P. 1
Istoria a Gymnasiou

Istoria a Gymnasiou

4.0

|Views: 19,170|Likes:
Published by Stelios
Σχολικά Βοηθήματα (Τσουκάλες)
Σχολικά Βοηθήματα (Τσουκάλες)

More info:

Published by: Stelios on Nov 10, 2008
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/11/2015

pdf

text

original

ÁÑ×ÁÉ Á

É ÓÔÏÑÉ Á
Á´ ÃÕÌÍÁÓÉÏÕ
protosel.qxp 5/8/2008 8:46 ìì Page 1
ÊÜèå ãíÞóéï áíôßôõðï öÝñåé ôç óöñáãßäá ôùí åêäüóåùí ÂÏËÏÍÁÊÇ
ÉSBN: 960-960-381-321-7
(C) 2006 Åêäüóåéò ÂïëïíÜêç
Ìáõñïìé÷Üëç 41 & Âáëôåôóßïõ, ÁèÞíá
Ôçë.:210 3608065, Fax: 210 3608197
www.volonaki.gr, mail: info@volonaki.gr
Äçìéïõñãéêü åîþöõëëï: Êùíóôáíôßíïò Ðáðáêùíóôáíôßíïõ
ÇëåêôñïíéêÞ óåëéäïðïßçóç: Í. Áëåîüðïõëïò
protosel.qxp 6/8/2008 9:28 Page 2
ÁèáíÜóéïò Ìðüóéïò
ÁÑ×ÁÉ Á
ÁÑ×ÁÉ Á
É ÓÔÏÑÉ Á
É ÓÔÏÑÉ Á
Á´ ÃÕÌÍÁÓÉÏÕ
Á´ ÃÕÌÍÁÓÉÏÕ
protosel.qxp 5/8/2008 8:46 ìì Page 3
protosel.qxp 5/8/2008 8:46 ìì Page 4
ÐÑÏËÏÃÏÓ
ï âéâëßï ôçò Á´ ôÜîçò ôïõ Ãõìíáóßïõ áíáöÝñåôáé
êõñßùò óôïõò íéêçöüñïõò áãþíåò ôùí ÅëëÞíùí
åíáíôßïí ìéáò ðïëõðëçèïýò êáé ìåãÜëçò áõôïêñáôï-
ñßáò, ôçò ÐåñóéêÞò.
ÐåñéãñÜöåôáé áêüìç óôï âéâëßï áõôü ï áíôáãùíéóìüò
ôùí äýï éó÷õñüôåñùí åëëçíéêþí äõíÜìåùí, ôçò ÁèÞíáò
êáé ôçò ÓðÜñôçò, ï ïðïßïò åß÷å ùò óõíÝðåéÜ ôïõ ôïí
Ðåëïðïííçóéáêü ðüëåìï ðïõ ôüóá äåéíÜ åðÝöåñå óôïõò
¸ëëçíåò êáé õðÞñîå ç áñ÷Þ ôïõ ôÝëïõò ôçò ïéêïíïìéêÞò
êáé ðíåõìáôéêÞò áíÜðôõîçò ôïõ Åëëçíéóìïý.
Ôï âïÞèçìÜ ìáò áõôü ðéóôåýïõìå üôé èá êáôáôïðßóåé ìå
ôñüðï ðïëý áðïôåëåóìáôéêü ôï ìáèçôÞ óôçí ðñïóðÜèåéÜ
ôïõ íá ìåëåôÞóåé ôçí éóôïñßá ôùí ðñïãüíùí ôïõ. Èá äåé
óôçí éóôïñßá áõôÞ ôï ìåãáëåßï ôïõ Åëëçíéêïý Ýèíïõò áëëÜ
êáé ôá óöÜëìáôá ðïëëþí ÅëëÞíùí, þóôå Ý÷ïíôáò áõôÜ óôç
óêÝøç ôïõ íá áðïöåýãåé êáèåôß ðïõ æçìåéþíåé ôï Ýèíïò
ìáò êáé ôáõôü÷ñïíá íá ðñïóöÝñåé ü,ôé óðïõäáßï ìðïñåß
ãéá ôçí ðñüïäï ôçò ðáôñßäáò ôùí ÅëëÞíùí.
Åêäüóåéò ÂïëïíÜêç
Ô
protosel.qxp 5/8/2008 8:46 ìì Page 5
ÐÅÑÉ Å×ÏÌÅÍÁ
É . ÐÑÏÚ ÓÔÏÑÉ Á
ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´: Ç ÅÐÏ×Ç ÔÏÕ ËÉÈÏÕ
1. Ç ÐáëáéïëéèéêÞ êáé ç ÌåóïëéèéêÞ åðï÷Þ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9
2. Ç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13
ÊÅÖÁËÁÉÏ Â´: Ç ÅÐÏ×Ç ÔÏÕ ×ÁËÊÏÕ
1. Ïé ëáïß êáé ïé ðïëéôéóìïß ôçò Åããýò ÁíáôïëÞò . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21
2. Ï Êõêëáäéêüò Ðïëéôéóìüò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .30
3. Ï Ìéíùúêüò Ðïëéôéóìüò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .34
4. Ç èñçóêåßá êáé ç ôÝ÷íç ôùí Ìéíùéôþí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .39
5. Ï Ìõêçíáúêüò êüóìïò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .42
6. Ç ÌõêçíáúêÞ èñçóêåßá êáé ôÝ÷íç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .49
É É . É ÓÔÏÑÉ ÊÏÉ ×ÑÏÍÏÉ
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´: Ï ÅËËÇÍÉÊÏÓ ÊÏÓÌÏÓ ÁÐÏ ÔÏ 1100 ÅÙÓ ÔÏ 800 ð.×.
1. Ïé Ìåôáâáôáêïß ÷ñüíïé . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .59
2. Ç ðïëéôéóìéêÞ áíáãÝííçóç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .54
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´: ÁÑ×ÁÚÊÇ ÅÐÏ×Ç (800-479 ð.×)
1. ÁðïéêéáêÞ åîÜðëùóç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .69
2. Ç ðüëç-êñÜôïò êáé ç åîÝëéîç ôïõ ðïëéôåýìáôïò . . . . . . . . . . . . . . . . . .73
3. Ç ÓðÜñôç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .78
4. Ç ÁèÞíá:Áðü ôç âáóéëåßá óôçí Áñéóôïêñáôßá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .82
5. ÁèÞíá: ðïñåßá ðñïò ôç Äçìïêñáôßá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .87
6. Ïé ÐáíåëëÞíéïé Äåóìïß . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .92
7. ÐÅÑÓÅÓ êáé ÅËËÇÍÅÓ:Äýï êüóìïé óõãêñïýïíôáé . . . . . . . . . . . . . . .96
8. Ç ïñéóôéêÞ áðïìÜêñõíóç ôçò ðåñóéêÞò åðßèåóçò . . . . . . . . . . . . . . . . .100
9. Ôá ÃñÜììáôá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .106
10. Ç ÔÝ÷íç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .110
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´: Ç ÇÃÅÌÏÍÉÁ ÔÇÓ ÁÈÇÍÁÓ (479-431 ð.×.)
1. Ç Óõììá÷ßá ôçò ÄÞëïõ –
Ç Óõììá÷ßá üñãáíï ôçò ÁèçíáúêÞò Çãåìïíßáò . . . . . . . . . . . . . . . . . .121
2. Ôï äçìïêñáôéêü ðïëßôåõìá óôáèåñïðïéåßôáé - Ï ÐåñéêëÞò êáé ôï
äçìïêñáôéêü ðïëßôåõìá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .127
3. Ç ëåéôïõñãßá ôïõ ðïëéôåýìáôïò. Ïé ëåéôïõñãßåò . . . . . . . . . . . . . . . . . .132
protosel.qxp 5/8/2008 8:46 ìì Page 6
4. Ç óõãêñüôçóç ôçò ÁèçíáúêÞò êïéíùíßáò –
Ç êáèçìåñéíÞ æùÞ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .137
5. Ç äéáäéêáóßá ôçò ìüñöùóçò -Ï Áèçíáßïò êáé ç åñãáóßá -Ç ÁèÞíá
ãéïñôÜæåé . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .141
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´: ÇÃÅÌÏÍÉÊÏÉ ÁÍÔÁÃÙÍÉÓÌÏÉ ÊÁÉ ÊÁÌØÇ ÔÙÍ ÅËËÇÍÉÊÙÍ
ÐÏËÅÙÍ (431-362 ð.×.)
1. Ôá áßôéá êáé ïé áöïñìÝò ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ -Ï Áñ÷éäÜìåéïò
ðüëåìïò (431-421 ð.×.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .151
2. Ç åêóôñáôåßá óôç Óéêåëßá (415-413 ð.×.) -
Ï Äåêåëåéêüò ðüëåìïò (413-404 ð.×.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158
3. Ç Çãåìïíßá ôçò ÓðÜñôçò: Ìéá êõñéáñ÷ßá óå áìöéóâÞôçóç . . . . . . . . .165
4. Ç êõñéáñ÷ßá ôçò ÈÞâáò óôçí ÅëëÜäá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .171
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´: Ç ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÔÇÓ ÌÁÊÅÄÏÍÉÁÓ
1. Ôï êñÜôïò ôçò Ìáêåäïíßáò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .181
2. Ôï êñÜôïò ôçò Ìáêåäïíßáò åðåêôåßíåôáé . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .187
3. ÁëÝîáíäñïò. Ç êáôÜêôçóç ôçò ÁíáôïëÞò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .193
4. Ôï Ýñãï ôïõ ÁëÝîáíäñïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .199
5. Ïé ôý÷åò ôçò Êýðñïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .203
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´: ÏÉ ÔÅ×ÍÅÓ ÊÁÉ ÔÁ ÃÑÁÌÌÁÔÁ ÔÇÍ ÊËÁÓÉÊÇ ÅÐÏ×Ç
1. Ôá ÃñÜììáôá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .213
2. Ïé ÔÝ÷íåò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .225
3. Ç Áñ÷éôåêôïíéêÞ ôùí Êëáóéêþí ×ñüíùí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .228
4. Ç ÃëõðôéêÞ êáé ç ÆùãñáöéêÞ ôùí Êëáóéêþí ×ñüíùí . . . . . . . . . . . . . .233
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´: ÅËËÇÍÉÓÔÉÊÏÉ ÊÁÉ ÑÙÌÁÚÊÏÉ ×ÑÏÍÏÉ
1. Ôá ÅëëçíéêÜ âáóßëåéá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .245
2. Ç êáôÜóôáóç óôïí åëëáäéêü ÷þñï . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .252
3. Ôï Ñùìáúêü êñÜôïò áðïêôÜ ìåãÜëç äýíáìç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .258
4. Ç õðïôáãÞ ôïõ åëëçíéêïý êüóìïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .265
5. Ôá ÃñÜììáôá êáé ïé ÔÝ÷íåò ôùí Åëëçíéóôéêþí ÷ñüíùí . . . . . . . . . . . . .269
6. Åëëçíïñùìáúêüò Ðïëéôéóìüò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .279
ÊÅÖÁËÁÉÏ É´: ÁÐÏ ÔÇ ÑÙÌÇ ÓÔÏ ÂÕÆÁÍÔÉÏ
1. Ç ÑùìáúêÞ ÅéñÞíç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .295
2. Ï ×ñéóôüò êáé ç äéäáóêáëßá ôïõ. Ç Ðñþôç Åêêëçóßá . . . . . . . . . . . . .300
3. Ç äéÜäïóç ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .303
4. 3ïò Áéþíáò ì.×. Ç ÑùìáúêÞ Áõôïêñáôïñßá óå êñßóç . . . . . . . . . . . . . .308
5. Êùíóôáíôßíïò:Ç ìåãÜëç óôñïöÞ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .311
protosel.qxp 5/8/2008 8:46 ìì Page 7
protosel.qxp 5/8/2008 8:46 ìì Page 8
É. ÐÑÏÚÓÔÏÑÉÁ
ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´
Ç ÅÐÏ×Ç ÔÏÕ ËÉÈÏÕ
Ðåñßëçøç
Ðñïúóôïñßá ïíïìÜæïõìå ôçí ðåñßïäï åêåßíç êáôÜ ôçí ïðïßá åêôõëßóóåôáé ç
áíèñþðéíç äñÜóç ÷ùñßò ôçí ðáñïõóßá ãñáðôþí ðçãþí. Ç éóôïñßá ôïõ áíèñþðéíïõ
åßäïõò öáßíåôáé íá îåêéíÜåé ðñéí áðü 2,5 åêáôïììýñéá ÷ñüíéá ðåñßðïõ. Ç ðåñßïäïò
áõôÞ åßíáé ôüóï ìåãÜëç, þóôå ðñÝðåé íá ÷ùñéóôåß óå åðéìÝñïõò ôìÞìáôá. Ç ðñïúóôïñßá
÷ùñßæåôáé óôçí åðï÷Þ ôïõ Ëßèïõ êáé óôçí åðï÷Þ ôïõ ×áëêïý (3000-1100 ð.×.). Ç
åðï÷Þ ôïõ Ëßèïõ ÷ùñßæåôáé óôçí ÐáëáéïëéèéêÞ, óôç ÌåóïëéèéêÞ (ùò ôï 6500 ð.×.) êáé
óôç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ (6500-3000 ð.×.).
1. Ç ÐÁËÁÉÏËÉÈÉÊÇ ÊÁÉ Ç ÌÅÓÏËÉÈÉÊÇ ÅÐÏ×Ç
Ðåñßëçøç
Êïéôßäá ôïõ áíèñþðéíïõ ãÝíïõò öáßíåôáé ðùò åßíáé ç ÁöñéêÞ ðñéí áðü 2.500.000
÷ñüíéá. Ôçí ðåñßïäï áðü ôï 2.500.000 -200.000 ð.×. êõñéáñ÷ïýí ï Éêáíüò Üíèñùðïò
(homo habilis), ï ïðïßïò æåé óå ïìÜäåò êáé êáôáóêåõÜæåé ôá ðñþôá åñãáëåßá, êáé ï
¼ñèéïò Üíèñùðïò (homo erectus), ï ïðïßïò áíáêáëýðôåé ôç ÷ñçóéìüôçôá ôçò öùôéÜò.
Áðü ôï 200.000-35.000 ð.×. êõñéáñ÷åß ï Óïöüò Üíèñùðïò (homo sapiens), o ïðïßïò
äéáèÝôåé ìåãáëýôåñï åãêÝöáëï. Áðü ôï 35.000 - 6.500 ð.×. åìöáíßæåôáé ï Óïöüôáôïò
Üíèñùðïò (homo sapiens sapiens), áðüãïíïé ôïõ ïðïßïõ åßìáóôå åìåßò.
ÊáôÜ ôçí ÐáëáéïëéèéêÞ êáé ÌåóïëéèéêÞ åðï÷Þ ï Üíèñùðïò æåé óå óðçëéÝò êáé
ìåôáêéíåßôáé äéáñêþò ìáæß ìå ôçí ôñïöÞ ôïõ. Ôï êëßìá åßíáé áñêåôÜ øõ÷ñü. Óôçí
Åõñþðç êõñéáñ÷ïýí ôá ìáìïýè (áíáôïëéêÞ), ïé áíôéëüðåò (äõôéêÞ), åíþ óôç ìåóïãåéáêÞ
Åõñþðç ôá âüäéá, ôá Üãñéá Üëïãá ê.Ü. æþá.
Ï Üíèñùðïò, ãéá íá æÞóåé, åðéíïåß ôç äçìéïõñãßá åñãáëåßùí, êõñßùò ìÝóù ôçò
êáôåñãáóßáò ôùí êåñÜôùí êáé ôçò ðÝôñáò.
Ï Óïöüò Üíèñùðïò åßíáé ï ðñþôïò ðïõ èÜâåé ôïõò íåêñïýò, áöÞíïíôáò ìÝóá
óôïí ôÜöï áíáìíçóôéêÜ áíôéêåßìåíá.
9
01s.qxp 5/8/2008 8:46 Page 9
Óôá ôÝëç ôçò ÐáëáéïëéèéêÞò ðåñéüäïõ åìöáíßæåôáé ç ôÝ÷íç, ç äçìéïõñãßá áíôéêåéìÝíùí
ðïõ äå ó÷åôßæïíôáé ìå ôçí åðéâßùóç ôïõ áíèñþðïõ. ÓçìáíôéêÝò óðçëáéïãñáößåò Ý÷ïõí
âñåèåß óå ïëüêëçñç ôçí Åõñþðç. ¸÷ïõí ìáãéêÞ êáé óõìâïëéêÞ óçìáóßá. Ôçí åðï÷Þ
áõôÞ èåùñåßôáé üôé îåêéíÜåé êáé ç ýðáñîç ôïõ èñçóêåõôéêïý óõíáéóèÞìáôïò.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç éóôïñßá ôïõ áíèñþðïõ ÷ùñßæåôáé óå äýï ðåñéüäïõò:
• Ðñïúóôïñßá • Éóôïñßá
Ðñïúóôïñßá: äéáßñåóç óå äýï ðåñéüäïõò:
• Åðï÷Þ Ëßèïõ. ÁõôÞ ÷ùñßæåôáé óå:
→ÐáëáéïëéèéêÞ
→ÌåóïëéèéêÞ
→ÍåïëéèéêÞ
• Åðï÷Þ ôïõ Xáëêïý (3.000 - 1.100 ð.×.)
Ç ÐÁËÁÉÏËÉÈÉÊÇ ÊÁÉ Ç ÌÅÓÏËÉÈÉÊÇ ÅÐÏ×Ç
Ç åîÝëéîç ôïõ áíèñþðïõ
• Éêáíüò Üíèñùðïò (homo habilis)
• ¼ñèéïò Üíèñùðïò (homo erectus)
• Óïöüò Üíèñùðïò (homo sapiens)
• Óïöüôáôïò Üíèñùðïò (homo sapiens sapiens)
Ç ïéêïíïìßá ôçò ÐáëáéïëéèéêÞò êáé ÌåóïëéèéêÞ åðï÷Þò
• ÊõíÞãé
• ÓõëëïãÞ êáñðþí
• ×áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ óïöïý áíèñþðïõ:
→ ÈÜâåé ôïõò íåêñïýò
→ Åìöáíßæåôáé ç ôÝ÷íç
→Áñ÷ßæåé íá õðÜñ÷åé ç áßóèçóç ôçò èñçóêåßáò
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
ÓðÞëáéá
Êïéëþìáôá åäÜöïõò ôá ïðïßá ðïëëÝò öïñÝò åêôåßíïíôáé óå ìåãÜëï âÜèïò.
ÁðïôÝëåóáí ôçí ðñþôç êáôïéêßá ôùí áíèñþðùí. Áêüìç êáé óÞìåñá óå áõôÜ Ý÷ïõí
âñåèåß ðïëëÜ äåßãìáôá ôçò áíèñþðéíçò äñáóôçñéüôçôáò: åñãáëåßá, ïóôÜ, äåßãìáôá
æùãñáöéêÞò ôÝ÷íçò.
Ìáìïýè
Åßäïò ðñïúóôïñéêïý åëÝöáíôá ìå ìåãÜëïõò ÷áõëéüäïíôåò. ÓÞìåñá Ý÷ïõí âñåèåß
áêüìç êáé ïëüêëçñá ìáìïýè äéáôçñçìÝíá óå ðá÷ý óôñþìá ðÜãïõ.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ëßèïõ ôïõ ëßèïõ
10
01s.qxp 5/8/2008 8:46 Page 10
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Ç êáèçìåñéíÞ æùÞ êáôÜ ôçí ÐáëáéïëéèéêÞ åðï÷Þ
Ìå âÜóç ôçí åéêüíá íá ðåñéãñÜøåéò ôçí çìÝñá åíüò ðáëáéïëéèéêïý áíèñþðïõ.
(óåë. 7 ó÷. âéâëßïõ)
Ï ðáëáéïëéèéêüò Üíèñùðïò Þôáí êõíçãüò êáé ôñïöïóõëëÝêôçò. Ïé Üíôñåò îõðíïýóáí
ðñùÀ êáé áó÷ïëïýíôáí ìå ôçí áíáæÞôçóç êõíçãéïý, ãéáôß ôï êñÝáò Þôáí áðáñáßôçôï
ãéá ôçí åðéâßùóç ôçò ïìÜäáò. ÐïëëÝò öïñÝò ðåñíïýóáí ôçí çìÝñá ôïõò óõëëÝãïíôáò
êáñðïýò áðü äÝíôñá. Ïé ãõíáßêåò áó÷ïëïýíôáí ìå ôéò ïéêéáêÝò åñãáóßåò êáé ìå ôçí
áíáôñïöÞ ôùí ðáéäéþí. ¢ëëåò ïìÜäåò áíäñþí áó÷ïëïýíôáí ìå ôçí êáôáóêåõÞ êáé
åðéóêåõÞ ôùí áðáñáßôçôùí åñãáëåßùí. ÏñéóìÝíá ìÝëç ôçò ïìÜäáò áó÷ïëïýíôáí ìå
åñãáóßåò êáëëéôå
÷íéêÞò öýóçò (âñá÷ïãñáößåò).
Ï ðáëáéïëéèéêüò Üíèñùðïò êáé ç ôÝ÷íç
Íá ðåñéãñÜøåôå ôç óðçëáéïãñáößá. Ôé æþá åéêïíßæïíôáé; Ìðïñåßôå íá âñåßôå
ôïõò ëüãïõò ãéá ôïõò ïðïßïõò ï Üíèñùðïò æùãñÜöéóå áõôÜ ôá æþá; (óåë. 8
ó÷. âéâëßïõ)
á) Ï êáëëéôÝ÷íçò Ý÷åé áîéïðïéÞóåé Ýíá öõóéêü êïßëùìá ôçò óðçëéÜò ãéá íá ðáñïõóéÜóåé
ôï Ýñãï ôïõ. ÊåíôñéêÞ êáé ðåñßïðôç èÝóç êáôÝ÷åé Ýíá áñêåôÜ ìåãáëüóùìï æþï ìå
êÝñáôá, ìÜëëïí áãåëÜäá ðïõ ôñÝ÷åé. Óôçí êÜôù ðëåõñÜ åéêïíßæïíôáé ôñßá Üãñéá
Üëïãá íá êáëðÜæïõí ðñïò ôá äåîéÜ, åíþ Ýíá ôÝôáñôï æþï, ìÜëëïí Üëïãï, âñßóêåôáé
11
ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ëßèïõ ôïõ ëßèïõ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
2.500.000 - 200.000 ð.× Éêáíüò Üíèñùðïò, ¼ñèéïò Üíèñùðïò
200.000 - 35.000 ð.× Óïöüò Üíèñùðïò
35.00 - 6.500 ð.×. Óïöüôáôïò Üíèñùðïò
01s.qxp 5/8/2008 8:46 Page 11
ðñïò ôçí áíôßèåôç êáôåýèõíóç.
â) Ïé Üíèñùðïé óéãÜ óéãÜ íá îåðåñíïýí ôï óôÜäéï ôçò áðïêëåéóôéêÞò åíáó÷üëçóçò ìå
ôç óõëëïãÞ êáñðþí êáé ôï êõíÞãé æþùí. Åîåëßóóïíôáé ùò üíôá êáé Ý÷ïõí
êáëëéôå÷íéêÝò áíçóõ÷ßåò. Ðñïóðáèïýí ìÝóù ôçò ôÝ÷íçò íá áöÞóïõí óôïõò
ìåôáãåíÝóôåñïõò ìéá áðôÞ åéêüíá ôïõ êüóìïõ ôïõò.
Íá åðéóôñÝøåôå óôïí ðßíáêá êáé íá óõìðëçñþóåôå ìéá ôÝôáñôç óôÞëç ìå ôéò
óçìáíôéêüôåñåò êáôáêôÞóåéò ôïõ áíèñþðïõ óôçí ôå÷íïëïãßá, ôçí ôÝ÷íç êáé
ôçí éäåïëïãßá óå êÜèå óôÜäéï ôçò åîÝëéîÞò ôïõ.
Ðñþéìç ÐáëáéïëéèéêÞ åðï÷Þ ÁíáêÜëõøç ôçò öùôéÜò
(2.500.000 - 200.000 ð.×.)
ÌÝóç ÐáëáéïëéèéêÞ åðï÷Þ Áñ÷ßæåé ç ôáöÞ ôùí íåêñþí, ðßóôç óôç
(200.000 - 35.000 ð.×) ìåôáèáíÜôéá æùÞ, ï íåêñüò óõíïäåýåôáé
ìå õëéêÜ áíôéêåßìåíá óôïí ôÜöï. Ôá åñãáëåßá
ãßíïíôáé ðéï åéäéêÜ êáé åßíáé êáëýôåñá
êáôáóêåõáóìÝíá.
¾óôåñç ÐáëáéïëéèéêÞ åðï÷Þ Ôçí åðï÷Þ áõôÞ åìöáíßæåôáé ç ôÝ÷íç: æù
(35.000 - 6.500 ð.×.) ãñáöéêÝò ðáñáóôÜóåéò, áãáëìáôßäéá áðü ðçëü,
êüêáëï Þ ëßèï, ðåñéäÝñáéá, âñá÷éüëéá, óêïõëáñßêéá
ê.Ü.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá åßíáé óå ãåíéêÝò ãñáììÝò ç åîÝëéîç ôïõ áíèñþðéíïõ åßäïõò;
Êïéôßäá ôïõ áíèñþðéíïõ åßäïõò öáßíåôáé ðùò åßíáé ç ÁöñéêÞ ðñéí áðü 2.500.000
÷ñüíéá. Ôçí ðåñßïäï áðü ôï 2.500.000-200.000 ð.×. êõñéáñ÷ïýí ï Éêáíüò Üíèñùðïò
(homo habilis), ï ïðïßïò æåé óå ïìÜäåò êáé êáôáóêåõÜæåé ôá ðñþôá åñãáëåßá, êáé ï
¼ñèéïò Üíèñùðïò (homo erectus), ï ïðïßïò áíáêáëýðôåé ôç ÷ñçóéìüôçôá ôçò öùôéÜò.
Áðü ôï 200.000 - 35.000 ð.×. êõñéáñ÷åß ï Óïöüò Üíèñùðïò (homo sapiens, ï ïðïßïò
äéáèÝôåé ìåãáëýôåñï åãêÝöáëï. Áðü ôï 35.000-6.500 ð.×. åìöáíßæåôáé ï Óïöüôáôïò
Üíèñùðïò (homo sapiens sapiens), áðüãïíïé ôïõ ïðïßïõ åßìáóôå åìåßò.
2. Ðïéåò åîåëßîåéò ðáñáôçñïýíôáé óôï áíèñþðéíï åßäïò êáôÜ ôá ôÝëç ôçò
ÐáëáéïëéèéêÞò ðåñéüäïõ;
Óôá ôÝëç ôçò ÐáëáéïëéèéêÞò ðåñéüäïõ åìöáíßæåôáé ç ôÝ÷íç, ç äçìéïõñãßá áíôéêåéìÝíùí
ðïõ äå ó÷åôßæïíôáé ìå ôçí åðéâßùóç ôïõ áíèñþðïõ. ¸ôóé, ìáò åßíáé ãíùóôÝò ðáñáóôÜóåéò
êáé áãáëìáôßäéá ëßèéíá, êïêÜëéíá Þ ðÞëéíá êïóìÞìáôá ê.Ü. ÓçìáíôéêÝò óðçëáéïãñáößåò
Ý÷ïõí âñåèåß óå ïëüêëçñç ôçí Åõñþðç. ÐåñéëáìâÜíïõí æùãñáöéêÝò ðáñáóôÜóåéò æþùí
êáé óðÜíéá áíèñþðùí êáé Ý÷ïõí ìáãéêÞ êáé óõìâïëéêÞ óçìáóßá. Ôçí åðï÷Þ áõôÞ
èåùñåßôáé üôé îåêéíÜåé êáé ç ýðáñîç èñçóêåõôéêïý óõíáéóèÞìáôïò.
12
ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ëßèïõ ôïõ ëßèïõ
01s.qxp 5/8/2008 8:47 Page 12
2. Ç NEÏËÉÈÉÊÇ ÅÐÏ×Ç
Ðåñßëçøç
Ç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü: á) ôç ìüíéìç åãêáôÜóôáóç ôïõ áíèñþðïõ
êáé äçìéïõñãßá ïéêéóìþí, â) ôçí áðáó÷üëçóç ìå ôç ãåùñãßá êáé ôçí êôçíïôñïößá êáé
ã) ôç ÷ñÞóç ôçò êåñáìåéêÞò.
Ìå ôçí Üíïäï ôçò èåñìïêñáóßáò ôï êõíÞãé óðáíßæåé êáé ïé Üíèñùðïé áíáãêÜæïíôáé
íá ðáñÜãïõí ïé ßäéïé ôçí ôñïöÞ ôïõò. ¸ôóé, áíáðôý÷èçêå ç ãåùñãßá êáé ç êôçíïôñïößá.
Ôá ðñþôá öõôÜ ðïõ êáëëéåñãÞèçêáí Þôáí ôá äçìçôñéáêÜ êáé ôá üóðñéá, åíþ ôç âÜóç
ôçò êôçíïôñïößáò áðïôåëïýí ôá áéãïðñüâáôá, ôá âïïåéäÞ êáé ïé ÷ïßñïé. ÍÝåò ôå÷íéêÝò
áíáðôý÷èçêáí, üðùò ç êáôáóêåõÞ êåñáìéêþí óêåõþí ãéá ôéò ôñïöÝò êáé ç ýöáíóç
åíäõìÜôùí.
Ç áíÜðôõîç ôçò ãåùñãßáò êáé ôçò êôçíïôñïößáò ïäÞãçóå ôïõò áíèñþðïõò óôçí
åãêáôÜëåéøç ôçò íïìáäéêÞò æùÞò êáé ôçí õéïèÝôçóç ôçò ìüíéìçò åãêáôÜóôáóçò
(êïéíüôçôåò) óå ïéêéóìïýò êáé ÷ùñéÜ. Óôïí åëëáäéêü ÷þñï Ý÷ïõí åíôïðéóôåß íåïëéèéêïß
ïéêéóìïß êõñßùò óôç Ìáêåäïíßá, óôç Èåóóáëßá, óå âñá÷þäåéò ðåñéï÷Ýò íçóéþí, óå
óðÞëáéá êáé óå ðáñáëéáêÝò êáé ðáñáëßìíéåò ðåñéï÷Ýò. Ï ðéï óõíçèéóìÝíïò ÷þñïò
ðñïúóôïñéêïý ïéêéóìïý óôç Ìáêåäïíßá êáé óôç Èåóóáëßá åßíáé ï ôå÷íçôüò ëïößóêïò
ðïõ ïíïìÜæåôáé «ôïýìðá», Þ «ìáãïýëá». Ìå ôç ìüíéìç åãêáôÜóôáóç Üñ÷éóå êáé ç
êáôáóêåõÞ áíôéêåéìÝíùí ïéêéáêÞò ÷ñÞóçò ðïõ Þôáí öôéáãìÝíá áðü ëßèï. Äåí åßíáé
ãíùóôü áí õðÞñ÷å áôïìéêÞ éäéïêôçóßá ãçò êáé æþùí áëëÜ ðéèáíïëïãåßôáé üôé ç
éäéïêôçóßá ôçò ãçò êáé ç åõèýíç ãéá ôá æþá ìïéñáæüôáí óå ïëüêëçñç ôçí êïéíüôçôá.
