλής
– Nτ’ Eστέν
Tν Iανυάρι και τν Φερυάρι
τυ 1976, µετά απ σύντνες πρσπάθει-
ες, η Eλλάδα κατάερε να υπερκεράσει
την αρική γνωµδτηση της Eπιτρπής
των Eυρωπαϊκών Kιντήτων να συν-
δευθεί η ελληνική ένταη µε ρισµ «πρ-
ενταιακύ καθεστώτς» (πυ θα συνε-
παγταν σαρή καθυστέρησή της) και
να συσετιστεί µε την εέλιη των σέσε-
ων των Kιντήτων µε την Tυρκία. H
ελληνική πλευρά τνισε τι εισδή «υπ
επιτρπεία» ήταν πρσλητική για τη ώ-
ρα και ίδις Kαραµανλής υπγράµµι-
σε στυς πρέσεις των ωρών-µελών της
Kιντητας τι η Eλλάδα δεν θα δεταν
την ένταη «εάν επρκειτ να γίνη κατά
τρπν πυ να θίγη την αιπρέπειαν
τυ έθνυς». Xάρη και στην υπστήριη
τυ Γάλλυ πρέδρυ, Zισκάρ ντ’ Eστέν,
τ Συµύλι Yπυργών των Kιντή-
των απδέθηκε την έναρη διαπραγµα-
τεύσεων, ωρίς να πρλέπεται «πρε-
νταιακή περίδς». Πράγµατι, ι δια-
πραγµατεύσεις άρισαν στις 27 Iυλίυ
1976, στις Bρυέλλες. Eπίσης, κατά τ
πρώτ εάµην τυ 1977 απµακρύνθη-
κε τ ενδεµεν, ύστερα και απ παρεµ-
άσεις τυ πρωθυπυργύ στυς ∆υτικ-
ευρωπαίυς ηγέτες, συσετισµύ των αι-
τήσεων πρσωρήσεως της Eλλάδας, της
Iσπανίας και της Πρτγαλίας (πυ επί-
σης ενείε τν κίνδυν καθυστέρησης της
ελληνικής ένταης).
Mετά τη νίκη τυ στις εκλγές τυ 1977,
Kαραµανλής ενέτεινε τις πρσπάθειές
τυ να επιτύει συµωνία µε τις Kιντη-
τες, κύριι συνεργάτες τυ Π. Παπαλη-
γύρας και κατπιν Γ. Pάλλης, καθώς
και υπυργς Aνευ Xαρτυλακίυ
αρµδις για θέµατα Eυρωπαϊκών Kιν-
τήτων, Γ. Kντγεώργης. Πράγµατι, στ
δεύτερ εάµην τυ 1978, ι διαπραγµα-
τεύσεις επιταύνθηκαν. Στην κρύωση
των διαυλεύσεων, νέα πρσωπική πα-
ρέµαση τυ πρωθυπυργύ, µε επιστλή
τυ πρς τυς ηγέτες των ωρών-µελών,
στις 12 ∆εκεµρίυ 1978, έπαιε καθρι-
στικ ρλ στην υπερκέραση των δυσε-
ρειών και στην εασάλιση καλύτερων -
ρων για την ένταη. Στις 21 ∆εκεµρίυ
1978, στις Bρυέλλες, έπειτα απ µαρα-
θώνιες συητήσεις, ι δύ πλευρές, ελλη-
νική και Kιντική, κατέληαν σε συµω-
νία πάνω στα επίµαα ητήµατα. H Συν-
θήκη Πρσωρήσεως υπγράηκε στ
Zάππει Mέγαρ, στις 28 Mαΐυ 1979. H
Eλλάδα έγινε πλήρες µέλς των Eυρωπαϊ-
κών Kιντήτων την 1η Iανυαρίυ 1981,
ταν στην ευσία ρισκταν η κυέρνη-
ση Pάλλη.
Συµπερασµατικά, στις αρές της δεκαε-
τίας τυ 1980, η εωτερική πλιτική της
Aθήνας είε υπστεί µια αθύτατη µεταλ-
λαγή. Πλήρες ήδη µέλς των Eυρωπαϊ-
κών Kιντήτων, άρα ργανικ τµήµα
τυ δυτικύ κσµυ, η Eλλάδα είε κάνει
µια ασική µακρπρθεσµη επιλγή, πυ
αρύσε συνλικά τ µέλλν τυ έ-
θνυς· είε επίσης ανεύρει τυς µλύς
για την εισρρπηση της αµερικανικής ε-
πιρρής και είε ενισύσει σηµαντικά τ
διεθνές της κύρς· είε απκαταστήσει
την ισρρπία δυνάµεων µε την Tυρκία·
µε ρηικέλευθες πρωτυλίες, είε ανα-
πτύει µαλές σέσεις µε τυς ρειυς
αλκανικύς της γείτνες, εµανιµενη
ως ηγέτης της νέας διααλκανικής συ-
νεργασίας· είε λκληρώσει ένα «άνιγ-
µα» στν αραικ κσµ, ενώ παράλληλα
έκανε εµανή την παρυσία της για πρώ-
τη ρά σε άλλα κέντρα ισύς της διε-
θνύς πλιτικής, πως τη Mσα και τ
Πεκίν. Oλα τύτα ισδυναµύσαν µε µια
πραγµατική διπλωµατική επανάσταση
κατά την περίδ αυτή, την πι εωστρε-
ή παρά πτέ στην ιστρία της ελληνικής
εωτερικής πλιτικής.
Σια, 2 Iυλίυ 1975. Eπίσηµη επίσκεψη τυ K. Kαραµανλή στη υλγαρική πρωτεύυσα και επικδµητι-
κές συνµιλίες µε τν πρεδρ της Bυλγαρίας Tντρ Zίκ (ωτ.: N.Λ. Φλώρς).
18 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
Tυ Kωνσταντίνυ Aγγελπυλυ
Σ
τη δεκαετία ’70 άρισε να εελίσσεται µια νέα άση
στην ιστρία των ελληντυρκικών σέσεων.
Eνθαρρυµένη η Aγκυρα απ τ γεγνς τι την
Eλλάδα κυερνύσε µια µάδα στρατιωτικών, ερα-
σιτενών της πλιτικής –πράγµα πυ είε δηγήσει
υσιαστικώς σε διεθνή απµνωση τη ώρα– απ-
άσισε να πρωρήσει σε µια στρατιωτικπλιτική
επιείρηση µε στ τ άνιγµα µιας σειράς υπθέ-
σεων, πυ θεωρύσε τι ήταν καιρς να «εκαθαρίσει». Στς
της τυρκικής ηγεσίας ήταν να ανίει µια εντάλια διεκδική-
σεων για µια αλλαγή τυ «στάτυς κ» στ Aιγαί, µια θάλασ-
σα πυ η Tυρκία εκτιµύσε τι έει αδικηθεί ιστρικά απ τις
Συνθήκες. Tην αδυναµία της ύντας είε άλλωστε εγκαίρως
διαπιστώσει η τυρκική πλευρά τν Nέµρι 1967, ταν πέτυ-
ε, απειλώντας µε πλεµ τυς συνταγµατάρες, την απσυρση
της ελληνικής µεραρίας απ την Kύπρ.
T 1974 και αύ είε ήδη απ την πρηγύµενη ρνιά «α-
νίει» τ ήτηµα της υαλκρηπίδας (γάντας στ Aιγαί
τ σκάς «Tσανταρλί»), η Aγκυρα πραγµατπίησε στρατιω-
τική εισλή στη Bρεια Kύπρ, µήνα Iύλι. Kαι τν Aύγυ-
στ λκλήρωσε τη στρατιωτική εγκατάστασή της στ νησί, πα-
ρά τ γεγνς τι η συνταγµατική τάη στην Kύπρ είε απ-
κατασταθεί. Kατά τη θεωρία της τυρκικής στρατιωτικής ηγε-
σίας (πυ θα διατηρεί και τις επµενες δεκαετίες), η Aγκυρα α-
πέυγε έτσι την «περικύκλωσή» της απ την Eλλάδα µελλντι-
κώς, στα νώτα της. Eπµενς στς τ Aιγαί, πυ τ τυρ-
κικ καθεστώς θεωρεί τι επί ρνια «ασυκτιά» απ την πα-
ρυσία των ελληνικών νησιών ανατλικά, κντά στις ακτές της
Tυρκίας. Eτσι θα εκινήσει στη δεκαετία εκείνη µια δυνατή
στρατιωτικπλιτική πίεση στη θάλασσα αυτή απ την Aγκυ-
ρα, πρκειµένυ να πεισθεί η Aθήνα τι µια «µιρασιά» σε αυ-
τήν την περιή θα ήταν κάπια στιγµή µια εέλιη αναπευ-
κτη. Για να καταστήσει µάλιστα σαείς τις πρθέσεις της απέ-
ναντι στην Eλλάδα, η Tυρκία ανακινώ-
νει τ 1975 τη δηµιυργία της 4ης Στρα-
τιάς, πλύσιας σε απατικά µέσα, µε
πρσωπ στ Aιγαί και εκτς των δυνά-
µεών της πυ ευπηρετύσαν τυς σε-
διασµύς τυ NATO.
Mε κέντρ τις διεκδικήσεις της στην υ-
αλκρηπίδα, η Aγκυρα σε λη τη διάρ-
κεια της δεκαετίας αυτής, θα επιητεί έ-
ναν πλιτικ διάλγ «ε’λης της ύλης»
για τ Aιγαί. Για τ λγ αυτ, άλλωστε,
αρνήθηκε πεισµατικά, σε κάθε άση των
διαπραγµατεύσεων για την υαλκρηπί-
δα τη νµική πρσέγγιση τυ ητήµατς
(πράγµα πυ δεν επρκειτ να αλλάει
και στις επµενες δύ δεκαετίες). Aησε
επίσης η τυρκική πλευρά εµµέσως να
διαανεί τι µια «ρύθµιση» των «εκκρε-
µτήτων» στ Aιγαί θα είε θετική επί-
δραση και στην υπθεση της de facto δι-
τµηµένης Kύπρυ.
Oταν, στ τέλς της δεκαετίας 1970, ι
συνµιλίες Aθήνας-Aγκυρας διεκπησαν
ωρίς να έει επέλθει καµιά συµωνία, η
Tυρκία είε καταέρει να έυν κατα-
γραεί πρακτικώς αµισητύµενες πε-
ριές υαλκρηπίδας στ Aιγαί και
παραλλήλως είε άλει τα γερά θεµέλια
µιας πίεσης (και απ τρίτες ώρες στη διε-
θνή σκηνή) πρς την Eλλάδα για την ανά-
γκη ενς ελληντυρκικύ πλιτικύ δια-
λγυ στη άση των µνµερών διεκδική-
σεών της στα ητήµατα της υαλκρηπί-
δας, των ωρικών υδάτων, τυ εναερίυ
ώρυ και τυ FIR Aθηνών.
1975–1979
H αµισήτηση απ την Tυρκία των
δικαιωµάτων της Eλλάδας στην υαλ-
κρηπίδα τυ Aιγαίυ και ι συνεείς
πρκλήσεις της Aγκυρας, δήγησαν
στην έναρη διαπραγµατεύσεων µεταύ
αντιπρσωπειών τ 1975. Oι συνµιλίες
διεήθησαν σε δύ άσεις: απ τν
Iύνι 1975 έως τν Iύνι 1976 και απ
τν Nέµρι 1977 έως τν Iανυάρι
1979. Tα δύ µέρη σταµάτησαν τις συν-
µιλίες, διτι στην τελευταία άση τυς έ-
γινε πλέν σαές τι, πέρα απ τις δια-
ωνίες για την υπλή τυ θέµατς στ
∆ιεθνές ∆ικαστήρι της Xάγης, η τυρ-
κική πλευρά στ είε να παρασύρει
την Eλλάδα σε πλιτικές διαπραγµατεύ-
σεις συνλικύ αρακτήρα για τ Aι-
γαί (υαλκρηπίδα, ωρικά ύδατα, ε-
ναέρι ώρ, τερµατική περιή Λή-
µνυ).
Oι θέσεις πυ παρυσίασαν ι δύ
πλευρές στ διάστηµα εκείν είαν ως ε-
ής:
H Aθήνα υπστήριε τι:
α) Tα νησιά έυν υαλκρηπίδα.
) T ρι της υαλκρηπίδας ρί-
σκεται ανατλικά των νησιών τυ Aνα-
τλικύ Aιγαίυ.
γ) Yπάρει συνέεια και εντητα µε-
ταύ τυ ηπειρωτικύ και τυ νησιωτι-
κύ εδάυς της ώρας (άρα τα ελληνι-
κά νησιά δεν είναι δυνατν να εγκλωι-
στύν απ την τυρκική υαλκρηπί-
δα).
H Aγκυρα υπστήριε τι:
α) H υαλκρηπίδα τυ Aιγαίυ µέ-
ρι την «τάρ της Aνατλίας» είναι η
υσική πρέκταση τυ ηπειρωτικύ
τυρκικύ εδάυς µέσα και κάτω απ
τη θάλασσα.
) Tα ελληνικά νησιά δεν έυν ίδια υ-
αλκρηπίδα, αλλά επικάθνται στην
πρέκταση της τυρκικής.
EΛΛA∆A – TOYPKIA
Πιέσεις
στ Aιγαί
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 19
υν απευθείας διαπραγµατεύσεις. H
Aθήνα εγκαταλείπει την πρηγύµενη
θέση της για συνµιλίες µε απκλειστικ
αντικείµεν τη σύνταη συνυπσετικύ
και συµµρώνεται µε τ Συµύλι
Aσαλείας. Eει πρηγηθεί η έδς στ
Aιγαί τυ «Xρα» (πρώην «Σισµίκ»).
H εέλιη αυτή αρπίησε την Aγκυ-
ρα και τν Nέµρι 1976 Συλεϊµάν
Nτεµιρέλ θα δηλώσει στ Παρίσι:
«Πρηγυµένως η Eλλάδα δεν ήθελε να
ακύσει να γίνεται λγς περί Aιγαίυ,
τ πί θεωρύσε ελληνική θάλασσα.
Σήµερα διαπραγµατευµαστε για να
δύµε πώς θα µιράσυµε την υαλ-
κρηπίδα. O ρνς πυ διέρρευσε δεν
πήγε αµένς». Kαι Tύρκς υπυργς
Eωτερικών δηλώνει: «Eίτε µιράυµε
την υαλκρηπίδα, είτε εαρµυµε
κινή έρευνα και συνεκµετάλλευση».
Στην επανάληψη των συνµιλιών στη
Bέρνη (Nέµρις 1976) υπγράεται
τ γνωστ «Πρακτικ», σύµωνα µε τ
πί τα δύ µέρη δεσµεύνται να απέ-
υν απ ενέργειες πυ θα ήταν δυνα-
τν να διαταράυν τις διαπραγµατεύ-
σεις για την υαλκρηπίδα. Στη συνέ-
εια, τ 1977, η Aγκυρα θα δηλώσει τι
δεν αναγνωρίει καµιά δικαιδσία της
Xάγης για την ριθέτηση της υαλ-
κρηπίδας. T θέµα δεν θα έει υσιαστι-
κή συνέεια στη συνάντηση Kαραµανλή
– Eτσείτ στ Mντρέ (1978) και την ε-
πµενη ρνιά ι συνµιλίες για την υ-
αλκρηπίδα θα διακπύν. Aς σηµειω-
θεί τι τ 1978 ι HΠA τερµατίυν τ ε-
µπάργκ των πλων σε άρς της Tυρ-
κίας (έει επιληθεί τ 1975) και τι τ
1980 η Eλλάδα θα επιστρέψει στ στρα-
τιωτικ NATO, µε την περίηµη «Συµ-
ωνία Pτερς».
H υπθεση της υαλκρηπίδας έµεινε
εκκρεµής. Aν η ελληνική πλευρά δεταν
τη θέση της Aγκυρας, ττε η Tυρκία θα
λάµανε τ 50% της υαλκρηπίδας τυ
Aιγαίυ, µε τα νησιά τυ Aνατ. Aιγαίυ,
εγκλωισµένα σ’ αυτήν. Oσ για την πρ-
ταση της Tυρκίας περί κινών εκµεταλ-
λεύσεων (Joint Ventures) η ελληνική
πλευρά έµεινε στη θέση τι πιαδήπτε
τέτια συµωνία µε απκλειστικά ικ-
νµικ περιεµεν, έπρεπε να έει ως α-
παραίτητη πρϋπθεση την πρηγύµε-
νη ριθέτηση της υαλκρηπίδας. Kαι
θέµα «διανµής» της υαλκρηπίδας δεν
ετίθετ για την Aθήνα.
γ) H ριθέτηση της υαλκρηπίδας
είναι δυνατή µν σύµωνα µε γεωλγι-
κά κριτήρια, υσιώδες δε στιεί της α-
πτελύν ι ώνες ασυνέειας τυ υ-
θύ τυ Aιγαίυ (η τάρς της Aνατ-
λίας διέρεται απ τ µέσ περίπυ τυ
υθύ τυ Aιγαίυ).
δ) Eνδεµενη επέκταση εύρυς ωρι-
κών υδάτων της Eλλάδας ή µία ριθέ-
τηση της υαλκρηπίδας των νήσων τυ
Aιγαίυ θα ανέτρεπε την ισρρπία στη
θάλασσα αυτή, πως έει διαµρωθεί
απ τη Συνθήκη της Λωάννης τυ 1923.
ε) Πρϋπθεση υπλής της δια-
ράς στ ∆ιεθνές ∆ικαστήρι της Xάγης
απτελεί η συµωνία για µη επέκταση
των ωρικών υδάτων στ Aιγαί πέρα
απ τα 6 ναυτικά µίλια.
T 1975 πραγµατπιείται έδς τυ
«Σισµίκ I» στ Aιγαί και η Tυρκία πα-
ραιάει την ελληνική υαλκρηπίδα,
µε απτέλεσµα τη δηµιυργία µεγάλης έ-
ντασης µεταύ των δύ ωρών. H Aγκυ-
ρα απκρύει τις ελληνικές διαµαρτυ-
ρίες, υπστηρίντας τι δεν υπάρει
παραίαση της υαλκρηπίδας, αύ
δεν έει γίνει ακµη ριθέτησή της.
H κυέρνηση K. Kαραµανλή απα-
σίει την πρσυγή στ Συµύλι
Aσαλείας τυ OHE, και ταυτρνως,
στ ∆ιεθνές ∆ικαστήρι της Xάγης, η-
τώντας και απ τα δύ ργανα τη λήψη
πρσωρινών (ασαλιστικών) µέτρων.
T 1976 (25 Aυγύστυ) τ Συµύλι
Aσαλείας απρρίπτει τ ελληνικ αί-
τηµα και καλεί τα δύ µέρη να επαναλά-
O K. Kαραµανλής, µαί µε τν αρηγ τυ ΓEN, ναύαρ N. Παπά, επιθεωρεί τ Στλ (ωτ.: Eλληνικς Oργανισµς Φωτρεπρτά).
Aριστερά: T τυρκικ ερευνητικ σκάς «MTA SISMIK 1» πραγµατπιεί
τ 1975 έδ στ Aιγαί, παραιάει την ελληνική υαλκρηπίδα και γίνεται
πρενς µεγάλης έντασης µεταύ των δύ ωρών. Mετνµασµέν σε «Xρα»,
θα αναγεί στ Aιγαί τ 1976, µε τα ίδια απτελέσµατα. Kάτω: Bρυέλλες,
31 Mαΐυ 1975. Kαραµανλής – Nτεµιρέλ, στην πρώτη ελληντυρκική συνάντηση
κρυής µετά την εισλή της Tυρκίας στην Kύπρ, ένα ρν νωρίτερα
(ωτ.: Aρεί Iδρύµατς Kωνσταντίνς Γ. Kαραµανλής).
20 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
Tυ Kωνσταντίνυ Σλπυλυ
Kαθηγητή Πανεπιστηµίυ Aθηνών
Σ
τις 28 Mαΐυ 1979 υπγράηκε –κατά παρέκ-
κλιση τυ γενικύ καννα, ι στις Bρυέλλες,
αλλά στην Aθήνα– η Συνθήκη «περί πρσω-
ρήσεως της Eλλάδς στην EOK και στην
EKAE» και η πρσηρτηµένη Πράη «περί
των ρων πρσωρήσεως και των πρσαρµ-
γών των συνθηκών». Στην τελετή, στ Zάπ-
πει Mέγαρ, παρέστησαν κρυαίι εκπρ-
σωπι των εννέα εταίρων ωρών – επικεαλής πρε-
δρς της Γαλλικής ∆ηµκρατίας B. Zισκάρ ντ’ Eστέν. Tην
είσδ της Eλλάδς αιρέτισαν Z. Φρανσυά Πνσέ,
πρεδρς της ε υπυργών επιτρπής και P. Tένκινς,
πρεδρς της Eπιτρπής των Kιντήτων. Oµιλητής, απ
την ελληνική πλευρά, πρωθυπυργς K. Kαραµανλής:
«H Eλλάς πρσέρεται στην Eυρώπη µε τη εαιτητα -
τι στ πλαίσι της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης εµπεδώνεται
για λα τα µέρη η εθνική ανεαρτησία, κατυρώννται
ι δηµκρατικές ελευθερίες, επιτυγάνεται η ικνµική
ανάπτυη και γίνεται µε τη συνεργασία λων, κινς καρ-
πς η κινωνική και ικνµική πρδς... Παράλληλα,
µως, η ώρα µας ιλδεί να συµάλει, στ µέτρ των
δυναττήτων της, στην πραγµατπίηση της ιδέας της
Eνωµένης Eυρώπης, στην πία αθύτατα πιστεύει».
H ενσωµάτωση στν κρµ της κιντικής Eυρώπης,
πρϊν πρσπαθειών, ραµατισµών και αγώνων δύ δε-
καετιών, απτελεί τµή στην ιστρική διαδρµή τυ έ-
θνυς. Mε την ιστιµη είσδ της στη ρεία των περισ-
στερ αναπτυγµένων ωρών της ευρωπαϊκής ηπείρυ,
η Eλλάδα απαλλασσταν απ καίριες αδυναµίες και δ-
κιµασίες πυ συνεπάγεται η µναική πρεία στ πεδί
της διεθνύς ωής. H νµή των καρπών µιας κινής πρ-
σπάθειας, άµεσα απδτικής σε επίπεδ ικνµικ και
κινωνικ, συνδευταν, σε επίπεδ πλιτικ, απ την
αυτνητη ενίσυση τυ διπλωµατικύ της κύρυς και τη
διάνιη της πι θετικής πρπτικής για τη διασάλιση
της αµυντικής της ασάλειας στυς κλπυς µιας µελλ-
ντικά ενπιηµένης Eυρώπης. Tα σύνδρµα της ανέειας
και της απµνώσεως θα απτελύσαν πλέν παρελθν.
Eπιπλέν, σε περίδ αναητήσεως νέων αιών και νέων
µεθδων για την αντιµετώπιση θανάσιµων πρκλήσεων
σε άρς της ανθρωπτητας, ι Eλληνες καλύνταν, απ
κινύ µε τυς άλλυς ευρωπαϊκύς λαύς, να αντλή-
συν απ την πλιτισµική τυς παρακαταθήκη, πλυσι-
τερη απ κάθε άλλη στην ιστρία της ανθρωπτητας, τις
ιδέες και τα µέσα για την ικδµηση ενς καλύτερυ
µέλλντς.
Πρωταγωνιστική στην πρεία της Eλλάδας πρς την
ενσωµάτωση στν κρµ της Eνωµένης Eυρώπης υπήρε
η παρυσία τυ K. Kαραµανλή. Eισηγητής της πλιτικής
αυτής, ήδη απ τ 1959, εασάλισε την πλήρη ένταη της
ώρας, είκσι ρνια αργτερα, ευδετερώνντας µε τ
κύρς και την εµµνή τυ, δυσυπέρλητα εµπδια. Πια
ήταν µως, πράγµατι, η Eυρώπη στυς κλπυς της πί-
ας επιθυµύσε K. Kαραµανλής να εντάει την Eλλάδα,
η Eυρώπη στην λκλήρωση της πίας, ως αυττελύς
επιδίωης, αναητύσε την εκπλήρωση µιας αθύτερης
ργανικής ανάγκης;
Mε τ ραµα
της Eνωµένης
Eυρώπης
«Mαητής της Eυρώπης απ την πρώτη
στιγµή», «πηγή ελπίδων υπέρ της Eυρώ-
πης», «υπδειγµα Eυρωπαίυ ηγέτη»: ι ε-
γκωµιαστικές αυτές πρσαγρεύσεις επι-
υλάθηκαν στν K. Kαραµανλή απ κ-
ρυαίες διεθνείς πρσωπικτητες. Eίε ε-
νωρίς γίνει σε λυς ανερ τι η εµµνή
τυ στην ένταη της Eλλάδας δεν εέρα-
ε µια πλιτική επιλγή αναγκαστική ή
καιρσκπική, αλλά ήταν απτκη πίστης
σε ένα πεπρωµέν κιν ανάµεσα στυς
ευρωπαϊκύς λαύς, ανταπκρισης σε ,τι
θεωρύσε ως µείνα πρκληση τυ αιώ-
να. Στην αναγγελία της απνµής τυ
Bραείυ Kαρλµάγνυ για «τις συνεείς
πρσπάθειές τυ µε στ την ενπίηση
της Eυρώπης», είε αντιδράσει µε τη δή-
λωση: «Mπρεί η συµλή µυ στην ιδέα
της ενώσεως της Eυρώπης να µην υπήρε
µεγάλη, υπήρε µως και είναι µεγάλη και
σταθερή η πίστη µυ εις τ µέλλν της Eυ-
ρώπης...». Eνωρίς, πράγµατι, απ τα τέλη
της δεκαετίας τυ ’50, είε σταθερά στρα-
εί πρς την Eυρωπαϊκή Kιντητα, µε
την πεπίθηση τι η τελευταία αυτή «θε-
µελιύται επί της ανάγκης µιας Hνωµένης
Eυρώπης». Tης ανάγκης αυτής, ως ανα-
πδραστης και ανυπέρθετης, αυτής της «ι-
στρικής αναγκαιτητας», θα κάµει αδιά-
λειπτα έκττε επίκληση, «της ανάγκης πυ
είναι ισυρτερη και απ τη σία» – θα
τνίσει, πρσεύγντας στη ρήση τυ Eυ-
ριπίδη.
Πια ήταν µως η συγκεκριµένη µρή
της Eυρώπης, στην πία πρσέλεπε;
Kαθ’ δν πρς την λκλήρωσή της,
πιες στρατηγικές συνιστώσες θα ει-
λαν να πρσδιρίσυν τις τακτικές επιλ-
γές των ργάνων της; H σκπιµη αρι-
στία στν σαέστερ εντπισµ τυ τελι-
κύ στυ απ τυς θεµελιωτές της
EOK, απλυτα δικαιλγηµένη, εν ψει
της σταδιακής πρσπέλασης σε περισσ-
τερ πρωθηµένες µρές συνεργασίας,
άησε στυς επερµένυς την ευθύνη
για την απσαήνισή τυ. Θα ήταν, -
πωσδήπτε, εύλγ να υπτεθεί τι, ε-
αρής, κινς στρατηγικς πρσανα-
τλισµς έκλινε πρς την πλιτική ένωση.
H στευση µως αυτή ειλε, κατά τν
Kαραµανλή, ι µν να επιεαιωθεί
ρητά και έµπρακτα, αλλά και, µέσω µιας
αντιστρής τής έως ττε πρείας «απ
τ µερικ πρς τ λικ», να υπερκερα-
στύν τα πρσκµµατα πυ είαν παρεµ-
ληθεί. «Aντί της αρισττελικής µεθδυ
της συναγωγής, είναι αναγκαία πλέν η
εαρµγή της πλατωνικής απαγωγικής
µεθδυ· αυτής πυ διευκλύνει τη λύση
των επιµέρυς πρληµάτων, µε τη λύση
τυ κύριυ και πρωταρικύ πρλήµα-
τς πυ, στην περίπτωσή µας, είναι η
Eνωση της Eυρώπης». H ασαλής εν
τύτις πρσέγγιση στ «έσατ τέρµα»
πρϋπέθετε τη συνειδητπίηση της -
µιγένειας, πρωταρικά πλιτικής και
πλιτιστικής, πυ συνέει τυς λαύς της.
O Kαραµανλής υπγράµµιε τι η ανα-
γωγή των ιδανικών της ειρήνης, της ελευ-
θερίας, της δηµκρατίας και τυ ανθρω-
πισµύ σε ασικές συνιστώσες της ευρω-
παϊκής ιδέας θα ειλε να απτυπωθεί
στ πεδί της καθηµερινής πράης. Tην
ανυπµνησία τυ να δει την Eυρώπη
«να πραγµατπιεί ένα άλµα πρς τα ε-
µπρς, ένα πιτικ άλµα απ τν ικ-
νµικ στν πλιτικ τµέα», επικαλύ-
νταν Aλέν Πέρ, απνέµντάς τυ τ
«Bραεί Pµπέρ Συµάν». O Eλληνας
ηγέτης ήταν, στ σηµεί αυτ, σαής: η
υσιαστική ικνµική ενπίηση, θεµε-
λιώδης για την επιίωση της Eυρώπης,
πρσερταν για να ργανώσει την ικ-
νµία γύρω απ τν άνθρωπ, ι τν άν-
θρωπ γύρω απ την ικνµία.
Tα κριτήρια πυ Kαραµανλής πρέ-
κρινε, πρκειµένυ να απσαηνίσει τ
περιεµεν, είναι διακριτά και στα γεω-
γραικά ρια πυ έτεινε να απδώσει
στην ιδεατή Eυρώπη τυ µέλλντς. Kρι-
τήρια, έυν πλλά κατά καιρύς πρτα-
θεί, µε αετηρία κυρίως γεωπλιτική και
πλιτισµική, και ακµη, σε ρισµένες περι-
πτώσεις, µε την πρσυγή σε περιστασια-
κά ιστρικά µρώµατα πυ συµπήθη-
καν στ νµα µιας Eυρώπης ενωµένης υ-
π τ κράτς καταναγκασµύ ή ίας. Xα-
ρακτηριστικ παράδειγµα η έωλη υπθε-
ση πάνω στην πία πρτείνεται να ασι-
στεί και η συγκρτηση τυ Mυσείυ της
Eυρώπης… O K. Kαραµανλής στ Aαεν,
έδρα τυ Kαρλµάγνυ, είε διακηρύει
τι ευρωπαϊκς πλιτισµς είναι σύνθε-
ση τυ ελληνικύ, τυ ρωµαϊκύ και τυ
ριστιανικύ πνεύµατς. «T ελληνικ
πνεύµα –διευκρίνιε– εισέερε την ιδέα
της ελευθερίας, της αλήθειας και της -
µριάς, τ ρωµαϊκ την ιδέα τυ κρά-
τυς και τυ δικαίυ, ριστιανισµς την
πίστη και την αγάπη». H Eυρωπαϊκή Συ-
µπλιτεία –κατέληγε– είλει να ικδ-
µηθεί πάνω σε αυτν ακριώς τν πλιτι-
σµ, τν πί και έει ως απστλή να
διασώσει και να πραγάγει. H Eυρώπη
δεν είναι περιστασιακ πλιτικ µρω-
µα, αλλ’ ύτε και «αηρηµένη γεωγραι-
κή έννια» ή σύµυρµα των γεωγραικών
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 21
28 Mαΐυ 1979. O K. Kαραµανλής υπγράει, στ Zάππει Mέγαρ, τη Συµωνία ένταης της Eλλάδας στην EOK. ∆ειά τυ, υπυργς Eωτερικών Γ. Pάλλης, αρι-
στερά τυ υπυργς για θέµατα EOK Γ. Kντγεώργης.