Ïé Üíèñùðïé öáßíåôáé åðßóçò üôé äéÝèåôáí Ýíôïíï èñçóêåõôéêü óõíáßóèçìá (ëáôñåßá
ÌåãÜëçò ÌçôÝñáò). ÊáôÜ ôç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ óõíáíôÜìå áíôéêåßìåíá áðü ðçëü êáé
óðáíéüôåñá áðü ëßèï. Äå ãíùñßæïõìå áí õðÞñ÷å ç Ýííïéá ôçò áôïìéêÞò éäéïêôçóßáò.
Ó×ÅÄIAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôá áêüëïõèá
• Ìüíéìç åãêáôÜóôáóç ôïõ áíèñþðïõ
• Ï Üíèñùðïò ãßíåôáé ãåùñãüò êáé êôçíïôñüöïò
• Åìöáíßæåôáé ç êåñáìéêÞ
Ç ãÝíåóç ôçò ãåùñãßáò
• Ðñùôïåìöáíßæåôáé óôçí «åýöïñç çìéóÝëçíï»
• Åðåêôåßíåôáé óôç Â. ÁöñéêÞ, óôçí Åõñþðç, óôçí Áóßá êáé óôçí ÁìåñéêÞ
• Ãéá ðñþôç öïñÜ êáëëéåñãÞèçêáí ôá äçìçôñéáêÜ
• Åìöáíßæïíôáé ôá áãñïôéêÜ åñãáëåßá
• Áíáðôýóóïíôáé íÝåò ôå÷íéêÝò
13
ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ëßèïõ ôïõ ëßèïõ
01s.qxp 5/8/2008 8:47 Page 13
Ïé Üíèñùðïé åãêáèßóôáíôáé ìüíéìá óå Ýíáí ôüðï
• ×ôßæïõí óðßôéá
• Ãåííéïýíôáé ôá ðñþôá ÷ùñéÜ
• Áñ÷ßæåé ç åîåéäßêåõóç êáé ç áíôáëëáãÞ ðñïúüíôùí
Ç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ óôçí ÅëëÜäá
• Íåïëéèéêïß ïéêéóìïß åìöáíßæïíôáé óôç Èåóóáëßá êáé óôç Ìáêåäïíßá
• ×áñáêôçñéóôéêüò åßíáé ï ôå÷íçôüò ëïößóêïò (ôïýìðá, Þ ìáãïýëá)
• Óôç Í. ÅëëÜäá áíáðôýóóåôáé ï åðßðåäïò ïéêéóìüò
• ÕðÜñ÷ïõí êáé ëéìíáßïé ïéêéóìïß (Äéóðçëéü)
Ç ïéêïíïìßá êáôÜ ôç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ
• ÂÜóç ôùí êáëëéåñãåéþí áðïôåëïýí ôá äçìçôñéáêÜ êáé ôá üóðñéá
• Óôçí êôçíïôñïößá êõñéáñ÷ïýí ôá áéãïðñüâáôá, ôá âïïåéäÞ êáé ïé ÷ïßñïé
• Åìöáíßæïíôáé êáé êåñáìéêÜ, ëßèéíá Þ ïóôÝéíá áíôéêåßìåíá
¢ëëá ÷áñáêôçñéóôéêÜ
• Äçìéïõñãïýíôáé êïéíüôçôåò
• Óôïí ôïìÝá ôçò ôÝ÷íçò êáôáóêåõÜæïíôáé êáé ðÞëéíá áíôéêåßìåíá
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÄçìçôñéáêÜ
ÁðïôÝëåóáí êáé áðïôåëïýí ôç âÜóç ôçò äéáôñïöÞò-ôïõ áíèñþðïõ. ÓõíÞèùò ç
áíáêÜëõøÞ ôïõò áðïäßäåôáé óå êÜðïéá èåüôçôá, ç ïðïßá ôá äéÝäùóå óôïõò áíèñþðïõò.
Óôçí åëëçíéêÞ ìõèïëïãßá ç ÷ñÞóç êáé êáëëéÝñãåéá ôùí äçìçôñéáêþí áðïäßäåôáé
(üðùò öáßíåôáé êáé áðü ôï üíïìá) óôç èåÜ ÄÞìçôñá.
Åñãáëåßá
Ôá áãñïôéêÜ åñãáëåßá óõíÝâáëáí áðïöáóéóôéêÜ óôçí áíÜðôõîç êáé åîÝëéîç ôçò
ãåùñãéêÞò ðáñáãùãÞò. Ôï äñåðÜíé, ç ìõëüðåôñá ê.Ü. ÷ñçóéìïðïéïýíôáé áêüìç êáé
óÞìåñá.
Ôïýìðá
ÃÞëïöïò ï ïðïßïò ðïëëÝò öïñÝò ðåñéÝ÷åé áñ÷áßá õëéêÜ êáôÜëïéðá. Ç óõóôçìáôéêÞ
áíáóêáöÞ ôÝôïéùí ëüöùí Ý÷åé êáôÜ êáéñïýò öÝñåé óôï öùò ðïëý óçìáíôéêÜ
åõñÞìáôá ôçò ðñïúóôïñßáò êáé ôçò éóôïñéêÞò åðï÷Þò.
Êïéíüôçôá
ÂáóéêÞ ìïñöÞ êïéíùíéêÞò ïñãÜíùóçò ôïõ áíèñþðïõ. Ïé Üíèñùðïé Üñ÷éóáí íá
ïñãáíþíïíôáé óå êïéíüôçôåò, ãéá íá ðñïöõëá÷ôïýí áðü ôá èçñßá êáé ôïõò
êéíäýíïõò ôçò öýóçò.
ÌåãÜëç ÌçôÝñá
ÓçìáíôéêÞ ãõíáéêåßá èåüôçôá, ðïõ ðáßæåé âáóéêü ñüëï óå ðïëëïýò áíèñþðéíïõò
ðïëéôéóìïýò. Ìå ôï üíïìá áõôü ëáôñåýåôáé ç öýóç, ç ïðïßá èåùñåßôáé ôï êÝñáò
ôçò áìáëèåßáò, ç ðçãÞ ôçò æùÞò êáé ôçò ãïíéìüôçôáò.
14
ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ëßèïõ ôïõ ëßèïõ
01s.qxp 5/8/2008 8:47 Page 14
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Åñãáëåßá êáé áíôéêåßìåíá ôïõ íåïëéèéêïý áíèñþðïõ
Áíáãíþñéóå ôá áíôéêåßìåíá. Óå ôé ÷ñçóéìåýåé ôï êáèÝíá; (óåë. 9 ó÷. âéâëßïõ)
á) Óôçí åéêüíá ðáñáôçñïýìå üôé åéêïíßæïíôáé ìéá ìõëüðåôñá ìå ôç âÜóç ôçò ãéá ôï
Üëåóìá ôùí äçìçôñéáêþí, â) Ýíá äñåðÜíé ãéá ôï èåñéóìü ôùí êáñðþí, ã) Ýíá êåñáìéêü
öýëáîçò ôùí êáñðþí, ä) Ýíá åßäïò áîßíáò ãéá óêÜøéìï ôçò ãçò êáé å) Ýíá åßäïò
õöÜóìáôïò ãéá Ýíäõóç.
Ç êáèçìåñéíÞ æùÞ ôïõ íåïëéèéêïý áíèñþðïõ
Ìå âÜóç ôçí åéêüíá ôçò êáèçìåñéíÞò æùÞò ôïõ íåïëéèéêïý áíèñþðïõ, ðïéåò åîåëßîåéò
ðáñáôçñåßò óôçí êáèçìåñéíÞ æùÞ; (óåë. 9 ó÷. âéâëßïõ)
ÕðÜñ÷ïõí ôåñÜóôéåò äéáöïñÝò óôïí ôñüðï æùÞò ôùí íåïëéèéêþí áíèñþðùí óå ó÷Ýóç
ìå óÞìåñá: á) Êõñéáñ÷åß ç íïìéóìáôéêÞ ïéêïíïìßá êáé ôï åìðüñéï. â) Ïé óýã÷ñïíåò
ìåôáöïñÝò Ý÷ïõí ìåéþóåé êáôÜ ðïëý ôéò áðïóôÜóåéò. ã) Ç ôå÷íïëïãßá Ý÷åé áëëÜîåé
ðÜñá ðïëý ôç æùÞ ôùí áíèñþðùí. ä) ÕðÜñ÷åé Ýíá ôåñÜóôéï äßêôõï ïñãÜíùóçò
áíèñþðéíùí ðüëåùí. å) ÕðÜñ÷åé Ýíôïíç åîåéäßêåõóç. óô) Ï Üíèñùðïò Ý÷åé áîéïðïéÞóåé
ôéò äõíáôüôçôåò ôçò âéïìç÷áíßáò.
Ç íåïëéèéêÞ ÅëëÜäá
Óôï ÷Üñôç áíáöÝñïíôáé üëïé ïé íåïëéèéêïß ïéêéóìïß ðïõ Ý÷ïõí áíáóêáöåß. Óå ðïéá
åëëçíéêÞ ðåñéï÷Þ ðáñáôçñåßò ìåãáëýôåñç ðõêíüôçôá êáé ðþò ôç äéêáéïëïãåßò; (óåë. 10
ó÷. âéâëßïõ)
Ìåãáëýôåñç ðõêíüôçôá ðáñáôçñåßôáé óôç Èåóóáëßá. Äéêáéïëïãåßôáé áðü ôï ãåãïíüò
üôé ôá áðïèÝìáôá íåñïý Þôáí ðåñéóóüôåñá êáèþò êáé áðü ôï ãåãïíüò üôé ç ðåñéï÷Þ
åßíáé ðåäéíÞ êáé ðñïóöÝñåôáé ãéá êáëëéÝñãåéá.
1. Ðþò óõíäÝåôáé ç åìöÜíéóç áããåßùí áðü ðçëü ìå ôçí åãêáôÜóôáóç ôùí
áíèñþðùí óå ìüíéìïõò ïéêéóìïýò ôç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ; Ãéá íá áðáíôÞóåôå,
óêåöèåßôå ãéá ðïéïí óêïðü ÷ñçóéìïðïéïýíôáí ôá áããåßá óôç ÍåïëéèéêÞ
åðï÷Þ.
Ç åìöÜíéóç áããåßùí êáôÜ ôç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ åßíáé éäéáßôåñá óçìáíôéêÞ, ãéáôß
ïñéïèåôåß ôçí ôåñÜóôéá áëëáãÞ ðïõ äéáäñáìáôßóôçêå óôç æùÞ ôùí áíèñþðùí. Åíþ
áñ÷éêÜ Þôáí êõíçãïß êáé ôñïöïóõëëÝêôåò, ÷ùñßò ìüíéìï ôüðï åãêáôÜóôáóçò
(íïìÜäåò), ïé Üíèñùðïé ãßíïíôáé ãåùñãïß êáé êôçíïôñüöïé êáé éäñýïõí ôéò ðñþôåò
ïñãáíùìÝíåò êïéíüôçôåò. Ôá ðåñéóóåýìáôá ôçò ôñïöÞò Ýðñåðå íá áðïèçêåõôïýí óå
15
ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ëßèïõ ôïõ ëßèïõ
01s.qxp 5/8/2008 8:47 Page 15
êÜðïéï áíôéêåßìåíï. ¸ôóé ãåííÞèçêå ç éäÝá ôçò êáôáóêåõÞò ðÞëéíùí áããåßùí. Ç
êåñáìéêÞ áíáäåß÷ôçêå óå óçìáíôéêÞ ôÝ÷íç, êáèþò ìÝóá óôïõò áéþíåò öôéÜ÷ôçêáí
ðñáãìáôéêÜ áñéóôïõñãÞìáôá.
2. Ïé Üíèñùðïé ôçò ÐáëáéïëéèéêÞò åðï÷Þò, ðïõ ìåôáêéíïýíôáí óõ÷íÜ, èá
ìðïñïýóáí íá ÷ñçóéìïðïéïýí áããåßá áðü ðçëü;
Äå èá ìðïñïýóáí íá ÷ñçóéìïðïéïýí ðÞëéíá áããåßá, ãéáôß äåí åß÷áí óõëëÜâåé ôçí
Ýííïéá ôçò áðïèÞêåõóçò ôïõ ðåñéóóåýìáôïò ôçò ôñïöÞò. Ïé ðáëáéïëéèéêïß Üíèñùðïé
äåí åß÷áí ìüíéìï ôüðï êáôïéêßáò. Áêïëïõèïýóáí ôá æþá ðïõ êõíçãïýóáí, åíþ
Ýôñùãáí ôïõò êáñðïýò ðïõ óõíáíôïýóáí óôï äñüìï ôïõò. Ôá ôõ÷üí ðåñéóóåýìáôá ôçò
ôñïöÞò äåí åß÷áí ëüãï íá ôá óõãêåíôñþíïõí óå êÜðïéï áíôéêåßìåíï. Ç éäÝá ôçò
áðïèÞêåõóçò ãåííÞèçêå ìüíï üôáí ï Üíèñùðïò áðÝêôçóå ìüíéìç êáôïéêßá êáé Ýðñåðå
íá åîïéêïíïìåß ôñüöéìá ãéá íá æåé ïëüêëçñç ôç ÷ñïíéÜ.
3. Ìå ôç ìüíéìç åãêáôÜóôáóç ãåííéÝôáé ç Ýííïéá ôçò ðáôñßäáò. Ìå ðïéá êñéôÞñéá
åðéëÝãïõí ïé Üíèñùðïé Ýíáí ôüðï ãéá ìüíéìç åãêáôÜóôáóç;
Áðáñáßôçôåò ðñïûðïèÝóåéò ãéá ìüíéìç åãêáôÜóôáóç åßíáé ç ýðáñîç ãçò ãéá êáëëéÝñãåéá
êáé óõíôÞñçóç æþùí ÷ñÞóéìá óôïí Üíèñùðï (âïïåéäÞ, Üëïãá ê.Ü.). ÐáñÜëëçëá, ç
ðåñéï÷Þ ðñÝðåé íá ðáñÝ÷åé ó÷åôéêÞ áóöÜëåéá êáé íá âñßóêåôáé êïíôÜ óå áîéïðïéÞóéìï
êïßôáóìá íåñïý (ðïôÜìéá, ëßìíåò), åíþ ðñÝðåé ôï êëßìá íá åßíáé ãåíéêÜ öéëéêü ðñïò
ôïí Üíèñùðï.
4. ÊáôÜ ôç ãíþìç óáò, ôé áðïäåéêíýåé ç ðëçèþñá ôùí íåïëéèéêþí ïéêéóìþí
óôçí ÅëëÜäá;
Ç ðëçèþñá íåïëéèéêþí ïéêéóìþí óôçí ÅëëÜäá äåß÷íåé üôé óôçí ðåñéï÷Þ áõôÞ ïé áñ÷éêÝò
ïìÜäåò áíèñþðùí âñÞêáí ôåëéêÜ ôéò óõíèÞêåò ðïõ åðéæçôïýóáí ãéá íá éäñýóïõí
ïñãáíùìÝíåò êïéíüôçôåò. Ôï öõóéêü ðåñéâÜëëïí ôçò ðåñéï÷Þò ðïõ áñãüôåñá
ïíïìÜóôçêå ÅëëÜäá åõíüçóå ôçí åãêáôÜóôáóç áñêåôÜ ðïëõÜíèñùðùí ïìÜäùí. Ôï
êëßìá Þôáí ôï ãëõêü ìåóïãåéáêü, ìå ãëõêïýò ÷åéìþíåò êáé äñïóåñÜ êáëïêáßñéá, åíþ
ïé ðåäéÜäåò, ôá äÜóç êáé ôá ðïôÜìéá ðáñåß÷áí ôç äõíáôüôçôá åðéâßùóçò óå åêåßíïõò
ôïõò ðñþôïõò ìüíéìïõò êáôïßêïõò ôç ðåñéï÷Þò.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôçí áíÜðôõîç ôçò ãåùñãßáò êáé ôçò êôçíïôñïößáò êáôÜ ôç
ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ;
Ìå ôçí áëëáãÞ ôïõ êëßìáôïò ðñïò ôï èåñìüôåñï ôï êõíÞãé óðáíßæåé êáé ïé Üíèñùðïé
áíáãêÜóôçêáí íá ðáñÜãïõí ïé ßäéïé ôçí ôñïöÞ ôïõò. ¸ôóé, áíáðôý÷èçêáí ç ãåùñãßá
êáé ç êôçíïôñïößá, ðïõ ãåííÞèçêáí óôçí Ìåóïðïôáìßá, Ðáëáéóôßíç êáé Áßãõðôï. Ôá
ðñþôá öõôÜ ðïõ êáëëéåñãÞèçêáí Þôáí ôá äçìçôñéáêÜ êáé ôá üóðñéá, åíþ ôç âÜóç ôçò
êôçíïôñïößáò áðïôåëïýóáí ôá áéãïðñüâáôá, ôá âïïåéäÞ êáé ïé ÷ïßñïé. ÓéãÜ óéãÜ
16
ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ëßèïõ ôïõ ëßèïõ
01s.qxp 5/8/2008 8:47 Page 16
åöåõñÝèçêáí êáé åñãáëåßá âïçèçôéêÜ ãéá ôçí êáëëéÝñãåéá ôçò ãçò. ¹ôáí öôéáãìÝíá
áðü ëåéáóìÝíï ëßèï.
2. Ðïéåò ïé óõíÝðåéåò áðü ôçí áíÜðôõîç ôçò ãåùñãßáò êáé ôçò êôçíïôñïößáò;
Ç áíÜðôõîç ôçò ãåùñãßáò êáé ôçò êôçíïôñïößáò ïäÞãçóå ôïõò áíèñþðïõò óôçí
åãêáôÜëåéøç ôçò íïìáäéêÞò æùÞò êáé óôç ìüíéìç åãêáôÜóôáóç óå ïéêéóìïýò êáé ÷ùñéÜ.
Ôá óðßôéá öôéÜ÷íïíôáí áðü îýëï Þ ðÝôñá êáé ïé Üíèñùðïé Üñ÷éóáí íá åéäéêåýïíôáé·
äçìéïõñãåßôáé Ýôóé Ýíá åßäïò ïéêéáêÞò ïéêïíïìßáò. Óôïí åëëáäéêü ÷þñï Ý÷ïõí
åíôïðéóôåß íåïëéèéêïß ïéêéóìïß êõñßùò óôç Ìáêåäïíßá, óôç Èåóóáëßá êáé óå ðáñáëéáêÝò
êáé ðáñáëßìíéåò ðåñéï÷Ýò. Ôá óðßôéá óôçñßæïíôáí óå îýëéíåò ðëáôöüñìåò Þ óå ðÝôñåò.
Ìå ôç ìüíéìç åãêáôÜóôáóç Üñ÷éóå êáé ç êáôáóêåõÞ áíôéêåéìÝíùí ïéêéáêÞò ÷ñÞóçò ðïõ
Þôáí öôéáãìÝíá áðü ëßèï.
ÓÕÍÏØÇ ÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
Ðåñßëçøç
ÔÝóóåñéò åßíáé ïé öÜóåéò åîÝëéîçò ôïõ áíèñþðïõ. ÊáôÜ ôçí ÐáëáéïëéèéêÞ åðï÷Þ ï
Üíèñùðïò åßíáé íïìÜäáò (ùò ôï 6.500 ð.×. ðåñßðïõ). ÊáôÜ ôç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ ï
Üíèñùðïò ïñãáíþíåé ôéò ðñþôåò ìüíéìåò êïéíüôçôåò.
ÁÓÊÇÓÇ ÁÕÔÏÁÎÉÏËÏÃÇÓÇÓ
ÓõíäÝóôå ìå ìéá ãñáììÞ ôéò ëÝîåéò ðïõ ó÷åôßæïíôáé ìåôáîý ôïõò
1. ÁöñéêÞ á. Äéóðçëéü
2. êõíçãüò â. ìáãïýëá
3. ÁíáôïëéêÞ Åõñþðç ã. ãåùñãßá
4. ôÜöïò ä. áëÝôñé
5. ÍåïëéèéêÞ Åðï÷Þ å. «Éêáíüò Üíèñùðïò»
6. åñãáëåßï óô. èÞñáìá
7. ôñïöÞ æ. ðñïóöïñÜ
8. ïéêéóìüò ç. äçìçôñéáêÜ
9. ëéìíáßïò ïéêéóìüò è. ìáìïýè
ÁðÜíô çóç:
1å, 2óô, 3è, 4æ, 5ã, 6ä, 7ç, 8â, 9á
17
ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ëßèïõ ôïõ ëßèïõ
01s.qxp 5/8/2008 8:47 Page 17
ÁÓÊÇÓÅÉÓ ÐÑÙÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò âÜëôå Ýíá × óôçí áíôßóôïé÷ç óôÞëç, áíÜëïãá áí ôéò
èåùñåßôå óùóôÝò Þ ëáíèáóìÝíåò
ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
1. Ðñïúóôïñßá ïíïìÜæïõìå ôçí ðåñßïäï åêåßíç êáôÜ ôçí
ïðïßá äåí õðÜñ÷ïõí ãñáðôÝò ðçãÝò.
2. Ç ðåñßïäïò ôçò ðñïúóôïñßáò åßíáé ìéêñÞ óå äéÜñêåéá.
3. Ç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ öôÜíåé ùò ôï 9.000 ð.×.
4. ÊáôÜ ôçí ÐáëáéïëéèéêÞ åðï÷Þ ï Üíèñùðïò æåé áðü
ìéêñÝò êáëëéÝñãåéåò Üãñéùí äçìçôñéáêþí.
5. Ï Üíèñùðïò êáôÜ ôçí ÐáëáéïëéèéêÞ åðï÷Þ ìáèáßíåé
íá êáôåñãÜæåôáé ôá ìáëáêÜ ìÝôáëëá.
6. ÊáôÜ ôç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ áíáðôýóóåôáé ç êåñáìéêÞ.
7. ÊáôÜ ôç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ õðÞñ÷å áíåðôõãìÝíï
èñçóêåõôéêü óõíáßóèçìá.
8. Ðïëëïß íåïëéèéêïß ïéêéóìïß âñÝèçêáí óôç Èåóóáëßá.
9. Áíôßèåôá, åëÜ÷éóôïé ïéêéóìïß âñÝèçêáí óôç Ìáêåäïíßá.
10. Ç ãåùñãßá ãåííÞèçêå óôçí åýöïñç çìéóÝëçíï.
2. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ
1. Ï Üíèñùðïò öáßíåôáé ðùò îåêßíçóå ôçí ðïñåßá óôç Ãç ðñéí .....
2. Ç ðñïúóôïñßá ÷ùñßæåôáé óôçí åðï÷Þ ôïõ ........ êáé ôïõ ..............
3. ÊáôÜ ôçí ÐáëáéïëéèéêÞ åðï÷Þ, ïé Üíèñùðïé æïõí óå ......
4. Äåõôåñåýïõóá ðçãÞ ôñïöÞò åßíáé ç ...........
5. Ðñþôïò ï ............. èÜâåé ôïõò íåêñïýò ôïõ.
6. ÕðÜñ÷åé óïâáñÞ ðéèáíüôçôá íá õðÞñ÷å ................ éäéïêôçóßá.
7. Ôá êåñáìéêÜ êáôÜ ôç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ ..........
8. Óçìáíôéêü ñüëï Ýðáéæå ...........
9. Ëéìíáßïò ïéêéóìüò Ý÷åé âñåèåß óôï ..........
3. Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò ÷ñïíïëïãßåò ìå ôá ãåãïíüôá
18
ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ëßèïõ ôïõ ëßèïõ
×ÑÏÍÏËÏÃÉÁ ÃÅÃÏÍÏÓ
1. 2.500.000 - 200.000 ð.×. á. Óïöüôáôïò Üíèñùðïò
2. 200.000 - 35.000 ð.×. â. Éêáíüò Üíèñùðïò
3. 35.000 - 6.500 ð.×. ã. Óïöüò Üíèñùðïò
01s.qxp 5/8/2008 8:47 Page 18
4. ÅðéëïãÞ ïñèÞò áðÜíôçóçò:
(Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò õðïãñáììßóôå ôç óùóôÞ áðÜíôçóç)
1. Ç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ äéáñêåß ìÝ÷ñé ôï:
á) 1100 ð.×., â) 3200 ð.×., ã) 6.500 ð.×.
2. Ç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ ÷áñáêôçñßæåôáé, ìåôáîý Üëëùí, áðü:
á) ôçí áíáêÜëõøç ôïõ ôñï÷ïý, â) ôç ÷ñÞóç ôçò êåñáìéêÞò, ã) ôç ÷ñÞóç ôçò
öùôéÜò
3. Ôï êëßìá êáôÜ ôçí ÐáëáéïëéèéêÞ åðï÷Þ Þôáí:
á) øõ÷ñü, â) éäéáßôåñá èåñìü, ã) åýêñáôï
4. Óôçí Á. Åõñþðç êõñéáñ÷ïýí:
á) ïé áíôéëüðåò, â) ôá ìáìïýè, ã) ïé äåéíüóáõñïé
5. Ï Üíèñùðïò êáôÜ ôçí ÐáëáéïëéèéêÞ åðï÷Þ áó÷ïëåßôáé ìå ôçí êáôåñãáóßá:
á) ôïõ ÷áëêïý, â) ôïõ ëßèïõ, ã) ôùí êïñáëëéþí
6. Ï Óïöüò Üíèñùðïò:
á) áöÞíåé ôïõò íåêñïýò Üèáöôïõò, â) êáßåé ôïõò íåêñïýò, ã) èÜâåé ôïõò íåêñïýò
7. ÊáôÜ ôç ÍåïëéèéêÞ åðï÷Þ ïé Üíèñùðïé êáôáóêåõÜæïõí:
á) ëáêêïåéäåßò ôÜöïõò, â) ðÞëéíá áããåßá, ã) ðÝôñéíá áããåßá
8. Ç ãåùñãßá åìöáíßóôçêå:
á) óôçí åýöïñç çìéóÝëçíï, â) óôï åýöïñï ôñßãùíï, ã) óôï åýöïñï ôåôñÜãùíï
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÁÓÊÇÓÅÙÍ ÐÑÙÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1ç ¢óêçóç
1Ó, 2Ë, 3Ë, 4Ë, 5Ë, 6Ó, 7Ó, 8Ó, 9Ë, 10Ó
2ç ¢óêçóç
1. 2.500.000 ÷ñüíéá, 2. Ëßèïõ, ×áëêïý, 3. óðçëéÝò, 4. áëéåßá, 5. Óïöüò Üíèñùðïò,
6. óõëëïãéêÞ, 7. öÝñïõí äéáêüóìçóç, 8. ôï èñçóêåõôéêü óõíáßóèçìá, 9. Äéóðçëéü
ôçò ÊáóôïñéÜò
3ç ¢óêçóç
1â, 2ã, 3á
4ç ¢óêçóç
1ã, 2â, 3á, 4â, 5â, 6ã, 7â, 8á
19
ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Á´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ëßèïõ ôïõ ëßèïõ
01s.qxp 5/8/2008 8:47 Page 19
01s.qxp 5/8/2008 8:47 Page 20
21
ÊÅÖÁËÁÉÏ Â´
Ç ÅÐÏ×Ç ÔÏÕ ×ÁËÊÏÕ
(3000 -1100 Ð.×.)
Ðåñßëçøç
Ôá ðñþôá ÷Üëêéíá åñãáëåßá åìöáíßæïíôáé óôá ôÝëç ôçò ÍåïëéèéêÞò åðï÷Þò. ÓéãÜ
óéãÜ êõñéáñ÷åß ùò êáôáóêåõáóôéêü õëéêü (Åðï÷Þ ôïõ ÷áëêïý). Ôçí ðåñßïäï áõôÞ óôç
Ì. ÁíáôïëÞ áíáðôýóóïíôáé ïé ðñþôïé ìåãÜëïé ðïëéôéóìïß. Óôçí ÅëëÜäá êõñéáñ÷ïýí
ïé Êõêëáäßôåò, ïé Ìéíùßôåò, ïé Ìõêçíáßïé.
1. OÉ ËÁÏÉ ÊÁÉ ÏÉ ÐÏËÉÔÉÓÌÏÉ ÔÇÓ ÅÃÃÕÓ ÁÍÁÔÏËÇÓ
Ðåñßëçøç
Ïé ÓïõìÝñéïé, ëáüò éíäïåõñùðáúêÞò êáôáãùãÞò, åãêáôáóôÜèçêáí óôç Ìåóïðïôáìßá
óôá ìÝóá ôçò 4çò ÷éëéåôßáò. Åöçýñáí ôïí ôñï÷ü, ôï Üñïôñï, ôçí åðåîåñãáóßá ìåôÜëëïõ,
ôç óöçíïåéäÞ ãñáöÞ êáé ðñþôïé ßäñõóáí óõãêñïôçìÝíåò ðüëåéò, ìå êõñéüôåñç ôçí Ïõñ.
Ôçí 3ç ÷éëéåôßá äçìéïõñãÞèçêå Ýíá ìåãÜëï åíéáßï êñÜôïò áðü ÓïõìÝñéïõò
áíáìåìåéãìÝíïõò ìå óçìéôéêïýò ëáïýò êáé êáôÜ ôç 2ç ÷éëéåôßá ìå êÝíôñï ôç Âáâõëþíá
ç Ìåóïðïôáìßá õðÞñîå éó÷õñüôáôï êñÜôïò. ×áñáêôçñéóôéêüò åßíáé ï êþäéêáò ôïõ
×áìïõñáìðß, ç áñ÷áéüôåñç ãñáðôÞ íïìïèåóßá ðïõ Ý÷åé óùèåß. Óôï âáâõëùíéáêü êñÜôïò
áíáðôý÷èçêáí éäéáßôåñá ïé åðéóôÞìåò êáé ôá ãñÜììáôá. Ïé Áóóýñéïé ôçò Â. Ìåóïðïôáìßáò
êáôÝëáâáí ôç Ìåóïðïôáìßá êáé áíÝäåéîáí ùò íÝï êÝíôñï ôçí ðüëç Íéíåõß.
Ç ïéêïíïìßá ôçò Áéãýðôïõ óôçñéæüôáí áðïêëåéóôéêÜ óôïí ðïôáìü Íåßëï. Ç ÷þñá
äéïéêïýíôáí áðü ôïõò Öáñáþ. Ôñåéò åßíáé ïé ðåñßïäïé áêìÞò ôïõ âáóéëåßïõ: á) ôï
Áñ÷áßï Âáóßëåéï, â) ôï ÌÝóï êáé ã) ôï ÍÝï Âáóßëåéï. Óôç ÌÝìöéäá ïéêïäïìÞèçêáí ïé
ðõñáìßäåò. Êïñõöáßá ðåñßïäïò áêìÞò Þôáí ôï ÌÝóï âáóßëåéï (2050 - 1800 ð.×.). Ç
÷þñá ï÷õñþèçêå êáé ðñùôåýïõóá Ýãéíå ç ÈÞâá. Ïé Öáñáþ èÜâïíôáé óå ìéá ðåñéï÷Þ
êïíôÜ óôç ÈÞâá, óôçí ÊïéëÜäá ôùí ÂáóéëÝùí. ÅðåêôáôéêÞ ðïëéôéêÞ áêïëïõèÞèçêå óôá
÷ñüíéá ôïõ ÍÝïõ âáóéëåßïõ êáôÜ ôçí ïðïßá ïéêïäïìÞèçêáí ëáìðñïß íáïß. Ïé Öáñáþ
èåùñïýíôáí åêðñüóùðïé ôïõ èåïý ¼óéñç. Óçìáíôéêïß èåïß Þôáí ç ºóéäá êáé ï ¢ìïí
Ñá. ¼ëåò ïé åîïõóßåò Þôáí óõãêåíôñùìÝíåò ó’ áõôüí. Ïé êïéíùíéêÝò ôÜîåéò ÷ùñßæïíôáí
02s.qxp 6/8/2008 9:29 Page 21
ùò åîÞò: áíþôåñï éåñáñ÷éêÜ Þôáí ôï éåñáôåßï, ïé êñáôéêïß õðÜëëçëïé êáé ïé áãñüôåò,
êáëëéåñãïýóáí ôç ãç ôùí Öáñáþ, åíþ Üëëç ôÜîç Þôáí ïé ôå÷íßôåò.
ÕðÜñ÷åé åîåéäßêåõóç åðáããåëìÜôùí óôá áóôéêÜ óõãêñïôÞìáôá. Óôá ïñõ÷åßá
åñãÜæïíôáé üóïé ðéÜíïíôáé áé÷ìÜëùôïé êáôÜ ôïõò ðïëÝìïõò.
Ïé Áéãýðôéïé åßíáé éäéáßôåñá èñÞóêïé. Äçìéïýñãçóáí Ýíá ðïëýðëïêï
ðïëõèåúóôéêü óýóôçìá. Êýñéåò èåüôçôåò åßíáé ï çëéáêüò èåüò ¢ìïí Ñá, ï ¼óéñçò êáé
ç óýæõãüò ôïõ ºóéäá. Óçìáíôéêïß ôüðïé ëáôñåßáò åßíáé ïé íáïß, åíþ éäéáßôåñç éó÷ý
áðÝêôçóå óôáäéáêÜ ôï éåñáôåßï. ÓçìáíôéêÞ åßíáé êáé ç ðßóôç óôç ìåôáèáíÜôéá æùÞ ìÝóù
ôçò ìïõìéïðïßçóçò.
ÓçìáíôéêÞ Þôáí êáé ç óõìâïëÞ ôùí Áéãõðôßùí óôïí ôïìÝá ôçò ãñáöÞò (éåñïãëõöéêÜ).
Âáóéêü ìÝóï ãñáöÞò åßíáé ï ðÜðõñïò.
ÊáôÜ ôç 2ç ÷éëéåôßá ð.×. óôç Ì. Áóßá âãáßíåé áðü ôçí áöÜíåéá ëáüò ôùí ×åôôáßùí.
Äçìéïýñãçóáí ìéá áêìÜæïõóá áõôïêñáôïñßá ìå ðñùôåýïõóá ôç ×áôôïýóóá. Óôá ìÝóá
ôçò 2çò ÷éëéåôßáò ôï ÷åôôéôéêü êñÜôïò áðëþíåôáé óôç Ì. Áóßá ùò ôç Â. Ìåóïðïôáìßá êáé
ôç Â. Óõñßá. Ïé Á÷áéïß (Á÷éãéÜâá), üðùò ïíïìÜæïíôáé, Ý÷ïõí åðáöÝò ìå ôïõò ×åôôáßïõò.
Óôá ôÝëç ôïõ 13ïõ ð.×. ïé åðéäñïìÝò ôùí «ëáþí ôçò èÜëáóóáò» ðñïêÜëåóáí ôç äéÜëõóç
ôçò ÷åôôéôéêÞò áõôïêñáôïñßáò.
Óôçí ðáñáëßá ôçò Ðáëáéóôßíçò (áñ÷Ýò 3çò ÷éëéåôßáò) åãêáèßóôáôáé ï ëáüò ôùí
Öïéíßêùí. ¹ôáí äåéíïß íáõôéêïß êáé Ýìðïñïé.
Éäéáßôåñá óçìáíôéêÞ Þôáí ç åðéíüçóç åíüò áëöáâÞôïõ áðü 22 óýìöùíá.
¢ëëïò óçìáíôéêüò ëáüò ôçò ðåñéï÷Þò Þôáí ïé Åâñáßïé. Åßíáé ï ðñþôïò ìïíïèåúóôéêüò
ëáüò, ðïõ ðéóôåýåé äçë. óå Ýíá ìüíï èåü. ÅãêáôáóôÜèçêáí óôç ãç ×áíáÜí
(Ðáëáéóôßíç). Ãýñù óôï 1500 ð.×. ðïëëïß áðü ôïõò Åâñáßïõò æïõí ùò äïýëïé óôçí
Áßãõðôï. Áñãüôåñá (ðåñßðïõ 1300 ð.×.), êÜôù áðü ôçí êáèïäÞãçóç ôïõ ÌùõóÞ,
öôÜíïõí óôçí Ðáëáéóôßíç. Óôá ôÝëç ôçò äåýôåñçò ÷éëéåôßáò äçìéïõñãåßôáé éó÷õñü êñÜôïò
ìå çãÝôåò ôï Óáïýë, ôï Äáâßä êáé ôï Óïëïìþíôá ìå ðñùôåýïõóá ôçí ÉåñïõóáëÞì.
Óçìáíôéêïß åßíáé ïé ðñïöÞôåò, ïé ïðïßïé Ý÷ïõí ëÜâåé ñüëï ìåóïëáâçôÞ áíÜìåóá
óôï Èåü êáé óôïõò ðéóôïýò. Áõôïß ðñïáíáããÝëëïõí ôçí Ýëåõóç ôïõ Ìåóóßá, ðïõ èá
êáôáãüôáí áðü ôç ãåíéÜ ôïõ Äáâßä. Éåñü âéâëßï åßíáé ç ÅâñáúêÞ Âßâëïò (ÐáëáéÜ
ÄéáèÞêç).
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ïé ÓïõìÝñéïé
• ÁíÝðôõîáí ôïí ðñþôï ðïëéôéóìü óôçí éóôïñßá ôïõ áíèñþðïõ
• Åöçýñáí ôç óöçíïåéäÞ ãñáöÞ
• Äçìéïõñãïýí éó÷õñü êñÜôïò (åðï÷Þ ôïõ ×áìðïõñáìðß)
Ïé Áóóýñéïé
• ÊáôáëáìâÜíïõí óôá ôÝëç ôçò 2çò ÷éëéåôßáò ôç Ìåóïðïôáìßá
Ïé Áéãýðôéïé
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
22
02s.qxp 6/8/2008 9:29 Page 22
23
• ×ñùóôïýí ôçí åðéâßùóÞ ôïõò óôï Íåßëï
• Ïé çãåìüíåò ïíïìÜæïíôáé Öáñáþ
• Ïéêïäïìïýí ôéò ðõñáìßäåò
• Ùò ôï 1100 ð.×. ç Áßãõðôïò åðåêôåßíåôáé óçìáíôéêÜ
• ÕðÜñ÷åé óáöÞò êïéíùíéêÞ äéáóôñùìÜôùóç
• Åßíáé ðïëõèåúóôÝò
• Äçìéïõñãïýí ôçí éåñïãëõöéêÞ ãñáöÞ
Ïé ×åôôáßïé
• ÁêìÜæïõí ùò ôá ìÝóá ôçò 2çò ÷éëéåôßáò ð.×.
• ÊáôáóôñÝöïíôáé óôá ôÝëç ôïõ 13ïõ áé. ð.×. áðü ôéò åðéäñïìÝò ôùí «ëáþí ôçò
èÜëáóóáò» êõñßùò
Ïé Öïßíéêåò
• Åãêáèßóôáíôáé óôéò áêôÝò ôçò Ðáëáéóôßíçò
• Åßíáé Üñéóôïé íáõôéêïß êáé Ýìðïñïé
• Åðéíïïýí Ýíá áëöÜâçôï ìå 22 óýìöùíá
Ïé Åâñáßïé
• Åãêáèßóôáíôáé óôï åóùôåñéêü ôçò Ðáëáéóôßíçò
• Ìå çãÝôç ôï ÌùõóÞ öåýãïõí áðü ôçí Áßãõðôï ãéá ôç ãç ×áíáÜí
• Ãýñù óôï 950 ð.×. äçìéïõñãïýí éó÷õñü êñÜôïò
• Åßíáé ï ðñþôïò ìïíïèåúóôéêüò ëáüò ôçò éóôïñßáò
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
Éíäïåõñùðáúêüò ëáüò
Ðáôñßäá ôùí Éíäïåõñùðáßùí èåùñåßôáé ç ðåñéï÷Þ ôïõ ÊáõêÜóïõ. Áðü åêåß
åîáðëþèçêáí óå ïëüêëçñç ôçí Åõñþðç, åíþ Ýöôáóáí ìÝ÷ñé ôçí Éíäßá. ¸÷ïõí
áíïé÷ôü äÝñìá.
ÓöçíïåéäÞò ãñáöÞ
ÃñáöÞ ôùí Óïõìåñßùí óôçí ïðïßá ïé ÷áñáêôÞñåò ðáñéóôÜíïíôáé ìå ôç ìïñöÞ
óöÞíáò.
Ï êþäéêáò ôïõ ×áìïõñáìðß
Áðïôåëåß ôçí ðñþôç íïìïèåóßá. ÌÝóá áðü ôïí êþäéêá áíôëïýìå ðïëëÜ óôïé÷åßá
ãéá ôï êïéíùíéêü, ðïëéôéóôéêü, ïéêïíïìéêü ãßãíåóèáé ôçò åðï÷Þò. Öáßíåôáé ðùò
áðïôåëåß óõãêÝíôñùóç ðáëéüôåñùí íüìùí. Óå áñêåôÝò ðåñéðôþóåéò ðñïâëÝðïíôáé
ðéï Þðéåò ðïéíÝò. Áí êáé ðñïâëÝðïíôáé áíôßðïéíá, ùóôüóï ãéá ðñþôç öïñÜ ëåßðåé
ç Ýííïéá ôçò åêäßêçóçò ãéá öüíï.
Íåßëïò
Óðïõäáßï ðïôÜìé ôçò Â. ÁöñéêÞò. Óôçí ïõóßá õðÜñ÷ïõí äõï ðïôáìïß, ï Ëåõêüò
êáé ï ÃáëÜæéïò Íåßëïò, ïé ïðïßïé åíþíïíôáé óôï óçìåñéíü ÓïõäÜí. Ìüëéò ôï 19ï
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:29 Page 23
áé. Ýãéíå ãíùóôÞ ç ðåñéï÷Þ áðü ôçí ïðïßá ðçãÜæåé. Ïé åôÞóéåò ðëçììýñåò ôïõ Þôáí
ðñáãìáôéêü äþñï æùÞò ãéá ôïõò Áéãýðôéïõò, ãéáôß äçìéïõñãïýóáí ìéá ëùñßäá
éäéáßôåñá åýöïñïõ åäÜöïõò áíÜìåóá óôçí îåñÞ ëéâõêÞ Ýñçìï.
Ç èñçóêåßá ôùí Áéãõðôßùí
Ç èñçóêåßá ôùí Áéãõðôßùí ìáò åßíáé ãíùóôÞ áðü ôéò ðïëëÝò éåñïãëõöéêÝò áðåéêïíßóåéò
ðïõ Ý÷ïõí óùèåß. Ïé èåïß Þôáí æùüìïñöïé. Ðïëý éó÷õñü Ýãéíå ôï éåñáôåßï éäéáßôåñá
ìåôÜ ôéò õðåñâïëéêÝò äùñåÝò ðïõ äÝ÷ôçêå áðü ôï Öáñáþ ÑáìóÞ Â´.
Öïéíéêéêü áëöÜâçôï
Éäéáßôåñá óçìáíôéêÞ åðéíüçóç ãéá ôçí åîÝëéîç ôïõ ðáãêüóìéïõ ðïëéôéóìïý. Ôï
ðáñÝëáâáí ïé ¸ëëçíåò, áöïý ìåôÝâáëáí ïñéóìÝíá óýìöùíá óå öùíÞåíôá. Ôï
åëëçíéêü áëöÜâçôï áðïôÝëåóå ôç âÜóç ôïõ ëáôéíéêïý, óôï ïðïßï óôçñßæïíôáé ïé
êõñéüôåñåò åõñùðáúêÝò ãëþóóåò.
Ìïíïèåúóôéêüò ëáüò
Ãéá ðñþôç öïñÜ ï Üíèñùðïò óõíèÝôåé ôçí éäÝá ôçò ýðáñîçò åíüò ìüíï èåïý, ìéáò
ýðáñîçò, ç ïðïßá åßíáé õðåýèõíç ãéá ôç äçìéïõñãßá ôïõ êüóìïõ. Ðñüêåéôáé ãéá ìéá
ðéï éäåáëéóôéêÞ, áöçñçìÝíç ðñïóÝããéóç ôïõ èåßïõ êáé ôùí äõíáôïôÞôùí ôïõ. Ç
áíáêÜëõøç áôÞ åßíáé éäéáßôåñá óçìáíôéêÞ, ãéáôß ç éïõäáúêÞ èñçóêåßá áðïôÝëåóå
ôï ðñïæýìé ãéá Üëëåò äýï ìåãÜëåò èñçóêåßåò, ôï ×ñéóôéáíéóìü êáé ôï ÉóëÜì.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
×áìïõñáìðß
ÂáóéëéÜò ôçò Âáâõëþíáò (1730-1695 ð.×.). ¸äéùîå ôïõò Åëáìßôåò êáé èåìåëßùóå
éó÷õñü âáâõëùíéêü êñÜôïò. ÁíÝäåéîå ôç Âáâõëþíá óå óçìáíôéêÞ ðüëç.
ÅíäéáöÝñèçêå éäéáßôåñá ãéá ôçí êñáôéêÞ äéïßêçóç. Óçìáíôéêüò åßíáé ï êþäéêáò
ôïõ ×áìïõñáìðß.
¼óéñçò
Éäéáßôåñá óçìáíôéêüò áñ÷áßïò áéãõðôéáêüò èåüò. ¹ôáí ãéïò ôçò èåÜò ôïõ Ïõñáíïý
êáé ôïõ èåïý ôçò ãçò Óåâ. Ðáíôñåýôçêå ôçí áäåëöÞ ôïõ ºóéäá. ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá
ôçò âáóéëåßáò ôïõ, ç Áßãõðôïò åõçìåñïýóå. Äßäáîå óôïõò áíèñþðïõò ôïí ðïëéôéóìü.
Ï áäåëöüò ôïõ, üìùò, Óçè ôïí Ýêëåéóå óå Ýíá êéâþôéï ôï ïðïßï ðÝôáîå óôïí Íåßëï,
êáèþò åðïöèáëìéïýóå ôçí åîïõóßá ôïõ. ¼ôáí ï Óçè Ýìáèå üôé ç ºóéäá Ýøá÷íå
ôïí ¼óéñç, âñÞêå ðñþôïò ôï êéâþôéï êáé ôåìÜ÷éóå ôï ðôþìá ôïõ áäåëöïý ôïõ. Ï
¼óéñçò êáôÝâçêå óôïõò íåêñïýò êáé Ýãéíå âáóéëéÜò ôïõò.
ºóéäá
ÁäåëöÞ êáé óýæõãïò ôïõ ¼óéñç. ÂïÞèçóå ôïí ¼óéñç êáôÜ ôïí åêðïëéôéóìü ôùí
Áéãõðôßùí. Áñãüôåñá, âñÞêå ôï ðôþìá ôïõ êáôáêñåïõñãçìÝíïõ áðü ôï Óçè ¼óéñç
êáé ôï óõãêüëëçóå. Ç ëáôñåßá ôçò ºóéäáò åîáðëþèçêå óå üëç ôçí Áßãõðôï.
Åêðñïóùðïýóå ôçí ÌåãÜëç ÌçôÝñá êáé ôç ëáôñåßá ôçò Ãçò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
24
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 24
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
25
¢ìïí Ñá
Èåüò ôçò áñ÷áßáò Áéãýðôïõ. Ðñüêåéôáé ãéá ìéá óçìáíôéêÞ çëéáêÞ èåüôçôá ç ïðïßá
åß÷å êåöÜëé êñéáñéïý. Óçìáíôéêü êÝíôñï ëáôñåßáò âñéóêüôáí óôçí üáóç Óßâá, óôç
ëéâõêÞ Ýñçìï.
ÌùõóÞò
Éäéáßôåñá óçìáíôéêüò ðñïöÞôçò êáé áñ÷çãüò ôùí Åâñáßùí ðïõ ðñáãìáôïðïßçóáí
ôçí Ýîïäï áðü ôçí Áßãõðôï óôçí Ðáëáéóôßíç. ÃåííÞèçêå óôéò áñ÷Ýò ôïõ 13ïõ áé.
ð.×. Ôüôå ïé Åâñáßïé æïýóáí óôçí Áßãõðôï. Ï ÑáìóÞò ´ åß÷å äéáôÜîåé íá ñß÷íïíôáé
ôá ìùñÜ ôùí Åâñáßùí óôï Íåßëï. Ç öõóéêÞ ìçôÝñá ôïõ ÌùõóÞ ôïí Ýâáëå óå Ýíá
êáëÜèé êáé ôïí Üöçóå óôï ñåýìá ôïõ Íåßëïõ. Ôïí âñÞêáí ìÝëç ôçò âáóéëéêÞò
ïéêïãÝíåéáò. Ï ÌùõóÞò ìåãÜëùóå óôï ðáëÜôé. Áñãüôåñá Ýöõãå, üìùò, åðåéäÞ
óêüôùóå Ýíáí Áéãýðôéï. ¸æçóå óáñÜíôá ÷ñüíéá óôç Ãç ÌáäéÜì ùò âïóêüò. Åêåß
ôïõ ðáñïõóéÜóôçêå ï Èåüò êáé ôïí ðñüóôáîå íá öÝñåé ôïõò Åâñáßïõò ôçò Áéãýðôïõ
óôç ãç ×áíáÜí. ÌåôÜ áðü ðïëëÝò ðåñéðÝôåéåò, ôéò äÝêá ðëçãÝò, ïé Åâñáßïé Ýöõãáí
áðü ôçí Áßãõðôï. Ç ðïñåßá ãéá ôç ×áíáÜí êñÜôçóå 40 ÷ñüíéá. Óôï üñïò ÓéíÜ ï
Èåüò ôïõ ðáñÝäùóå ôéò ðëÜêåò ìå ôéò 10 åíôïëÝò. ÔåëéêÜ ðÝèáíå ðñéí öôÜóåé óôç
ãç ×áíáÜí.
Äáâßä
ÌåãÜëïò ðñïöÞôçò êáé âáóéëéÜò ôùí Åâñáßùí. Áí êáé Þôáí ôóïðÜíïò, êáôüñèùóå
íá äéáêñéèåß óôï ðáëÜôé ôïõ Óáïýë. Íßêçóå ôï Öéëéóôáßï ãßãáíôá ÃïëéÜè êáé
åîåëß÷èçêå óå ãåííáßï óôñáôçãü. Áñãüôåñá Ýãéíå âáóéëéÜò ôïõ ÉóñáÞë. Ç âáóéëåßá
ôïõ óõìðßðôåé ìå ôçí áñ÷Þ ôçò ÷ñõóÞò åðï÷Þò ôùí Éóñáçëéôþí. ÅðÝêôåéíå ôá åäÜöç
ôçò ÷þñáò êáé ëÜìðñõíå ôçí ðñùôåýïõóá ÉåñïõóáëÞì ìå óðïõäáßá ïéêïäïìÞìáôá.
Óáïýë
Ðñþôïò âáóéëéÜò ôïõ êñÜôïõò ôïõ ÉóñáÞë. Áñ÷éêÜ Þôáí êáëüò êõâåñíÞôçò. ÐÝôõ÷å
ðïëëÝò íßêåò åíáíôßïí êõñßùò ôùí Öéëéóôáßùí. Áñãüôåñá Ýãéíå ôõñáííéêüò óôç
óõìðåñéöïñÜ ôïõ. Ôï ãåãïíüò áõôü ïäÞãçóå ôïí ðñïöÞôç ÓáìïõÞë íá ÷ñßóåé
âáóéëéÜ ôï Äáâßä. Ï Óáïýë êõíÞãçóå ôï Äáâßä, ùóôüóï áñãüôåñá óêïôþèçêå óå
ìéá ìÜ÷ç ìå ôïõò Öéëéóôáßïõò.
Óïëïìþíôáò
ÂáóéëéÜò ôïõ ÉóñáÞë. ¹ôáí óïöüò êáé åãêñáôÞò. Ç äýíáìç ôïõ êñÜôïõò ôùí
Éóñáçëéôþí Ýöôáóå óôï æåíßè. Áñãüôåñá åðçñåÜóôçêå áðü ôç æùÞ ôùí
åéäùëïëáôñþí. ¸÷ôéóå ôïí ðåñßöçìï íáü ãéá ôçí êéâùôü ôçò ÄéáèÞêçò.
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 25
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
×Üñôçò ôçò áíáôïëéêÞò ëåêÜíçò ôçò Ìåóïãåßïõ
ÌåëÝôçóå ôï ÷Üñôç êáé åîÞãçóå ôçí ðñïíïìéáêÞ èÝóç ôçò ÅëëÜäáò óôïõò
èáëÜóóéïõò äñüìïõò. (óåë. 14 ó÷. âéâëßïõ)
Ç ÅëëÜäá âñßóêåôáé óôï óôáõñïäñüìé ôñéþí çðåßñùí: Áóßáò, ÁöñéêÞò êáé Åõñþðçò.
¢ëëï Ýíá óçìáíôéêü ÷áñáêôçñéóôéêü åßíáé ðùò ç ÷þñá Ý÷åé óôåíÞ ó÷Ýóç ìå ôç èÜëáóóá.
Áðü íùñßò ïé ¸ëëçíåò äéáêñßèçêáí óôïí ôïìÝá ôçò íáõôéêÞò ôÝ÷íçò. Ìáæß ìå ôá
åìðïñåýìáôá ïé ¸ëëçíåò íáõôéêïß êáé Ýìðïñïé Ýöåñáí óôçí ÅëëÜäá éäÝåò êáé óôïé÷åßá
ðïëéôéóìïý áðü ôïõò Áéãõðôßïõò, ôïõò Âáâõëþíéïõò, ê.Ü. ðïëéôéóìïýò. Ç ãåùãñáöéêÞ
èÝóç ôçò ÅëëÜäáò åðÝôñåðå ôçí áðñüóêïðôç áíôáëëáãÞ éäåþí ìå ôçí ÁíáôïëÞ ãéá ðïëý
êáéñü.
Ôï Ýðïò ÃéëãáìÝò
Ôé óïõ èõìßæïõí ïé óôß÷ïé ôïõ óïõìåñéáêïý Ýðïõò; (óåë. 15 ó÷. âéâëßïõ)
26
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
3000 - 2200 ð.×. Áñ÷áßï Âáóßëåéï
2050 - 1800 ð.×. ÌÝóï Âáóßëåéï
1730 - 1695 ð.×. ÂáóéëéÜò ï ×áìïõñáìðß
1600 - 1100 ð.×. ÍÝï Âáóßëåéï
ÌÝóá ôçò 2çò ÷éëéåôßáò ð.×. ÁêìÜæïõí ïé ×åôôáßïé
ÔÝëç 13ïõ áé. ð.×. Êáôáëýåôáé ç ÷åôôéôéêÞ áõôïêñáôïñßá
1300 ð.×.
Ïé Åâñáßïé ïäçãïýíôáé áðü ôï
ÌùõóÞ óôçí Ðáëáéóôßíç
ÔÝëç ôçò 2çò ÷éëéåôßáò -
áñ÷Ýò 1çò ÷éëéåôßáò ð.×.
Éäñýåôáé éó÷õñü åâñáúêü êñÜôïò
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 26
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
27
Ïé óôß÷ïé áõôïß ìáò èõìßæïõí áíôßóôïé÷ïõò óôß÷ïõò ôùí ïìçñéêþí åðþí, åéäéêÜ ôçò
Ïäýóóåéáò. Óôá äýï Ýðç ìÝôñï áíáöïñÜò åßíáé ï Üíèñùðïò (ÃéëãáìÝò - ÏäõóóÝáò),
ïé ïðïßïé åßíáé ãåííáßïé ðïëåìéóôÝò, ðñáãìáôéêïß çãÝôåò ôùí óôñáôéùôþí ôïõò· ùóôüóï,
ìÝóá áðü áðïôõ÷ßåò êáé áôåëåßùôåò ðåñéðÝôåéåò ôåëéêÜ ðñï÷ùñåß ï êáèÝíáò íá
áíôéìåôùðßóåé ôç äéêÞ ôïõ ìïßñá.
Ç áíáôïëéêÞ ü÷èç ôïõ Íåßëïõ
Ãéáôß ïé êáôïéêßåò åßíáé êôéóìÝíåò óôá õøþìáôá; (óåë. 16 ó÷. âéâëßïõ)
Ïé êáôïéêßåò Ýðñåðå íá ÷ôéóôïýí óå êÜðïéï ýøùìá åîáéôßáò ôùí åôÞóéùí ðëçììýñùí
ôïõ Íåßëïõ. Óå óõãêåêñéìÝíç ÷ñïíéêÞ ðåñßïäï ìåãÜëåò ìÜæåò íåñïý êáôÝâáéíáí áðü
ôï íüôï êáé ôï ðïôÜìé õðåñ÷åßëéæå óå ìåãÜëç Ýêôáóç êáé óôéò äýï ü÷èåò. Ïé ðëçììýñåò
áõôÝò Þôáí ðñáãìáôéêü äþñï æùÞò, ãéáôß, üôáí ôá íåñÜ õðï÷ùñïýóáí, ðáñÝìåíå ìéá
éäéáßôåñá ãüíéìç ëÜóðç (éëýò), ç ïðïßá Þôáí éäáíéêÞ ãéá êáëëéÝñãåéá.
Ï Öáñáþ åßíáé Ýíáò èåüò ãéá ôïõò Áéãýðôéïõò
1. Óçìåéþóôå üëåò ôéò åêöñÜóåéò ðïõ áíáöÝñïíôáé óå éäéüôçôåò ôïõ Öáñáþ
2. Ðïéïò åßíáé ï ðáôÝñáò ôïõ Öáñáþ; (óåë. 17 ó÷. âéâëßïõ)
1. á) ¹ëéå, â) äßóêå ëáìðñÝ, ã) Ý÷åéò ôç ìïñöÞ ôïõ ðáôÝñá óïõ, ä) ïé ëüãïé óïõ
÷ùñïýí, å) ¢ñ÷ïíôá ãáëÞíéå.
2. Ï ðáôÝñáò ôïõ Öáñáþ èåùñåßôáé ï çëéáêüò èåüò ¢ìïí Ñá, ï ¹ëéïò,
ðïõ äßíåé æùÞ óôçí Áßãõðôï.
Ôïé÷ïãñáößá óôïí ôÜöï ôïõ Ñåêìßí, ÈÞâá, ÍÝï Âáóßëåéï
Ãéá ðïéïí åñãÜæïíôáé áõôïß ïé ôå÷íßôåò; (óåë. 17 ó÷. âéâëßïõ)
Ïé ôå÷íßôåò áõôïß êáôáóêåõÜæïõí ôï Üãáëìá åíüò óçìáßíïíôïò ðñïóþðïõ, ôïõ íåêñïý
ßóùò, Þ êÜðïéïõ èåïý. ÅñãÜæïíôáé ãéá ëïãáñéáóìü ôçò ïéêïãÝíåéáò ôïõ íåêñïý.
Áðü ôï Ýíá áëöÜâçôï óôï Üëëï. Óýãêñéóç ôïõ öïéíéêéêïý êáé ôïõ åëëçíéêïý
áëöáâÞôïõ
Ãéáôß Ýäùóå þèçóç óôïí ðïëéôéóìü ç åðéíüçóç ìéáò åý÷ñçóôçò ìïñöÞò
ãñáöÞò; (óåë. 19 ó÷. âéâëßïõ)
Ôá äýï áëöÜâçôá Ý÷ïõí ðïëëÝò ç÷çôéêÝò ïìïéüôçôåò. Ùóôüóï õðÜñ÷ïõí êáé óçìáíôéêÝò
äéáöïñÝò. ÓçìáíôéêÜ óôéò óçìéôéêÝò ãëþóóåò Þôáí ôá óýìöùíá, ôá öùíÞåíôá åííïïýíôáí.
Óôçí åëëçíéêÞ ãëþóóá, üìùò, óçìáíôéêÜ åßíáé ôá öùíÞåíôá. Ãé’ áõôü ïé ¸ëëçíåò
ìåôÝôñåøáí óõãêåêñéìÝíá óýìöùíá óå öùíÞåíôá (á, å, åé, ç, ï, ù, ïõ), ãéá íá
áíôáðïêñéèïýí óôéò áíÜãêåò ôçò äéêÞò ôïõò ãëþóóáò.
Ç ãñáöÞ ðïõ åðéíïÞèçêå Þôáí éäéáßôåñá åý÷ñçóôç. Áõôü áðïäåéêíýåôáé áðü ôï
ãåãïíüò üôé ÷ñçóéìïðïéåßôáé óôçí ÅëëÜäá ìÝ÷ñé êáé óÞìåñá, åíþ áðïôÝëåóå ôç âÜóç
ôïõ ñùìáúêïý áëöáâÞôïõ (äõôéêÜ åëëçíéêÜ áëöÜâçôá). Ãéá ðñþôç öïñÜ ç ãñáöÞ,
êáé ï ðïëéôéóìüò ðïõ áõôÞ öÝñåé, âãáßíåé áðü ôéò áõëÝò ôùí áíáêôüñùí êáé ôùí íáþí
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 27
êáé ãßíåôáé êôÞìá ïëüêëçñïõ ôïõ ëáïý. Óôçí áíáôïëÞ ç ãñáöÞ Þôáí ðñïíüìéï ôùí
ëßãùí åðåéäÞ áðáéôïýóå åéäéêÞ åêðáßäåõóç óôç ÷ñÞóç ôçò. Ç åöåýñåóç ìéáò åý÷ñçóôçò
ìïñöÞò ãñáöÞò óÞìáéíå ðùò ï ðïëéôéóìüò åß÷å ãßíåé áãáèü ðñïóéôü óå ìåãÜëåò ìÜæåò
áíèñþðùí, ïé ïðïßåò ìðïñïýóáí íá ìïñöùèïýí êáé íá ðáñÜãïõí áêüìá ìåãáëýôåñï
ðïëéôéóôéêü Ýñãï. Áõôüò åßíáé êáé ï ëüãïò ãéá ôïí ïðïßï áêüìç êáé óÞìåñá èáõìÜæïõìå
áñéóôïõñãÞìáôá ôçò áñ÷áéüôçôáò, üðùò ãéá ðáñÜäåéãìá ôá ïìçñéêÜ Ýðç Þ ôá Ýñãá ôçò
áñ÷áßáò äñáìáôïõñãßáò.