διαµερισµάτων πυ επικαλύπτυν τα ε-
θνικά κράτη της περιής· απτελεί «ω-
ντανή και σύυσα» πραγµατικτητα,
«ενσαρκώνει µια ιλσία και ένα τρπ
ωής»: αυτά τα κριτήρια πρέτασσε Kα-
ραµανλής σε αναήτηση των ρίων της
Eυρώπης.
O ρλς πυ θα καλύνταν αυτή η Eυ-
ρώπη να διαδραµατίσει στυς κλπυς
της διεθνύς κινωνίας ήταν, στη σκέψη
τυ, πρωταγωνιστικς. Στη συνένωση
των λαών της, K. Kαραµανλής διέλεπε
την πραγωγή της ελευθερίας, της ειρή-
νης και της πρδυ ι µν των ιδίων,
αλλά και «λων των λαών της γης»· ακ-
µη, την ελπίδα µιας νέας αναγέννησης
«πυ τσ την ρειάεται σηµερινς κ-
σµς». Σ’ αυτν τν κσµ των «τρµα-
κτικών µεγεθών», η Eυρώπη πρρι-
ταν να αντιπρσωπεύσει τ µέτρ, να
πρσέρει, στ πλιτικ πεδί, τη εαι-
τητα της ισρρπίας· και, παράλληλα,
καλύνταν να δώσει θετική διέδ στην
ανησυία, διάυτη στυς κλπυς τυ, α-
π θέση ηγέτιδας δύναµης, πλιτικής και
πνευµατικής. Πρκειµένυ µως να ανα-
λάει τ ρλ αυτ, η Eυρώπη θα ειλε,
κατά τν Kαραµανλή, πρωταρικά να
αυτνµηθεί, να απάλει «τα άγη και
συµπλέγµατά της», απκαθιστώντας, α-
ύ απεαρτηθεί, δεσµύς ιστιµης πλέ-
ν συνεργασίας µε την Aµερική: «O πλη-
θυσµς της, η ικνµία της, τ πνευµατι-
κ δυναµικ, της επιτρέπυν να είναι ισ-
δύναµη, αν ι ισυρτερη απ τις δύ
(ττε) υπερδυνάµεις».
Aυτή ήταν η εικνα της Eυρώπης πρς
την πία πρσέλεπε Kαραµανλής,
στυς κλπυς της πίας ραµατίστηκε,
ήδη απ τη δεκαετία τυ ’50, την είσδ
και την Eλλάδας. Στ αθµ, εν τύτις,
πυ δεν πραγµατπιύνταν τα ανα-
γκαία γενναία ήµατα πρς την ενπίη-
ση, διακατεταν απ λένα και εντ-
ντερη αγωνία· και κατήγγελλε τις εθνικι-
στικές πρκαταλήψεις και τυς εγωκε-
ντρικύς υπλγισµύς πυ εέτρεαν
τ στείρ ανταγωνισµ και ανέστελλαν
την πρεία πρς την επιθυµητή λκλή-
ρωση – «ασλύµαστε τσ µε τα δέν-
δρα ώστε να άνυµε τη θέα τυ δά-
συς». Eπιητύσε τν παραµερισµ
«των ραυρνιων και µικρών συµε-
ρντων άριν µακρρνιων και µεγά-
λων επιδιώεων», στ νµα «αιών υψη-
λτερων και µνιµτερων» πυ «εγγυώ-
νται ι µν την ευηµερία αλλά και την
ευτυία» των ευρωπαϊκών λαών. H Nµι-
σµατική Eνωση, η διαµρωση ενιαίας α-
µυντικής και εωτερικής πλιτικής ως
πρϋπθεση για την ασάλεια και την α-
νεαρτησία, η ενίσυση ή και αναµρω-
ση των κρυαίων θεσµικών ργάνων
της Eυρωπαϊκής –ττε– Kιντητας, η
εκώρηση, τελικά, µέρυς των κυριαρι-
κών δικαιωµάτων των εταίρων κρατών
στην Eυρωπαϊκή Συµπλιτεία ανάγνταν
απ τν Kαραµανλή σε πρτεραιτητες
άµεσες και επιτακτικές. H παρέλκυση της
ικανπίησής τυς, τν ενέαλε σε έντ-
νη ανησυία. «Eίµαι απαισιδς και α-
πγητευµένς, δεν λέπω λύσεις και κα-
µία πρσπάθεια», ή «είναι δυσάρεστ να
λέπει κανείς να δηµιυργύνται πλιτι-
κά παγκσµια πρλήµατα, εις τα πία
θα µπρύσαµε να έυµε απασιστικ
λγ και να µην είµαστε σε θέση να τα α-
ντιµετωπίσυµε», εκµυστηρευταν στυς
Eυρωπαίυς µλγυς τυ. Θα απαιτη-
θεί πάρδς µιας και πλέν δεκαετίας για
να διαλέψει στη Συνθήκη τυ Mάαστρι-
τ µια «επιτυία» πυ «θέτει επιτέλυς τα
θεµέλια της Eνωµένης Eυρώπης».
Aτίδα ωτς σε έναν ρίντα πυ τε-
λικά µως θα παραµείνει ώς τ θάνατ
τυ και ώς τις µέρες µας νεελώδης... Hδη
στις 8 Mαΐυ τυ 1993, Hµέρα της Eυρώ-
πης, είε διαγνώσει τα συµπτώµατα της α-
δυναµίας πυ, σε αυανµεν αθµ, κα-
τατρύυν τη γηραιά ήπειρ ώς την εκ-
πνή της δεκαετίας τυ ’90. «Eνώ γύρω
της αλλά και µέσα στην Eυρώπη, επικρα-
τεί αστάθεια και αεαιτης, η ίδια εµα-
νίεται απρθυµη να διαδραµατίσει τν
ρλ πυ της επιάλλυν ι περιστάσεις
και τα πρλήµατα της περιής της. Kαι
αυτ απδείθηκε τσ στην κρίση τυ
Περσικύ Kλπυ σ και πρπαντς
στην κρίση της Γιυγκσλαίας, την απ-
σύνθεσης της πίας αντιµετωπίυµε α-
µήανι µε πρτάσεις ατελέσρες και πι-
θανές επικίνδυνες επεµάσεις, πυ µπρεί
να επιτείνυν αντί να δαµάσυν τ ά-
ς...». Eκττε, επίσης σε επιστλή τυ
πρς τν Zισκάρ ντ’ Eστέν, είε τη διαί-
σθηση να εντπίσει τ «σαρτερ» απ
τα πρλήµατα της Eυρώπης στην απυ-
σία µιας «ιθύνυσας δυνάµεως ικανής και
εµπνευσµένης». Aραγε, επιίωνε στη σκέ-
ψη η ελπίδα, τυλάιστν, πυ είε παλαι-
τερα εκράσει, τι ι λαί της Eυρώπης
είναι περισστερ ώριµι να πρωρή-
συν πρς την κατεύθυνση της ένωσης α-
π τις κυερνήσεις, ι πίες αντιµετώπι-
αν –και αντιµετωπίυν– τ µέλλν µε
πνεύµα µακρπν;
24 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
Aθήνα, 25 Mαΐυ 1976, δεύτερη µέρα της 48ωρης πανελλαδικής απεργίας για τ νµσέδι περί εργατικών ργανώσεων: αστυνµικί εµπδίυν απερ-
γύς να τάσυν στη Bυλή. Σε λίγ τ κέντρ της Aθήνας θα µετατραπεί σε πεδί µάης: µια γυναίκα νεκρή, 70 τραυµατίες, πάνω απ 100 συλλήψεις.
Oικνµία
Tαραγµένη
δεκαετία
Tυ Aντώνη Kαρακύση
H
δεκαετία τυ ’70 ρήκε
την ελληνική ικνµία
να κινείται στ ρυθµ της
δικτατρίας των συνταγ-
µαταρών, ι πίι επι-
ειρύσαν, µέσω της ανά-
καµψης και της διαµρ-
ωσης υψηλών ρυθµών
ανάπτυης, να συγκαλύψυν τ ανελεύθε-
ρ καθεστώς πυ είαν επιάλει. H ύ-
ντα ακριώς για τ σκπ αυτν άσκησε
έντνα επεκτατική ικνµική πλιτική, η
πία στηρίθηκε στην αύηση των πι-
στώσεων στην ικνµία. T τραπεικ
σύστηµα άρισε να ρηµατδτεί αειδώς
και αδιακρίτως επιειρηµατικές δραστη-
ριτητες, µε απτέλεσµα η πιστωτική επέ-
κταση να θάσει σε δυσθεώρητα ύψη: H
ρηµατδτηση της ικνµίας –σε µια
περίδ πυ πληθωρισµς παρέµεινε
στα ρια τυ 2-3%– αυανταν, απ τ
1969 έως τ 1972, µε ρυθµ περίπυ 21%
τ ρν, µε απτέλεσµα να διαµρω-
θύν συνθήκες υπερθέρµανσης στην ικ-
νµία και, ακλύθως, συνθήκες επίτασης
των πληθωριστικών πιέσεων. Hταν τέτια
η αγωνία των συνταγµαταρών για την ε-
ασάλιση επενδύσεων και επίτευη υψη-
λών ρυθµών ανάπτυης, πυ αγνησαν
κάθε έννια επιειρηµατικύ κινδύνυ
και ρθλγισµύ στη διάθεση των πιστώ-
σεων. Aυτή η πλιτική, σε συνδυασµ µε
την καθιέρωση –πως παρατηρεί καθη-
γητής και ικνµικς σύµυλς τυ
πρωθυπυργύ, κ. T. Γιαννίτσης– ενς ι-
διτυπυ σ και διεθαρµένυ ευσια-
στικύ µντέλυ ικνµικών σέσεων α-
π τ πί απυσίααν η ισυρή αντα-
γωνιστική άση, η έννια της παραγωγι-
κτητας και τυ επιειρηµατικύ κινδύ-
νυ, διαµρωσαν συνθήκες πυ µπλκα-
ραν στην κυριλεία την ικνµία, η -
πία ήδη είε άσει λα τα θετικά στιεία
της σύνδεσης µε την EOK, καθώς ι σέ-
σεις µε την Eυρώπη είαν παγώσει. Tην ί-
δια στιγµή, τ καθεστώς της ύντας επε-
δίωε να καλύψει τα πρλήµατά τυ µέ-
σω της πρσέλκυσης ένων κεαλαίων,
πρωρώντας σε συµάσεις µε διεθνείς ί-
κυς και πρσέρντας πρνµια και -
ρυς σκανδαλώδεις. Oι περισστερες απ
αυτές τις συµωνίες δεν απέδωσαν και,
στις περισστερες των περιπτώσεων, υπη-
ρέτησαν τα ασικά συµέρντα των έ-
νων, ωρίς πτέ να υλπιηθύν ι αντι-
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 25
σταθµιστικές ρήτρες για τη ώρα. Mε αυτά
τα ιδιαίτερα αρακτηριστικά τυ καθε-
στώτς, µε την ικνµία να κατακλύε-
ται απ πιστώσεις πυ στις περισστερες
των περιπτώσεων σπαταλήθηκαν απ
τυς ηµετέρυς των συνταγµαταρών και
µε τη ώρα απκµµένη απ την Kιντη-
τα, η υπερθέρµανση και η πρληµατικ-
τητα ήταν θέµα ρνυ να εµανισθύν.
Hδη απ τυς πρώτυς µήνες τυ 1970 η
υπερθέρµανση της ικνµίας ήταν εµα-
νής. Tν Mάι τυ ’70 τ ∆ιεθνές Nµι-
σµατικ Tαµεί, σε εµπιστευτική έκθεσή
τυ, επισηµαίνει τν κίνδυν διατάραης
της ισρρπίας στ ισύγι πληρωµών ε-
αιτίας της ραγδαίας αύησης των εισα-
γωγών, καθώς και τν κίνδυν νµισµατι-
κής αστάθειας, εαιτίας της συνειµε-
νης ταείας πιστωτικής επέκτασης.
H πλιτική νµιµπίηση πυ επεδίω-
καν ι συνταγµατάρες µέσω των επιδσε-
ων της ικνµίας απεδείθη πρληµατι-
κή, καθώς λ τύτ τ επικδµηµα
στηρίθηκε σε µια αυταρική και διεθαρ-
µένη δµή, ωρίς στήριη απ κλασικές ι-
κνµικές αρές, ωρίς, τέλς πάντων, ιε-
ραρήσεις, µε µν σκπ τη στήριη τυ
καθεστώτς.
T 1971 είαν αρίσει να εµανίνται
πληθωριστικές πιέσεις στην ικνµία, ε-
νώ ήταν πλέν εµανείς ι συνέπειες της
διακπής των σέσεων µε την EOK. Eν τω
µεταύ, η ελληνική ικνµία είε αρίσει
να δέεται τις επιδράσεις της διεθνύς ν-
µισµατικής αναστάτωσης. H πρσπάθεια
διάσωσης των σταθερών ιστιµιών, µε την
υπτίµηση τυ δλαρίυ έναντι τυ ρυ-
σύ –υπτίµηση πυ συµωνήθηκε στα
τέλη τυ 1971 και δήγησε στην ανατίµη-
ση των ευρωπαϊκών νµισµάτων– επηρέα-
σε την ελληνική ικνµία, καθώς η δρα-
µή παρακλύθησε την πρεία τυ δλα-
ρίυ και υπτιµήθηκε απ 6,5% έως 8% έ-
ναντι των ευρωπαϊκών νµισµάτων.
Στις αρές τυ 1972, ι ώρες της ττε
EOK απασίυν µικρά ρια διακύµαν-
σης ±2,25%, ενώ στην Eλλάδα ι πληθωρι-
στικές πιέσεις ενισύνται και αρίυν
να εµανίνται, για πρώτη ρά έπειτα
απ πλλά ρνια, αινµενα απκρυψης
αγαθών. H κατάσταση θα επιδεινωθεί στη
συνέεια, καθώς η νµισµατική αστάθεια
στην Eυρώπη παίρνει διαστάσεις και εκ-
δηλώνεται µε συνεείς υπτιµήσεις των
ευρωπαϊκών νµισµάτων, ενώ ι µεγάλες
ώρες, πως η Γερµανία, επιάλυν πε-
ριρισµύς στην κίνηση κεαλαίων και
στην αγρά συναλλάγµατς, ενώ η Iταλία
επεµαίνει µε µέτρα στήριης της λιρέτας.
Tα γεγντα αυτά ρήκαν την ελληνική
ικνµία απρετίµαστη και είαν πρ-
ανέστατα πλλαπλάσιες επιπτώσεις σε
µια ώρα µε πρληµατική διακυέρνηση
και σαθρ ικνµικ σύστηµα. Στ τέλς
τυ 1972, ι ι για υπερθέρµανση έ-
υν επαληθευθεί, πληθωρισµς έει
παγιωθεί, ι τιµές των αγαθών ανηρί-
υν και λα δείνυν εντνως πρληµα-
τικά. T 1973 ρίσκει την ελληνική ικν-
µία παραπαίυσα. Στα µέσα Φερυαρίυ
η νέα κρίση τυ δλαρίυ δηγεί σε νέα υ-
πτίµηση τυ αµερικανικύ νµίσµατς
κατά 10% έναντι τυ ρυσύ. Oι πληθωρι-
στικές πιέσεις έυν, εν τω µεταύ, γίνει ε-
ντντερες, καθώς ακλύθησε η άνδς
των διεθνών τιµών τυ πετρελαίυ και η
γενικευµένη πια άνδς των τιµών των ει-
σαγµενων αγαθών, πυ, εν τω µεταύ, έ-
υν κατακυριεύσει την ελληνική αγρά,
γεγνς πυ απτυπώνεται στ έλλειµµα
τυ ισυγίυ τρευσών συναλλαγών, τ
πί είναι υπερτριπλάσι εκείνυ τυ
1969. Παρά τη νέα υπτίµηση τυ δλαρί-
υ, η δραµή παραµένει πρσκλληµένη
σ’ αυτ, µε απτέλεσµα τν Mάι τυ 1973
πληθωρισµς να είναι πλέν διψήις,
γεγνς πυ επιάλει στην Tράπεα της
Eλλάδς πιστωτικά µέτρα και αυήσεις
τυ πρελητικύ επιτκίυ και των ε-
πιτκίων ταµιευτηρίυ.
Eν τω µεταύ, η επιδείνωση της ικν-
µίας συνδεύεται απ την έκρηη αµι-
σήτησης τυ καθεστώτς. H αντίδραση
στυς συνταγµατάρες λαµάνει πλέν
διαστάσεις, ενώ η απµνωση απ την Eυ-
ρωπαική Kιντητα πιέει αισθητά τη
ύντα, η πία τν Oκτώρι αναθέτει
τ σηµατισµ κυέρνησης στν Mαρκεί-
νη, θέλντας να επιδείει διαθέσεις µετά-
ασης στην πλιτικπίηση. Tν Nέµ-
ρι, λίγ πριν απ την εέγερση τυ Π-
λυτενείυ, ανακινώνεται η κατάργηση
τυ ελέγυ των τιµών, ενώ η δραµή απ-
δεσµεύεται απ τ δλάρι. Tα µέτρα αυ-
τά, µως, υδέν απέδωσαν, καθώς τα π-
λιτικά και ικνµικά γεγντα ήταν κα-
τακλυσµιαία. H εέγερση τυ Πλυτενεί-
υ απδιργάνωσε τ καθεστώς, έερε
µια ύντα ακµα πι σκληρή και άκα-
µπτη, ενώ την ίδια στιγµή η διεθνής κρίση
έθασε στην κρύωσή της. Oι νµισµατι-
κές αναταραές έυν επεκταθεί παντύ
στν κσµ, η ενεργειακή κρίση είναι πλέ-
ν παρύσα και τα Xριστύγεννα τυ
1973 η τιµή τυ πετρελαίυ είναι τετρα-
πλάσια απ εκείνη των αρών τυ Oκτω-
ρίυ. H κατάσταση έει θάσει στ µη
περαιτέρω. O πληθωρισµς τν ∆εκέµ-
ρι τυ 1973 έει πιάσει τ 30% και θα α-
ήσει µια αριά κληρνµιά στην ελληνι-
κή ικνµία, πυ θα κρατήσει 25 ρνια.
T τέρας τυ πληθωρισµύ πυ γεννήθη-
κε στα ρνια της ύντας θα ταλανίσει
την ελληνική ικνµία επί ένα τέταρτ
τυ αιώνα, θα ααιρέσει δυναµισµ, θα
πρσθέσει άρη και θα καταδικάσει την
ελληνική ικνµία σε µια µακρά περίδ
στασιµπληθωρισµύ.
Θα ακλυθήσυν τα τραγικά για τη
ώρα και τν Eλληνισµ γεγντα τυ
1974. H πτώση της ύντας θα έλθει µετά
την εθνική τραγωδία της Kύπρυ και την
κρίση µε την Tυρκία, πυ έερε τη ώρα
στα πρθυρα τυ πλέµυ. H επιστράτευ-
ση τ καλκαίρι τυ 1974 θα λκληρώσει
την ικνµική απδιργάνωση της ώ-
ρας. O πληθωρισµς έει πλέν παγιωθεί,
ενώ ταυτρνα η άνιση µεταείριση της
µισθωτής εργασίας καθ’ λη τη διάρκεια
της δικτατρίας θα διαµρώσει συνθή-
κες ανιστητας, ι πίες θα δηµιυργή-
συν στ πεδί της ιδιωτικής ικνµίας
εντάσεις πυ θα συνειστύν επίµνα τα
επµενα ρνια.
Oι συνεείς διεκδικήσεις κατά τα πρώτα
µεταπλιτευτικά ρνια δεν θα επιτρέ-
ψυν τν έλεγ των µεγεθών απ τις κυ-
ερνήσεις Kαραµανλή. Σε συνδυασµ µε
την έντνη πλιτικπίηση της πρώτης µε-
ταπλιτευτικής περιδυ, θα δηµιυργή-
συν συνθήκες πλέµυ στις σέσεις εργα-
µένων - εργδτών και κάθε έννια κι-
νωνικής ειρήνης θα καταρρεύσει. Oι κυ-
ερνήσεις Kαραµανλή απ 1974 έως τ
1980 θα αναγκασθύν να εαρµσυν υ-
ψηλή εισδηµατική πλιτική, γεγνς πυ
δεν θα επιτρέψει τν έλεγ τυ πληθωρι-
σµύ, ενώ µια νέα απειλή, αυτή των δηµ-
σίων ελλειµµάτων, θα κάνει την εµάνισή
της στην ελληνική ικνµία.
Oι συνθήκες εκείνες, µαί µε τ πλιτικ
κλίµα πυ επικρατύσε στην Eυρώπη, θα
δηγήσυν τν Kαραµανλή και τν ττε
υπυργ Συντνισµύ στην πλιτική των
εθνικπιήσεων, την πία ι ιµήανι
απκάλεσαν επή της «σσιαλµανίας».
Tτε θα περάσυν πλλές ιδιωτικές µνά-
δες στ κράτς –τ σύγκρτηµα Aνδρεά-
δη, η Oλυµπιακή και άλλες– µε απτέλε-
σµα τ κράτς να µεγεθυνθεί επικίνδυνα
και να µεταληθύν ι ρι δράσης τυ ι-
διωτικύ τµέα. Hδη απ τ 1977, η κυ-
έρνηση κατευθύνεται σε περιριστικές
πλιτικές, γεγνς πυ θα ενταθεί µετά
την επανεκλγή Kαραµανλή. Στς πα-
ραµένει έλεγς των τιµών, ενώ λη η
κυερνητική πρσπάθεια θα επικεντρωθεί
πλέν στ στ ένταης της ώρας στην
EOK. T 1979, µια νέα πετρελαϊκή κρίση
έρεται να κλνίσει εκ νέυ την πρεία της
ικνµίας, αλλά Kαραµανλής θα επι-
µείνει σε περιριστικές πλιτικές ώστε να
επιτύει τ στ της EOK. Tτε θα δθεί
η αριστική λή σε πλήθς ιδιωτικών επι-
ειρήσεων, ι πίες θα πρσθέσυν άρη
εκ των συναλλαγµατικών διαρών απ
τα δάνεια σε συνάλλαγµα. Yπερρεωµέ-
νες ήδη απ την πρηγύµενη περίδ και
ωρίς επενδύσεις εκσυγρνισµύ, θα δε-
θύν σεδν τη αριστική λή και θα εί-
ναι ι πρληµατικές επιειρήσεις της ε-
πµενης περιδυ. T πρληµα θα κλη-
ρνµήσυν η επµενη δεκαετία και ι κυ-
ερνήσεις τυ Aνδρέα Παπανδρέυ, -
πίς απ τ 1975 και µετά, ως αντιπλί-
τευση, ασκύσε µια άκρως επιθετική αντι-
πλιτευτική πλιτική, η πία πίεε συνε-
ώς τν Kωνσταντίν Kαραµανλή.
Oι διαπραγµατεύσεις µως µε τυς Kι-
ντικύς δίνυν και παίρνυν. H ένταη
στην EOK απτελεί µνδρµ για την
κυέρνηση της Nέας ∆ηµκρατίας. H
πρσωπικτητα τυ Kαραµανλή κυριαρ-
εί και θα αιερωθεί στ σκπ αυτν, α-
σκώντας κάθε δυνατή πίεση πρς τυς
Eυρωπαίυς ηγέτες. Eίναι παριµιώδεις
ι αναρές και ι πιέσεις πυ άσκησε
στυς ίλυς τυ, Zισκάρ ντ’ Eστέν και
Xέλµυτ Σµιτ, πρκειµένυ να κάµψει τις
πιες αντιρρήσεις ή δυσκλίες. Eπέµεινε
ττε, παρά τις έντνες και ανεδαικές –-
πως απεδείθη εκ των υστέρων– αντιρρή-
σεις και αντιδράσεις της Aριστεράς και
τυ νεσύστατυ ΠAΣOK τυ Aνδρέα
Παπανδρέυ. Θα τα καταέρει τν Mάι
τυ 1979, πτε υπεγράη η συµωνία έ-
νταης, αλλά θα υπθηκεύσει την πρεία
τυ κµµατς τυ. Aµέσως µετά παραιτεί-
ται απ την πρωθυπυργία για να µεταπη-
δήσει στην Πρεδρία της ∆ηµκρατίας.
Θα τν διαδεθεί Γεώργις Pάλλης, -
πίς µως δεν θα επιτύει να ανακψει
την πρεία ανδυ τυ ΠAΣOK και τυ
Aνδρέα Παπανδρέυ πρς την ευσία.
T έαι είναι, πάντως, τι η δεκαετία
τυ ’70 κυριαρήθηκε απ τα δεινά πυ ε-
πισώρευσε στην πλιτική ωή, την κινω-
νία και την ικνµία η άρων ικνµική
διαείριση της δικτατρίας, αλλά και απ
τα µελλντικά έλη πυ πρδιέγραψε η
επιµνή τυ Kωνσταντίνυ Kαραµανλή να
εντάει τη ώρα στην EOK. O ιστρικς
τυ µέλλντς αν θα εωρίσει κάτι απ τη
δεκαετία τυ ’70, θα είναι αυτή η κεαλαι-
ώδης επιλγή, πυ θα στηρίει την πρεία
της ώρας για πλλές δεκαετίες.
O πρωθυπυργς K. Kαραµανλής σε σύσκεψη στ υπυργεί Συντνισµύ µε τυς Π. Παπαληγύρα και Iω. Mπύτ.
26 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
Tυ Σταύρυ Λυγερύ
M
ε την πτώση της δικτατρίας, τα παραδσιακά
στερετυπα τυ αυταρικύ κράτυς θρυµµα-
τίνται, αήνντας τ πεδί ελεύθερ στα ι-
δελγήµατα τυ αριστερύ µικραστισµύ. H
σαρωτική εκλγική νίκη της νεδµητης N.∆. τ
θινπωρ τυ 1974 ήταν µία ψής ασαλεί-
ας, δεδµένυ τι η µεγάλη πλειψηία τυ ε-
κλγικύ σώµατς ήταν πεπεισµένη τι µν η
δεσπυσα πρσωπικτητα τυ Kωνσταντίνυ Kαραµανλή ή-
ταν εγγύηση για τη σταθερπίηση τυ δηµκρατικύ πλιτεύ-
µατς. Aπδειη αυτύ είναι τι στις εκλγές τυ 1977 τ πσ-
στ της N.∆. πέτει κατακρυα.
H εισλή της «µικραστικής θάλασσας» στην πλιτική σκη-
νή, µε τα αριστερστρα ιδελγήµατα ήταν µία αντίδραση
στ παραδσιακ αυταρικ πλιτικ σύστηµα, πυ επί δικτα-
τρίας πρσέλαε ακραία µρή. O Aνδρέας Παπανδρέυ και
τ κµµα τυ εκµεταλλεύθηκαν µε αιθαύµαστη πλιτική δι-
ρατικτητα και επιδέιες τακτικές κινήσεις τ ρισπαστικ κύ-
µα πυ σάρωσε τη ώρα στη δεκαετία τυ 1970 και επέτυε να
εκράσει αυτ τ νεπαγές και ετεργενές µέτωπ κινωνικών
δυνάµεων. Στις εκλγές τυ 1977 επέτυε υσιαστικά να διαλύ-
σει τη µεταπλιτευτική Eνωση Kέντρυ και να αναδείει τ
ΠAΣOK ι µν σε αιωµατική αντιπλίτευση, αλλά σε κµµα
πυ ενέγραε υπθήκες για την κατάκτηση της ευσίας.
Tρεις ήταν ι άνες – κινωνικά αιτήµατα, γύρω απ τυς -
πίυς αναπτύθηκε τ ρεύµα της «Aλλαγής»:
— O µε την ευρεία έννια εκδηµκρατισµς, συµπεριλαµα-
νµένης της υπέρασης τυ εµυλιπλεµικύ διασµύ.
— H εθνική ανεαρτησία, µε την ευρεία έννια της εθνικής
ειραέτησης.
— H δηµκρατία τυ Kράτυς Πρνιας.
H εκλγική νίκη τυ 1981 επισράγισε µία κατακρυη αν-
δική τριά, πυ τρδτήθηκε ακριώς απ’ αυτ τ κύµα. Tα
πρώτα επτά ρνια της ωής τυ ΠAΣOK (1974–81) σραγί-
νται απ µια σειρά εσωκµµατικές κρί-
σεις, πυ στ επίκεντρ τυς είαν την κα-
τύρωση της παντδυναµίας τυ ιδρυτή
– αρηγύ και την ευδετέρωση λων ε-
κείνων πυ, µε τν έναν ή τν άλλ τρπ,
την αµισητύσαν ή αµισητύσαν τη
γραµµή πλεύσης τυ πρς την κατάκτηση
της πλειψηίας. T 1981 απτελεί σταθ-
µ, ι γιατί τ ΠAΣOK σηµάτισε κυέρ-
νηση και εισέαλε σε λυς τυς αρµύς
τυ κρατικύ µηανισµύ, αλλά κυρίως
γιατί µ’ αυτν τν τρπ έερε τα κατά
καννα θλά ράµατά τυ αντιµέτωπα µε
τη σκληρή πραγµατικτητα.
Mε την άνδ στην ευσία, ι ρι τυ
πλιτικύ παινιδιύ αντιστράηκαν. T
κίνηµα είε απδείει τι ήερε να κάνει
αντιπλίτευση. Mε την άνδ τυ στην ε-
υσία εκλήθη να απδείει τι µπρύσε
να ασκήσει δηµιυργικά και τις κυερνη-
τικές ευθύνες. H µεταλλαγή απ κίνηµα
διαµαρτυρίας σε κµµα ευσίας δεν ήταν
τσ επιτυής, αν και αυτ δεν ήταν αρι-
κά ευδιάκριτ, λγω τυ κλίµατς ευ-
ρίας και ελπίδας. T κυερνητικ παρελ-
θν της N.∆. παρέµεινε για µεγάλ διά-
στηµα άλλθι, πυ κάλυπτε τις εγγενείς α-
νεπάρκειες της κυέρνησης Παπανδρέυ.
T ΠAΣOK υσιαστικά ενηλικώθηκε α-
σκώντας την ευσία. H αιπίηση τυ
τεράστιυ πλιτικύ κεαλαίυ πυ επεν-
δύθηκε απ τ λα στν ηγέτη τυ, ήταν
σετικά µικρή σν αρά την ενίσυση
και την αναάθµιση τς ώρας. Aνιε -
µως στην ιστρία της ένα νέ κεάλαι,
απλγισµς τυ πίυ έει και θετικά
και αρνητικά στιεία. Oι συνά ανερµά-
τιστι πειραµατισµί και τα πλλά σάλ-
µατα πρσκµισαν σηµαντικ κστς, αλ-
λά ταυτρνως δυναµισµς τυ Kινή-
µατς πρσκµισε και σηµαντικά στιεία
ανανέωσης στην ελληνική κινωνία. ∆εν
3 Σεπτεµρίυ 1974. O Aνδρέας Παπανδρέυ παρυσιάει την περίηµη «∆ιακήρυη της 3ης Σεπτέµρη», πυ απτέ-
λεσε και την ιδρυτική διακήρυη τυ κµµατς τυ: τ Πανελλήνι Σσιαλιστικ Kίνηµα (ΠAΣOK) έει γεννηθεί και θα
απδειθεί δυναµικς πλιτικς σηµατισµς (ωτ.: Pετής).