Ç äéÜâáóç ôçò ÅñõèñÜò èÜëáóóáò
Äåßîôå ðþò, óýìöùíá ìå ôç Âßâëï, ï Èåüò áíáìåéãíýåôáé åíåñãÜ óôéò ôý÷åò
ôùí Åâñáßùí (óåë. 20 ó÷. âéâëßïõ)
Ï Èåüò åðåìâáßíåé äõíáìéêÜ åðéâÜëëïíôáò ôç èÝëçóÞ Ôïõ óå Áéãõðôßïõò êáé Åâñáßïõò.
Åßíáé Ýíáò Èåüò ðïõ åßíáé êïíôÜ óôïí åêëåêôü ëáü ôïõ, ðñïóôáôåýïíôÜò ôïí üôáí
õðÜñ÷åé áíÜãêç. Ãé’ áõôü, ÷ñçóéìïðïéþíôáò ôï ÌùõóÞ, åîáóöáëßæåé ôç öõãÞ ôùí
Åâñáßùí ìÝóù ôçò ÅñõèñÜò èÜëáóóáò.
1. Ðïéá åßíáé ç óõìâïëÞ ôùí Óïõìåñßùí óôçí áíÜðôõîç ôïõ ðïëéôéóìïý;
Ïé ÓïõìÝñéïé:
á) áíáêÜëõøáí ôïí ôñï÷ü, â) ôï Üñïôñï, ã) ôçí åðåîåñãáóßá ôùí ìåôÜëëùí, ä) ôç
óöçíïåéäÞ ãñáöÞ.
2. ÐáñáôçñÞóôå ôï óýã÷ñïíï ÷Üñôç ôçò Áéãýðôïõ êáé áîéïëïãÞóôå ôç öñÜóç:
Ç Áßãõðôïò åßíáé «äþñïí ôïõ Íåßëïõ».
Ðáñáôçñþíôáò ôï ÷Üñôç âëÝðïõìå üôé êõñéáñ÷åß ç Ýñçìïò Óá÷Üñá. ÊÜôù áðü ôéò
áêñáßåò êëéìáôïëïãéêÝò óõíèÞêåò ôçò åñÞìïõ ðïëý äýóêïëá ìðïñåß íá áíèßóåé Ýíáò
ðïëéôéóìüò. Ùóôüóï, ç ýðáñîç ôïõ Íåßëïõ êáé ôùí ðëçììõñþí ôïõ äçìéïõñãåß ìéá üáóç
ðïõ åêôåßíåôáé óå üëï ôï ìÞêïò ôïõ ðïôáìïý êáé ÷ùñßæåé ôçí Ýñçìï óå äýï ìÝñç. Ï
ðïôáìüò ðñïóöÝñåé ôï ðïëýôéìï íåñü êáé ôç ãüíéìç ãç ãéá êáëëéÝñãåéá. Áõôü ôï
ðëïýóéï Ýäáöïò áðïôÝëåóå ôç âÜóç ôçò ãåùñãßáò êáé ôùí Üöèïíùí áãáèþí ôçò
Áéãýðôïõ. Ï áéãõðôéáêüò ðïëéôéóìüò åìöáíßóôçêå êáé áíáðôý÷èçêå åîáéôßáò ôïõ Íåßëïõ.
3. Ôé éäéüôçôá áðÝäéäáí ïé Áéãýðôéïé óôïõò Öáñáþ;
Ï Öáñáþ åß÷å èåúêÝò äõíÜìåéò. ¹ôáí ãéïò ôïõ ¢ìïí Ñá, ôïõ çëéáêïý èåïý. ¹ôáí
áñ÷çãüò ôïõ óôñáôïý êáé óðïõäáßïò óôñáôçãüò. ¹ôáí, ðáñÜëëçëá, êáé õðåýèõíïò
ãéá ôçí åõçìåñßá ôçò Áéãýðôïõ óå åéñçíéêÝò ðåñéüäïõò. ÐáñÜëëçëá Þôáí êáé ï ðñþôïò
éåñÝáò, êáèþò ïé èåúêÝò ôïõ éäéüôçôåò ôïí êáèéóôïýóáí ìåóïëáâçôÞ áíÜìåóá óå èåïýò
êáé áíèñþðïõò.
28
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 28
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
29
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ç êïéíùíéêÞ äéáóôñùìÜôùóç óôçí áñ÷áßá Áßãõðôï;
Ï Öáñáþ èåùñïýíôáí åêðñüóùðïò ôïõ èåïý ¼óéñç. ¼ëåò ïé åîïõóßåò åßíáé
óõãêåíôñùìÝíåò ó’ áõôüí. Ïé êïéíùíéêÝò ôÜîåéò ÷ùñßæïíôáí ùò åîÞò: êñáôéêïß
õðÜëëçëïé êáé ïé áãñüôåò, ðïõ êáëëéåñãïýóáí ôç ãç ôùí Öáñáþ. ¢ëëç ôÜîç Þôáí ïé
ôå÷íßôåò, åíþ óôçí êïñõöÞ ôçò éåñáñ÷ßáò âñéóêüôáí ôï éåñáôåßï. ÐëçèõóìéáêÜ
ìåãáëýôåñç åßíáé ç ôÜîç ôùí ÷ùñéêþí. Ðëçñþíïõí âáñåßò öüñïõò óôïõò éäéïêôÞôåò
ôçò ãçò ðïõ êáëëéåñãïýí. ÕðÜñ÷åé åîåéäßêåõóç åðáããåëìÜôùí óôá áóôéêÜ
óõãêñïôÞìáôá. Óôá ïñõ÷åßá åñãÜæïíôáé üóïé ðéÜíïíôáé áé÷ìÜëùôïé êáôÜ ôïõò ðïëÝìïõò
êõñßùò.
2. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç èñçóêåßá ôùí Áéãõðôßùí;
Ïé Áéãýðôéïé åßíáé éäéáßôåñá èñÞóêïé. Äçìéïýñãçóáí Ýíá ðïëýðëïêï ðïëõèåúóôéêü
óýóôçìá. Êýñéåò èåüôçôåò åßíáé ï çëéáêüò èåüò ¢ìïí Ñá, ï ¼óéñçò êáé ç óýæõãüò
ôïõ ºóéäá. Óçìáíôéêïß ôüðïé ëáôñåßáò åßíáé ïé íáïß, åíþ éäéáßôåñç éó÷ý áðÝêôçóå
óôáäéáêÜ ôï éåñáôåßï. ÓçìáíôéêÞ åßíáé êáé ç ðßóôç óôç ìåôáèáíÜôéá æùÞ ìÝóù ôçò
ìïõìéïðïßçóçò.
3. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôïõò ×åôôáßïõò;
ÊáôÜ ôç 2ç ÷éëéåôßá ð.×. óôç Ì. Áóßá âãáßíåé áðü ôçí áöÜíåéá ï ëáüò ôùí ×åôôáßùí.
Äçìéïýñãçóáí ìéá áêìÜæïõóá áõôïêñáôïñßá ìå ðñùôåýïõóá ôç ×áôôïýóá. ¸ãñáöáí
ðÜíù óå ðéíáêßäåò. Óôá ìÝóá ôçò 2çò ÷éëéåôßáò ôï ÷åôôéôéêü êñÜôïò áðëþíåôáé óôç Ì.
Áóßá ùò ôç Â. Ìåóïðïôáìßá êáé ôç Â. Óõñßá. Ïé Á÷áéïß (Á÷éãéÜâá), üðùò ïíïìÜæïíôáé,
Ý÷ïõí åðáöÝò ìå ôïõò ×åôôáßïõò. Óôá ôÝëç ôïõ 13ïõ áé. ð.×. ïé åðéäñïìÝò ôùí «ëáþí
ôçò èÜëáóóáò» ðñïêÜëåóáí ôçí äéÜëõóç ôçò ÷åôôéôéêÞò áõôïêñáôïñßáò.
4. Ðïéá Þôáí ç èñçóêåõôéêÞ êáéíïôïìßá ôïõ åâñáúêïý ëáïý;
Ïé Åâñáßïé åßíáé ìïíïèåúóôÝò. Ðéóôåýïõí óå Ýíá ìüíï èåü. Óçìáíôéêïß åßíáé ïé
ðñïöÞôåò, ïé ïðïßïé Ý÷ïõí ëÜâåé ñüëï ìåóïëáâçôÞ áíÜìåóá óôï Èåü êáé óôïõò
ðéóôïýò. Áõôïß ðñïáíáããÝëëïõí ôçí Ýëåõóç ôïõ Ìåóóßá, ðïõ èá êáôáãüôáí áðü ôç
ãåíéÜ ôïõ Äáâßä. Éåñü âéâëßï åßíáé ç ÅâñáúêÞ Âßâëïò (ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç).
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 29
2. Ï ÊÕÊËÁÄÉÊÏÓ ÐÏËÉÔÉÓÌÏÓ
Ðåñßëçøç
ÊáôÜ ôçí 3ç êáé 2ç ÷éëéåôßá ð.×. óçìáíôéêü êÝíôñï ðïëéôéóìïý áíáäåß÷èçêáí ïé
ÊõêëÜäåò. Ç ðåñéï÷Þ Þôáí åõíïçìÝíç, êáèþò áðïôåëåß öõóéêÞ ãÝöõñá áíÜìåóá óôçí
Áóßá êáé óôçí Åõñþðç. Ôá áéãáéïðåëáãßôéêá êáñÜâéá äå ìåôáöÝñïõí ìüíï
åìðïñåýìáôá, áëëÜ êáé ãíþóåéò, éäÝåò, èñçóêåõôéêÝò áíôéëÞøåéò.
Ðïëëïß ïéêéóìïß Ý÷ïõí âãåé óôï öùò. Áñ÷éêÜ ÷ôßæïíôáé êïíôÜ óôç èÜëáóóá êáé
Þôáí áõôüíïìïé. Ãýñù óôï 2.300 ð.×. Üëëïé ïéêéóìïß ï÷õñþíïíôáé, Üëëïé ÷ôßæïíôáé
ìáêñéÜ áðü ôá ðáñÜëéá.
ÊáôÜ ôç 2ç ÷éëéåôßá ð.×. ïé ïéêéóìïß áíáðôýóóïíôáé. Îå÷ùñßæåé ï ïéêéóìüò ôïõ
Áêñùôçñßïõ óôç Óáíôïñßíç. Ôï 1600 ð.×. ìåãÜëïé óåéóìïß êáôáóôñÝöïõí ðïëëïýò
ïéêéóìïýò. Óôçí ðåñéï÷Þ êõñéáñ÷ïýí ïé ÊñÞôåò (Ìéíùßôåò) êáé áñãüôåñá ïé Ìõêçíáßïé.
Éäéáßôåñá óçìáíôéêÞ åßíáé êáé ç êõêëáäßôéêç ôÝ÷íç, êáé åéäéêüôåñá ç äçìéïõñãßá
åéäùëßùí áðü ìÜñìáñá. ÓõíÞèùò ðáñéóôÜíïõí ãõìíÝò ãõíáßêåò êáé óðáíéüôåñá
ìïõóéêïýò ê.Ü. ìïñöÝò. ×áñáêôçñßæïíôáé áðü Ýíôïíç áöáßñåóç. ÅíôõðùóéáêÜ åßíáé
ôá ìáñìÜñéíá áããåßá.
Ó×ÅÄIAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ï êõêëáäéêüò ðïëéôéóìüò
• Áíáðôý÷èçêå ôçí 3ç êáé 2ç ÷éëéåôßá ð.×.
• ÅõíïÞèçêå éäéáßôåñá áðü ôçí ðñïíïìéáêÞ ãåùãñáöéêÞ èÝóç ôùí íçóéþí êáé
ôçí áíÜðôõîç ôçò íáõôéëßáò
Ïé ïéêéóìïß
• Áíáðôýóóïíôáé ìÜëëïí áõôüíïìá
• Áñ÷éêÜ ÷ôßæïíôáé êïíôÜ óôç èÜëáóóá Þ óå ÷áìçëïýò ëüöïõò
• Ãýñù óôï 2.300 ð.×. Üëëïé ï÷õñþíïíôáé, Üëëïé êáôáóôñÝöïíôáé êáé
îáíá÷ôßæïíôáé ï÷õñùìÝíïé
• ¢ëëïé ÷ôßæïíôáé óå ðéï áðüìáêñá óçìåßá óôçí åíäï÷þñá
ÊáôÜ ôç 2ç ÷éëéåôßá ð.×.
• Ïé Êõêëáäßôåò åîáêïëïõèïýí íá Ýñ÷ïíôáé óå åðáöÞ ìå ôçí çðåéñùôéêÞ ÅëëÜäá
êáé ôçí ÊñÞôç
• ÌåôÜ ôï 1600 ð.×. (ìåãÜëïé óåéóìïß) ïé ÊõêëÜäåò õðïôÜóóïíôáé óôïõò Ìéíùßôåò
ÄçìéïõñãÞìáôá êõêëáäéêÞò ôÝ÷íçò
• ÌáñìÜñéíá åéäþëéá
• ÐÞëéíá êáé ìáñìÜñéíá áããåßá
30
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 30
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
31
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÊõêëÜäåò
ÏìÜäá íçóéþí ôïõ êåíôñéêïý Áéãáßïõ. ÏíïìÜóôçêáí Ýôóé ãéáôß ó÷çìáôßæïõí
êýêëï ìå êÝíôñï ôç ÄÞëï. ÓçìáíôéêÜ íçóéÜ åßíáé ç Óýñïò, ç Óáíôïñßíç, ç
ÍÜîïò ç ÐÜñïò ê.Ü.
ÁêñùôÞñé
ÓçìáíôéêÞ ðüëç ôçò ÈÞñáò. Åßíáé ãíùóôÞ ãéá ôïí ðïëéôéóìü ôçò. Âñßóêåôáé
óôç íüôéá ðëåõñÜ ôïõ íçóéïý. ÓçìáíôéêÝò áíáóêáöÝò ðñáãìáôïðïßçóå ï
ÌáñéíÜôïò. ¸÷ïõí óùèåß åîáßóéåò ôïé÷ïãñáößåò. Ìáò åíôõðùóéÜæïõí ïé
åãêáôáóôÜóåéò ôçò ðïëéôåßáò, ç ïðïßá äéáèÝôåé ðïëëÝò óýã÷ñïíåò áíÝóåéò.
ÊáôáóôñÜöçêå áðü ôï çöáßóôåéï ôçò ÈÞñáò.
ÌéíùéêÞ ÊñÞôç
Ç ÊñÞôç ãíþñéóå áðáñÜìéëëç áêìÞ êáôÜ ôç 2ç ÷éëéåôßá ð.×. Ïé Ìéíùßôåò äåí
Þôáí åëëçíéêü öýëï, ùóôüóï åðçñÝáóáí óçìáíôéêÜ ôïõò Êõêëáäßôåò êáé
ôïõò ¸ëëçíåò ôçò çðåéñùôéêÞò ÅëëÜäáò. ¹ôáí óðïõäáßïé íáõôéêïß êáé
êáëëéôÝ÷íåò.
Ìõêçíáßïé
ÁíÞêïõí óôá ðñþôá åëëçíéêÜ öýëá ðïõ êáôÝâçêáí óôçí ÅëëÜäá.
Äçìéïýñãçóáí ôïí ðñþôï åëëçíéêü ðïëéôéóìü (1600-1100 ð.×.). ¢öçóáí
ðßóù ôïõò óçìáíôéêÜ õëéêÜ êáôÜëïéðá.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
3ç êáé 2ç ÷éëéåôßá ð.×.
ÅìöÜíéóç êáé áêìÞ ôïõ ðïëéôéóìïý ôùí
ÊõêëÜäùí
2.300 ð.×. ÁëëÜæåé ç üøç ðïëëþí ïéêéóìþí
1600 ð.×.
Ïé ÊõêëÜäåò âñßóêïíôáé êÜôù áðü ôçí
åðéññïÞ ôçò ÊñÞôçò
1450 ð.×. Êõñéáñ÷ïýí ïé Ìõêçíáßïé
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 31
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Ï êõêëáäéêüò ðïëéôéóìüò áíÝðôõîå êåíôñéêÞ åîïõóßá;
Áðü ôéò áíáóêáöÝò Þñèáí óôï öùò ïéêéóìïß ïé ïðïßïé äåí Þôáí åêôåôáìÝíïé. Ïé ïéêéóìïß
áõôïß Þôáí áõôüíïìïé. Äå äéáðéóôþèçêå ç ýðáñîç êÜðïéáò åðéêñÜôåéáò, óôçí ïðïßá
íá åß÷å åðéâëçèåß êÜðïéïõ åßäïõò êåíôñéêÞ åîïõóßá. Ïé ìéêñïß ïéêéóìïß áíáðôý÷èçêáí
áíåîÜñôçôá ï Ýíáò áðü ôïí Üëëï.
2. ÌåëÝôçóå ìå ðñïóï÷Þ ôï ÷Üñôç ôùí ÊõêëÜäùí êáôÜ ôçí Åðï÷Þ ôïõ ×áëêïý
êáé ó÷çìÜôéóå Ýíáí êáôÜëïãï ìå ôïõò ïéêéóìïýò êáôÜ íçóß.
ÌÇËÏÓ: ÖõëáêùðÞ
ÐÁÑÏÓ: Öñïýñéï
ÍÁÎÏÓ: Ãêñüôôï, Óðïäüò, ÐÜíïñìïò
ÓÕÑÏÓ: Êáóôñß
ÄÇËÏÓ: Êýèíïò
3. Ðïý èåùñåßò üôé ïöåßëåôáé ç áíÜðôõîç ôïõ êõêëáäéêïý ðïëéôéóìïý;
Ç áíÜðôõîç ôïõ êõêëáäéêïý ðïëéôéóìïý ïöåßëåôáé óôï Þðéï êáé ãåíéêÜ ÷ùñßò éäéáßôåñåò
åîÜñóåéò êëßìá êáé óôçí êáßñéá ãåùãñáöéêÞ èÝóç ôùí íçóéþí. Áðïôåëïýí öõóéêÝò
ãÝöõñåò ëáþí êáé éäåþí áíÜìåóá óôçí Áóßá, óôçí ÁöñéêÞ êáé óôçí Åõñþðç. Êáèþò
ïé öõóéêïß ðüñïé ôùí íçóéþí åßíáé ëéãïóôïß, ïé êÜôïéêïß ôïõò óôñÜöçêáí áðü íùñßò
óôï åìðüñéï êáé óôç íáõôéëßá. Ìáæß ìå ôá áãáèÜ ìåôáöÝñïõí êáé íÝåò éäÝåò.
4. Ôï êõêëáäéêü åéäþëéï åßíáé ç ðñþôç áðüðåéñá äçìéïõñãßáò ìíçìåéáêÞò
ãëõðôéêÞò óôçí ÅëëÜäá. Ôé åíôýðùóç óïõ ãåííÜ üôáí ôï ðáñáôçñåßò ìå
ðñïóï÷Þ;
Ôï êõêëáäéêü åéäþëéï îå÷ùñßæåé ãéá ôçí áðëüôçôá êáé ôçí áöáéñåôéêÞ éêáíüôçôá ôïõ
êáëëéôÝ÷íç. Ôßðïôá ôï ðåñéôôü, ôßðïôå ôï ðáñáðáíßóéï. Ðñüêåéôáé ãéá Ýíá ãëõðôü ôï
ïðïßï ìáò åíôõðùóéÜæåé ìå ôç äéá÷ñïíéêüôçôÜ ôïõ. Èá ìðïñïýóå Üíåôá íá áðïôåëåß
óýã÷ñïíï Ýñãï ôÝ÷íçò. Ç áöáéñåôéêüôçôá ôïõ ðñïóäßäåé ôï ÷áñáêôÞñá ôüóï ôïõ
êëáóéêïý, üóï êáé ôïõ ìïíôÝñíïõ. Ï êõêëáäßôçò êáëëéôÝ÷íçò èÝëåé íá äþóåé Ýìöáóç
óôá âáóéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ áíèñþðéíïõ óþìáôïò, óôçí ïõóßá ôçò áíèñþðéíçò
öýóçò. Êáé ôï ðåôõ÷áßíåé, äçìéïõñãþíôáò Ýíá áéóèçôéêü áñéóôïýñãçìá áéþíùí.
32
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 32
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
33
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéï ïéêéóôéêü ó÷Ýäéï áêïëïõèïýí ïé ïéêéóìïß;
Ðïëëïß ïéêéóìïß Ý÷ïõí âãåé óôï öùò. Áñ÷éêÜ ÷ôßæïíôáé êïíôÜ óôç èÜëáóóá êáé Þôáí
áõôüíïìïé. Ãýñù óôï 2.300 ð.×. Üëëïé ïéêéóìïß ï÷õñþíïíôáé, Üëëïé ÷ôßæïíôáé ìáêñéÜ
áðü ôá ðáñÜëéá.
2. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôçí êõêëáäéêÞ ôÝ÷íç;
Éäéáßôåñá óçìáíôéêÞ åßíáé ç êõêëáäéêÞ ôÝ÷íç, êáé åéäéêüôåñá ç äçìéïõñãßá åéäùëßùí
áðü ìÜñìáñï. ÓõíÞèùò ðáñéóôÜíïõí ãõìíÝò ãõíáßêåò êáé óðáíéüôåñá ìïõóéêïýò
ê.Ü. ìïñöÝò. ×áñáêôçñßæïíôáé áðü Ýíôïíç áöáßñåóç. ÅíôõðùóéáêÜ åßíáé êáé ôá
ìáñìÜñéíá áããåßá.
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 33
3. Ï ÌÉÍÙÉÊÏÓ ÐÏËÉÔÉÓÌÏÓ
Ðåñßëçøç
Ç ãåùãñáöéêÞ èÝóç ôçò ÊñÞôçò åõíüçóå ôçí êáôïßêçóç Þäç áðü ôïõò íåïëéèéêïýò
÷ñüíïõò, öôÜíïíôáò óå áêìÞ êáôÜ ôçí Åðï÷Þ ôïõ ×áëêïý. Ï ðïëéôéóìüò ïíïìÜóôçêå
ìéíùéêüò áðü ôï âáóéëéÜ Ìßíùá.
Áñ÷éêÜ (áñ÷Ýò 3çò ÷éëéåôßáò) âÜóç ôçò ïéêïíïìßáò áðïôåëïýóáí ôá ðñïúüíôá ãçò.
ËÜäé, êñáóß, îõëåßá êáé Üëëá ðñïúüíôá óýíôïìá ãßíïíôáé åîáãþãéìá ðñïúüíôá, ôá ïðïßá
ìå ôç âïÞèåéá ôïõ éäéáßôåñá áîéüðëïïõ ìéíùéêïý íáõôéêïý ìåôáöÝñïíôáé áêüìá êáé óå
ìáêñéíÝò ðåñéï÷Ýò. ÐáñÜëëçëá åéóÜãïíôáé ìÝôáëëá êáé ðñþôåò ýëåò ãéá ôç äçìéïõñãßá
üðëùí, åñãáëåßùí êáé ðñïúüíôùí ôÝ÷íçò. Ç ïéêïíïìéêÞ áíÜðôõîç ïäçãåß (ðåñßðïõ
2.000 ð.×.) óôçí åìöÜíéóç ôùí ðñþôùí áíáêôüñùí, ãýñù áðü ôá ïðïßá áíáðôýóóïíôáé
ïéêéóìïß. Îå÷ùñßæïõí ç Êíùóüò, ç Öáéóôüò, ç ÆÜêñïò êáé ôá ÌÜëéá. Ôï 1700 ð.×.
êáôáóôñÝöïíôáé áðü óåéóìü, áëëÜ ÷ôßæïíôáé ëáìðñüôåñá. Áðü ôï 1700-1450 ð.×.
(åðï÷Þ ÍÝùí Áíáêôüñùí) ç ÊñÞôç âñßóêåôáé óå ðåñßïäï áêìÞò.
Ôá áíÜêôïñá áðïôåëïýí äéïéêçôéêÜ, ïéêïíïìéêÜ, êáëëéôå÷íéêÜ êáé èñçóêåõôéêÜ
êÝíôñá êáé ðáñïõóéÜæïõí ôéò áêüëïõèåò ïìïéüôçôåò:
á. Ðñïóáíáôïëßæïíôáé óôïí Üîïíá ÂïññÜ - Íüôïõ.
â. Áíáðôýóóïíôáé ãýñù áðü ìéá êåíôñéêÞ ïñèïãþíéá áõëÞ. Åßíáé ðïëõþñïöá ìå
ðïëëïýò ÷þñïõò, ðïõ äéáèÝôïõí üëåò ôéò óýã÷ñïíåò áíÝóåéò.
ã. Äå äéÝèåôáí ï÷ýñùóç.
ÐáñÜ ôï óõãêåíôñùôéóìü ôùí áíáêôüñùí, åðáýëåéò êáé áãñïéêßåò áóêïýóáí Ýëåã÷ï
óôçí ôïðéêÞ ãåùñãéêÞ êáé êôçíïôñïöéêÞ ðáñáãùãÞ ãéá ëïãáñéáóìü ôùí áíáêôüñùí.
ÓçìÜäé áêìÞò Þôáí êáé ç åìöÜíéóç ãñáöÞò ãýñù óôï 1700 ð.×. Áñ÷éêÜ Ýìïéáæáí
ìå éåñïãëõöéêÜ éäåïãñÜììáôá (ð.×. äßóêïò ôçò Öáéóôïý). Áñãüôåñá åìöáíßóôçêå ìéá
óõëëáâéêÞ (äçë. êÜèå óçìåßï ðáñßóôáíå ìéá óõëëáâÞ, ü÷é Ýíá öèüããï, üðùò óÞìåñá)
ãñáöÞ, ç ÃñáììéêÞ Á. Ç ãñáöÞ áõôÞ äåí Ý÷åé áðïêñõðôïãñáöçèåß áêüìç êáé óÞìåñá.
×áñáêôçñéóôéêü ôçò ðåñéüäïõ 1700-1450 ð.×. åßíáé ç ìéíùéêÞ èáëáóóïêñáôßá. Ïé
ÊñÞôåò íáõôéêïß ìåôáöÝñïõí ðñïúüíôá óôï Áéãáßï, óôçí Áßãõðôï êáé ãåíéêüôåñá óôéò
áêôÝò ôçò Á. Ìåóïãåßïõ, öôÜíïíôáò áêüìç ìáêñýôåñá.
ÍÝïò óåéóìüò (ðåñ. 1450 ð.×.) ðñïêáëåß ìåãÜëåò êáôáóôñïöÝò óôá áíÜêôïñá. Ç
êåíôñéêÞ åîïõóßá åîáóèåíåß, ìå áðïôÝëåóìá óå ìåãÜëï ìÝñïò ôçò ÊñÞôçò íá
êõñéáñ÷Þóïõí ïé Ìõêçíáßïé. Ôï 1370 ð.×. ç Êíùóüò êáôáóôñÝöåôáé ïñéóôéêÜ êáé ôï
íçóß ðåñíÜåé óôç ìõêçíáúêÞ óöáßñá åðéññïÞò.
34
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 34
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
35
Ó×ÅÄIAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ï ðïëéôéóìüò ðïõ Üíèéóå óôçí ÊñÞôç ôçí åðï÷Þ ôïõ ×áëêïý
• ¸öôáóå óå ðïëý õøçëü åðßðåäï
• ÏíïìÜóôçêå ìéíùéêüò áðü ôï âáóéëéÜ ôçò Êíùóïý Ìßíùá
Ïé Ìéíùßôåò
• Áñ÷éêÜ (áñ÷Ýò 3çò ÷éëéåôßáò ð.×.) ïñãáíþíïíôáé óå ìéêñïýò ïéêéóìïýò
• Áñãüôåñá Ýñ÷ïíôáé óå åðáöÞ ìå ôï Áéãáßï êáé ôçí ÁíáôïëÞ
• Ðëïõôßæïõí áðü ôï åìðüñéï
ÅìöÜíéóç ôùí áíáêôüñùí
• Êíùóüò, Öáéóôüò, ÌÜëéá, ÆÜêñïò
• ÊáôáóôñÝöïíôáé áëëÜ îáíá÷ôßæïíôáé (ðåñßðïõ 1700 ð.×.)
• ÍÝá áíÜêôïñá (1700 - 1450 ð.×.)
ÊïéíÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ áíáêôüñùí
• Ðñïóáíáôïëéóìüò ÂïññÜ - Íüôïõ
• ÌåãÜëç ïñèïãþíéá áõëÞ
• Ðïëõþñïöá
• ¸ëëåéøç ï÷ýñùóçò
• ÊÝíôñá ëáôñåßáò êáé ôå÷íþí
ÌéíùéêÞ ãñáöÞ
• Áñ÷éêÜ Ýíá éåñïãëõöéêü óýóôçìá (äßóêïò Öáéóôïý)
• Áñãüôåñá ÃñáììéêÞ Á
ÏéêïíïìéêÞ Üíèéóç ôçò ÊñÞôçò
• Êõñéáñ÷ïýí óôï Áéãáßï
• ¸íôïíç åìðïñéêÞ äñáóôçñéüôçôá
ÊáôáóôñïöÞ ôçò ÊñÞôçò
• ÊáôáóôñïöÞ ôùí áíáêôüñùí, ßóùò áðü óåéóìü
• ÅéóâïëÞ ôùí Ìõêçíáßùí, ç ÊñÞôç ãßíåôáé ìõêçíáúêÞ
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÓõóôÞìáôá ãñáöÞò
Ç ýðáñîç áñ÷éêÜ êÜðïéáò éåñïãëõöéêÞò ãñáöÞò öáßíåôáé íá áðç÷åß áéãõðôéáêÝò
åðéäñÜóåéò. Ç ýðáñîç ôçò ÃñáììéêÞò Á äåß÷íåé ôçí åöåõñåôéêüôçôá ôùí Ìéíùéôþí.
ÐïëëÝò áðü ôéò ðéíáêßäåò ðïõ âñÝèçêáí äåß÷íïõí ôçí ýðáñîç åíüò óõãêåíôñùôéêïý
êáé ïñãáíùìÝíïõ äéïéêçôéêïý óõóôÞìáôïò.