Bράδυ της 16ης Aυγύστυ 1974. O Aνδρέας Παπανδρέυ επιστρέει στην Eλλάδα, µετά την κατάρ-
ρευση της δικτατρίας και την ανάληψη της πρωθυπυργίας απ τν Kων. Kαραµανλή 23 µέρες νω-
ρίτερα, στις 24 Iυλίυ 1974, και δηλώνει στις ιλιάδες πυ τν υπδένται: «... Πρέπει να σπάσυµε
τα δεσµά πυ άλκευσε αµερικάνικς ιµπεριαλισµς...» (ωτ.: Pετής).
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 27
O Aνδρέας Πα-
πανδρέυ, αρ-
ηγς τυ τρί-
τυ σε δύναµη
κµµατς στη
Bυλή τυ
1975, αγρεύει
απ τα έδρανα
της αριστερής
πτέρυγας. Σύ-
ντµα, µετά τις
εκλγές τυ
’77, θα ανταλ-
λάσσει διαιι-
σµύς µε τν
πρωθυπυργ
K. Kαραµανλή
απ τα έδρανα
της αιωµατι-
κής αντιπλί-
τευσης (ωτ.:
Pετής).
Kατακρυη
ανδική τριά
ήταν, εαίως, τ στίηµα τυ πιυ
σσιαλιστικύ µετασηµατισµύ πυ παί-
θηκε εκείνα τα ρνια.
T κυρίαρ αίτηµα της ελληνικής κι-
νωνίας ήταν η πρώθηση µιας ρισπαστι-
κής µεταρρύθµισης µε ευγιαντικ και εκ-
συγρνιστικ περιεµεν. T ΠAΣOK
δεν είε ευθύνη για τις στρελώσεις πυ
κληρνµησε. H µεγάλη ευθύνη τυ εντ-
πίεται στ τι δεν πρσπάθησε σαρά
να διαµρώσει τυς ευνϊκύς ρυς,
πυ θα τυ επέτρεπαν µία απτελεσµατι-
κή ευγιαντική παρέµαση στις νσύσες
δµές. Aυτ ισύει πρωτίστως για την ι-
κνµία, η πία, στη συνέεια, εκδικήθη-
κε, καθιστώντας µνδρµ την πλυετή
λιττητα. H ιδελγική και πλιτική ωρί-
µανση τυ ΠAΣOK δεν πρήλθε απ µία
συστηµατική και συγκρτηµένη αντιπα-
ράθεση ιδεών και τάσεων στυς κλπυς
τυ, πως λιγτερ ή περισστερ συνέη
παλαιτερα στα δυτικευρωπαϊκά σ-
σιαλδηµκρατικά κµµατα. O Aνδρέας
Παπανδρέυ, εκµεταλλευµενς τν ηγε-
µνικ ρλ τυ, επέαλε «ντε άκτ» -
ρισµένες επιλγές στην κυερνητική πλι-
τική, ωρίς να συγκρυσθεί ευθέως µε τα
κµµατικά ιδελγήµατα, πυ στην πράη
ανέτρεπε. H αντίαση αυτή συνέισε να ι-
σύει για ρισµένα ρνια, αλλά εασά-
λισε µία µάλλν µαλή πρσγείωση, αύ
τα ρήγµατα πυ πρκλήθηκαν ήταν σετι-
κά µικρά. Στ κινωνικ πεδί, η κυέρ-
νηση Παπανδρέυ κατά καννα ακλύ-
θησε την πλιτική της µικρτερης αντίστα-
σης και επέδειε δειλία εκεί πυ υπήρε ε-
πείγυσα ανάγκη για τµές και εκεί πυ υ-
πήρε ή µπρύσε να διαµρωθεί ευνϊ-
κς συσετισµς δυνάµεων. Aυτή η πρα-
κτική είε ως αναπευκτ απτέλεσµα
την απνεύρωση και τν εγκλωισµ πλ-
λών θετικών πρωτυλιών. Eπιπλέν, η
απυσία υσιαστικών πλιτικών διαδικα-
σιών καθιστύσε σεδν αδύνατη την -
ριθέτηση και τ θεσµικ έλεγ των κυ-
ερνητικών επιλγών. Eπειδή, µως, η
πραγµατικτητα δεν ανέεται επί µακρν
την αµιταλάντευση, τν ερασιτενισµ
και τη δηµαγωγία, τ ΠAΣOK εκλήθη να
πληρώσει την ανικαντητά τυ να µετα-
σηµατίσει πρς ελς τυ τις ισρρ-
πίες, σ διατηρύσε την πρωτυλία
των κινήσεων και την άνεση ειρισµών.
Πλλί θεωρύν τι ασική αιτία για
την εµάνιση εκυλιστικών αινµένων
στ ΠAΣOK ήταν αρηγισµς, πυ συ-
νέθλιψε αρκετά νωρίς την εσωκµµατική
δηµκρατία και δήγησε στη δηµιυργία
ατριών πελατειακύ αρακτήρα, ι -
πίες ως συνεκτικ δεσµ είαν την πρ-
στασία και την αντιπαρή και ως στ
τν έλεγ µηανισµών και τη νµή της ε-
υσίας. T παράλληλ αινµεν της
κµµατικπίησης συρρίκνωσε την κινω-
νική αυτνµία, απνεύρωσε τις πιες
συµµετικές διαδικασίες, εγκλώισε τη
λαϊκή πρωτυλία και άνιε τ δρµ
στην αλανεία και στ κυνήγι τυ πρ-
σωπικύ συµέρντς σε λη σεδν την
πυραµίδα. Aπ την άλλη πλευρά, είναι α-
λήθεια τι ωρίς την αδιαµισήτητη ηγε-
µνία τυ Aνδρέα Παπανδρέυ θα ήταν
αδύνατη η εκτευση πρς την ευσία
µέσα σε επτά µν ρνια. Aπ ένα ση-
µεί και µετά, µως, η υπκατάσταση της
πλιτικής λειτυργίας απ την απαση
τυ αρηγύ και τη συνακλυθη γραει-
κρατική διευθέτηση µετατράπηκε απ
πλενέκτηµα σε µεινέκτηµα.
T ΠAΣOK, ως συνάθριση αδιαµρ-
ωτων πλιτικών ρευµάτων και συνασπι-
σµς ετερκλητων κινωνικών δυνάµεων,
ήταν ε αρής πεδί ταικών ανταγωνι-
σµών. H σύµυτη αντιατικτητα τυ κι-
νωνικύ και πλιτικύ µπλκ πυ εκρά-
στηκε στ ΠAΣOK, αντί να επιλύεται π-
λιτικά, διετεύτηκε στα κανάλια τα πία
άησε ανικτά αρηγισµς. Oπως πρα-
ναέραµε, λγω των ατρικών πλιτικών
λειτυργιών, τα ιδελγικπλιτικά εσω-
κµµατικά ρεύµατα υπκαταστάθηκαν α-
π ατρίες. Oι σηµαντικτερες διευθετή-
σεις µως γίννταν µέσα απ ένα παρά-
πλευρα αναπτυσσµεν και µη θεσµικ
κύκλωµα σέσεων επιρρής, πυ είαν ως
σηµεί αναράς τν πρωθυπυργ-ηγε-
µνα. O ρλς αυτς εδραταν στην ειδι-
κή σέση τυ Aνδρέα Παπανδρέυ µε την
εκλγική άση τυ Kινήµατς. Mια σέση
ευθεία, πυ ελάιστα διερταν µέσα απ
την κµµατική ργάνωση και εµπεριείε έ-
ντνα στιεία λαϊκισµύ. H παράταη
τυ ΠAΣOK ήταν µια δυναµική τριγωνική
σέση µεταύ τυ ιδρυτή, της εκλγικής
άσης και τυ κµµατικύ µηανισµύ.
Σε αυτ τ πλαίσι, στρατηγικς πλι-
τικς σεδιασµς και σεασµς των θε-
σµών σε λα τα επίπεδα σεδν θυσιάστη-
καν στ ωµ των τακτικών ελιγµών. Στα-
θερή επιδίωη, η «τράπυλα» να ρίσκεται
στα έρια τυ αρηγύ και να µιράεται
κάθε ρά ανάλγα µε τη σκπιµτητα
της στιγµής. Mε άλλα λγια, απθέωση τυ
τακτικισµύ σε ένα κινωνικ και πλιτικ
περιάλλν πυ απαιτύσε στρατηγική ι
µν για την πρώθηση των επιαλλµε-
νων αλλαγών, αλλά και για τη διαύλαη
και διεύρυνση των κινωνικών και πλιτι-
κών συµµαιών. O τακτικισµς και τ σύν-
δρµ τυ πλιτικύ κστυς εµπδισαν
την απτελεσµατική ευγιαντική παρέµα-
ση στις νσύσες δµές. Aκµα, απέτρε-
ψαν τη µετεέλιη τυ Kινήµατς σε ένα
σύγρν σσιαλιστικ κµµα πυ να α-
νταπκρίνεται στις ελληνικές συνθήκες. T
κύρι πρληµα τυ ΠAΣOK δεν ήταν τι
αµιταλαντευταν µεταύ µιας ρισπα-
στικής και µιας µετριπαθύς πλιτικής
γραµµής. Hταν τι στην πράη είε παρα-
ωρήσει τη ωτική αρµδιτητα τυ πλι-
τικύ αυτπρσδιρισµύ και της άραης
γραµµής στν αρηγ τυ, πρκειµένυ
αυτς να διατηρεί τα µεγαλύτερα δυνατά
περιθώρια ελιγµών.
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 29
Mάνς Λΐς και Xαρύλα Aλείυ ντυέτ (αριστερά), Γιώργς Nταλάρας (δειά) και Tάκης Σύκας (πίσω) σε συναυλία τυ Λΐυ στν Πανιώνι. Στα
πρώτα ρνια της µεταπλίτευσης, συνθέτες και τραγυδιστικά είδωλα συµπλέυν και ρίσκυν, µε λαϊκές συναυλίες, απήηση στ µυσικ κιν πυ
«διψάει για πλιτικ τραγύδι»...
αυτά πυ συµπίπτυν µε την τελευταία
περίδ της ύντας. T τραγύδι παρα-
µένει κατ’ εήν στα έρια δηµιυργών
µε πρσωπική άπψη, εωρίυν νέα α-
ιλγα πρσωπα στ ώρ της δηµιυρ-
γίας, αλλά και της ερµηνείας και η θέση
τυ κάθε είδυς –τυ επικύ ψυαγωγι-
κύ τραγυδιύ συµπεριλαµανµένυ–
είναι δεδµένη. Mε τη µεταπλίτευση δη-
γύµαστε σε µια µνµερή ανάπτυη τυ
είδυς πυ νµάστηκε «πλιτικ τραγύ-
δι». Aυτή η ανάπτυη αίνεται τι δεν
στηριταν τσ στα επιτεύγµατά της σε
επίπεδ δηµιυργίας, σ σε εωτερικύς
παράγντες. Aπ τη µια πλευρά έυµε τη
σαή εµπλκή πλιτικών ρέων στη δια-
µρωση αντίληψης για την τένη µε ά-
ση κριτήρια σεδν απλυτα «κµµατικά»
και απ την άλλη –σε επίπεδ κεντρικής ε-
υσίας– µια πλιτική λγκρισίας και α-
παγρεύσεων πυ συνείεται. H δισκ-
γραική ιµηανία –η πία µλις έει
αρίσει να απκτά στέρεες άσεις µε κύ-
ρια πλα τ µεγάλ δίσκ ινυλίυ και τη
συνεώς αναπτυσσµενη τηλεραση–
ρησιµπιεί σ µπρεί και τις εν λγω
παραµέτρυς, αλλά παράλληλα πρωρεί
στη δηµιυργία «συστηµάτων» ψυαγωγι-
κύ τραγυδιύ πυ θα της επιτρέψυν τα
επµενα ρνια έναν πι άνετ έλεγ της
αγράς. Kάπως έτσι αρίει να πριµδ-
τείται απ τα µέσα της δεκαετίας και µετά
η απήηση κατ’ εήν τραγυδιστικών
ειδώλων συνά σε άρς της εέλιης κά-
πιων δηµιυργικών πρτάσεων, κάπως
έτσι καθιερώνεται εµπρικά –µε δεδµένη
την «πλιτική» κπωση της πρώτης µετα-
πλιτευτικής περιδυ– η κατπινή στήρι-
η µιας «πλιτικής», η πία συµπεριλαµ-
άνει επικές µδες πυ δεν έυν την α-
νάγκη µιας πρσωπικής αναήτησης, µιας
καλλιτενικής δηµιυργίας («εισαγωγή»
µεταγλωττισµένυ αισθηµατικύ τραγυ-
διύ, «αναίωση» τυ ρεπερτρίυ κ..κ.).
Tα απτελέσµατα αυτών των επιλγών
πυ κρυώννται τα τελευταία ρνια
της δεκαετίας τυ ’70, θα ανύν πι ε-
κάθαρα στα ρνια της δεκαετίας τυ ’80,
κάνντας αυτή τη δεκαετία –µε τη συν-
δρµή τυ «λαϊκίστικυ» πνεύµατς πυ
κυριάρησε στ εκίνηµά της– ίσως την
πι «τωή» καλλιτενικά µέσα στις δεκα-
ετίες τυ αιώνα.
H περίδς της µεταπλίτευσης σηµα-
δεύεται απ την πλήρη επανακυκλρία
λυ τυ υλικύ τυ Mίκη Θεδωράκη
Tυ Γιώργυ Tσάµπρα
M
ελετώντας τα ιστρικά δεδµένα της επής µε την απσταση δύ
δεκαετιών, παραµένει ακµα δύσκλ να απαντήσει κανείς αασά-
νιστα στ ερώτηµα, αν σηµαντικτερ ρλ στην εέλιη τυ τρα-
γυδιύ αυτή τη δεκαετία έπαιε πλιτικς παράγντας (η παρέµ-
αση της ύντας στην ελληνική κινωνία και τν ελληνικ πλιτι-
σµ) ή κινωνικικνµικς (αστικπίηση και πρεία της ελλη-
νικής κινωνίας –µιραία και της ελληνικής δισκγραίας– πρς
την εκιµηάνιση). Oι επιµέρυς παρατηρήσεις απ την αρή µέ-
ρι τ τέλς της δεκαετίας µάλλν µπερδεύυν, παρά εκαθαρίυν τυς σετικύς
«µύθυς». Παρ’ λες τις απαγρεύσεις, η δηµιυργική δύναµη τυ τραγυδιύ εµα-
νίεται πλύ πι πλύσια και η απήησή τυ πλύ πι εκάθαρη τα πρώτα ρνια, Στν πυρετ
τυ πλιτικύ τραγυδιύ
MOYΣIKH
30 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
M. Kυγιυµτής (αριστερά), Γιάν. Σπανς (κέντρ) και Λυκ. Kη-
λαϊδνης (δειά). Eυν εκινήσει πάνω στα νάρια τυ «έντε-
νυ λαϊκύ» την πρηγύµενη δεκαετία και ρίσκυν σταθερά
ανταπκριση στ κιν. Yπσέσεις για τ µέλλν δίνει και ∆ή-
µς Mύτσης πυ ρίσκεται ανάµεσα στυς νέυς συνθέτες µε
έντνη παρυσία αυτή την περίδ (κάτω).
O Mίµης Πλέσσας µε σταθερή παρυσία στην ε
ει τη µυσική της θεατρικής κωµωδίας «Mε
εωρίει τ τραγύδι «Θέλω πτέ να µη ωρί
Mάνς Xατιδάκις
(1925–1994): απλυ-
τς κυρίαρς
των µυσικών
πραγµάτων
στην Eλλάδα
της Mεταπλίτευσης.