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 35
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Ç áíÜìíçóç ôçò èáëáóóïêñáôßáò ôùí Êñçôþí
Ï Èïõêõäßäçò ãñÜöåé ðåñßðïõ 1200 ÷ñüíéá ìåôÜ ôç ìéíùéêÞ áêìÞ. Ôé óçìáßíåé
áõôü; (óåë. 23 ó÷. âéâëßïõ)
Áõôü äçëþíåé ðüóï óðïõäáßïé íáõôéêïß Þôáí ïé Ìéíùßôåò. ¹ôáí ôüóï óðïõäáßïé, ðïõ
ç öÞìç ôïõò ðáñÝìåéíå ãéá ðïëý êáéñü ìåôÜ ôïí áöáíéóìü ôïõ íçóéïý. Ç éó÷ýò ôïõ
íçóéïý, ðÜíôùò, öáßíåôáé êáé áðü ôï ãåãïíüò üôé ïé ìéíùéêÝò ðüëåéò Þôáí áôåß÷éóôåò.
ÌåôáãñáöÞ ôùí éåñïãëõöéêþí ôïõ äßóêïõ ôçò Öáéóôïý. Äåí õðÜñ÷åé ó÷Ýóç
ìå ôá áéãõðôéáêÜ éåñïãëõöéêÜ. ÐáñïõóéÜæïíôáé ìïñöÝò êáé áíôéêåßìåíá ôçò
êáèçìåñéíÞò æùÞò, áíèñþðéíåò ìïñöÝò êáé ìÝëç ôïõ óþìáôïò, åñãáëåßá, æþá
êáé öõôÜ.
Ìðïñåßò íá ðñïóäéïñßóåéò ôé åéêïíßæïõí ôá óýìâïëá, óýìöùíá ìå ôçí
áñßèìçóç; (óåë. 24 ó÷. âéâëßïõ)
1. ÌïñöÞ Üíôñá ðïõ ðåñðáôÜåé, 2. Áíôñéêü êåöÜëé, 3. Áíôñéêü êåöÜëé ÷ùñßò ìáëëéÜ,
4. ¢íôñáò ðïõ óôÝêåôáé üñèéïò, 5. ¸íá ðáéäß, 6. Ãõíáéêåßá ìïñöÞ, 7. Áäéåõêñßíéóôç
öéãïýñá, 8. ÃÜíôé ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé óôçí ðõãìá÷ßá, 9. ÔéÜñá, 10. ÂÝëïò, 11. Ôüîï,
12. ÊõêëéêÞ áóðßäá, 13. Ñüðáëï, 14. Áäéåõêñßíéóôç öéãïýñá, 15. Ôóåêïýñé, 16.
Ìá÷áßñé, 17. Åñãáëåßï, 18. Ãùíéáêü åñãáëåßï 19. ÐëÜíç ãéá îýëá, 20. ÊÜðïéï áããåßï,
21. ×ôÝíé äéðëÞò üøçò, 22. Áðñïóäéüñéóôï ó÷Þìá, 23. ºóùò êÜðïéï åßäïò óöõñéïý,
24. ºóùò êÜðïéï åßäïò ïéêßáò, 25. Ìéêñü êáñÜâé, 26. ÊÝñáôï æþïõ, 27. ÊïììÜôé
äÝñìáôïò, 28. Ðüäé æþïõ, 29. ÊåöÜëé ãÜôáò, 30. ÊåöÜëé êáôóßêáò, 31. Áåôüò ðïõ
36
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
2000 ð.×. ÅìöÜíéóç ôùí ðñþôùí áíáêôüñùí
1700 ð.×. ÊáôáóôñïöÞ ôùí áíáêôüñùí
1700 ð.×. ÅìöÜíéóç ãñáöÞò
1700 - 1450 ð.×. ÍÝá áíÜêôïñá
1450 ð.×. Ôá íÝá áíÜêôïñá êáôáóôñÝöïíôáé
1370 ð.×. ÏñéóôéêÞ êáôáóôñïöÞ áíáêôüñïõ Êíùóïý
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 36
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
37
ðåôÜåé, 32. ¸íá øÜñé, 34. ÌÝëéóóá, 35-37.ÊÜðïéá åßäç öõôþí (âüôáíá), 38. ¢íèïò,
39. ÌïñöÞ Üíèïõò, 40-44. Áðñïóäéüñéóôá ó÷Þìáôá.
1. Íá ðáñáôçñÞóåôå óôï ÷Üñôç ôç ãåùãñáöéêÞ èÝóç ôçò ÊñÞôçò. Ìå âÜóç
áõôÞ íá åîçãÞóåôå ôç ìéíùéêÞ èáëáóóïêñáôßá.
Ç ÊñÞôç âñßóêåôáé ðÜíù óôï óôáõñïäñüìé ôñéþí çðåßñùí: Åõñþðçò, Áóßáò êáé
ÁöñéêÞò. ÁõôÞ ç ðñïíïìéáêÞ èÝóç ðáñÝ÷åé ôï ðëåïíÝêôçìá ôçò åðáöÞò ìå ðïëëïýò
êáé äéáöïñåôéêïýò ðïëéôéóìïýò. ÆùóìÝíï ãýñù áðü èÜëáóóá, ôï íçóß ôïõ Ìßíùá äåí
Üñãçóå íá óôñáöåß ðñïò ôç íáõôéëßá, ç ïðïßá áðÝâç ðçãÞ ìåãÜëïõ ðëïýôïõ êáé
äýíáìçò. Ïé Ìéíùßôåò åß÷áí ôç äõíáôüôçôá êáé ôçí åìðåéñßá íá ôáîéäåýïõí óå ìáêñéíÝò
áðïóôÜóåéò. ¸ôóé, äåí Üñãçóáí íá êõñéáñ÷Þóïõí óôéò èÜëáóóåò.
2. Ðþò öáíôÜæåóôå ôç æùÞ êáé ôçí êßíçóç óå Ýíá êñçôéêü áíÜêôïñï ìéá çìÝñá
ãéïñôÞò;
Ïé ãéïñôÝò ôùí Ìéíùéôþí Þôáí ëáìðñÝò, óáí ôï ßäéï ôï íçóß. Ç ãéïñôÞ èá îåêéíïýóå
íùñßò ôï ðñùß óå êÜðïéï ìéêñü éåñü ôùí áíáêôüñùí. Åêåß ï Üñ÷ïíôáò, ç ïéêïãÝíåéÜ ôïõ,
ç áõëÞ èá ðñïóÝöåñáí ãëõêÜ êáé ôñüöéìá óôç èåüôçôá, ßóùò óôç èåÜ ôùí áãñéìéþí
(Ðüôíéá èçñþí). Ç éÝñåéá Ýøáëëå äåÞóåéò óôç èåÜ ôç ãïíéìüôçôáò, ðïõ êñáôÜåé Ýíá ößäé
óôá äõï ôçò ÷Ýñéá, þóôå ç ãç íá êáñðßóåé êáé íá åßíáé ðëïýóéá ç óïäåéÜ. Óôç óõíÝ÷åéá
ï Üñ÷ïíôáò èá ðáñÝèåôå Ýíá ìåãÜëï ôñáðÝæé ìå ôá ðñïúüíôá ôçò êñçôéêÞò ãçò. Ðïëëïß
Þôáí ïé óõíäáéôõìüíåò. Óôï ôñáðÝæé áõôü êáèÝíáò Ýêáíå êáé ìéá åõ÷Þ êÜíïíôáò ìéá ÷ïÞ,
ñß÷íïíôáò äçë. ëßãï êñáóß óôï ÷þìá ãéá íá åõöñáíèåß ç ÌçôÝñá - Ãç. ¸íáò ðïëý÷ñùìïò
êüóìïò êéíïýíôáí óôï áíÜêôïñï êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò ãéïñôÞò.
Ôï ðëïýóéï ôñáðÝæé áêïëïõèïýóáí óðïõäáßá èåÜìáôá, üðùò ôá ôáõñïêáèÜøéá.
ÁêñïâÜôåò êáé áêñïâÜôéóóåò ðçäïýóáí óôç ñÜ÷ç ìåãÜëùí êáé Üãñéùí ôáýñùí,
êüâïíôáò ôçí áíÜóá ôùí èåáôþí. ÐáñÜëëçëá ðïëëïß ÷ïñåõôÝò ìáæåýïíôáí êáé ÷üñåõáí
êõêëéêÜ êÜôù áðü ôïí Þ÷ï ãëõêéÜò ìïõóéêÞò. Ï Üñ÷ïíôáò ôïõ áíáêôüñïõ ãéíüôáí Ýíá
ìå ôïõò õðçêüïõò ôïõ, ãéïñôÜæïíôáò åêåßíç ôç ëáìðñÞ çìÝñá. Ôï ôÝëïò ôçò çìÝñáò
Ýâñéóêå üëïõò áðïêáìùìÝíïõò áëëÜ êáé åõôõ÷éóìÝíïõò.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. ÓêéáãñáöÞóôå óå ãåíéêÝò ãñáììÝò ôçí ïéêïíïìßá ôçò ÊñÞôçò êáôÜ ôçí 3ç
÷éëéåôßá ð.×.
Áñ÷éêÜ (áñ÷Ýò 3çò ÷éëéåôßáò) âÜóç ôçò ïéêïíïìßáò áðïôåëïýóáí ôá ðñïúüíôá ôçò ãçò.
ËÜäé, êñáóß, îõëåßá êáé Üëëá ðñïúüíôá óýíôïìá ãßíïíôáé åîáãþãéìá ðñïúüíôá, ôá ïðïßá
ìå ôç âïÞèåéá ôïõ éäéáßôåñá áîéüðéóôïõ ìéíùéêïý íáõôéêïý ìåôáöÝñïíôáé áêüìá êáé óå
ìáêñéíÝò ðåñéï÷Ýò. ÐáñÜëëçëá åéóÜãïíôáé ìÝôáëëá êáé ðñþôåò ýëåò ãéá ôç äçìéïõñãßá
üðëùí, åñãáëåßùí êáé ðñïúüíôùí ôÝ÷íçò.
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 37
2. Ðïéåò ïé êýñéåò ïìïéüôçôåò áíÜìåóá óôá áíÜêôïñá;
Ôá áíÜêôïñá áðïôåëïýí äéïéêçôéêÜ, ïéêïíïìéêÜ, êáëëéôå÷íéêÜ êáé èñçóêåõôéêÜ êÝíôñá
êáé ðáñïõóéÜæïõí ôéò áêüëïõèåò ïìïéüôçôåò:
á. Ðñïóáíáôïëßæïíôáé óôïí Üîïíá Âïññá - Íüôïõ.
â. Áíáðôýóóïíôáé ãýñù áðü ìéá êåíôñéêÞ ïñèïãþíéá áõëÞ. Åßíáé ðïëõþñïöá ìå
ðïëëïýò ÷þñïõò, ðïõ äéáèÝôïõí üëåò ôéò óýã÷ñïíåò áíÝóåéò. Áêüìç êáé óÞìåñá
óþæïíôáé ôïé÷ïãñáößåò.
ã. Äå äéÝèåôáí ï÷ýñùóç.
3. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôï óýóôçìá ãñáöÞò ôùí Ìéíùéôþí;
ÓçìÜäé áêìÞò Þôáí êáé ç åìöÜíéóç ãñáöÞò ãýñù óôï 1700 ð.×. Áñ÷éêÜ Ýìïéáæáí ìå
éåñïãëõöéêÜ éäåïãñÜììáôá (ð.÷. äßóêïò ôçò Öáéóôïý). Áñãüôåñá åìöáíßóôçêå ìéá
óõëëáâéêÞ (äçë. êÜèå óçìåßï ðáñßóôáíå ìéá óõëëáâÞ, ü÷é Ýíá öèüããï, üðùò óÞìåñá)
ãñáöÞ, ç ÃñáììéêÞ Á. Ç ãñáöÞ áõôÞ äåí Ý÷åé áðïêñõðôïãñáöçèåß áêüìç êáé óÞìåñá.
4. Ìå ðïéï ôñüðï ðáñÞêìáóå ï ìéíùéêüò ðïëéôéóìüò;
ÍÝïò óåéóìüò (ðåñ. 1450 ð.×.) ðñïêáëåß ìåãÜëåò êáôáóôñïöÝò óôá áíÜêôïñá. Ç
êåíôñéêÞ åîïõóßá åîáóèåíåß, ìå áðïôÝëåóìá óå ìåãÜëï ìÝñïò ôçò ÊñÞôçò íá
êõñéáñ÷Þóïõí ïé Ìõêçíáßïé. Ôï 1370 ð.×. ç Êíùóüò êáôáóôñÝöåôáé ïñéóôéêÜ êáé ôï
íçóß ðåñíÜåé óôç ìõêçíáúêÞ óöáßñá åðéññïÞò.
38
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 38
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
39
4. Ç ÈÑÇÓÊÅÉÁ ÊÁÉ Ç ÔÅ×ÍÇ ÔÙÍ ÌÉÍÙÉÔÙÍ
Ðåñßëçøç
Âáóéêü óôïé÷åßï ôùí ìéíùéêþí èñçóêåõôéêþí áíôéëÞøåùí Þôáí ç ðßóôç óå
ãõíáéêåßåò èåüôçôåò ðïõ åß÷áí ó÷Ýóç ìå ôïõò êýêëïõò ôçò öýóçò êáé ôçò âëÜóôçóçò.
×áñáêôçñéóôéêÞ åßíáé ç áðïõóßá ìåãÜëùí íáþí êáé ç äéáôÞñçóç ìéêñþí éåñþí.
ÓçìáíôéêÞ Þôáí ç ëáôñåßá ðïõ áóêïýíôáí óôéò óðçëéÝò, Þ Üíôñá (ð.÷. Äéêôáßï ¢íôñï).
Åêåß ïé ðéóôïß ðñïóÝöåñáí åéäþëéá ðïõ áðåéêüíéæáí ìïñöÝò ôçò èåüôçôáò. Éäéáßôåñç
èÝóç êáôåß÷áí ôá éåñÜ äÝíôñá, êõñßùò ç åëéÜ. ÓçìáíôéêÝò Þôáí êáé ïé éÝñåéåò êáèþò
êáé ïé ãéïñôÝò êáé ïé ôåëåôÝò.
¸íáò áðü ôïõò êáëýôåñïõò ðñåóâåõôÝò ôïõ ìéíùéêïý êüóìïõ åßíáé ç ôÝ÷íç. Ôá
ìéíùéêÜ Ýñãá ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü Ýíôïíç êßíçóç, ðñùôïôõðßá êáé æùçñÜäá. Óðïõäáßá
åßíáé ôá åéäþëéá, ôá êïóìÞìáôá, ïé ôïé÷ïãñáößåò, ïé ïðïßåò ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü
öõóéïêñáôéêÜ èÝìáôá.
Óðïõäáßïé Þôáí ïé Ìéíùßôåò êáé óôçí êáôáóêåõÞ êåñáìéêþí áíôéêåéìÝíùí.
ÏíïìáóôÜ åßíáé ôá ðïëý÷ñùìá êáìáñáúêÜ áããåßá. ÊáôáóêåõÜæïíôáí óôçí Êíùóü êáé
óôç Öáéóôü. Äéáêñßíïíôáé ãéá ôá æùçñÜ êáé ðïëýðëïêá äéáêïóìçôéêÜ èÝìáôá.
Åêôüò áðü ôá ãõíáéêåßá åéäþëéá, õðÜñ÷ïõí êáé åéäþëéá áíäñþí êáé æþùí, ð.÷.
áããåßá ìå ìïñöÞ êåöáëéþí æþùí (ñõôÜ). ÓçìáíôéêÜ åßíáé êáé ôá ÷ñõóÜ êáé áóçìÝíéá
êïóìÞìáôá êáé ïé óöñáãßäåò áðü åëåöáíôïóôü êáé çìéðïëýôéìïõò ëßèïõò.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç èñçóêåßá ôùí Ìéíùéôþí
• Ðßóôç êõñßùò óå ãõíáéêåßåò èåüôçôåò
• ¾ðáñîç ìéêñþí ìüíï éåñþí êáé óðçëáßùí
• ÕðÞñ÷áí éåñÜ äÝíôñá (åëéÜ) êáé æþá (ð.÷. ôáýñïò)
• ¾ðáñîç ãõíáéêåßïõ éåñáôåßïõ êõñßùò
Ç ìéíùéêÞ ôÝ÷íç
• Äéáêñßíåôáé ãéá ôç æùíôÜíéá êáé ôçí êßíçóç
• ÅðçñÝáóå ãåéôïíéêïýò ëáïýò
ÌéíùéêÞ êåñáìéêÞ
• Ôá êåñáìéêÜ Ý÷ïõí ðïéêßëá ó÷Þìáôá
• ÓçìáíôéêÜ åßíáé ôá êáìáñáúêÜ áããåßá
¢ëëá Ýñãá ôÝ÷íçò
• Åéäþëéá
• ÑõôÜ
• ÊïóìÞìáôá
02s.qxp 6/8/2008 9:30 Page 39
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
Ãõíáéêåßåò èåüôçôåò
Ç èÝóç ôçò ãõíáßêáò óôï ìéíùéêü ðïëéôéóìü Þôáí õøçëÞ. ÓçìáíôéêÝò Þôáí ïé
ãõíáéêåßåò èåüôçôåò, ïé ïðïßåò ó÷åôßæïíôáí êõñßùò ìå ôç ãïíéìüôçôá ôçò öýóçò êáé
ôçí áöèïíßá ôçò ãçò. Ïé ðñïåëëçíéêïß ðëçèõóìïß ÷áñáêôçñßæïíôáí áðü ôçí
åðéêñÜôçóç ìçôñéáñ÷éêþí áíôéëÞøåùí. ÓçìáíôéêÞ èåüôçôá åßíáé ç ëåãüìåíç èåÜ ôùí
üöåùí. Ïé èåÝò Þ ïé éÝñåéåò ðáñïõóéÜæïíôáé çìßãõìíåò, äåßãìá ãïíéìüôçôáò. ÃåíéêÜ
ïé ãõíáßêåò óõììåôåß÷áí åëåýèåñá óôá êïéíùíéêÜ êáé ôåëåôïõñãéêÜ äñþìåíá.
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Ôï ðíåýìá ôçò ìéíùéêÞò èñçóêåßáò
ÌåëåôÞóôå ôï êåßìåíï êáé åîçãÞóôå ôç ó÷Ýóç èñçóêåßáò êáé ìçôñéáñ÷ßáò. (óåë.
26. ó÷. âéâëßïõ)
Óôï ìéíùéêü êüóìï éäéáßôåñá óçìáíôéêÞ Þôáí ç ó÷Ýóç ôçò ÌçôÝñáò-Ãçò ìå ôïí Üíèñùðï.
Ç Ãç èåùñåßôáé æùíôáíüò ïñãáíéóìüò, ï ïðïßïò áíÜãåôáé óå éó÷õñÞ èçëõêÞ èåüôçôá.
Ç áíôéóôïé÷ßá ôçò ÌåãÜëçò ÌçôÝñáò óôï öõóéêü êüóìï åßíáé ç ðáñïõóßá ôçò ãõíáßêáò.
ÁõôÞ ãåííÜåé ôá ðáéäéÜ, üðùò ç Ãç ãåííÜåé ôïõò êáñðïýò, ðïõ óõíôçñïýí üëç ôç æùÞ.
Ç ãõíáßêá - Ãç åßíáé õðåýèõíç ãéá ôç óõíôÞñçóç ôçò æùÞò êáé ôùí áíèñþðùí. Ãé’ áõôü
ïé Ìéíùßôåò óõíÝäåóáí Üìåóá êáé éó÷õñÜ ôç ãõíáßêá ìå ôéò èåüôçôåò. Ç ãõíáßêá ãßíåôáé
ç éÝñåéá, ðïõ áðïôåëåß äéÜìåóï áíÜìåóá óôïõò èåïýò êáé ôïõò áíèñþðïõò, êáé ìåñéìíÜ
ãéá ôçí áôïìéêÞ åõôõ÷ßá êáé ðñïêïðÞ ôïõ áíèñþðéíïõ ãÝíïõò.
1. Ôé Þôáí ôá êáìáñáúêÜ áããåßá;
ÊáìáñáúêÜ ïíïìÜæïíôáé ôá ðïëý÷ñùìá áããåßá ðïõ ðñùôïâñÝèçêáí óôç óðçëéÜ ôùí
Êáìáñþí. Äéáêñßíïíôáé ãéá ôá ðïëýðëïêá êáìðõëüãñáììá ó÷Ýäéá, åíþ ðéï óðÜíéá
äéáêïóìïýíôáé ìå öõôéêÜ êáé æùéêÜ èÝìáôá.
2. Ðïéá, êáôÜ ôç ãíþìç óïõ, åßíáé ç ó÷Ýóç áíÜìåóá óôï ìýèï ãéá ôï ëáâýñéíèï
êáé ôï ìéíùéêü áíÜêôïñï; Ìå ðïéåò óçìáóßåò ÷ñçóéìïðïéïýìå óÞìåñá ôç
ëÝîç ëáâýñéíèïò; (Óõìâïõëåõèåßôå êáé ôï ëåîéêü).
Ôï ìéíùéêü áíÜêôïñï Þôáí Ýíá äéþñïöï êôßñéï ôï ïðïßï åß÷å áíáðôõ÷èåß ãýñù áðü
ìéá êåíôñéêÞ áõëÞ. Åðñüêåéôï ãéá ìéá ðïëýðëïêç êáôáóêåõÞ ç ïðïßá áðïôåëïýíôáí
áðü ðïëëÜ äùìÜôéá (äùìÜôéá äéáìïíÞò, áðïèçêåõôéêïß ÷þñïé, ÷þñïé ëáôñåßáò êôë.),
áðü êëéìáêïóôÜóéá, öùôáãùãïýò, õäñáõëéêÝò åãêáôáóôÜóåéò, áðü ðïëëïýò êáé
ìðëåãìÝíïõò äéáäñüìïõò, ïé ïðïßïé óõíÝäåáí ôá ðïëëÜ êáé äéáöïñåôéêÜ ôìÞìáôá ôïõ
40
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 40
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
41
áíáêôüñïõ. Äåí åßíáé ëïéðüí áðßèáíï üëç áõôÞ ç êáôáóêåõÞ íá ãÝííçóå êÜðïéá
óôéãìÞ ôï ìýèï ôïõ ëáâýñéíèïõ.
á) Êôßñéï ìå ðïëýðëïêïõò äéáäñüìïõò ðïõ ïäçãïýí óå äéÜöïñá óçìåßá.
â) ÌåôáöïñéêÜ, ðïëýðëïêá æçôÞìáôá, ôá ïðïßá äåí ðñïóöÝñïíôáé ãéá åýêïëç
áíôéìåôþðéóç.
ã) ÔìÞìá ôïõ åóùôåñéêïý áöôéïý.
3. Ðïéá êÝíôñá áéãáéáêïý ÷þñïõ åðçñåÜóôçêáí áðü ôï ìéíùéêü ðïëéôéóìü;
Ðþò äéáðéóôþíåôáé êáé óå ðïéïõò ëüãïõò ïöåßëåôáé áõôÞ ç åðéññïÞ;
á) Éäéáßôåñá åðçñåÜóôçêáí ïé ÊõêëÜäåò êáé ïé Ìõêçíáßïé.
â) Ç åðéññïÞ áõôÞ äéáðéóôþíåôáé áðü ôçí õéïèÝôçóç ôå÷íéêþí äéáêüóìçóçò ðïõ
õéïèÝôçóáí ïé Ìõêçíáßïé êáé ïé Êõêëáäßôåò, áëëÜ êáé áðü ôá áããåßá ìéíùéêÞò
ôå÷íïôñïðßáò ðïõ êáôáóêåýáóáí ïé ðáñáðÜíù ôå÷íßôåò.
ã) Ï ðïëéôéóìüò ôùí Ìéíùéôþí Þôáí éäéáßôåñá ëáìðñüò. Åß÷áí êáôáöÝñåé íá öôÜóïõí ôçí
êáëëéôå÷íéêÞ äçìéïõñãßá óå õøçëÜ åðßðåäá. Äéáêñßèçêáí óôçí êáôáóêåõÞ áããåßùí,
êïóìçìÜôùí, åéäùëßùí. Ïé ÊñÞôåò íáõôéêïß ìåôÝöåñáí ôç ëáìðñüôçôá ôùí
äçìéïõñãçìÜôùí ôïõò óôïí áéãáéáêü ÷þñï. Ïé Êõêëáäßôåò êáé ïé Ìõêçíáßïé
åíôõðùóéÜóôçêáí áðü ôç öõóéêüôçôá óôçí êßíçóç êáé ôç æùíôÜíéá êáé õéïèÝôçóáí ðïëëÜ
ìéíùéêÜ ìïôßâá.
4. Ç ìéíùéêÞ ôÝ÷íç Þôáí Ýíôïíá åðçñåáóìÝíç áðü ôç öýóç. Ìðïñåßôå íá
äþóåôå Ýíá ðáñÜäåéãìá áðü ôéò åéêüíåò ôïõ âéâëßïõ;
×áñáêôçñéóôéêÞ åßíáé ç ôïé÷ïãñáößá áðü ôï áíÜêôïñï ôçò Êíùóïý. ×ïñåõôÝò ðçäïýí
ðÜíù áðü ìåãáëüóùìï ôáýñï (ôáõñïêáèÜøéá). Ôï æþï êõñéáñ÷åß óôçí ôïé÷ïãñáößá
áõôÞ. Ïé Üíèñùðïé åßíáé óõìðëçñùìáôéêÜ óôïé÷åßá. Ï ôáýñïò ðáñïõóéÜæåôáé ãåìÜôïò
ëáìðñüôçôá, ÷Üñç êáé êïìøüôçôá.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá åßíáé ôá âáóéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôçò ìéíùéêÞò èñçóêåßáò;
Âáóéêü óôïé÷åßï ôùí ìéíùéêþí èñçóêåõôéêþí áíôéëÞøåùí Þôáí ç ðßóôç óå ãõíáéêåßåò
èåüôçôåò ðïõ åß÷áí ó÷Ýóç ìå ôïõò êýêëïõò ôçò öýóçò êáé ôçò âëÜóôçóçò. ×áñáêôçñéóôéêÞ
åßíáé ç áðïõóßá ìåãÜëùí íáþí êáé ç äéáôÞñçóç ìéêñþí éåñþí. ÓçìáíôéêÞ Þôáí ç ëáôñåßá
ðïõ áóêïýíôáí óôéò óðçëéÝò, Þ Üíôñá (ð.÷. Äéêôáßï ¢íôñï). Åêåß ïé ðéóôïß ðñïóÝöåñáí
åéäþëéá ðïõ áðåéêüíéæáí ìïñöÝò ôéò èåüôçôåò. Éäéáßôåñç èÝóç êáôåß÷áí ôá éåñÜ äÝíôñá,
êõñßùò ç åëéÜ. ÓçìáíôéêÝò Þôáí êáé ïé éÝñåéåò êáèþò êáé ïé ãéïñôÝò êáé ïé ôåëåôÝò.
2. Íá áíáöÝñåôå ôá Ýñãá ôÝ÷íçò ôùí Ìéíùéôþí ðïõ Ý÷ïõí âñåèåß.
Åêôüò áðü ôá ãõíáéêåßá åéäþëéá, õðÜñ÷ïõí êáé åéäþëéá áíäñþí êáé æþùí, ð.÷. áããåßá
ìå ìïñöÞ êåöáëéþí æþùí (ñõôÜ). ÓçìáíôéêÜ åßíáé êáé ôá ÷ñõóÜ êáé áóçìÝíéá
êïóìÞìáôá êáé ïé óöñáãßäåò áðü åëåöáíôïóôü êáé çìéðïëýôéìïõò ëßèïõò.
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 41
5. Ï ÌÕÊÇÍÁÚÊÏÓ ÊÏÓÌÏÓ
Ðåñßëçøç
Ìõêçíáúêüò ïíïìÜóôçêå ï ðñþôïò ðïëéôéóìüò ðïõ áíáðôý÷èçêå óôçí çðåéñùôéêÞ
ÅëëÜäá (1600 - 1100 ð.×.) ìå êÝíôñï ôéò ÌõêÞíåò.
Óðïõäáßá ìíçìåßá ôïõ ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý åßíáé ïé âáóéëéêïß ôÜöïé ðïõ âñÝèçêáí
óôçí áêñüðïëç ôùí Ìõêçíþí áðü ôïí Åññßêï ÓëÞìáí. Áõôïß ïñßæïõí êáé ôçí áñ÷Þ ôïõ
ðïëéôéóìïý ôùí Ìõêçíáßùí. Ôá ðñþôá êôßóìáôá ðïõ ìðïñïýí íá ïíïìáóôïýí ìå
âåâáéüôçôá áíÜêôïñá ÷ôßóôçêáí ãýñù óôï 1400 ð.×. óôéò ÌõêÞíåò, óôçí Ôßñõíèá ê.Ü.
Ç öÜóç áõôÞ êñÜôçóå ùò ôï 1200 ð.×. ðåñßðïõ.
Óå áíôßèåóç ìå ôïõò Ìéíùßôåò, ïé Ìõêçíáßïé ÷ôßæïõí ôá áíÜêôïñá óå øçëïýò
ëüöïõò, åíþ äéáèÝôïõí éó÷õñÞ ï÷ýñùóç. Áðïôåëïýí êáé áõôÜ, ðÜíôùò, äéïéêçôéêÜ
êáé ïéêïíïìéêÜ êÝíôñá ôçò ðåñéï÷Þò.
¹äç áðü ôï 17ï áé. ïé Ìõêçíáßïé åß÷áí Ýñèåé óå óôåíÞ åðáöÞ ìå ôç ìéíùéêÞ
ÊñÞôç. ÅéóÞãáãáí ðïéêßëåò êáéíïôïìßåò, ðñïóáñìïóìÝíåò âÝâáéá óôéò äéêÝò ôïõò
áíÜãêåò. Ùóôüóï, õðÜñ÷ïõí êáé äéáöïñÝò, êáèþò ÷áñáêôçñéóôéêü ôçò ìõêçíáúêÞò
áñ÷éôåêôïíéêÞò Þôáí ç ìíçìåéáêüôçôá, ìå êýñéá ðáñáäåßãìáôá ôá êõêëþðåéá ôåß÷ç êáé
ôïõò èïëùôïýò ôÜöïõò.
ÂÜóç ôçò ìõêçíáúêÞò ïéêïíïìßáò Þôáí ç ãåùñãßá êáé ç êôçíïôñïößá. ÓéãÜ óéãÜ
áíáðôý÷èçêå ç ëéèïôå÷íßá, ç ìåôáëëïõñãßá êáé Üëëïé êëÜäïé. ÌåôÜ ôá ìÝóá ôïõ 15ïõ
áé. ð.×. áíáðôý÷èçêáí ç íáõôéëßá êáé ôï åìðüñéï.
Ïé Ìõêçíáßïé åîáðëþíïíôáé óéãÜ óéãÜ óôç Ìåóüãåéï, ü÷é ðÜíôá ìå åéñçíéêü ôñüðï.
Ôçí êáôÜóôáóç áõôÞ áðç÷åß ç éóôïñßá ôïõ Ôñùéêïý ðïëÝìïõ.
ÐïëëÜ êïéíÜ óôïé÷åßá åíþíïõí ôïõò ¸ëëçíåò ôçò ìõêçíáúêÞò åðï÷Þò. ÕðÞñ÷å
êïéíÞ ãëþóóá, ç ÃñáììéêÞ Â, êïéíÞ èñçóêåßá, êïéíÝò ðåðïéèÞóåéò ãéá ôç ìåôÜ èÜíáôï
æùÞ, áãÜðç ãéá ðüëåìï. ÕðÞñ÷å áêüìç ïìïéïìïñößá óôïõò èåóìïýò êáé óôçí
êïéíùíéêÞ ïñãÜíùóç. Ìðïñïýìå, ëïéðüí, íá ìéëÜìå ãéá ðïëéôéóìü ôçò ìõêçíáúêÞò
êïéíÞò.
Ç êïéíùíéêÞ ïñãÜíùóç Þôáí ðõñáìéäïåéäÞò. Óôçí êïñõöÞ âñéóêüôáí ï âáóéëéÜò,
ï ¢íáî. Êáôïéêïýóå óôï áíÜêôïñï. Ôï âáóéëéÜ õðçñåôïýóáí ïé áõëéêïß êáé ôï éåñáôåßï.
Ç ýðáéèñïò Þôáí ïñãáíùìÝíç óå äÞìïõò, ðïõ áðïôåëïýíôáí áðü ãåùñãïýò,
êôçíïôñüöïõò êáé Üëëåò åéäéêüôçôåò. Óôç âÜóç ôçò ðõñáìßäáò âñßóêïíôáí ïé äïýëïé.
Äåßãìáôá ôçò ÃñáììéêÞò  âñÝèçêáí óôçí Êíùóü. ÐïëëÝò ðÞëéíåò ðéíáêßäåò
âñÝèçêáí êáé óôçí Ðýëï. Ç ÃñáììéêÞ Â áðïêñõðôïãñáöÞèçêå ôï 1952 áðü ôïõò
ÌÜéêë ÂÝíôñéò êáé Ôæïí ÔóÜíôïõéê. Ðñüêåéôáé ãéá åëëçíéêÞ óõëëáâéêÞ ãñáöÞ, üðïõ êÜèå
óýìâïëï ðáñéóôÜ óõëëáâÞ. Ùò ðñïò ôçí ðñïÝëåõóç ôçò ÃñáììéêÞò  õðÜñ÷ïõí äýï
áðüøåéò: á. üôé ãåííÞèçêå óôçí çðåéñùôéêÞ ÅëëÜäá, â. üôé ðñïÞëèå áðü ôç ÃñáììéêÞ
Á. ÅðåéäÞ Þôáí äýóêïëç ãñáöÞ, ôç ÷åéñßæïíôáí åéäéêåõìÝíïé ãñáöåßò ôùí áíáêôüñùí.
Ç ñáãäáßá åîÜðëùóç ôùí Ìõêçíáßùí áñ÷ßæåé ìåôÜ ôçí êáôÜêôçóç ôçò ÊñÞôçò
42
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 42
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
43
(1450 ð.×.). Éäñýïõí áðïéêßåò óôç Ì. Áóßá öôÜíïõí ùò ôç Â. Åõñþðç.
Ãýñù óôï 1200 ð.×. ï ìõêçíáúêüò êüóìïò êáôáóôñÝöåôáé, ç ÃñáììéêÞ Â åîáöáíßæåôáé.
¢ëëïé õðïóôçñßæïõí ùò áéôßá ôçí êÜèïäï ôùí ÄùñéÝùí, Üëëïé ôéò åóùôåñéêÝò
áíáôáñá÷Ýò êáé Üëëïé ôçò ìåôáêéíÞóåéò ôùí «ëáþí ôçò èÜëáóóáò». ºóùò ç ðôþóç íá
ïöåéëüôáí óôï óõíäõáóìü ôùí ôñéþí ðáñáãüíôùí.
Ó×ÅÄIAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ï ìõêçíáúêüò ðïëéôéóìüò
• Åßíáé ï ðñþôïò åëëçíéêüò ðïëéôéóìüò
• Óðïõäáßá áñ÷éôåêôïíéêÜ äçìéïõñãÞìáôá
• Âáóéëéêïß ôÜöïé (áñ÷Þ ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý)
• ÁíÜêôïñá (Ðýëïò, ÌõêÞíåò, Ôßñõíèá ê.Ü.)
• Êõêëþðåéåò ï÷õñþóåéò
• Èïëùôïß ôÜöïé
ÁíÜêôïñá
• ×ôéóìÝíá óå ëüöïõò
• ÄéïéêçôéêÜ êÝíôñá
• Ïé Ìõêçíáßïé áöïìïßùóáí äçìéïõñãéêÜ ôá ìéíùéêÜ åðéôåýãìáôá
ÌéíùéêÝò åðéññïÝò
• Ôå÷íïëïãéêÜ Åðéôåýãìáôá
• ÌïñöÝò ôÝ÷íçò
• ÉäÝá ôçò ãñáöÞò
ÄéáöïñÝò Ìõêçíáßùí - Ìéíùéôþí
• ÌíçìåéáêÞ áñ÷éôåêôïíéêÞ (èïëùôïß ôÜöïé, êõêëþðåéåò êáôáóêåõÝò)
Ïéêïíïìßá ôçò ìõêçíáúêÞò åðï÷Þò
• ÏéêïíïìéêÞ âÜóç ôùí êñáôþí Þôáí ç ãåùñãßá êáé ç êôçíïôñïößá
• Âéïôå÷íéêÞ ðáñáãùãÞ óôá áíÜêôïñá
• Óðïõäáßïé êëÜäïé Þôáí ç íáõôéëßá êáé ôï åìðüñéï
ÊïéíÜ óôïé÷åßá ôùí ìõêçíáúêþí öýëùí
• Ç êïéíÞ ãñáöÞ (ÃñáììéêÞ Â)
• Ïìïéïìïñößá óôïõò èåóìïýò êáé óôçí ïñãÜíùóç
ÊïéíùíéêÞ äéáóôñùìÜôùóç
• ¢íáî (ï âáóéëéÜò), óôçí êïñõöÞ ôçò ðõñáìßäáò
• Áõëéêïß êáé áîéùìáôïý÷ïé
• Éåñáôåßï
• Ãåùñãïß, êôçíïôñüöïé, ôå÷íßôåò
• Äïýëïé
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 43
Ç ÃñáììéêÞ ãñáöÞ Â
• ÁðïêñõðôïãñáöÞèçêå áðü ôïõò Ì. ÂÝíôñéò êáé Ô. ÔóÜíôãïõéê
• Åßíáé ãñáöÞ åëëçíéêÞ êáé óõëëáâéêÞ
• Äå ãíùñßæïõìå ôçí áêñéâÞ ðñïÝëåõóÞ ôçò
Ðåñéå÷üìåíá ôùí ðéíáêßäùí
• Ðëçñïöïñßåò êõñßùò ãéá ïéêïíïìéêÝò äñáóôçñéüôçôåò
• ¸ììåóá ðëçñïöïñßåò ãéá äéïßêçóç êáé èñçóêåßá
×ñÞóç ôçò ÃñáììéêÞò Â
• ÅîåéäéêåõìÝíïé ãñáöåßò ôùí áíáêôüñùí
ÁêìÞ ôùí Ìõêçíáßùí
• ÌåôÜ ôï 1450 ð.×. (êõñéáñ÷ßá ôçò ÊñÞôçò) êõñéáñ÷ïýí óôéò èÜëáóóåò
• Áðïéêßæïõí ôçí Êýðñï êáé Ýñ÷ïíôáé óå åðáöÞ ìå ôïõò ×åôôáßïõò
ÐáñáêìÞ ôïõ ìõêçíáúêïý êüóìïõ
• ÌåôÜ ôï 1200 ð.×. ðïëëïß ïéêéóìïß êáôáóôñÝöïíôáé
• Åîáöáíßæåôáé ç ÃñáììéêÞ Â
Áéôßåò êáôáóôñïöÞò ôïõ ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý
• ÊÜèïäïò ôùí ÄùñéÝùí
• ÅóùôåñéêÝò ôáñá÷Ýò
• Áíáóôáôþóåéò êáé ìåôáêéíÞóåéò ëáþí óôá âüñåéá êáé áíáôïëéêÜ («ëáïß ôçò
èÜëáóóáò»)
• Ðôþóç êáé ðáñáêìÞ ôïõ åìðïñßïõ
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÌõêÞíåò
Óðïõäáßï äéïéêçôéêü êáé ðïëéôéêü êÝíôñï («Ðïëý÷ñõóáé ÌõêÞíáé»). ¸÷ïõí ÷ôéóôåß
ðÜíù óå ëüöï óôïí êÜìðï ôçò Áñãïëßäáò. Áðü ôçí ðüëç áõôÞ ðÞñå ôï üíïìÜ ôïõ
ï ìõêçíáúêüò ðïëéôéóìüò. Ï ìýèïò ôùí Áôñåéäþí, äõíáôþí Ìõêçíáßùí âáóéëéÜäùí,
äéáôçñÞèçêå ìÝóá áðü ôï áôôéêü èÝáôñï. ÐåñéâÜëëïíôáé áðü éó÷õñÜ ôåß÷ç. Óôçí
ï÷õñùìÝíç ðüëç êõñéáñ÷åß ôï áíÜêôïñï. Ðïëý ãíùóôÞ åßíáé ç Ðýëç ôùí Ëåüíôùí,
ç åßóïäïò ôçò áêñüðïëçò.
Âáóéëéêïß ôÜöïé
Ïé ôÜöïé ôçí ðñþôç ðåñßïäï ôïõ ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý Þôáí ëáêêïåéäåßò. ÌÝóá
óå áõôïýò Ý÷ïõí âñåèåß ðïëëÜ êôåñßóìáôá, üðùò åðéôýìâéåò óôÞëåò, ÷ñõóÜ
áíôéêåßìåíá ê.Ü. Ðïëëïß ôÝôïéïé ôÜöïé Ý÷ïõí óêáöôåß åíôüò ôùí ôåé÷þí, åéäéêÜ óôéò
ÌõêÞíåò.
Èïëùôïß ôÜöïé
Ï äñüìïò åîÝëéîçò ôçò êáôáóêåõÞò ôùí èïëùôþí ôÜöùí, óå ó÷Ýóç ìå ôïõò
ðáëéüôåñïõò ëáêêïåéäåßò, åßíáé ìåãÜëïò. Ç êáôáóêåõÞ ôïõò ôï 15ï êáé 14ï áé. ð.×.
44
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 44
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
45
ìáñôõñÜåé ôçí êáôáðëçêôéêÞ Üíïäï ôïõ ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý. Éäéáßôåñá åðéâëçôéêüò
åßíáé ï èïëùôüò ôÜöïò óôéò ÌõêÞíåò, ìå ôïí ôåñÜóôéï èüëï íá êõñéáñ÷åß óå
ïëüêëçñï ôï ïéêïäüìçìá. Ìüíï êáôÜ ôç ñùìáúêÞ ðåñßïäï îåðåñÜóôçêå óå
äéáóôÜóåéò ï èïëùôüò ôÜöïò ôùí Ìõêçíþí.
Ôñùéêüò ðüëåìïò
Ç ðïëý ãíùóôÞ áðü ôïí ¼ìçñï éóôïñßá ôïõ Ôñùéêïý ðïëÝìïõ ó÷åôßæåôáé ìå ôçí
åðÝêôáóç ôùí Ìõêçíáßùí óôç Â.Á. ÌéêñÜ Áóßá. Ðüëç - êëåéäß Þôáí ç Ôñïßá.
ÁíáóêáöÝò ôïõ ÓëÞìáí êáé êáôïðéíþí áñ÷áéïëüãùí Ýäåéîáí áöåíüò ôïí ôåñÜóôéï
ðëïýôï ôçò ðüëçò, áöåôÝñïõ ôçí ýðáñîç ðïëëáðëþí óôñùìÜôùí êáôïßêçóçò. Áõôü
óçìáßíåé üôé ç ðüëç êáôïéêÞèçêå áðü ðïëý ðáëéÜ, ðïëý ðáëéüôåñá áðü ôï 14ï - 13ï
áé. ð.×., ïðüôå óõíÞèùò ÷ñïíïëïãåßôáé ç éóôïñßá ôïõ Ôñùéêïý ðïëÝìïõ. ¸÷ïõí
áíáêáëõöèåß äéÜöïñåò Ôñïßåò, ìå êÜðïéá åíäéÜìåóá óôñþìáôá êáôáóôñïöþí. Äåí
îÝñïõìå, ùóôüóï, áí ïé Á÷áéïß äçìéïýñãçóáí ìüíéìåò åãêáôáóôÜóåéò óôçí ðåñéï÷Þ.
¢íáî
Ï âáóéëéÜò, ï ¢íáî, Þôáí áóöáëþò Ýíáò ìïíÜñ÷çò ìå áðüëõôç åîïõóßá. Ç áíÜðôõîç
ôïõ ðïëéôéóìïý åîáöÜíéóå ôçí ðáôñéáñ÷éêÞ âáóéëåßá ìå ëáúêÞ âÜóç ôùí ðñþôùí
åëëçíéêþí öýëùí. Ç éó÷ýò ôïõ âáóéëéÜ - ìïíÜñ÷ç öáßíåôáé áðü ôï ÷ôßóéìï ôùí
ôåñÜóôéùí ïéêïäïìçìÜôùí (êõêëþðåéá ôåß÷ç), áëëÜ êáé ôùí óðïõäáßùí áíáêôüñùí.
ÊÜèïäïò ôùí ÄùñéÝùí
Ôï 13ï áé. ð.×. ïé Éëëõñéïß, ðïõ æïýóáí óôçí ðåñéï÷Þ ôçò óçìåñéíÞò Ïõããáñßáò,
ðéÝóôçêáí áðü Üëëïõò ëáïýò êáé êáôÝâçêáí ðñïò ôç äõôéêÞ ÂáëêáíéêÞ. Ç êÜèïäïò
ôùí Éëëõñéþí ðñïêÜëåóå áíôßóôïé÷ç ðßåóç óôá âüñåéá åëëçíéêÜ öýëá, ðïõ
áíáãêÜóôçêáí íá êáôÝâïõí ðñïò óôï íüôï. Áõôïß åßíáé ïé Äùñéåßò (áõôïß ðïõ êñáôÜíå
ôï äüñõ äçë.), ïé ïðïßïé, äéáèÝôïíôáò áíþôåñá üðëá (óéäåñÝíéá) êáé êáëýôåñç
ïñãÜíùóç, óõíÝôñéøáí ôçí áíôßóôáóç ôùí Þäç ðáñçêìáóìÝíùí Ìõêçíáßùí.
Ëáïß ôçò èÜëáóóáò
Ôï 13ï áé. ð.×. óõìâáßíïõí ìåãÜëåò áíáóôáôþóåéò óôçí ÊåíôñéêÞ Åõñþðç. Ïé ÈñÜêåò
êéíïýíôáé óôçí Ì. Áóßá. Ïé ìéêñáóéáôéêïß ëáïß ìåôáêéíïýíôáé êáé áõôïß íüôéá. Ðïëëïß
ëáïß ðïõ áíáöÝñïíôáé åßíáé Üãíùóôïé. Ìðïñïýìå íá áíáãíùñßóïõìå ìüíï ôïõò
Öéëéóôáßïõò. ÔåëéêÜ ïé ëáïß áõôïß çôôÞèçêáí áðü ôï ÑáìóÞ Ã´.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Åññßêïò ÓëÞìáí
Ãåñìáíüò áñ÷áéïëüãïò (1822-1890). Áó÷ïëÞèçêå ìå ôï åìðüñéï, áðü ôï ïðïßï
ðëïýôéóå. ÅíäéáöÝñèçêå éäéáßôåñá ãéá ôïí ¼ìçñï. ¸êáíå áíáóêáöÝò óôçí ÉèÜêç
(1868) êáé óôç Ì. Áóßá (1870), åêåß üðïõ ï ¼ìçñïò ðåñéÝãñáøå ôçí Ôñïßá. Ç
áíáóêáöÞ áõôÞ áðÝäùóå óçìáíôéêÜ åõñÞìáôá. Áñãüôåñá Ýêáíå áíáóêáöÝò êáé
óôéò ÌõêÞíåò, óôçí Ôßñõíèá, óôïí Ïñ÷ïìåíü, üðïõ áíáêÜëõøå ðëïýóéïõò
èçóáõñïýò.
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 45
ÌÜéêë ÂÝíôñéò
¢ããëïò áñ÷éôÝêôïíáò (1922-1956). Ãíþñéæå êáëÜ ôá áñ÷áßá åëëçíéêÜ êáé åñãÜóôçêå
ó÷ïëáóôéêÜ ãéá ôçí áðïêñõðôïãñÜöçóç ôçò ÃñáììéêÞò Â. Ôï êáôÜöåñå ôï 1952
ìå ôç âïÞèåéá ôïõ Ôæïí ÔóÜíôãïõéê.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Ï ìõêçíáúêüò êüóìïò
ÌåëÝôçóå óôï ÷Üñôç ôçí ðõêíüôçôá ôùí ìõêçíáúêþí êÝíôñùí óôéò äéÜöïñåò
ðåñéï÷Ýò ôçò ÅëëÜäáò. (óåë. 29 ó÷. âéâëßïõ)
Âïñåéüôåñï óçìåßï åßíáé ç Éùëêüò, êïíôÜ óôï óçìåñéíü Âüëï. ÌåãÜëç ðõêíüôçôá
ðáñáôçñïýìå óôç Í. ÅëëÜäá, åéäéêÜ áðü ôçí ðåñéï÷Þ ôçò ÈÞâáò êáé êÜôù. Ç Âïéùôßá,
ç ÁôôéêÞ, ç Ðåëïðüííçóïò áðïôåëïýí ìÝñç ìå ðõêíÞ ðáñïõóßá ìõêçíáúêþí ðüëåùí.
Ç Ðýëç ôùí Ëåüíôùí, óôçí áêñüðïëç ôùí Ìõêçíþí
Ãéá ðñþôç öïñÜ ç ìíçìåéáêÞ ãëõðôéêÞ åìöáíßæåôáé óôï åõñùðáúêü Ýäáöïò.
ÂëÝðïíôáò ôï áñ÷éôåêôïíéêü óýíïëï, ðùò öáíôÜæåóáé ôï ÷áñáêôÞñá ôùí
Ìõêçíáßùí; (óåë. 30 ó÷. âéâëßïõ)
Ïé Ìõêçíáßïé Þôáí Üíèñùðïé ðïõ áãáðïýóáí ôéò ìåãÜëåò áñ÷éôåêôïíéêÝò êáôáóêåõÝò.
×áñáêôçñéóôéêü åßíáé ôï êõêëþðåéï ôåß÷ïò ôçò Ôßñõíèáò. Ðñïóðáèïýí íá äåßîïõí ôéò
äõíáôüôçôÝò ôïõò óôïí ôïìÝá ôçò áñ÷éôåêôïíéêÞò. ÈÝëïõí íá áöÞóïõí ðßóù ôïõò
áîéïìíçìüíåõôá Ýñãá, ðïõ èá ðáñáìåßíïõí ãéá íá èõìßæïõí óôïõò áðïãüíïõò ôçí
éäéïöõßá ôïõò.
46
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
1600 - 1450 ð.×. Ðñþôç ðåñßïäïò ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý
1450 ð.×. Ïé Ìõêçíáßïé êáôáëáìâÜíïõí ôçí ÊñÞôç
1400 - 1200 ð.×. ÁíáêôïñéêÞ öÜóç ôïõ ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý
15ïò áé. ð.×. ÁêìÞ ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý
1200 ð.×. ÊáôáóôñïöÞ ìõêçíáúêþí áíáêôüñùí
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 46
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
47
Ïé Ìõêçíáßïé áãáðïýóáí êáé ôá Ýñãá ôïõ ðïëÝìïõ. Ðéóôïß èéáóþôåò ôïõ ¢ñç, äå
÷Üíïõí ôçí åõêáéñßá, áêüìç êáé óå ðåñßïäï åéñÞíçò, íá êïóìïýí ôá ïéêïäïìÞìáôá,
ôá áíôéêåßìåíá ôÝ÷íçò ìå ðáñáóôÜóåéò üðëùí êáé êõíçãéïý. Ïé ëÝïíôåò ðïõ âñßóêïíôáé
ãýñù áðü ôïí êßïíá áðïôåëïýí áðôÜ óýìâïëá ôçò éó÷ýïò êáé ôçò äýíáìçò ôùí
Ìõêçíáßùí âáóéëéÜäùí.
1. Ðüôå êáé ðïý ÷ôßæïíôáé ôá ðñþôá ìõêçíáúêÜ áíáêôïñéêÜ óõãêñïôÞìáôá;
Ôá ðñþôá áíáêôïñéêÜ ìõêçíáúêÜ óõãêñïôÞìáôá ÷ôßæïíôáé ãýñù óôï 1400 ð.×. óôéò
ÌõêÞíåò, óôçí Ôßñõíèá, óôçí Ðýëï êáé óôç ÈÞâá.
2. Ðþò åðÝäñáóå ï ìéíùéêüò ðïëéôéóìüò óôïõò Ìõêçíáßïõò;
Ïé Ìõêçíáßïé ðÞñáí áðü ôïõò Ìéíùßôåò ðïëëÜ äéáêïóìçôéêÜ ìïôßâá êáé ôå÷íéêÝò, åíþ
õéïèÝôçóáí Ýíá åßäïò ãñáöÞò (ÃñáììéêÞ Â) áíôßóôïé÷ï ìå ôçí êñçôéêÞ (ÃñáììéêÞ Á).
3. Ãéáôß ç áðïêñõðôïãñÜöçóç ôçò ÃñáììéêÞò ãñáöÞò  Ý÷åé éäéáßôåñç óçìáóßá
ãéá ôïõò ¸ëëçíåò;
Ç ÃñáììéêÞ Â áðïôåëåß ôçí ðñþôç åëëçíéêÞ ãñáöÞ. Ãéá ðñþôç öïñÜ ìáèáßíïõìå ôçí
ïéêïíïìéêÞ, êïéíùíéêÞ, èñçóêåõôéêÞ ïñãÜíùóç ôùí åëëçíéêþí öýëùí ôçò Åðï÷Þò ôïõ
×áëêïý. ×éëéÜäåò ðéíáêßäåò ìáñôõñïýí ôçí êáèçìåñéíÞ æùÞ ôùí ðñþôùí ÅëëÞíùí
óå áõôÞ ôç ãç. Ïé ðëçñïöïñßåò ôùí ðéíáêßäùí öáíåñþíïõí ôç óõíÝ÷åéá ôïõ åëëçíéêïý
ðïëéôéóìïý åäþ êáé 3.500 ÷ñüíéá ðåñßðïõ.
4. ¹ôáí ðÜíôïôå åéñçíéêÝò ïé èáëÜóóéåò äñáóôçñéüôçôåò ôùí Ìõêçíáßùí;
Ïé Ìõêçíáßïé Þôáí ðïëåìï÷áñåßò. Ôï áñåéìÜíéï ðíåýìá öáßíåôáé êáé áðü ôá êáôÜëïéðá
ôïõ ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý: êõêëþðåéá ôåß÷ç, áíáêÜëõøç îéöþí óôïõò ôÜöïõò êëð.
Áðü ôá ðáñáðÜíù öáßíåôáé ðùò ïé èáëÜóóéåò äñáóôçñéüôçôåò äåí Þôáí ðÜíôá
åéñçíéêÝò. ÐïëëÝò öïñÝò ãßíïíôáí êáôáêôçôéêÝò êáé ëçóôñéêÝò åðéäñïìÝò. Ï ðõñÞíáò
ôïõ ìýèïõ ôçò ÉëéÜäáò öáßíåôáé íá áðç÷åß ìéá ôÝôïéá äéÜèåóç.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ìíçìåßá ïñßæïõí ôéò öÜóåéò áíÜðôõîçò ôïõ ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý;
Óðïõäáßá ìíçìåßá ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý åßíáé ïé âáóéëéêïß ôÜöïé ðïõ âñÝèçêáí
óôçí áêñüðïëç ôùí Ìõêçíþí áðü ôïí Åññßêï ÓëÞìáí. Áõôïß ïñßæïõí êáé ôçí áñ÷Þ
ôïõ ðïëéôéóìïý ôùí Ìõêçíáßùí (1600 - 1450 ð.×.). Ôá ðñþôá êôßóìáôá ðïõ ìðïñïýí
íá ïíïìáóôïýí ìå âåâáéüôçôá ôá áíÜêôïñá (áíáêôïñéêÞ öÜóç) ÷ôßóôçêáí ãýñù óôï
1400 ð.×. óôéò ÌõêÞíåò, óôçí Ôßñõíèá ê.Ü. Ç öÜóç áõôÞ êñÜôçóå ùò ôï 1200
ðåñßðïõ.
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 47
2. Ðïý âáóßæïíôáí ç ìõêçíáúêÞ ïéêïíïìßá;
ÂÜóç ôçò ìõêçíáúêÞò ïéêïíïìßáò Þôáí ç ãåùñãßá êáé ç êôçíïôñïößá. ÓéãÜ óéãÜ
áíáðôý÷èçêå ç ëéèïôå÷íßá, ç ìåôáëëïõñãßá êáé Üëëïé êëÜäïé. ÌåôÜ ôá ìÝóá ôïõ 15ïõ
áé. ð.×. áíáðôý÷èçêáí ç íáõôéëßá êáé ôï åìðüñéï. Ïé Ìõêçíáßïé åîáðëþíïíôáé óôç
Ìåóüãåéï, ìåñéêÝò öïñÝò ìå âßáéï ôñüðï, üðùò äåß÷íåé ç éóôïñßá ôïõ Ôñùéêïý ðïëÝìïõ.
3. Áðü ðïéá óôïé÷åßá ðñïóäéïñßæïõìå ôïí ðïëéôéóìü ôçò ìõêçíáúêÞò êïéíÞò;
ÐïëëÜ êïéíÜ óôïé÷åßá Ýíùíáí ôïõò ¸ëëçíåò ôçò ìõêçíáúêÞò åðï÷Þò. ÕðÞñ÷å êïéíÞ
ãëþóóá, ç ÃñáììéêÞ Â, êïéíÞ èñçóêåßá, êïéíÝò ðåðïéèÞóåéò ãéá ôç ìåôÜ èÜíáôï æùÞ,
áãÜðç ãéá ðüëåìï. ÕðÞñ÷å áêüìç ïìïéïìïñößá óôïõò èåóìïýò êáé óôçí êïéíùíéêÞ
ïñãÜíùóç. Ìðïñïýìå, ëïéðüí, íá ìéëÜìå ãéá ðïëéôéóìü ôçò ìõêçíáúêÞò êïéíÞò.
4. Ðïéá Þôáí ç êïéíùíéêÞ äéáóôñùìÜôùóç óôá ìõêçíáúêÜ ÷ñüíéá;
Ç êïéíùíéêÞ ïñãÜíùóç Þôáí ðõñáìéäïåéäÞò. Óôçí êïñõöÞ âñéóêüôáí ï âáóéëéÜò, ï
¢íáî. Êáôïéêïýóå óôï áíÜêôïñï. Ôï âáóéëéÜ õðçñåôïýóáí ïé áõëéêïß êáé ôï éåñáôåßï.
Ç ýðáéèñïò Þôáí ïñãáíùìÝíç óå äÞìïõò, ðïõ áðïôåëïýíôáí áðü ãåùñãïýò,
êôçíïôñüöïõò, áëëÜ êáé Üëëåò åéäéêüôçôåò. Óôç âÜóç ôçò ðõñáìßäáò âñßóêïíôáí ïé
äïýëïé.
5. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç ÃñáììéêÞ ãñáöÞ Â;
Äåßãìáôá ôçò ÃñáììéêÞò  âñÝèçêáí óôçí Êíùóü. ÐïëëÝò ðÞëéíåò ðéíáêßäåò âñÝèçêáí
êáé óôçí Ðýëï. Ç ÃñáììéêÞ Â áðïêñõðôïãñáöÞèçêå ôï 1952 áðü ôïõò ÌÜéêë ÂÝíôñéò
êáé Ôæïí ÔóÜíôãïõéê. Ðñüêåéôáé ãéá åëëçíéêÞ óõëëáâéêÞ ãñáöÞ, üðïõ êÜèå óýìâïëï
ðáñéóôÜ óõëëáâÞ. Ùò ðñïò ôçí ðñïÝëåõóç ôçò ÃñáììéêÞò Â, õðÜñ÷ïõí äýï áðüøåéò:
á) üôé ãåííÞèçêå óôçí çðåéñùôéêÞ ÅëëÜäá, â) üôé ðñïÞëèå áðü ôç ÃñáììéêÞ Á. Ôá
êåßìåíá ìáò äßíïõí ðïëëÝò ðëçñïöïñßåò ãéá ôç æùÞ ôùí Ìõêçíáßùí. ÅðåéäÞ Þôáí
ðÜíôùò äýóêïëç ãñáöÞ, ôç ÷åéñßæïíôáí åéäéêåõìÝíïé ãñáöåßò ôùí áíáêôüñùí.
6. ÁíáöÝñåôå ðéèáíïýò ëüãïõò ôçò ðáñáêìÞò ôïõ ìõêçíáúêïý êüóìïõ.
Ãýñù óôï 1200 ð.×. ï ìõêçíáúêüò ðïëéôéóìüò êáôáóôñÝöåôáé, ç ÃñáììéêÞ Â
åîáöáíßæåôáé. ¢ëëïé õðïóôçñßæïõí ùò áéôßá ôçí êÜèïäï ôùí ÄùñéÝùí, Üëëïé ôéò
åóùôåñéêÝò áíáôáñá÷Ýò êáé Üëëïé ôéò ìåôáêéíÞóåéò ôùí «ëáþí ôçò èÜëáóóáò». ºóùò
ç ðôþóç íá ïöåéëüôáí óôï óõíäõáóìü ôùí ôñéþí ðáñáãüíôùí.
48
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 48
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
49
6. ÌÕÊÇÍÁÚÊÇ ÈÑÇÓÊÅÉÁ ÊÁÉ ÔÅ×ÍÇ
Ðåñßëçøç
ÌåôÜ áðü ôçí áðïêñõðôïãñÜöçóç ôçò ÃñáììéêÞò  äéáðéóôþèçêå üôé åìöáíßæïíôáé
ïé Ïëýìðéïé èåïß (ï Äßáò, ç ¹ñá, ï Ðïóåéäþíáò, ç ¢ñôåìéò, ï ¢ñçò, ï Äéüíõóïò) åêôüò
áðü ôïí Áðüëëùíá. Óðïõäáßá èåüôçôá åßíáé ç «Ðüôíéá» (= óåâÜóìéá), óôçí ïðïßá
ðñïóöÝñïíôáí ðñüâáôá, ìÝëé ê.Ü. áãáèÜ.