Tυ Nίκυ A. ∆ντά
T
η θλιερή παρένθεση της επταε-
τίας ακλύθησε η επιστρή
τυ Kωνσταντίνυ Kαραµανλή
και η ανάδειη τυ Mάνυ Xατι-
δάκι σε απλυτ κυρίαρ των ελληνι-
κών µυσικών πραγµάτων. Aπ τις ε-
πίσηµες θέσεις πυ τυ πρσέρθηκαν
συνέαλλε καθριστικά µε πλήθς τρ-
πων στην αναδιαµρωση τυ µυσι-
κύ τπίυ και ευρύτερα τυ πλιτιστι-
κύ ήθυς τυ τπυ κατά τ τελευ-
ταί τέταρτ τυ αιώνα. ∆ιετέλεσε γε-
νικς διευθυντής της Kρατικής Oρή-
στρας Aθηνών (1976-1982), αναπλη-
ρωτής γενικς διευθυντής της Eθνικής
και τις µεγάλες πλιτικές συναυλίες. Πα-
ράλληλα, αρκετί ακµα συνθέτες
(Λΐς, Λεντής, Mύτσης) κυκλ-
ρύν υλικ µε άµεσες ή έµµεσες αναρές
στην πρηγύµενη περίδ πυ είε α-
πρρίψει η λγκρισία της επής. Παρ’
τι τα ρια ανής της λγκρισίας ανί-
γυν, αίνεται ωστσ τι αυτή παραµέ-
νει αυστηρή τσ σε ,τι αρά την κυ-
κλρία τραγυδιών µε κάπιες συγκε-
κριµένες αναρές και πλύ περισστερ
τις µεταδσεις της κρατικής ραδι–τηλε-
ρασης. Eίναι πλλές ι καταγγελίες πυ
µέσα στν πυρετ της µεταπλίτευσης
µαρτυρύν την απαγρευση µιας µεγάλης
γκάµας υλικύ απ τα εργατικά «τραγύ-
δια µας» των Mάνυ Λΐυ και Φώντα
Λάδη µέρι τα «Xαµένα ρνια» τυ
Eµύλιυ, πυ τραγυδύν στν µώνυ-
µ δίσκ ι Mίµης Πλέσσας και Γιάννης
Kακυλίδης. O,τι απαγρεύεται έαια α-
π τα κρατικά «µέσα» παίρνει πιστπιη-
τικ «πρδευτικτητας» απ τυς –εαι-
ρετικά ισυρύς περί τα πλιτιστικά της ε-
πής– µηανισµύς των «πρδευτικών»
κµµάτων. Aυτή η πραγµατικτητα µέσα
στ’ άλλα πριµδτεί πρσωπα και τραγύ-
δια πυ µν κατ’ επίασιν συµάλλυν
στην εέλιη και την κινωνική καταίωση
τυ τραγυδιύ. Mε τν ίδι τρπ και η
κρατική απαγρευση δηγεί επίσης σ’ ένα
κατ’ επίασιν «υδέτερ» ρεπερτρι, µε
συνλικ απτέλεσµα την υσιαστική κ-
πωση τυ µέσυ ακρατή, πίς πλύ
σύντµα στρέει αλλύ τα ενδιαέρντά
τυ σε ,τι αρά την έκραση µέσω τυ
τραγυδιύ. Λίγ µετά τη µεταπλίτευση
συντελείται η πρώτη αναίωση τυ ρεµπέ-
τικυ πυ έρνει στην επικαιρτητα ένα
πράγµατι παρεηγηµέν στ παρελθν
σπυδαί υλικ µε άνα σηµαντικά ν-
µατα ερµηνευτών της επής (Nταλάρας,
Aλείυ), αλλά την ίδια επή εκινά τ-
σ η ανάπτυη τυ µεταγλωττισµένυ αι-
σθηµατικύ τραγυδιύ ευρωπαϊκής πρ-
έλευσης (Πάρις, Πυλπυλς) σ και
η «γκετπίηση» τυ λαϊκύ τραγυδιύ
των νυτερινών κέντρων (Mητρπάνς,
∆ύκισσα, Pίτα Σακελλαρίυ, «σλγκαν»
και Tάκης Mυσαίρης). Aκριώς εδώ
διαµρώνει τ δικ της ρλ η ανερµε-
νη ιµηανία τυ τραγυδιύ, κρατώ-
ντας στην επιρρή της τ κύρι σώµα της
απήησης ενς τραγυδιύ και «περιθω-
ριπιώντας» σιγά σιγά δηµιυργικές
πρσπάθειες πυ δεν µπρύν να εντα-
θύν στις πρδιαγραές της. Mέσα σ’ αυ-
τ τ κλίµα κυκλρύν δίσκι απ τις
«Mπαλάντες» τυ Mίκη Θεδωράκη µέρι
τ «Παρν» τυ Aκη Πάνυ και απ τ
«Yπάρω» τυ Xρήστυ Nικλπυλυ
και τυ Πυθαγρα για τν Kααντίδη µέ-
ρι την «Tρίτη ανθλγία» τυ Γιάννη
Σπανύ, είναι µως ένα υλικ πυ διαγρά-
ει την τριά τυ περισστερ µέσα στα
ρνια πυ περνύν και λιγτερ κυριαρ-
ώντας –εµπρικά ή πλιτιστικά– στην ε-
πή πυ κυκλρησε.
T πλιτικ κλίµα της µεταπλίτευσης
έρνει στ πρσκήνι κάπιες ακµα δη-
µιυργικές δυνάµεις στα νάρια τυ αλλ-
τινύ «έντενυ» (Θάνς Mικρύτσικς,
Hλίας Aνδριπυλς) πυ µε την εέλιη
των πραγµάτων είναι «καταδικασµένες»,
είτε να µεταλλαθύν «ανίγντας» σε πε-
ρισστερα µυσικά ρεύµατα είτε να περι-
θωριπιηθύν. Oλ και πι συνά µως
πράλλει –ακµα και µέσα απ τα σηµει-
ώµατα δίσκων της επής– τ αίτηµα για
«ανακύιση» απ την «πλιτική κπω-
ση». Kάπως έτσι ∆ινύσης Σαπυ-
λς ρίσκεται πίσω απ την παραγωγή
τυ δίσκυ «H εκδίκηση της γυτιάς» των
Nίκυ υδάκη - Mανώλη Pασύλη µε α-
σικ ερµηνευτή τν Nίκ Παπάγλυ
(1978), κάπως έτσι Mάνς Λΐς αή-
νει την επµενη ρνιά τ «µετερίι» µιας
συνεύς «αγωνιστικής» διάθεσης για µια
σειρά τραγυδιών πυ ακρατύν αρι-
σττενικά ανάµεσα στην πλιτική µπα-
λάντα και τ... τσιτετέλι.
Eίναι τα «Tραγύδια της Xαρύλας»
πυ γράει µε τν Pασύλη πάλι, για την
Xαρύλα Aλείυ. T κρατικ ραδιω-
ν της επής επιστρέει τν πρώτ δί-
σκ ως «εθνικώς απαράδεκτ», αήν-
ντας τα «αιτήµατα» των επιλγών τυ να
αναµετρηθύν µε την επµενη δεκαετία,
ενώ δεύτερς, σύµωνα µε αηγήσεις
τυ στιυργύ τυ, «περνά απ 40 κύ-
µατα», ωστυ δηγηθεί σε µια «κσµια»
για την επή µρή. Mια άλλη απλυτα
πρσωπική στάση αυτών των ρνων
πυ σ κι αν δεν διαρκεί πλύ, απδίδει
καρπύς σε επίπεδ απήησης είναι αυτή
τυ Mάνυ Xατιδάκι. O κρυαίς συν-
θέτης, αύ απµακρύνεται σύντµα α-
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 31
ελληνική δισκγραία απ τ 1951, ταν γρά-
ε τν έρωτα παρέα» µε τις αδελές Kαλυτά.
ρίσυµε» και ηγραείται σε δίσκ.
Λυρικής Σκηνής (1974-1980), καθώς ε-
πίσης και γενικς διευθυντής της EPT,
πυ η πρσή τυ στράηκε αµέσως
στ Γ΄ Πργραµµα (1975-1981): απ
την ιστρική εκείνη περίδ αναδεί-
θηκαν ως πνευµατικά τυ παιδιά συν-
θέτες, πως Γιώργς Kυρυπς
(1942) – πίς τν διαδέθηκε στη
διεύθυνση της «Oρήστρας των Xρω-
µάτων» πυ ιδρύθηκε τ 1989– ∆ηµή-
τρης Mαραγκπυλς (1949), η Λένα
Πλάτωνς (1951) και Nίκς Kυπυρ-
γς (1952). T 1977 ιδρύθηκε η Xρω-
δία τυ Γ΄ Πργράµµατς µε διευθυντή
τν Aντώνη Kντγεωργίυ: άρη στ
κρυαί αυτ ρωδιακ σύνλ η
Aθήνα ανακάλυψε τν πλύτ των µε-
γάλων ρατρίων της δυτικής µυσι-
κής. Mε τη ρντίδα τυ Xατιδάκι ε-
κίνησαν επίσης τ 1979 ι Mυσικές
Γιρτές των Aνωγείων στην Kρήτη.
H µεταπλίτευση έδωσε νέα τερά
και στυς εκπρσώπυς της «µυσικής
πρωτπρίας» των πίων η εέλιη εί-
ε ανακπεί απτµα τ 1967. Tν Σε-
πτέµρι τυ 1975 «Eλληνικς Σύνδε-
σµς Σύγρνης Mυσικής», ργάνωσε
µια «Eδµάδα ενάκη» µε την ευγενή
σύµπραη της Συµωνικής Oρή-
στρας τυ Στρασύργυ, ενώ τ 1979
ργανώθηκαν ι εαιρετικά ιλδες
«Παγκσµιες Mυσικές Hµέρες».
T 1980 πραγµατπιήθηκε ∆εύτε-
ρς Πανελλήνις ∆ιαγωνισµς Σύνθε-
σης, 18 ρνια µετά τν πρώτ, πυ εί-
ε ργανώσει Xατιδάκις τ 1962. T
ραεί απενεµήθη µλις ένα ρν
αργτερα στν Γιώργ Zερ (1947)
για τ Kυαρτέτ Eγρδων τυ.
Στα τέλη της δεκαετίας γίνεται πλύ
ευκλτερη η εισαγωγή δίσκων κλασι-
κής µυσικής απ τ εωτερικ, µε α-
πτέλεσµα τη διαµρωση ενς πλύ
ευρύτερυ και καλύτερα πληρρη-
µένυ κινύ.
Στν αστερισµ τυ Xατιδάκι
Tυ Aνδρέα Pικάκη
Iστρικύ – Kριτικύ Xρύ
H
Σλή της Kύλας Πράτσικα
στην δ Oµήρυ 55 έει µετα-
ιαστεί στ κράτς. ∆ηµιυρ-
γείται η Kρατική Σλή Oρη-
στικής Tένης (KΣOT, 1972) και πρ-
σκαλείται ένας παλαιτερς ρευτής
τυ µπαλέτυ τυ 20ύ αιώνα (M.
Mπεάρ), Zερµινάλ Kασαντ, για να
τη διευθύνει. «∆εν ευδκίµησε», σηµει-
ώνεται στ «K. Πράτσικα, Eργα και
Hµέρες». Aγράεται και ώρς
στυς Aµπελκήπυς πυ µετακµί-
ει η «θεία» Kύλα και ργανώνει
µιαν «άλλη» σλή. H KΣOT αρίει
να λειτυργεί τ 1973, ενώ θεσµς
των Φυτωρίων (πυ θα στεγαστύν
στην δ A. Παππά) δηµιυργείται τ
1976. Στ τέλς της δεκαετίας (1980)
«παρέδωσα µε την καρδιά µυ τη σ-
λή και τη σκυτάλη στην Nτρα Tσά-
τσυ-Συµεωνίδη», σηµειώνει η Kύλα
Πράτσικα.
H Πλυένη Mατέυ εκλέγεται πρε-
δρς τυ νεσυσταθέντς σωµατείυ
Xρύ και Pυθµικής, τυ πίυ διετέ-
λεσε απ τ 1977 επίτιµη πρεδρς. H
∆έσπινα Γρηγριάδυ εκλέγεται πρ-
εδρς τυ νεσυσταθέντς σωµατείυ
ιδρυτών / διευθυντών Σλών Kλασι-
κύ Mπαλέτυ. O Aνδρέας Pικάκης ε-
κλέγεται πρεδρς τυ νεσυσταθέ-
ντς σωµατείυ των Φίλων τυ Kλασι-
κύ Xρύ.
H Pαλλύ Mάνυ ργραεί τη
Mήδεια στ Nτάλας, Tέας, ενώ τ
«Eλληνικ Xρδραµα» εµανίεται
στ ∆ιεθνές Φεστιάλ Xρύ στ Πα-
ρίσι και σε περιδείες στην Kύπρ και
στη Γιυγκσλαία. Στα τέλη της δε-
καετίας, η Pαλλύ Mάνυ επιµελείται
και παρυσιάει µε τ «Eλληνικ X-
ρδραµα» και πλλύς καλεσµένυς
ρευτές την άκρως ενδιαέρυσα τη-
λεπτική σειρά O Eλληνικς Xρς
Xθες και Σήµερα.
∆ιαλύνται τα «Xρικά» της Zυ-
ύς Nικλύδη για ικνµικύς
λγυς. Oργανώνεται η Σλή και η
Oµάδα τυ «Kέντρυ Kλασικύ
Mπαλέτυ» απ τη Pενέ Kάµερ και
τν Λεωνίδα ντε Πιαν.
Στην EPT αρίυν ι τακτικές εκ-
πµπές αιερωµένες στ ρ, αλ-
λδαπ και ηµεδαπ. Yπεύθυνς
Aλέης Kωστάλας. Στ Πειραµατικ
Mπαλέτ Aθηνών, Γιάννης Mέ-
τσης πρωθεί την έρευνα ργρά-
ησης ελληνικών έργων, πρεσυτέ-
ρων και νεωτέρων συνθετών (N.
Σκαλκώτας Tρίπτυ και ∆έκα Σκί-
τσα, Γ. Σισιλιάνυ Tαναγραία, M. Xα-
τιδάκι Mικρή Λευκή Aιάδα, Θ.
Aντωνίυ Συλλαές και Kντσερτίν,
∆. Mαραγκπυλυ Mετασηµατισµί,
Tετραγράµµατ, H ∆ίκη των Aτρειδών,
Kασιανή και Θειλς). Mε την πτώση
της δικτατρίας αρίυν ι περιδείες
στ εσωτερικ, την Kύπρ, τ εωτερι-
κ (Aραντέιγ, Παρίσι, και στ ∆ιεθνές
Φεστιάλ Φιλίας στ Bυκυρέστι και
στην Kντσάντα).
T 1979 πραγµατπιείται µια εκθαµ-
ωτική πρώτη εµάνιση στ Φεστιάλ
Aθηνών, Hρώδει. Eυν πρηγηθεί
εµανίσεις στην «Eκραση» τυ υπυρ-
γείυ Πλιτισµύ. Eπρκειτ για την
ργάνωση πικίλων δρώµενων σε διά-
ρα θέατρα. T 1978, σε αιέρωµα τυ
Πειραµατικύ Mπαλέτυ Aθηνών σε
καινύργιυς ργράυς καλείται
η... αστυνµία για να τιθασεύσει τα πλή-
θη πυ απειλύν να σπάσυν τις πρτες
τυ κατάµεστυ θεάτρυ «Γιάλτ», για
να παρακλυθήσυν την παράσταση!
Στ Mπαλέτ της EΛΣ πρσκαλύ-
νται αλλδαπί ργράι (M. Σπάρε-
µπλεκ, Z. Kασαντ, Π. αν Nτικ) αλλά
και επίλεκτι Eλληνες (N. Tσάτσυ–Συ-
µεωνίδη, Γ. Mέτσης) για την πρώθηση
και υπστήριη τυ ρευτικύ σώµα-
τς. Πρώτη εµάνιση τυ Mπαλέτυ
της EΛΣ στ Φεστιάλ Aθηνών (1977)
µε έργα Γ. ενάκη (Aρύρα και Aντι-
θών), Γ. Σισλιάνυ (Παραλή) και M.
Θεδωράκη (Kαπετάν Aνδρέας Zέπ-
πς). T 1978 παρυσιάνται µπαλέτα
σε µυσικές Γ. Kυρυπύ (Tρελή Iστ-
ρία), Γ. Iωαννίδη (Nατύρε) και M.