ÕðÞñ÷å éåñáôéêÞ ôÜîç, áí êáé ç ëáôñåßá äéåîÜãïíôáí óå ìéêñÜ éåñÜ.
Ç ôÝ÷íç áðç÷åß Ýíôïíåò ìéíùéêÝò åðéäñÜóåéò. ×áñáêôçñéóôéêÜ äåßãìáôá
áñ÷éôåêôïíéêÞò åßíáé ôá áíÜêôïñá êáé ïé èïëùôïß ôÜöïé.
Ôá áíÜêôïñá ÷ôßæïíôáé óå ëüöïõò êáé ï÷õñþíïíôáé ìå éó÷õñÜ êáé ìåãÜëá ôåß÷ç
(êõêëþðåéá) óýìöùíá ìå ôïí ôýðï ôïõ ìåãÜñïõ: äéáèÝôïõí ðñïèÜëáìï ðïõ âëÝðåé
óôçí áõëÞ, åíþ óôï êåíôñéêü äùìÜôéï êõñéáñ÷åß ç êõêëéêÞ åóôßá, ðïõ âñßóêåôáé óôï
êÝíôñï. Ôñéãýñù âñßóêïíôáé äåõôåñåýïõóåò êáôïéêßåò.
Áñ÷éêÜ ïé íåêñïß ôïðïèåôïýíôáé óå ëáêêïåéäåßò ôÜöïõò óôïõò ïðïßïõò
ôïðïèåôïýíôáé ëßèéíåò ðëÜêåò (åðéôýìâéåò ðëÜêåò) ìå ðïëåìéêÝò ê.Ü. óêçíÝò. Áñãüôåñá
÷ôßæïíôáé ôåñÜóôéïé èïëùôïß ôÜöïé, ðïõ áðïôåëïýíôáé áðü ìáêñý õðÝñãåéï äéÜäñïìï ðïõ
ïäçãåß óå èïëùôü êôßóìá. ÁõôÜ êáëýðôïíôáí ìå ÷þìá ìåôÜ ôçí ôáöÞ.
Ôá áíÜêôïñá äéáêïóìïýíôáé ìå ôïé÷ïãñáößåò. ÐïëëÜ áããåßá Ý÷ïõí åðßóçò
äéáêïóìçèåß ðáñáóôÜóåéò áíèñþðùí, æþùí ê.Ü.
Óðïõäáßá åßíáé ôá êïóìÞìáôá áðü ÷ñõóü, áóÞìé ê.Ü. õëéêÜ. ÐïëëÜ áðåéêïíßæïõí
ðïëåìéêÝò óêçíÝò. ÂñÝèçêáí áêüìç ÷ñõóÜ êýðåëëá, îßöç, ÷ñõóÝò ìÜóêåò íåêñþí
âáóéëéÜäùí ê.Ü.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
ÌåôÜ ôçí áðïêñõðôïãñÜöçóç ôçò ÃñáììéêÞò ãñáöÞò Â
• ¸ãéíáí êáôávïçôÝò ïé äéáöïñÝò áíÜìåóá óôç ìéíùéêÞ êáé ìõêçíáúêÞ èñçóêåßá
• ÖÜíçêå ðùò üëïé ó÷åäüí ïé Ïëýìðéïé èåïß õðÜñ÷ïõí áðü ôç ìõêçíáúêÞ åðï÷Þ
Ïé Ìõêçíáßïé áóêïýóáí ôç ëáôñåßá óå ìéêñÜ éåñÜ
Ôá ìõêçíáúêÜ áíÜêôïñá
• ×ôßæïíôáé óå ëüöïõò êáé öÝñïõí éó÷õñÞ ï÷ýñùóç
• Åßíáé ÷ôéóìÝíá óôïí ôýðï ôïõ ìåãÜñïõ
Ïé ôÜöïé ôùí Ìõêçíáßùí áëëÜæïõí ìïñöÞ
• Áñ÷éêÜ åðéêñáôïýí ïé ëáêêïåéäåßò
• Áñãüôåñá ÷ôßæïíôáé èïëùôïß ôÜöïé
Ç ìéíùéêÞ ÊñÞôç áóêåß ìåãÜëç åðéññïÞ
• Óôïí ôïìÝá ôùí ôïé÷ïãñáöéþí
• Óôïí ôïìÝá ôçò êåñáìåéêÞò
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 49
Éäéáßôåñá áíåðôõãìÝíç åßíáé ç ìåôáëëïôå÷íßá
• ÊïóìÞìáôá
• Êýðåëëá ê.Ü. óêåýç
• ×ñõóÝò íåêñéêÝò ðñïóùðßäåò
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
Êõêëþðåéá ôåß÷ç
¸ôóé ïíïìÜæïíôáé ïé éó÷õñÝò ï÷õñþóåéò ôùí ìõêçíáúêþí áíáêôüñùí. Ôá ðéï
ãíùóôÜ åßíáé ôá ôåß÷ç ôçò Ôßñõíèáò, ôá ïðïßá åßíáé ôüóï ìåãÜëá, þóôå Ýëåãáí ðùò
ôá Ý÷ôéóáí Êýêëùðåò. Ôá ôåß÷ç áõôÜ öáíåñþíïõí ôïí ðïëåìéêü ÷áñáêôÞñá ôïõ
ìõêçíáúêïý êüóìïõ êáèþò êáé ôç ñïðÞ ôùí Ìõêçíáßùí ðñïò ôï ìíçìåéáêü. Åß÷áí
÷ôéóôåß ðïëý ðñïóåêôéêÜ. Áêüìç êáé óÞìåñá ôá êåíÜ áíÜìåóá óôéò ðÝôñåò åßíáé
áðåéñïåëÜ÷éóôá.
ÌÝãáñï
Ôýðïò ïéêïäïìÞìáôïò ðïõ Ýöåñáí ôá åëëçíéêÜ öýëá áðü ôéò âüñåéåò ðáôñßäåò ôïõò.
Áíôßèåôá ìå ôïõò ÊñÞôåò, ïðïßïé ïñãÜíùíáí ôï óðßôé ãýñù áðü ìéá ìåãÜëç õðáßèñéá
áõëÞ, óôï ìÝãáñï ï ÷þñïò ïñãáíþíåôáé ãýñù áðü ôçí åóôßá, ç ïðïßá êáßåé óõíå÷þò,
ðñïóäßäïíôáò öùò êáé æåóôáóéÜ. Ï ôýðïò ôïõ ìåãÜñïõ åðÝæçóå êáé ìåôÜ ôçí êáôÜññåõóç
ôïõ ìõêçíáúêïý êüóìïõ, áðïôåëþíôáò ôï âáóéêü ôýðï ôùí êëáóéêþí íáþí.
ÐïëåìéêÝò óêçíÝò
¸íá âáóéêü ÷áñáêôçñéóôéêü ôïõ ìõêçíáúêïý êüóìïõ Þôáí ï ðïëåìéêüò ôïõ
÷áñáêôÞñáò. Äéáðíåüìåíïé áðü áñåéìÜíéï ðíåýìá, ïé åõãåíåßò ìÜ÷ïíôáí ãéá ôçí
ôéìÞ êáé ôá ëÜöõñá. Óçìáíôéêü Þôáí ôï ðïëåìéêü Üñìá, ôï ïðïßï ôïõò Ýäéíå õðåñï÷Þ
Ýíáíôé ôùí ðåæþí óôñáôéùôþí. Ðñïóôáóßá ôïõò ðñïóÝäéäå ç ìåãÜëç ðõñãïåéäÞò Þ
ïêôþó÷çìç áóðßäá, ç ïðïßá áðïôåëïýíôáí áðü óôñþìáôá âïäéíïý äÝñìáôïò. Ç
áóðßäá ìðïñïýóå íá óôçñé÷ôåß óôçí ðëÜôç, üôáí äåí ðïëåìïýóáí, ìå Ýíáí éìÜíôá,
ôïí ôåëáìþíá. Áñãüôåñá, ïé ìåãÜëåò áóðßäåò áíôéêáôáóôÜèçêáí áðü ìéêñüôåñåò.
Ïé ðïëåìéóôÝò Ýãéíáí ðéï åõêßíçôïé, ùóôüóï Ýðñåðå íá åíéó÷õèïýí ìå êñÜíç,
èþñáêåò êáé êíçìßäåò. Ôá êñÜíç Þôáí êáôáóêåõáóìÝíá áðü äüíôéá áãñéü÷ïéñïõ.
Ðïëåìïýóáí ìå ìåãÜëá äüñáôá ðïõ êáôÝëçãáí óå ïñåé÷Üëêéíåò áé÷ìÝò.
×ñõóÞ ìÜóêá
Óðïõäáßåò ðñïóùðßäåò âñÝèçêáí óå ëáêêïåéäåßò ôÜöïõò ôïõ ôïõ 16ïõ áé. ð.×. êáé
áíôáíáêëïýí áéãõðôéáêÝò åðéññïÝò.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Æåýò
ÂáóéëéÜò êáé ðáôÝñáò ôùí Ïëýìðéùí èåþí. Åß÷å ôï áíÜêôïñü ôïõ óôïí ¼ëõìðï.
Êáôáêåñáýíùíå üóïõò ðÞãáéíáí åíÜíôéá óôï èÝëçìÜ ôïõ. ÐÞñå ôçí åîïõóßá áðü
ôïí ðáôÝñá ôïõ Êñüíï.
50
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 50
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
51
¹ñá
Óýæõãïò ôïõ Äßá êáé ðñïóôÜôéäá ôïõ ãÜìïõ. ¹ôáí åðéêåöáëÞò ôùí ãõíáéêåßùí
èåïôÞôùí. ÊÝíôñá ëáôñåßáò ôçò óôá ìåôáãåíÝóôåñá ÷ñüíéá Þôáí ôá Çñáßá.
Ðïóåéäþíáò
¹ôáí áäåëöüò ôïõ Äßá. ÄéáöÝíôåõå ôéò èÜëáóóåò. Åß÷å óôçí åîïõóßá ôïõ ðëÞèïò
èáëÜóóéåò èåüôçôåò.
¢ñôåìéò
ÈåÜ ôçò ãïíéìüôçôáò êáé ôïõ êõíçãéïý. Óå ìåôáãåíÝóôåñá ÷ñüíéá åéêïíßæåôáé ìå
öáñÝôñá êáé âÝëç íá êõíçãÜåé óôï äÜóïò. ÐáñÜëëçëá Þôáí óåëçíéáêÞ èåÜ êáé
äßäõìç áäåëöÞ ôïõ Áðüëëùíá.
¢ñçò
Èåüò ôïõ ðïëÝìïõ. ÄåäïìÝíïõ ôïõ ðïëåìéêïý ÷áñáêôÞñá ôùí Ìõêçíáßùí ï èåüò
áõôüò Þôáí ï ðéï êïíôéíüò óôï ìõêçíáúêü êüóìï.
Äéüíõóïò
Èåüò ôïõ êñáóéïý êáé ôçò ìÝèçò. Öáßíåôáé ðùò Þñèå áðü ôï âïññÜ, ßóùò áðü ôç
ÈñÜêç. Óôá éóôïñéêÜ ÷ñüíéá äéçãïýíôáí ðïëëÝò ðåñéðÝôåéåò ãé’ áõôüí. ¹ôáí
éäéáßôåñá äçìïöéëÞò.
Ðüôíéá èçñþí
Ç êõñßá ôùí áãñéìéþí Þôáí óçìáíôéêÞ ìõêçíáúêÞ èåüôçôá. Áíôéðñïóþðåõå ôéò
äõíÜìåéò ôçò öýóçò ðïõ äåí ìðïñïýí íá äáìáóôïýí. ÌÝñïò ôùí éäéïôÞôùí ôçò
ìåôáâéâÜóôçêå áñãüôåñá óôçí ¢ñôåìç.
Áðüëëùíáò
Èåüò ôïõ öùôüò êáé ôùí êáëþí ôå÷íþí. Ç âüñåéá êáôáãùãÞ ôïõ öáßíåôáé áðü ôç
ìïñöÞ ìå ôçí ïðïßá ðáñéóôÜíïíôáí áëëÜ êáé ìå ìýèïõò ðïõ ôïí óõíÝäåáí ìå ôç
÷þñá ôùí Õðåñâïñåßùí. ¹ôáí äßäõìïò áäåëöüò ôçò ¢ñôåìçò.
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Äýï ôå÷íßôåò óõæçôïýí ãéá ôç äïõëåéÜ ôïõò óå Ýíá ìõêçíáúêü áíÜêôïñï.
ÄçìéïõñãÞóôå Ýíá äéÜëïãï.
Ï ðáñáêÜôù äéÜëïãïò äéáäñáìáôßæåôáé áíÜìåóá óôïí áñ÷éïéêïäüìï êáé óôïí
áããåéïðëÜóôç, ðïõ åßíáé êáé æùãñÜöïò ôùí áíáêôüñùí. Ï áñ÷ïéêïäüìïò Ý÷åé êáëÝóåé
ôïí áããåéïðëÜóôç, ãéá íá óõæçôÞóïõí ãéá ìéá íÝá áßèïõóá ðïõ èá êáôáóêåõáóôåß.
ÁããåéïðëÜóôçò: ÊáëçìÝñá, ößëå ìïõ. Ðåò ìïõ, óå ðáñáêáëþ, ðïéïò ï ëüãïò ðïõ ìå
öþíáîåò ôüóï ðñùß, ðñéí áêüìç ï äïîáóìÝíïò Þëéïò æåóôÜíåé êáé öùôßóåé ìå ôéò
áêôßíåò ôïõ ôç ãç ìáò;
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 51
Áñ÷éïéêïäüìïò: ÊáëçìÝñá êáé óå óÝíá. ÆÞôçóá íá óå äù ãéá íá ìéëÞóïõìå ãéá ôçí
êáéíïýñéá áßèïõóá õðïäï÷Þò ðïõ èá ÷ôéóôåß óôçí Üêñç ôïõ íüôéïõ âñÜ÷ïõ, ýóôåñá
áðü áðüöáóç ôïõ âáóéëéÜ ìáò.
ÁããåéïðëÜóôçò: Ùñáßá, èá ðñÝðåé íá äïýìå óå ðïéá óçìåßá èá ìðïõí ôá ìåãÜëá áããåßá
ðïõ èá êáôáóêåõÜóù áëëÜ êáé ðïéá óçìåßá ôïõ ôïß÷ïõ èá æùãñáößóù. ÁëÞèåéá,
Ý÷åéò õðïëïãßóåé ðùò èá ÷ôéóôåß ç áßèïõóá, ôï ìÝãåèïò ôçò; Ãéáôß âëÝðù üôé ç
äïõëåéÜ óïõ äåí åßíáé åýêïëç.
Áñ÷éïéêïäüìïò: Ìç âéÜæåóáé, ößëå ìïõ, èá óïõ ôá åîçãÞóù üëá. Áñ÷éêÜ èá ÷ñåéáóôþ
óùóôÜ ëáîåõìÝíåò ðÝôñåò.
ÁããåïðëÜóôçò: ÁõôÞ åßíáé ìéá äýóêïëç äïõëåéÜ.
ÁããåéïðëÜóôçò: Ôï îÝñù, åõôõ÷þò üìùò Ý÷ù Ýìðåéñïõò ëéèïîüïõò. Ïé ðÝôñåò Ýñ÷ïíôáé
ìå õðïæýãéá êáé óôïéâÜæïíôáé óôï ìÝñïò üðïõ èá åñãáóôïýìå. Ç áßèïõóá èá Ý÷åé
ó÷Þìá ó÷åäüí ïñèïãþíéï. ÂëÝðåéò, ðñÝðåé íá áêïëïõèÞóù óå êÜðïéá óçìåßá
ôç öõóéêÞ êáôåýèõíóç ôïõ âñÜ÷ïõ. Èá Ý÷åé äýï ìåãÜëá ðáñÜèõñá, íïôéïáíáôïëéêÜ
êáé íïôéïäõôéêÜ, åíþ íüôéá, ðÜíù óôï öñýäé ôïõ âñÜ÷ïõ, èá öôéÜîù Ýíá ùñáßï
ðÝôñéíï ìðáëêüíé ìå ìéá ùñáßá êñÞíç áðü üóôñáêá, êáé áõôÞ ðÝôñéíç.
ÁããåéïðëÜóôçò: Ùñáßá, ðåò ìïõ üìùò, âëÝðù íá õðÜñ÷åé ìéá ðçãÞ óôï óçìåßï åêåßíï.
Äåí õðÜñ÷åé öüâïò ãéá ôç óôáèåñüôçôá ôïõ êôéñßïõ;
Áñ÷éïéêïäüìïò: ¼÷é, ãéáôß èá áðïìáêñýíïõìå ôï íåñü ìå ðÞëéíïõò óùëÞíåò ýäñåõóçò.
ÓêÝöôçêá, ìÜëéóôá, ôï íåñü áõôü íá ó÷çìáôßæåé Ýíá üìïñöï óõíôñéâÜíé ðñéí
ó÷çìáôßóåé Ýíá ìéêñü êáôáññÜ÷ôç, ùò ôéò ñßæåò ôïõ ëüöïõ. ÅðéðëÝïí, ç âÜóç ôïõ
êôéñßïõ èá åßíáé âáèéÜ èåìåëéùìÝíç óôï âñÜ÷ï. Èá ÷ñçóéìïðïéÞóïõìå êáé óôñþìáôá
Üñãéëïõ, ãéá íá åßíáé ðéï óôáèåñü ôï ðÜôùìá.
ÁããåéïðëÜóôçò: Èá ÷ñåéáóôþ, üìùò, åéäéêü áñãéëïý÷ï êïíßáìá, áðü ôï ïðïßï èá öôéá÷ôåß
ôï åéäéêü åðß÷ñéóìá óôïõò ôïß÷ïõò ãéá ôéò ôïé÷ïãñáößåò.
Áñ÷éïéêïäüìïò: Ìçí áíçóõ÷åßò, üëá èá åßíáé Ýôïéìá åßíáé óôçí þñá ôïõò. Ç áßèïõóá
ðñÝðåé íá åßíáé Ýôïéìç ôçí áíáôïëÞ ôçò ìåãáëýôåñçò ìÝñáò ôïõ ÷ñüíïõ.
ÁããåéïðëÜóôçò: ÓêÝöôïìáé íá ôïðïèåôÞóù ôÝóóåñéò ìåãÜëïõò áìöïñåßò óôá ðáñÜèõñá,
äýï óôï êáèÝíá.
Áñ÷éïéêïäüìïò: Ùñáßá.
ÁããåéïðëÜóôçò: ÓêÝöôïìáé íá ôïõò äéáêïóìÞóù ìå ðáñáóôÜóåéò áðü ôï èáëÜóóéï
êüóìï. Ôá äýï áããåßá èá ðáñéóôÜíïõí èáëÜóóéá æþá: ÷ôáðüäéá, üóôñáêá,
éððüêáìðïõò êáé Üëëá èáëÜóóéá æþá. Óôá Üëëá äýï èáëÜóóéåò èåüôçôåò èá
ðáñéóôÜíïíôáé óå üëç ôïõò ôç äüîá. Èá ÷ñçóéìïðïéÞóù ôï ëáìðåñü ãáëÜæéï óå
óõíäõáóìü ìå ãÞéíåò êáöåôéÝò áðï÷ñþóåéò. Ôá áããåßá èá Ý÷ïõí áðü äýï ìáêñéÝò
ëáâÝò. Óå áõôÝò èá ðáñéóôÜíïíôáé ãïñãüíåò, èá äéáèÝôïõí êáé ìáêñý ëáéìü, åíþ
èá óôÝêïíôáé óå ðÝôñéíåò âÜóåéò ðïõ èá êáôáëÞãïõí óå ëåïíôïðüäáñï.
Áñ÷éïéêïäüìïò: Óôïí áíáôïëéêü ôïß÷ï èá êáôáóêåõáóôåß ìéá ó÷éóìÞ, þóôå ïé áêôßíåò ôïõ
Þëéïõ êáôÜ ôçí áíáôïëÞ ôïõ èåñéíïý çëéïóôáóßïõ íá öùôßæïõí áðÝíáíôé ôï âáóéëéÜ
êáé ôç âáóßëéóóá.
52
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 52
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
53
ÁããåéïðëÜóôçò: ÓêÝöôïìáé óå åêåßíï ôï óçìåßï íá æùãñáößóù ôï âáóéëéÜ êáé ôç
âáóßëéóóá íá êÜèïíôáé óå äýï øçëïýò èñüíïõò. ÁñéóôåñÜ êáé äåîéÜ èá õðÜñ÷ïõí
óêçíÝò ìÜ÷çò êáé óêçíÝò êõíçãéïý. Áðü ôç ìéá êáé ôçí Üëëç ðëåõñÜ ôçò åéóüäïõ
èá öôéÜîù ìå Ýíôïíï êüêêéíï ÷ñþìá äýï ëéïíôÜñéá ðïõ èá óôÝêïíôáé óôá ðßóù
ðüäéá.
Áñ÷éïéêïäüìïò: Ç êáôáóêåõÞ ôçò áßèïõóáò èá áñ÷ßóåé óå ôñåéò çìÝñåò. ÐñÝðåé êáé
åóý íá åôïéìÜóåéò óéãÜ óéãÜ ôá äéêÜ óïõ äçìéïõñãÞìáôá.
ÁããåéïðëÜóôçò: Ùñáßá, öåýãù ëïéðüí êáé åý÷ïìáé ç ìÝñá íá ðñáãìáôïðïéÞóåé üóá
åðéèõìåßò ãéá åóÝíá êáé ôïí Üñ÷ïíôÜ ìáò.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç ìõêçíáúêÞ èñçóêåßá;
ÌåôÜ áðü ôçí áðïêñõðôïãñÜöçóç ôçò ÃñáììéêÞò  äéáðéóôþèçêå üôé åìöáíßæïíôáé
ïé Ïëýìðéïé èåïß, åêôüò áðü ôïí Áðüëëùíá. Óðïõäáßá èåüôçôá åßíáé êáé ç «Ðüôíéá»
(= óåâÜóìéá), óôçí ïðïßá ðñïóöÝñïõí ðñüâáôá, ìÝëé ê.Ü. áãáèÜ.
ÕðÞñ÷å éåñáôéêÞ ôÜîç, áí êáé ç ëáôñåßá äéåîÜãïíôáí óå ìéêñÜ éåñÜ.
ÓÕÍÏØÇ ÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
Ðåñßëçøç
ÊáôÜ ôçí Åðï÷Þ ôïõ ×áëêïý ôï Áéãáßï Ýãéíå ãÝöõñá éäåþí êáé áãáèþí. Óðïõäáßïé
åëëçíéêïß ðïëéôéóìïß Þôáí ï êõêëáäéêüò, ï ìéíùéêüò, ï ìõêçíáúêüò. Ïé
áëëçëåðéäñÜóåéò áíÜìåóá óå áõôïýò ôïõò ðïëéôéóìïýò áðïôåëïýí ôéò ñßæåò ôïõ
êëáóéêïý åëëçíéêïý ðïëéôéóìïý.
ÁÓÊÇÓÇ ÁÕÔÏÁÎÉÏËÏÃÇÓÇÓ
ÓõíäÝóôå ìå ìéá ãñáììÞ ôéò ëÝîåéò ðïõ Ý÷ïõí ó÷Ýóç ìåôáîý ôïõò
1. ÊõêëÜäåò á. Ìõêçíáßïò çãÝôçò
2. ÃñáììéêÞ Â â. ôåß÷ç
3. Âáóéëéêïß ôÜöïé ã. ìõêçíáúêü áíÜêôïñï
4. ¢íáî ä. ÖõëáêùðÞ
5. Êíùóüò å. ÌõêÞíåò
6. Êõêëþðåéá óô. ¢ñèïõñ ¸âáíò
7. ÌÝãáñï æ. ÌÜéêë ÂÝíôñéò
ÁðÜíô çóç:
1ä, 2æ, 3å, 4á, 5óô, 6â, 7ã
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 53
ÁÓÊÇÓÅÉÓ ÄÅÕÔÅÑÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1. Óõìðëçñþóôå ôá ïíüìáôá óôç óôÞëç ÏÍÏÌÁ
2. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò âÜëôå Ýíá × óôçí áíôßóôïé÷ç óôÞëç, áíÜëïãá áí
ôéò èåùñåßôå óùóôÝò Þ ëáíèáóìÝíåò
ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
1. Ïé ÓïõìÝñéïé åßíáé óßãïõñá éíäïåõñùðáúêüò ëáüò,
óõããåíåßò ìå ôïõò ÉíäïÜñéïõò êáé ôïõò Áóóýñéïõò.
2. Ïé ÓïõìÝñéïé áíáêÜëõøáí ôïí ôñï÷ü.
3. Ïé Âáâõëþíéïé äéáêñßèçêáí åëÜ÷éóôá óôïí ôïìÝá
ôùí ãñáììÜôùí.
4. Ïé Áóóýñéïé ôçò Â. Ìåóïðïôáìßáò áíÝäåéîáí
ùò êÝíôñï ôç Íéíåõß.
5. Êïñõöáßá ðåñßïäïò ãéá ôçí Áßãõðôï Þôáí
ôï ÌÝóï Âáóßëåéï.
6. ÓçìáíôéêÞ Þôáí ç óõìâïëÞ ôùí Áéãõðôßùí
óôïí ôïìÝá ôçò ãåùðïíéêÞò.
54
ÐÑÏÔÁÓÇ ÏÍÏÌÁ
1. Âáâõëþíéïò âáóéëéÜò. Ôï üíïìÜ ôïõ öÝñåé ï
áñ÷áéüôåñïò ãñáðôüò íïìéêüò êþäéêáò.
2. Èåüò ôçò Áéãýðôïõ, ðñïóùðïðïßçóç ôïõ ¹ëéïõ.
3. ÈåÜ ôçò Áéãýðôïõ, õðåýèõíç ãéá ôç ãïíéìüôçôá.
4. ÇãÝôçò ôùí Åâñáßùí ôçò Áéãýðôïõ.
5. Âñåôáíüò áñ÷áéïëüãïò ðïõ áíÝóêáøå ôçí Êíùóü.
6. ¢ããëïò áñ÷éôÝêôïíáò. ÊáôÜöåñå ìå ôç âïÞèåéá
åíüò Üëëïõ ¢ããëïõ íá áðïêñõðôïãñáöÞóåé ôç
ÃñáììéêÞ ãñáöÞ Â.
7. Óðïõäáßïò Ãåñìáíüò åñáóéôÝ÷íçò áñ÷áéïëüãïò.
¸êáíå óðïõäáßåò áíáóêáöÝò óôéò ÌõêÞíåò êáé
óôçí Ôñïßá.
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:31 Page 54
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
55
7. Ïé Åâñáßïé åãêáôáóôÜèçêáí ôï 2700 ð.×.
óôç ãç ×áíáÜí.
9. ¸íáò áðü ôïõò éó÷õñïýò çãÝôåò ôùí Åâñáßùí
Þôáí ï Óïëïìþíôáò.
10. Ïé ÊõêëÜäåò áíáäåß÷ôçêáí óå êÝíôñï ðïëéôéóìïý
êáôÜ ôçí 3ç êáé 2ç ÷éëéåôßá ð.×.
11. ÏñéóìÝíïé ïéêéóìïß ãýñù óôï 3000 ð.×.
ï÷õñþíïíôáé óôéò ÊõêëÜäåò.
12. Ï ðéï óçìáíôéêüò ïéêéóìüò åßíáé ôï ÁêñùôÞñé (ÈÞñá).
13. Äåí Ý÷ïõí âñåèåß ìåôáëëéêÜ áããåßá êõêëáäéêÞò
ðñïÝëåõóçò.
14. Ç ÊñÞôç êáôáêôÞèçêå ìüëéò ôï 2200 ð.×.
15.Ï ðïëéôéóìüò ôùí Êñçôþí ôçò Åðï÷Þò ôïõ ×áëêïý
ïíïìÜóôçêå ìéíùéêüò áðü ôï Ìéíþôáõñï.
16.Åêôüò áðü ôá áíÜêôïñá, óôçí ÊñÞôç õðÞñ÷áí
êáé ôïðéêÜ êÝíôñá åîïõóßáò.
17.Ôá ðñþôá áíÜêôïñá éäñýïíôáé Þäç áðü ôï 1700 ð.×.
18.Ç ÃñáììéêÞ ãñáöÞ Á Þôáí óõëëáâéêÞ.
19.Ïé ÊñÞôåò Þôáí óðïõäáßïé íáõôéêïß.
20.ÕðÜñ÷ïõí äéÜöïñåò ðçãÝò ðïõ ìáò ðëçñïöïñïýí
ãéá ôï ìéíùéêü ðïëéôéóìü.
21. Ôá äÝíôñá åß÷áí ìéêñÞ óçìáóßá óôç ìéíùéêÞ ëáôñåßá.
22. Ôá Ýñãá ôùí Ìéíùéôþí ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü ðñùôïôõðßá.
23.Ïé Ìõêçíáßïé áñ÷éêÜ ÷ôßæïõí áíÜêôïñá ÷ùñßò ï÷õñþóåéò.
24.Ïé Ìõêçíáßïé Þñèáí óå åðáöÞ ìå ôïõò ÊñÞôåò ôï 1450 ð.×.,
ïðüôå êáé êáôÝëáâáí ôï íçóß.
25.Ç ÃñáììéêÞ ãñáöÞ Â åßíáé åëëçíéêÞ.
26.Ìüíï ïé ãñáöåßò ôùí áíáêôüñùí ãíþñéæáí
ôï ÷åéñéóìü ôçò ÃñáììéêÞò Â.
27.Áñ÷éêÜ, ïé Ìõêçíáßïé ôïðïèåôïýí ôïõò íåêñïýò
óå âáèìéäùôÝò ðõñáìßäåò, åðçñåáóìÝíïé
áðü ôïõò Áéãõðôßïõò.
28.Áñãüôåñá ïé Ìõêçíáßïé, êáôÜ ôï ðáñÜäåéãìá
ôùí Áéãõðôßùí, áíåãåßñïõí èïëùôïýò ôÜöïõò.
29. ¸÷ïõí áíáêáëõöèåß êáé ÷ñõóÝò íåêñéêÝò
ðñïóùðßäåò âáóéëéÜäùí.
30.Ïé Ìõêçíáßïé áãáðïýóáí ôéò ðïëåìéêÝò óêçíÝò.
02s.qxp 6/8/2008 9:32 Page 55
3. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ
1. Ç ãñáöÞ ôïõ ÓïõìÝñéùí Þôáí ..........
2. ÊáôÜ ôçí 3ç ÷éëéåôßá ïé ÓïõìÝñéïé áíáìåß÷èçêáí ìå .......... ëáïýò.