Aδάµη (Γένεση).
T 1979 ργραείται στ Θέατρ
Λυκαηττύ ένα τρίπτυ σε µυσική
M. Θεδωράκη: Mυθλγία (ργρ.
X. Mανταύνη), Hλέκτρα (ργρ. Σ.
Kαϊτέν), Zρµπάς (ργρ. Λ. Mασίν).
Eδώ απκαλύπτνται τα αστέρια τυ
συγκρτήµατς Π. Mελά, K. ∆ήµα, P.
Παπανικλα, X. Παπίδης, A. Xατής,
Γ. Λιάδης. T 1975, η κ. Eλένη Bλάυ
ανακαλύπτει µέσα απ την «Kαθηµερι-
νή» τη Nelly πυ έει επιστρέψει στην
Eλλάδα και «ει µακριά απ τη δηµ-
σιτητα στη Nέα Σµύρνη». H κ. Bλάυ
αναλαµάνει και τυπώνει ηµερλγι
µε ωτγραίες της.
Tα υτώρια
της µεταπλίτευσης
π τ «αγκάθιν» πστ τυ διευθυντή
Pαδιωνίας πυ αναλαµάνει µετά τη
µεταπλίτευση, δηµιυργεί στα τέλη της
δεκαετίας ένα «µέσ» των δικών τυ πρ-
διαγραών στ Tρίτ Πργραµµα, αή-
νντας να διαανύν µια άλλη αισθητική
και αρκετά νέα πρσωπα στ ώρ τυ
τραγυδιύ. Kι λα αυτά ωρίς να θέλυ-
µε να παραλέψυµε τις απλυτα πρ-
σωπικές εθνικές («Eλλαδγραία), κι-
νωνικπλιτικές, («H πρσευή της Παρ-
θένυ») ακµα και... ικλγικές θέσεις
τυ («O ειάλτης της Περσενης»), -
πως αυτές καθρετίνται µε τη συνδρ-
µή τυ ασικύ συνεργάτη τυ στ λγ,
πιητή Nίκυ Γκάτσυ, στα «Παράλγα»
– «τραγύδια της θράς και τυ νείρυ
τυ 1976.
Nεκλασικισµς,
πυάντ και ’70’s look.
O Γιάννης Mέτσης
και η Kαλλιπη
Tρίπυ στα «Kρυστά!»
τυ Πειραµατικύ
Mπαλέτυ Aθηνών
(ωτ: Hνωµένι
Φωτρεπρτερς).
XOPOΣ
32 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
Tυ Πλάτωνς Mαυρµύστακυ
Eπίκυρυ καθηγητή στ τµήµα Θεατρικών Σπυδών
Πανεπιστηµίυ Aθηνών
M
ετά τ 1970, µε τη συγκυρία της πρ-
σκαιρης ιλελευθερπίησης τυ δι-
κτατρικύ καθεστώτς και την άρση
της πρληπτικής λγκρισίας, εµανί-
νται νέι θεατρικί πυρήνες και
πρωτπαρυσιάνται αρκετί Eλλη-
νες συγγραείς. Oι θίασι πυ δηµιυρ-
γήθηκαν λίγ πριν ή λίγ µετά τ 1970,
τ Θέατρ Στά της Λήδας Πρωτψάλτη και τυ Θα-
νάση Παπαγεωργίυ, τ σύγρν Eλληνικ Θέατρ
τυ Στέανυ Ληναίυ, τ Aνιτ Θέατρ τυ Γιώρ-
γυ Mιαηλίδη και τ Eλεύθερ Θέατρ, µε την πρα-
κτική τυς συνέαλαν στη συνέιση της πρείας πυ α-
νέκψε η δικτατρία αλλά και εµάθυναν τν πρλη-
µατισµ για τν κινωνικ και πλιτικ ρλ τυ θεά-
τρυ. T αίτηµα της απκέντρωσης και τ αίτηµα πρ-
λής τυ σύγρνυ ελληνικύ έργυ, σε µεγάλ π-
σστ καθρίει τη υσιγνωµία των νέων θιάσων.
Σ’ αυτ τ τελευταί διάστηµα ι παραστάσεις τεί-
νυν λ και περισστερ να τνίσυν την αντίθεση τυ
θεάτρυ στ δικτατρικ καθεστώς. Παραστάσεις πως
T µεγάλ µας Tσίρκ τυ Iάκωυ Kαµπανέλλη (Θέα-
τρ Kαρέη-Kαάκυ 1973), απτελύν σηµαντικά θεα-
τρικά, αλλά και πλιτικά γεγντα πυ εκράυν λ
και πι έντνα τ δηµκρατικ αίσθηµα και εντάσσ-
νται στ κλίµα πρετιµασίας των µεγάλων λαϊκών εκ-
T Eλεύθερ Θέατρ µε τις παραστάσεις τυ,
απ τ ’73 και µετά, έδωσε στην επιθεώρηση
νέ πρσανατλισµ.
ΘEATPO
Kυρι
η ελλ
δραµατ
δηλώσεων, ι πίες κρυώννται µε
τα γεγντα τυ Πλυτενείυ.
Kατά την περίδ της δικτατρίας,
παρυσιάνται για πρώτη ρά, ε-
νταγµένι στ ιδιτυπ αυτ πλιτικ
κλίµα, συγγραείς, πως Στρατής
Kαρράς (Oι νυτύλακες, Eθνικ
Θέατρ 1969), Πέτρς Mάρκαρης (H
ιστρία τυ Aλή Pέτ, Eλεύθερ Θέ-
ατρ 1972), Mάρις Πντίκας (Πα-
νραµική θέα µιας νυτερινής εργα-
σίας, Θέατρ Στά 1972), Γιώργς
Σκύρτης (Oι νταντάδες, Θέατρ Tέ-
νης 1972), συµάλλντας ταυτρνα
στη δηµιυργία των συνθηκών πυ θα
επιτρέψυν την κυριαρία της νέας ελ-
ληνικής δραµατυργίας στις σκηνές, η
πία θα είναι έντνα αισθητή µετά τα
µέσα της δεκαετίας.
Mεταπλίτευση
H µεταπλίτευση είε ως απτέλε-
σµα την ριστική απελευθέρωση των
νέων δυνάµεων τυ θεάτρυ πυ είαν
ήδη εµανισθεί µε την αρή της δεκαε-
τίας τυ 1970. H νέα πλιτική κατά-
σταση και η κατάργηση κάθε µρής
καταπιεστικών νµων και δµών πυ
αρακτήρισαν τσ την περίδ εκεί-
νη σ και τη λειτυργία της δηµκρα-
τίας κατά τα ρνια πυ ακλύθη-
σαν, δεν είε αντίστι για τη µέρι
ττε ιστρία τυ ελληνικύ θεάτρυ.
H λειτυργία νέων πυρήνων της θεα-
τρικής ωής πυ δηγεί στη διαµρ-
ωση ενς πι σύνθετυ αρακτήρα
της θεατρικής δραστηριτητας θα εε-
λίσσεται λένα πστικά και πιτι-
κά και τείνει να παγιωθεί και να σταθε-
ρπιηθεί κατά την τελευταία δεκαε-
τία τυ αιώνα.
H έντνη πλιτικπίηση των τελευ-
ταίων ρνων της δικτατρίας ρίσκει
τη συνέειά της απ τ 1974 µέρι τ
1980, µε τη δηµιυργία πλλών ερασι-
τενικών θεατρικών µάδων πυ πι-
κίλλυν την εικνα της θεατρικής ωής
και συµάλλυν στην ευρύτερη διάδ-
ση της σύγρνης ελληνικής δραµα-
τυργίας. Παρ’ λ πυ είναι συνά ε-
γκλωισµένες στην επανάληψη ενς
παρεµερύς ρεπερτρίυ απ την ελ-
ληνική και παγκσµια δραµατυργία
µε κυρίαρη την πρσπάθεια πλιτι-
κής ανάγνωσης των έργων, συµάλ-
λυν και σε µια σηµαντική διεύρυνση
τυ θεατρικύ κινύ.
T Eλεύθερ Θέατρ µε τις παρα-
στάσεις τυ απ τ 1973 και µετά συµ-
άλλει στ να απκτήσει η επιθεώρηση
ένα νέ πρσανατλισµ, στεύντας
την ευσία και την ιδελγία της, αλ-
λά και εισάγντας νέυς σκηνικύς -
ρυς λειτυργίας τυ είδυς. Hδη µε
την πρώτη επιθεώρηση πυ παρυσία-
σε θίασς (Kαι συ τενίεσαι 1973)
διακρίννται τα στιεία πυ θα επη-
ρεάσυν την εικνα της κατά τα επ-
µενα ρνια, δηµιυργώντας πλλύς
µιµητές, ι πίι θα δηγήσυν τ
ιδιτυπ θεατρικ αυτ είδς σε µια
σηµαντική ανανέωση, µεταµρών-
ντάς τ ριστικά κατά τις επµενες δε-
καετίες.
Nέες εµανίσεις
Στα πρώτα ρνια µετά τη µεταπλί-
τευση εµανίνται για πρώτη ρά
Γιώργς ∆ιαλεγµένς (Xάσαµε τη θεία
ΣTOΠ, Θέατρ Στά 1976), Mήτσς
Eυθυµιάδης (Oι πρστάτες, Θέατρ
Tένης 1976), η Mαργαρίτα Λυµπερά-
κη (O άλλς Aλέανδρς 1976) και η
Kωστύλα Mητρπύλυ (T παινίδι
και µια τύψη 1977 και τα δύ έργα απ
τη Nέα Σκηνή τυ Eθνικύ Θεάτρυ).
Στα αµέσως επµενα ρνια, σεδν
σε κάθε θεατρική περίδ θα σηµειώ-
νεται µια νέα παρυσία: Γιώργς Mα-
νιώτης (Παθήµατα, Kρατικ Θέατρ
Bρείυ Eλλάδς 1977), Mπάµπης
Tσικληρπυλς (T υπγει, Kρατι-
κ Θέατρ Bρείυ Eλλάδς 1977),
Xρήστς ∆αράς (H έωση, Nέα Σκη-
νή Eθνικύ Θεάτρυ 1979). Oι εµανί-
σεις αυτές συµάλλυν στη συγκρτη-
ση µιας µεταπλεµικής γενιάς, η πία
διαµρώνεται απ θεατρικύς συγ-
γραείς µε διαρετικές κατευθύνσεις
(Bασίλης Aνδρεπυλς, Γιάννης
Aντρίτσς, Kώστας Aσηµακπυλς,
Bαγγέλης Γκύας, Aλέκς Γαλανς,
Aλέης ∆αµιανς, Mανλης Kρρές,
Λάκης Kυρετής, Mάνθς Kρίσπης,
Nίκς Παπαγεωγίυ, Γιώργης Xριστ-
υλάκης και πλλί άλλι), συνυπάρ-
ει σκηνικά µε εκπρσώπυς της µεσ-
πλεµικής γενιάς και τελικά δηγεί σε
µια σύνθετη και ενδιαέρυσα εικνα
της σύγρνης ελληνικής θεατρικής
γραής. Kυρίαρ στιεί πάντως
της ελληνικής δραµατυργίας της πε-
ριδυ απτελεί η ενασληση µε τα
ητήµατα ανάπτυης της ελληνικής
κινωνίας και διαµρωσης της υ-
σιγνωµίας και της συµπεριράς τυ
νεέλληνα µε αρµή τα ρατά και α-
ναγνωρίσιµα αινµενα της καθηµερι-
νής ωής. H τάση αυτή, πυ εµανίε-
ται ήδη πριν απ την περίδ της δι-
κτατρίας, αναωγνείται µε την πα-
ράσταση των µνπρακτων H Bέρα -
T τάλι τυ ∆ηµήτρη Kεαΐδη, πυ
παίεται τ 1972 απ τ Θέατρ Tέ-
νης για να κυριαρήσει ριστικά µέ-
ρι τα µέσα της δεκαετίας τυ 1980. H
σύγρνη ελληνική δραµατυργία κα-
ταλαµάνει λ και µεγαλύτερ πσ-
στ των θεατρικών παραγωγών και σε
ρισµένες θεατρικές περιδυς τάνει
µέρι τ 33% των παραστάσεων.
H µεταπλίτευση δηµιυργεί τυς -
ρυς για την ανανέωση της θεατρικής
KYPIAKH 19 ∆EKEMBPIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 33
αρεί
ηνική
υργία
δραστηριτητας, τσ στ επίπεδ των
κρατικών θεσµών σ και στ ώρ
τυ ελευθέρυ θεάτρυ. T Eθνικ
Θέατρ άνει τ πρνµι της µν-
πωλιακής ρήσης τυ αραίυ θεά-
τρυ της Eπιδαύρυ µε απτέλεσµα τη
σταδιακή ανανέωση τυ εστιάλ.
Eπειτα απ τις παραστάσεις τυ Σλ-
µύ, τυ Mινωτή και τυ Mυενίδη,
εµανίνται εκεί σηµαντικές παρα-
στάσεις σκηνθετηµένες απ τν Kά-
ρλ Kυν, τν Mίνω Bλνάκη και
τν Σπύρ Eυαγγελάτ.
H ίδρυση πλλών θιάσων πυ εγκα-
θίστανται σε περιές ι πίες δεν α-
πτελύσαν τν παραδσιακ ώρ
συγκέντρωσης της θεατρικής δραστη-
ριτητας συµάλλει ι µν στην α-
νανέωση της θεατρικής πρακτικής µε
τν εµπλυτισµ τυ ρεπερτρίυ ή
στην ανανέωση των σκηνθετικών
πρσεγγίσεων, αλλά και στη συνειδητή
πρσπάθεια επαής µε ένα κιν πυ
ει απµακρυσµέν απ τ κέντρ της
πλης, πράλλντας παράλληλα πι
έντνα τ αίτηµα της περιερειακής α-
νάπτυης τυ θεάτρυ. Mετά τα µέσα
της δεκαετίας έυν ιδρυθεί τ Aµί-
Θέατρ τυ Σπύρυ Eυαγγελάτυ, τ
Λαϊκ Πειραµατικ Θέατρ τυ Λεω-
νίδα Tριιά, τ Θέατρ Eρευνας τυ
∆ηµήτρη Πταµίτη, τ Θέατρ τυ
Πειραιά τυ Tάκη Bυτέρη, τ Θέα-
τρ της Aνιης τυ Γιάννη Mαργαρί-
τη στην Aθήνα, η Πειραµατική Σκηνή
της «Tένης» τυ Nικηρυ Παπαν-
δρέυ στη Θεσσαλνίκη, η Θεατρική
Λέση Bλυ τυ Σπύρυ Bραωρίτη,
αλλά και Eταιρικί Θίασι τυ Σωµα-
τείυ Eλλήνων Hθπιών, πως τ
Θέατρ της Kαισαριανής ή ι Eλεύθε-
ρι Kαλλιτένες τυ Φίυ Tαιάρ-
η, ι πίι µαί µε πλλύς άλλυς
ραύιυς ή περιστασιακύς θιάσυς
και µάδες, πλυτίυν υσιαστικά
την εικνα της θεατρικής δραστηρι-
τητας.
Eκδσεις
H εκδτική παραγωγή τυ θεάτρυ
γνωρίει µια σηµαντική άνθηση κατά
τη διάρκεια της µεταπλιτευτικής πε-
ριδυ. H άνθηση αυτή είλεται στην
άρση της λγκρισίας (πυ είε ως α-
πτέλεσµα τη συσσώρευση ενς µεγά-
λυ αριθµύ έργων, τα πία δεν είαν
τη δυναττητα να δηµσιευτύν κατά
τ διάστηµα της δικτατρίας), ενώ µε-
γαλώνει και τ ενδιαέρν τυ κινύ
για την ανάγνωση θεατρικών έργων.
T ενδιαέρν για τη νετερη ελληνι-
κή δραµατυργία (πυ καλύπτεται σε
πλύ µεγάλ πσστ απ τη σειρά
των Eκδσεων «Kέδρς») είλεται
στην ευρύτερη διάδση των πρσα-
των επιτευγµάτων της συγγραικής
παραγωγής, ενώ παρυσιάεται ένα
νέ ενδιαέρν και για την παλαιτε-
ρη ελληνική, ώρς στν πί συνέ-
αλε η πρακτική τυ Aµιθεάτρυ τυ
Σπύρυ Eυαγγελάτυ (η πρσέγγιση
των παλαιτερων κειµένων είλεται
κυρίως στις ιλλγικά άρτιες εκδ-
σεις της Nέας Eλληνικής Bιλιθήκης
τυ Eρµή) αλλά και την παγκσµια
δραµατυργία πυ εµπλυτίεται λ
και περισστερ, λγω της συστηµατι-
κτερης ενηµέρωσης λων των θιάσων
(η τελευταία καλύπτεται κατά κύρι
λγ απ τη σειρά τυ εκδτικύ ί-
κυ «∆ωδώνη» πυ ειδικεύεται σεδν
απκλειστικά στ θέατρ).
H νέα τρπή της θεατρικής δραστη-
ριτητας πυ συνεπάγεται τ κλίµα ε-
λευθερίας τ πί αρακτηρίει τ
δεύτερ µισ της δεκαετίας θα δηµι-
υργήσει τυς ρυς για µια λπλευ-
ρη ανάπτυη τυ θεάτρυ και θα κλη-
ρδτήσει στην επµενη µια σειρά απ
αιτήµατα πυ η εκπλήρωσή τυς θα
αλλάει τελειωτικά τη υσιγνωµία
της ργάνωσης θιάσων και θεατρικών
ργανισµών στ πλαίσι της διαµρ-
ωσης µιας κρατικής πλιτικής για τν
πλιτισµ.
«T µεγάλ µας τσίρκ» τυ Iάκωυ Kαµπανέλλη απ τ θίασ Kαρέη–Kαάκυ (1973).
H Λήδα Tασπύλυ στν «Eρωτκριτ» απ
τ Aµι–Θέατρ τυ Σπύρυ Eυαγγελάτυ
(1975). Eίναι η πρώτη παράσταση µε
την πία εµανίεται τ Aµι–Θέατρ.
34 H KAΘHMIP¡NH - K¥P¡AKH 19 ∆IKIMBP¡O¥ 1999
H EΛΛA∆A 1970–1980
KINHMATOΓPAΦOΣ
Aνεµoς ανατρo
Tης Mαρίας Kατσυνάκη
Η
δεκαετία τoυ ’7O εγκαθιστά στo πρoσκήνιo
τoν Νέo Ελληνικò Κινηµατoγράqo. Oι
σκηνoθέτες της γενιάς αυτής επιδιώκoυν
να πρoσεγγίσoυν την oυσία πίσω απò τα
σ¿ήµατα. ανι¿νεύoυν την αλήθεια σε òλα
τα πεδία: κoινωνικά. πoλιτικά. ιστoρικά.
Ενας άνεµoς αναθεώρησης αλλά και αντί-
στασης απέναντι στη δικατoρία ή. ευρύτε-
ρα. στoν αστικò κoνqoρµισµò. πνέει. σqoδρòς και σαρωτι-
κòς. ανατρέπoντας τα έως τòτε δεδoµένα στo ¿ώρo τoυ κι-
νηµατoγράqoυ. Η πτώση των εισιτηρίων. διστακτική στις
αρ¿ές. γίνεται έντoνη τo 1972–’73. µε την Αλίκη Βoυγιoυ-
κλάκη και τη «Μαρία της σιωπής» να κατρακυλάει στα
2O2.4O3 εισιτήρια. ενώ η τηλεθέαση αυçάνεται κατακòρυqα
µε τoν «Αγνωστo πòλεµo» να καθηλώνει τo κoινò µπρoστά
στη µικρή oθòνη. Η παραγωγή των ταινιών µειώνεται και
µα,ί υπo¿ωρεί και o παραδoσιακòς ρòλoς τoυ «παραγω-
γoύ». Η αυτoκρατoρία της Φίνoς Φιλµ καταρρέει (τo 1977
πεθαίνει και o Φιλoπoίµην Φίνoς). oι νέoι. qιλòδoçoι και
ελπιδoqòρoι σκηνoθέτες παίρνoυν στα ¿έρια τoυς τoν πλή-
ρη έλεγ¿o των ταινιών τoυς. Αναλαµpάνoυν. συνήθως. oι ί-
διoι τα oικoνoµικά και διoικητικά pάρη. ενώ η εθελoντική
εργασία συναδέλqων και qίλων είναι συ¿νά η µòνη λύση
για την oλoκλήρωση µιας παραγωγής. O κινηµατoγράqoς
τoυ δηµιoυργoύ αντικαθιστά την εµπoρική εκδo¿ή τoυ
σκηνoθέτη–τε¿νίτη. oι ελληνικές ταινίες απoκτoύν έναν
«δoκιµιακò» ¿αρακτήρα. «Oι ιστoρίες υπo¿ωρoύν µπρoστά
στα θέµατα. τo δράµα και η δράση δίνoυν τη θέση τoυς στo
¿ρòνo και στo pίωµα». òπως επισηµαίνει
και o Γιάννης Μπακoγιαννòπoυλoς
(«Ενας αιώνας κινηµατoγράqoυ»). Τo
Φεστιpάλ Θεσσαλoνίκης. και o εçώστης
τoυ. παραµένει o σταθερòς παλµoγράqoς
των κoινωνικών και καλλιτε¿νικών αλλα-
γών. Τo περιoδικò «Σύγ¿ρoνoς Κινηµα-
τoγράqoς». πoυ αρ¿ί,ει να εκδίδεται τo
1969. qιλoçενεί òλα τα καινoύργια πνευ-
µατικά ρεύµατα και έναν γòνιµo διάλoγo
σ¿ετικò µε τις σύγ¿ρoνες κινηµατoγραqι-
κές τάσεις. δηµιoυργώντας µια νέα γενιά
κινηµατoγραqικών κριτικών και θεωρη-
τικών.
O µòνoς δηµoqιλής ηθoπoιòς πoυ επι-
pιώνει µε λαµπρή καριέρα και στη δεκαε-
τία τoυ ’7O. εçελισσòµενoς σε υπoλoγίσι-
µη δύναµη εµπoρικά. είναι o Θανάσης
Βέγγoς. Στoν αντίπoδα της δηµιoυργικής
πνoής. της πoλυπoίκιλης και πoλυτάρα-
¿ης αυτής δεκαετίας. ένα νέo «qρoύτo»
κάνει την εµqάνισή τoυ: oι ταινίες σεç.
«καυτoύ σεç» («Φλoγισµένα κoρµιά στoν
ίλιγγo της αµαρτίας». «Μια παρθένα εκ-
δικείται». «Τo ηµερoλòγιo της σάρκας
µoυ». κ.λπ.). Oι πρopoλές τoυς. σταδια-
κά. «γκετoπoιoύνται» σε αίθoυσες πoυ
pρίσκoνται στην περιo¿ή της Oµòνoιας.
Απ την «Ευδκία»
στ «Θίασ»
Απò τoυς στυλopάτες τoυ Νέoυ Ελλη-
νικoύ Κινηµατoγράqoυ είναι o Αλέçης
∆αµιανòς µε την «Ευδoκία» (στo Φεστι-
pάλ τoυ 1971 απoσπά µòνo τo pραpείo
ερµηνείας η πρωταγωνίστριά της Μάρω
Βασιλείoυ). εçιστòρηση ενòς πυρακτω-
µένoυ πάθoυς ανάµεσα σε έναν qαντάρo
και µια πòρνη. Ενας κòσµoς µακριά απo
τo qoλκλòρ και τις συµpάσεις. εικòνες
«καµένες» στo σκληρò qως. µια ταινία
πoυ συγγενεύει µε την τραγωδία. Την ί-
δια ¿ρoνιά o Θανάσης Βέγγoς µε τoν
Ντίνo Κατσoυρίδη πρoσqέρoυν την πιo
εµpληµατική ταινία τoυς: «Τι έκανες
στoν πòλεµo Θανάση» (πρώτη σε ει-
σπράçεις µε 64O.471 εισιτήρια). O Βέγγoς
διασ¿ί,ει... τρέ¿oντας την oδύνη της Κα-
τo¿ής. υπoδυòµενoς έναν qopισµένo αν-
θρωπάκo πoυ εµπλέκεται τυ¿αία στην
Αντίσταση.
Τo 1972 o Νέoς Ελληνικòς Κινηµατo-
γράqoς ρι,ώνει: «Μέρες τoυ ’36» και έ-
ναρçη της τριλoγίας τoυ Θòδωρoυ Αγγε-
λòπoυλoυ πάνω στην πρòσqατη. ταραγ-
µένη ελληνική πoλιτική Ιστoρία (συνε¿ί-
,εται µε τo «Θίασo». 1975. και oλoκληρώ-
νεται µε τoυς «Κυνηγoύς». 1977). «Τo
πρoçενειò της Αννας». πρώτη µεγάλoυ
µήκoυς ταινία τoυ Παντελή Βoύλγαρη. O
σκηνoθέτης καταγράqει µε ακρίpεια έ-
ναν κòσµo παρηκµασµένo. τη µεσoαστι-
κή αθηναϊκή oικoγένεια. µέσα απò την
πρoσπάθεια απoκατάστασης µιας 3O¿ρo-
νης υπηρέτριας. «Ναι µεν. αλλά» τoυ
Παύλoυ Τάσιoυ. o oπoίoς καταπιάνεται
µε τα αδιέçoδα των νέων (òπως και στo
«Βαρύ πεπòνι». 1977)) και. πάλι. τo «δί-
δυµo» Βέγγoς – Κατσoυρίδης στo «Θα-
νάση πάρε τ’ òπλo σoυ».
O Αγγελòπoυλoς «επιστρέqει» µετά τη
µεταπoλίτευση µε µία ταινία–σταθµò
στην ιστoρία τoυ ελληνικoύ κινηµατo-
γράqoυ. πoυ ανoίγει και τα σύνoρα της
εγ¿ώριας κινηµατoγραqίας στo εçωτερι-
κò: «O Θίασoς» (1975). κατα¿ωρηµένoς
ως µία απo τις καλύτερες ταινίες στην ι-
στoρία τoυ παγκòσµιoυ κινηµατoγρά-
qoυ. δεν εκπρoσωπεί . παρ’ òλα αυτά. ε-
πίσηµα τη ¿ώρα µας στo Φεστιpάλ των
Καννών. Η ∆εçιά. πoυ pρίσκεται στην ε-
çoυσία. κρίνει òτι o σκηνoθέτης «παρoυ-
σιά,ει µoνoµερώς την πρòσqατoν πραγ-
µατικòτητα». O «Θίασoς» κòpει 1S6.2OO
εισιτήρια. Τoν Παντελή Βoύλγαρη συνα-
ντάµε και πάλι τo 1976 µε τo «Xάπυ
νταίη». òπoυ µετoυσιώνει κινηµατoγρα-
qικά τα πρòσqατα pιώµατά τoυ στη Γυά-
ρo (εί¿ε εçoριστεί την περίoδo
1973–1974). Με τη µεταπoλίτευση επι-
στρέqoυν στην Ελλάδα και στην παρα-
γωγή δύo σκηνoθέτες. εµpληµατικές µoρ-
qές της πρoηγoύµενης δεκαετίας. µε ντo-
κιµαντέρ: o Νίκoς Κoύνδoυρoς µε τα
«Τραγoύδια της qωτιάς» (τραγoύδια α-
γώνα και ,ωής) και o Μι¿άλης Κακoγιάν-
νης µε τoν «Αττίλα ’74» (η άγρια εισpoλή
των Τoύρκων στην Κύπρo).
Η δεκαετία 197O–SO. òµως. ¿αρακτη-
ρί,εται απò την παρoυσία πoλλών νέων.
πρωτoεµqανι,òµενων δηµιoυργών. πoυ
αqήνoυν τo απoτύπωµά τoυς µέσα απo
έργo τoλµηρò και ρηçικέλευθo. Η Τώνια
Μαρκετάκη µε τoν «Ιωάννη τo pίαιo» (τo
¿ρoνικò ενòς νεαρoύ ψυ¿oπαθή δoλoqò-
νoυ). o Κώστας Αριστòπoυλoς µε τo
«Kρανίoυ τòπoς» (o µύθoς τoυ Xριστoύ.
εγ¿είρηµα πρωτòγνωρo για τo ελληνικò
σινεµά). Σκηνoθέτες µε πιo στυλι,αρι-
σµένo ύqoς òπως o Νίκoς Παναγιωτò-
πoυλoς µε «Τα ¿ρώµατα της Ιριδoς»
(1974) και τoυς «Τεµπέληδες της εύqo-
ρης κoιλάδας» (197S. pραpευµένη στα
Φεστιpάλ τoυ Λoκάρνo και τoυ Σικάγo.
τέταρτη στη λίστα των εισπράçεων. µε
117.277 εισιτήρια) και o Νίκoς Νικo-
λαΐδης µε την «Ευρυδίκη ΒΑ 2O37» και
«Τα κoυρέλια τραγoυδάνε ακòµα»
(1979). Σκηνoθέτες πoυ πειραµατί,oνται
(Κ. Σqήκας «Μoντέλo». Θ. Ρεντ,ής
«Βιo–γραqία»). σκηνoθέτες πoυ «pάλ-
λoυν» εναντίoν τoυ κατεστηµένoυ (Μ.
Μανoυσάκης «Αρ¿oντες». Ν. Αλευράς
«Πέqτoυν oι σqαίρες σαν τo ¿αλά,ι». Ν.
Zερpòς «Εçòριστoς στην κεντρική λεω-
qòρo»). Θρυµµατισµένες µνήµες. συµpo-
λικές συνθέσεις («Περιπλάνηση» τoυ Xρ.
Xριστoqή). κoινωνικές – ερωτικές τoµές
και αναψηλαqήσεις (Γ. Πανoυσòπoυλoυ
«Τo ταçίδι τoυ µέλιτoς». Β. Βαqέα «Ανα-
K¥P¡AKH 19 ∆IKIMBP¡O¥ 1999 - H KAΘHMIP¡NH 35
πής
Mέσα απ τ διπρικ ενς
περιπλανώµενυ θιάσυ, Θ.
Aγγελπυλς «διαάει» ιλ-
µικά την πρσατη ιστρία της
πληγωµένης, ένης και αλύ-
τρωτης Eλλάδας. O «Θίασς»
(1975) κάνει µια εντυπωσιακή
διεθνή καριέρα.
τoλική περιqέρεια». ∆. Μαυρίκιoυ «Στo
δρòµo τoυ Λαµòρε». κ.ά.). ενώ τo πoλιτι-
κò–κoινωνικò ντoκιµαντέρ ανθεί (Κα-
poυκίδης. Τσεµπερòπoυλoς. Αλκoυλή.
Παπαλιoύ. Τυπάλδoς. Λαµπρινòς. Xα-
τ,òπoυλoς).
∆εκαετία πλoύσιας εσoδείας πoυ απo-
λήγει. τo 19SO. σε ένα κρεσέντo εισπρα-
κτικò («O άνθρωπoς µε τo γαρύqαλλo»
τoυ Ν. Τ,ήµα. 61S.533 εισιτήρια) και σε
ένα µεγάλo διεθνές pραpείo. τo πρώτo
σε Ελληνα σκηνoθέτη (Xρυσò Λιo-
ντάρι Βενετίας. στoν Θòδωρo Αγγε-
1. ∆ηµήτρη Mαυρίκιυ
«Στ δρµ τυ Λαµ-
ρε» (1979).
2. Παντελή Bύλγαρη
«T πρενι
της Aννας» (1972).
3. Nίκυ Παναγιωτπυ-
λυ «Oι τεµπέληδες
της εύρης κιλάδας»
(1978).
4. Aλέη ∆αµιανύ
«Eυδκία» (1971).
1
2
3
4

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->