3. Ç Áßãõðôïò äéïéêïýíôáí áðü ôïõò ............
4. ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôïõ ............ áêïëïõèÞèçêå åðåêôáôéêÞ ðïëéôéêÞ.
5. Ïé áñ÷áßïé ¸ëëçíåò ïíüìáæáí ôçí Áßãõðôï .........
6. Áðü ôçí ........... ïé Áéãýðôéïé ðñïìçèåýïíôáé îõëåßá.
7. Óôï ............ õðÞñ÷å Üöèïíï êõíÞãé.
8. Ïé Öáñáþ ÷ôßæïõí ôïõò ôÜöïõò ôïõò óôçí ..............., ðïõ âñßóêåôáé êïíôÜ óôç
ÈÞâá.
9. Ç ãñáöÞ ôùí Áéãõðôßùí Þôáí .............
10. Ç ÅâñáúêÞ Âßâëïò (ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç) åßíáé ïõóéáóôéêÜ .......
11. Ïé Åâñáßïé åßíáé ï ðñþôïò ............ ëáüò ôçò éóôïñßáò.
12. Ôá áéãáéïðåëáãßôéêá êáñÜâéá ìåôÝöåñáí ü÷é ìüíï åìðïñåýìáôá áëëÜ êáé
...........
13. ÌåôÜ ôï 1450 ð.×. óôéò ÊõêëÜäåò êõñéáñ÷ïýí ïé ............
14. Ôá ðÞëéíá áããåßá äéáêïóìïýíôáé ìå ............ ó÷Ýäéá.
15. Ï êñçôéêüò ðïëéôéóìüò Ýöôáóå óå áêìÞ ôçí ........
16. Ôá ìéíùéêÜ áíÜêôïñá åßíáé .......
17. ÄéÜöïñåò ................ êáé ................ áóêïýóáí Ýëåã÷ï êáôÜ ôüðïõò ãéá
ëïãáñéáóìü ôùí ..................
18. Óçìáíôéêü ìéíùéêü áíÜêôïñï Þôáí ............
19. Ïé ÊñÞôåò íáõôéêïß êõñéáñ÷ïýí ...........
20. Ôï áíÜêôïñï .............. êáôáóôñÝöåôáé ïñéóôéêÜ ôï 1370 ð.×.
4. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ
1. Ïé Ìéíùßôåò äéáêñßèçêáí éäéáßôåñá óôïí ôïìÝá ôçò .........
2. Ïé ôïé÷ïãñáößåò ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü ............... èÝìáôá.
3. ÄéÜóçìá åßíáé ôá ........... áããåßá.
4. Ïé ãõíáßêåò åß÷áí ................ èÝóç óôç ìéíùéêÞ êïéíùíßá.
5. Ôá áããåßá ðïõ åß÷áí ôç ìïñöÞ êåöáëéþí æþùí ïíïìÜæïíôáé ............
6. Ï ìõêçíáúêüò ðïëéôéóìüò Üíèéóå ôçí ðåñßïäï ........
7. Ïé Ìõêçíáßïé åéóÞãáãáí ðïéêßëåò êáéíïôïìßåò áðü ôïõò ..........
8. Äåí îÝñïõìå ôçí ðñïÝëåõóç ôçò ...............
9. Ïé èïëùôïß ôÜöïé áðïôåëïýíôáí áðü ìáêñý ............. äéÜäñïìï.
10. Óðïõäáßïò èïëùôüò ôÜöïò åßíáé ï ................
56
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:32 Page 56
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
57
5. ÅðéëïãÞ ïñèÞò áðÜíôçóçò:
(Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò õðïãñáììßóåôå ôç óùóôÞ áðÜíôçóç)
1. Ïé ÓïõìÝñéïé åßíáé ï ðñþôïò ëáüò ðïõ áíÝðôõîå:
á) ôçí áëéåßá , â) ãåíéêÜ õøçëü ðïëéôéóìü, ã) ôç ãåùñãßá
2. Êõñéüôåñç ðüëç ôùí Óïõìåñßùí Þôáí ç:
á) Íéíåõß, â) Âáâõëþíá, ã) Ïõñ
3. Óçìáíôéêü âáâõëùíéáêü Ýñãï åßíáé ôï Ýðïò:
á) ÃéëãáìÝò, â) Ïõñïýê, ã) ×áìïõñáìðß
4. ÊïíôÜ óôç ÌÝìöéäá ïé Áéãýðôéïé ïéêïäïìïýí:
á) ðõñáìßäåò, â) íáïýò, ã) áíÜêôïñá
5. ÊáôÜ ôçí ðåñßïäï ôïõ ÌÝóïõ Âáóéëåßïõ ðñùôåýïõóá ãßíåôáé ç:
á) Çëéïýðïëç, â) ¢âõäïò, ã) ÈÞâá
6. Ðñùôåýïõóá ôïõ ×åôôéêïý êñÜôïõò åßíáé ç:
á) Ìßëçôïò, â) ×áôôïýóá, ã) Ôåë-ÁìÜñíá
7. Ïé Á÷éãéÜâá óôá ÷åôôéêÜ êåßìåíá, ôáõôßæïíôáé ìå ôïõò:
á) Öïßíéêåò, â) Á÷áéïýò, ã) Ìéíùßôåò
8. Ïé Öïßíéêåò åðéíüçóáí áëöÜâçôï áðü:
á) öùíÞåíôá, â) öùíÞåíôá êáé 10 óýìöùíá, ã) 22 óýìöùíá
9. Áñ÷çãüò ôùí Åâñáßùí ðïõ äñáðÝôåõóáí áðü ôçí Áßãõðôï Þôáí ï:
á) ÌùõóÞò, â) Ááñüí, ã) Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ
10. Ðïëëïß Åâñáßïé ãýñù óôï 1500 ð.×. æïõí äïýëïé:
á) óôç Öïéíßêç, â) óôçí Áßãõðôï, ã) óôç Âáâõëþíá
11. Ïé Êõêëáäßôåò Ýãéíáí äéÜóçìïé ãéá ôçí êáôáóêåõÞ ìáñìÜñéíùí:
á) áããåßùí, â) íáþí, ã) åéäùëßùí
12. Ãýñù áðü ôá áíÜêôïñá ôùí Ìéíùéôþí áíáðôýóóïíôáé:
á) ïéêéóìïß, â) áãïñÝò, ã) ëáôñåõôéêÜ êÝíôñá
13. Ôï äéïéêçôéêü óýóôçìá ôçò ìéíùéêÞò ÊñÞôçò Þôáí:
á) áðïêåíôñùôéêü, â) äçìïêñáôéêü, ã) óõãêåíôñùôéêü
14. Ôá êáìáñáúêÜ áããåßá êáôáóêåõÜæïíôáí óôçí:
á) Êíùóü êáé óôá ÌÜëéá, â) Êíùóü êáé óôç Öáéóôü,
ã) ÆÜêñï êáé óôá ÌÜëéá
15. Ìõêçíáúêüò ïíïìÜóôçêå ï ðïëéôéóìüò ðïõ áíáðôý÷èçêå ìå êÝíôñï:
á) ôéò ÌõêÞíåò, â) ôçí Ôßñõíèá, ã) ôï ¢ñãïò
02s.qxp 6/8/2008 9:32 Page 57
16. Ïé ï÷õñþóåéò ôùí áêñïðüëåùí ïíïìÜæïíôáé:
á) ãéãÜíôéåò, â) êõêëþðåéåò, ã) âáóéëéêÝò
17. Ç ìõêçíáúêÞ áñ÷éôåêôïíéêÞ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü:
á) ìíçìåéáêüôçôá, â) ëéôüôçôá, ã) áñìïíßá
18. Ôá ìõêçíáúêÜ áíÜêôïñá åßíáé:
á) îýëéíá, â) ïéêïíïìéêÜ êáé ðïëéôéêÜ êÝíôñá, ã) ôñéþöïñá
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÁÓÊÇÓÅÙÍ ÄÅÕÔÅÑÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1ç ¢óêçóç
1. ×áìïõñáìðß, 2. ¢ìïí Ñá, 3. ºóéäá, 4. ÌùõóÞò, 5. ¢ñèïõñ ¸âáíò, 6. ÌÜéêë
ÂÝíôñéò, 7. Åññßêïò ÓëÞìáí
2ç ¢óêçóç
1Ë, 2Ó, 3Ë, 4Ó, 5Ó, 6Ë, 7Ë, 8Ë , 9Ó, 10Ó, 11Ë, 12Ó, 13Ë, 14Ë, 15Ë, 16Ó, 17Ë,
18Ó, 19Ó, 20Ë, 21Ë, 22Ó, 23Ë, 24Ë, 25Ó, 26Ó, 27Ë, 28Ë, 29Ó, 30Ó
3ç ¢óêçóç
1. óöçíïåéäÞò, 2. óçìéôéêïýò, 3. Öáñáþ, 4. ÍÝïõ Âáóéëåßïõ, 5. Äþñïí Íåßëïõ,
6.Ðáëáéóôßíç, 7. ÄÝëôá ôïõ Íåßëïõ, 8. ÊïéëÜäá ôùí ÂáóéëÝùí, 9. ôá éåñïãëõöéêÜ,
10. ç éóôïñßá ôùí Åâñáßùí (10ïò - 2ïò áé. ð.×.), 11. ìïíïèåúóôéêüò ëáüò, 12. éäÝåò,
ãíþóåéò, áíôéëÞøåéò, 13. Ìõêçíáßïé, 14. ãñáììéêÜ, 15. Åðï÷Þ ôïõ ×áëêïý, 16.
ðïëõþñïöá, 17. åðáýëåéò - êáôïéêßåò - ôùí áíáêôüñùí, 18. ç Öáéóôüò, 19. óôï
Áéãáßï, 20. ôçò Êíùóïý
4ç ¢óêçóç
1. ôÝ÷íçò, 2. öõóéïêñáôéêÜ, 3. êáìáñáúêÜ, 4. õøçëÞ, 5. ñõôÜ, 6. 1600 - 1100 ð.×.,
7. Ìéíùßôåò, 8. ÃñáììéêÞò ãñáöÞò Â, 9. õðÝñãåéï, 10. «èçóáõñüò ôïõ ÁôñÝá»
5ç ¢óêçóç
1â, 2ã, 3á, 4á, 5ã, 6â, 7â, 8ã, 9á, 10â, 11ã, 12á, 13ã, 14â, 15á, 16â, 17á, 18â
58
ÊÅÖÁËÁÉÏ B´ ÊÅÖÁËÁÉÏ B´
Ç åðï÷Þ Ç åðï÷Þ
ôïõ ÷áëêïý ôïõ ÷áëêïý
(3000 – 1100 ð.×.) (3000 – 1100 ð.×.)
02s.qxp 6/8/2008 9:32 Page 58
ÉÉ. ÉÓÔÏÑÉÊÏÉ ×ÑÏÍÏÉ
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´
Ï ÅËËÇÍÉÊÏÓ ÊÏÓÌÏÓ
ÁÐÏ ÔÏ 1100 ÙÓ ÔÏ 800 Ð.×.
Ðåñßëçøç
Ç êáôáóôñïöÞ ôïõ ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý äçìéïõñãåß óçìáíôéêÞ áíáóôÜôùóç
(1100 - 800 ð.×.). Ùóôüóï, ðñüêåéôáé ãéá óçìáíôéêÞ ðåñßïäï êáôÜ ôçí ïðïßá
ïëïêëçñþíïíôáé ôá âáóéêÜ óôïé÷åßá áðü ôá ïðïßá ðçãÜæåé ï êëáóéêüò ðïëéôéóìüò.
1. ÏÉ ÌÅÔÁÂÁÔÉÊÏÉ ×ÑÏÍÏÉ
Ðåñßëçøç
Ôá ÷ñüíéá áðü ôï 1100 - 950 ð.×. áðïôåëïýí ðåñßïäï Ýíôïíçò ïéêïíïìéêÞò êáé
êïéíùíéêÞò ïðéóèïäñüìçóçò. Ç ïéêïíïìßá áðïêôÜ ôïðéêÞ óçìáóßá, ç êåíôñéêÞ åîïõóßá
ó÷åäüí åîáöáíßæåôáé, åíþ áíáäåéêíýåôáé ç ôïðéêÞ ïìÜäá.
Ôï 12ï áé. ð.×. ïñéóôéêïðïéïýíôáé ç öõëåôéêÞ ãåùãñáößá ôïõ åëëáäéêïý ÷þñïõ êáé
ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôùí öõëþí. Ïé Äùñéåßò ìåôáêéíÞèçêáí áðü ôç íüôéá Ðßíäï ðñïò
ôçí Ðåëïðüííçóï. Áñãüôåñá Ýöôáóáí óôç ÌÞëï, óôç ÈÞñá êáé óôçí ÊñÞôç. Ïé
Èåóóáëïß ìåôáêéíÞèçêáí íüôéá óôç Èåóóáëßá. Ïé Âïéùôïß êáé ïé Áéïëåßò êÜôù áðü ôçí
ðßåóÞ ôïõò êéíÞèçêáí ðñïò ôï íüôï, ôï Á. Áéãáßï êáé ôç âüñåéá Ì. Áóßá. Ïé ºùíåò ôçò
Â. ÐåëïðïííÞóïõ êáôÝöõãáí óôçí ÁôôéêÞ, óôçí Åýâïéá êáé óôéò ÊõêëÜäåò.
ÂÜóç ôùí íÝùí êïéíïôÞôùí åßíáé ç öõëÞ. Óôçí êïñõöÞ âñßóêåôáé ï âáóéëéÜò, ï
59
03s.qxp 5/8/2008 8:50 Page 59
ïðïßïò åêëÝãåôáé áðü ôç óõíÝëåõóç ôùí ðïëåìéóôþí. ÂáóéêÞ áñìïäéüôçôá åßíáé ï
ðüëåìïò. Áñãüôåñá ï èåóìüò ãßíåôáé êëçñïíïìéêüò.
¹äç áðü ôï 12ï áé. ð.×. ïé öõëåôéêÝò áíáóôáôþóåéò, ç Ýëëåéøç ãçò êáé ç ïéêïíïìéêÞ
ïðéóèïäñüìçóç ïäÞãçóáí óå ìåôáíáóôåýóåéò ôùí öýëùí ïé ïðïßåò ôï 10ï áé.
ìåôáôñÜðçêáí óå êýìáôá áðïéêéóìïý (Ðñþôïò åëëçíéêüò áðïéêéóìüò).
á. Ïé Áéïëåßò ìåôáíÜóôåõóáí óôç ËÝóâï, óôçí ÔÝíåäï êáé óôéò âüñåéåò áêôÝò ôçò
Ì. Áóßáò ùò ôç Óìýñíç (Áéïëßäá).
â. Ïé ºùíåò Ýöôáóáí óôç ×ßï, óôç ÓÜìï êáé óôï êåíôñéêü êïììÜôé ôçò ìéêñáóéáôéêÞò
áêôÞò (Éùíßá).
ã. Ïé Äùñéåßò êáôáëáìâÜíïõí ôç Ñüäï, ôçí Êù êáé ôï íüôéï ôìÞìá ôçò ìéêñáóéáôéêÞò
ðáñáëßáò (ÄùñéêÞ åîÜðïëç).
Ïé ¸ëëçíåò ôùí áðïéêéþí ðñïïäåýïõí ïéêïíïìéêÜ êáé ðïëéôéóìéêÜ. ÅíäéáöÝñïíôáé
ãéá ôéò ñßæåò ôïõò. ¸ôóé óôü÷ïò ôùí ïìçñéêþí åðþí åßíáé ôï æùíôÜíåìá ôïõ Ôñùéêïý
ðïëÝìïõ êáé ôçò ìõêçíáúêÞò åðï÷Þò.
ÐïëëÜ óôïé÷åßá, éäéáßôåñá ðïëéôéêÜ, åßíáé óýã÷ñïíá ôçò åðï÷Þò ôùí åðþí: á. Ï
çãåìüíáò ïíïìÜæåôáé ÂáóéëéÜò, ü÷é ¢íáî· åßíáé ï ðáôñéáñ÷éêüò âáóéëéÜò ôçò ïìçñéêÞò
ðåñéüäïõ. â. Ïé âáóéëéÜäåò åßíáé ðïëõÜñéèìïé, åíþ ïé åðéäñïìÝò êáé ôá ðïëåìéêÜ
êáôïñèþìáôá áðïäåéêíýïõí ôçí áîßá ôïõò. ã. Êõñéáñ÷åß ç áíéóüôçôá, åíþ áêüìá êáé
ôï âáóéëéêü áîßùìá äåí åßíáé åîáóöáëéóìÝíï ãéá êáíÝíáí çãåìüíá.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ôá ÷ñüíéá 1100 - 950 ð.×. åßíáé ðåñßïäïò êñßóçò
• Ï ðëçèõóìüò ìåéþíåôáé ðïëý
• Ïðéóèï÷þñçóç ôçò ïéêïíïìéêÞò æùÞò
• ÅîáöÜíéóç êåíôñéêÞò åîïõóßáò
• ÂÜóç ôçò ïñãÜíùóçò ï ïßêïò, ç ïìÜäá
• ÌåôÜ ôï 950 ð.×. ç êáôÜóôáóç âåëôéþíåôáé
Äéáìïñöþíïíôáé ïñéóôéêÜ ôá åäÜöç ðïõ êáôÝ÷ïõí ôá åëëçíéêÜ öýëá
• Ïé Äùñéåßò êáôïéêïýí óôï íüôï êáé óå ïñéóìÝíåò áðü ôéò ÊõêëÜäåò
• Ïé Èåóóáëïß åãêáèßóôáíôáé óôç Èåóóáëßá
• Ïé Âïéùôïß óôç Âïéùôßá
• Ïé Áéïëåßò óôï Á. Áéãáßï êáé óôç Ì. Áóßá
• Ïé ºùíåò ôçò Â. ÐåëïðïííÞóïõ óôçí ÁôôéêÞ, Åýâïéá, ÊõêëÜäåò
• Äéáìïñöþíåôáé ôï öõëåôéêü êñÜôïò ìå áñ÷çãü ôï âáóéëéÜ
Áéôßåò Ðñþôïõ áðïéêéóìïý
• Óôåíüôçôá ÷þñïõ
• ÏéêïíïìéêÞ äõóðñáãßá
• Ãåíéêüôåñç áíáóöÜëåéá
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´
Ï Åëëçíéêüò Ï Åëëçíéêüò
êüóìïò êüóìïò
(1100 - 800 ð.×.) (1100 - 800 ð.×.)
60
03s.qxp 5/8/2008 8:50 Page 60
Óôçí ðåñéï÷Þ ôçò Ì. Áóßáò
• Ïé Áéïëåßò åãêáèßóôáíôáé óôç âüñåéá áêôÞ
• Ïé ºùíåò óôï êÝíôñï
• Ïé Äùñéåßò óôç íüôéá áêôÞ
ÊáôÜ ôçí åðï÷Þ áõôÞ (10ïò - 8ïò áé. ð.×.)
• Ïé ¸ëëçíåò åíäéáöÝñïíôáé ãéá ôï ðáñåëèüí ôïõò
• Ï âáóéëéÜò Ý÷åé ðåñéïñéóìÝíç åîïõóßá
• Ç åîïõóßá ôïõò óôçñßæåôáé óôéò åðéäñïìÝò êáé óôç äéáíïìÞ ôçò ëåßáò
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Äùñéåßò
Ôï ôåëåõôáßï åëëçíéêü öýëï ðïõ êáôÝâçêå óôçí ÅëëÜäá. ÊÜôù áðü ôçí ðßåóç
Üëëùí âüñåéùí ëáþí ðÝñáóáí óôçí Ðßíäï êáé áðü åêåß óôçí Ðåëïðüííçóï.
Ïñìçôéêïß êáé åîïðëéóìÝíïé ìå óéäåñÝíéá üðëá, óå ðïëëÝò ðåñéðôþóåéò õðÝôáîáí
ôïõò ðáëáéïýò êáôïßêïõò.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
61
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´
Ï Åëëçíéêüò Ï Åëëçíéêüò
êüóìïò êüóìïò
(1100 - 800 ð.×.) (1100 - 800 ð.×.)
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
1100 - 950 ð.×. Ç ÅëëÜäá óå êñßóç
12ïò áé. ð.×. Ðñþôïò åëëçíéêüò áðïéêéóìüò
12ïò áé. ð.×. ÌåôáêéíÞóåéò åëëçíéêþí öýëùí
03s.qxp 5/8/2008 8:50 Page 61
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Ç æùÞ óôçí ÅëëÜäá ìåôÜ ôçí ðôþóç ôïõ ìõêçíáúêïý êüóìïõ
Ïé ìíÞìåò ôïõ Èïõêõäßäç óõìðßðôïõí ìå ôçí éóôïñéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá ðïõ
óÞìåñá áðïäÝ÷åôáé ç åðéóôÞìç; (óåë. 37 ó÷. âéâëßïõ)
ÐñÜãìáôé, üóá ìáò áíáöÝñåé ï éóôïñéêüò ðåñéãñÜöïõí áíÜãëõöá ôçí êáôÜóôáóç ðïõ
åðéêñÜôçóå ìåôÜ ôï ôÝëïò ôçò êõñéáñ÷ßáò ôùí Ìõêçíáßùí. Äåí õðÞñ÷å ðëÝïí áóöÜëåéá,
ïýôå ïéêïíïìéêÞ ïýôå êïéíùíéêÞ. Ôá äùñéêÜ öýëá åßôå õðïäïýëùóáí ôïõò ðáëéüôåñïõò
êáôïßêïõò åßôå ôïõò áíÜãêáóáí íá ìåôáíáóôåýóïõí íïôéüôåñá. Ï Èïõêõäßäçò ìáò
ðåñéãñÜöåé ôç æïöåñÞ åéêüíá ôùí áíáôáñá÷þí åêåßíçò ôçò åðï÷Þò.
1. Ãéáôß åîáóèåíåß ç êåíôñéêÞ åîïõóßá ìåôÜ ôçí ðôþóç ôùí ìõêçíáúêþí
áíáêôüñùí;
á) Ç êåíôñéêÞ åîïõóßá (ï «¢íáî») âÜóéæå ôç äýíáìÞ ôçò óôéò éêáíüôçôåò ôïõ åíüò. Áõôüò
ïäçãïýóå ôïõò ðïëåìéóôÝò óå íßêåò, áëëÜ êáé ôï ëáü óôçí ðñáãìáôïðïßçóç ìåãÜëùí
Ýñãùí (ð.×. áðïîÞñáíóç ôçò ÊùðáÀäáò). Ôïõò áéþíåò ðïõ áêïëïýèçóáí ôçí êáôÜññåõóç
ôùí Ìõêçíáßùí ïé âáóéëéÜäåò ãßíïíôáé ðïëëïß êáé áíåîÜñôçôïé. ×Üíåôáé ç Ýííïéá ôçò
ìåãÜëçò åðéêñÜôåéáò. Ó’ áõôü âïçèÜåé êáé ç ãåùãñáöéêÞ äéáìüñöùóç ôçò ÅëëÜäáò, ç
ïðïßá åßíáé êáôÜ âÜóç ïñåéíÞ. â) Ïé íÝïé âáóéëéÜäåò äå äéáèÝôïõí óôáèåñÞ åîïõóßá, ãé’
áõôü êáé ç ó÷Ýóç ìåôáîý ôïõò åßíáé áíôáãùíéóôéêÞ. Ôï óýóôçìá áóöÜëåéáò êáé åõçìåñßáò
ôïõ ìõêçíáúêïý êüóìïõ êáôáññÝåé. Ïé íÝïé åéóâïëåßò äéåêäéêïýí äõíáìéêÜ – áêüìá
êáé ìåôáîý ôïõò – ìåñßäéá åîïõóßáò. Ç ëáöõñáãùãßá êáé ïé ëçóôñéêÝò åðéäñïìÝò
åíôåßíïíôáé. ã) Ìáæß ìå ôçí Ýëåõóç ôùí åéóâïëÝùí ÷Üíåôáé êáé ç ãñáöÞ (ÃñáììéêÞ Â),
êáèþò êáé ç ðïëõÜñéèìç ôÜîç ãñáöÝùí. Ôï ãñáöåéïêñáôéêü óýóôçìá êáôáññÝåé êáé ìáæß
ìå áõôü ï óõíäåôéêüò êñßêïò ðïõ Ýíùíå ôïí Üíáêôá ìå ôï ëáü.
2. Ðïý åãêáèßóôáíôáé ìüíéìá ôá äùñéêÜ öýëá êáôÜ ôï 12ï áé. ð.×.;
Ïé Äùñéåßò åãêáôáóôÜèçêáí óôçí Ðåëïðüííçóï êáé óå ìÝñïò ôçò ÓôåñåÜò. Áñãüôåñá
êáôÝëáâáí ìåñéêÝò áðü ôéò ÊõêëÜäåò (ÌÞëï, ÈÞñá), åíþ Ýöôáóáí ìÝ÷ñé ôçí ÊñÞôç.
3. ÐáñáôçñÞóôå ôçí åéêüíá ìå ôï ðëïßï. Ðáßñíïíôáò áöïñìÞ áðü ôç ëåæÜíôá,
áíáöÝñåôå äõóêïëßåò ðïõ óõíÜíôçóáí ïé Üðïéêïé.
Ïé ðñþôïé Üðïéêïé óõíáíôïýóáí ðïëëÝò äõóêïëßåò óôïõò îÝíïõò ôüðïõò üðïõ
ðÞãáéíáí íá åãêáôáóôáèïýí. Óçìáíôéêü ðñüâëçìá Þôáí ïé íôüðéïé êÜôïéêïé êÜèå
ðåñéï÷Þò, ïé ïðïßïé ðïëëÝò öïñÝò áíôéìåôþðéæáí å÷èñéêÜ ôïõò íåïöåñìÝíïõò. ¸ðñåðå,
åðïìÝíùò, ìå êÜèå ôñüðï, åéñçíéêÜ Þ ü÷é, íá áðùèçèïýí ïé ðáëéïß êÜôïéêïé ðñïò ôï
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´
Ï Åëëçíéêüò Ï Åëëçíéêüò
êüóìïò êüóìïò
(1100 - 800 ð.×.) (1100 - 800 ð.×.)
62
03s.qxp 5/8/2008 8:50 Page 62
63
åóùôåñéêü ôçò ðåñéï÷Þò. ÅðéðëÝïí óçìáíôéêÞ äõóêïëßá ðñïÝêõðôå áðü ôéò äõóêïëßåò
ïé ïðïßåò ðÞãáæáí áðü ôç ãåùãñáöéêÞ äéáìüñöùóç êáé ôéò éäéáéôåñüôçôåò åíüò ôüðïõ.
ÂïõíÜ, Ýëç, ôïðéêÝò êëéìáôïëïãéêÝò óõíèÞêåò ðïëëÝò öïñÝò äõó÷Ýñáéíáí ôï ôïëìçñü
åã÷åßñçìá.
4. Ðïéáò êïéíùíßáò ôçí åéêüíá ìáò äßíïõí ôá ïìçñéêÜ Ýðç;
Ôá ïìçñéêÜ Ýðç ìáò ðåñéãñÜöïõí êõñßùò ôç ìåôáâáôéêÞ êïéíùíßá (11ïò - 8ïò áé.
ð.×.), ðïõ äéáìïñöþèçêå ìÝóá óôéò êïéíùíéêÝò êáé ðïëéôéêÝò áíáóôáôþóåéò áõôÞò ôçò
åðï÷Þò. Ç ìõêçíáúêÞ ãñáöåéïêñáôßá äåí õðÜñ÷åé ðéá, õðÜñ÷åé ðïëéôéêÞ áóôÜèåéá. Ïé
âáóéëéÜäåò åßíáé ðïëëïß êáé áíåîÜñôçôïé. Äéåíåñãïýí åðéäñïìÝò êáé âáóßæïõí ôçí
åîïõóßá ôïõò óôïí Ýëåã÷ï ôçò äéáíïìÞò ôçò ëåßáò. Ïé êÜôïéêïé æïõí óå áõôüíïìåò
êïéíüôçôåò, åíþ ôï åìðüñéï Ý÷åé áôïíÞóåé.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá åßíáé óå ãåíéêÝò ãñáììÝò ç êáôÜóôáóç óôïí åëëáäéêü ÷þñï êáôÜ ôï
12ï áé. ð.×.;
Ôá ÷ñüíéá áðü ôï 1100 - 950 ð.×. åßíáé ðåñßïäïò Ýíôïíçò ïéêïíïìéêÞò êáé êïéíùíéêÞò
ïðéóèïäñüìçóçò. Ç ïéêïíïìßá áðïêôÜ ôïðéêÞ óçìáóßá, ç êåíôñéêÞ åîïõóßá ó÷åäüí
åîáöáíßæåôáé, åíþ áíáäåéêíýåôáé ç ôïðéêÞ ïìÜäá.
Ôï 12ï áé. ð.×. ïñéóôéêïðïéïýíôáé ç öõëåôéêÞ ãåùãñáößá ôïõ åëëáäéêïý ÷þñïõ êáé
ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôùí öõëþí. Ïé Äùñéåßò ìåôáêéíÞèçêáí áðü ôç íüôéá Ðßíäï ðñïò
ôçí Ðåëïðüííçóï. Áñãüôåñá Ýöôáóáí óôç ÌÞëï, óôç ÈÞñá êáé óôçí ÊñÞôç. Ïé
Èåóóáëïß ìåôáêéíÞèçêáí íüôéá óôç Èåóóáëßá. Ïé Âïéùôïß êáé ïé Áéïëåßò êÜôù áðü ôçí
ðßåóÞ ôïõò êéíÞèçêáí ðñïò ôï íüôï, ôï Á. Áéãáßï êáé ôç âüñåéá Ì. Áóßá. Ïé ºùíåò ôçò
Â. ÐåëïðïííÞóïõ êáôÝöõãáí óôçí ÁôôéêÞ, óôçí Åýâïéá êáé óôéò ÊõêëÜäåò.
2. Ðïéá ç êïéíùíéêÞ êáôÜóôáóç êáôÜ ôï 12ï áé. ð.×.;
ÂÜóç ôùí íÝùí êïéíïôÞôùí åßíáé ç öõëÞ. Óôçí êïñõöÞ âñßóêåôáé ï âáóéëéÜò, ï ïðïßïò
åêëÝãåôáé áðü ôç óõíÝëåõóç ôùí ðïëåìéóôþí. ÂáóéêÞ áñìïäéüôçôá åßíáé ï ðüëåìïò.
Áñãüôåñá ï èåóìüò ãßíåôáé êëçñïíïìéêüò.
3. Ðïéåò ðåñéï÷Ýò áðïßêçóáí ôá åëëçíéêÜ öýëá êáôÜ ôïí Ðñþôï áðïéêéóìü;
á. Ïé Áéïëåßò ìåôáíÜóôåõóáí óôç ËÝóâï, óôçí ÔÝíåäï êáé óôéò âüñåéåò áêôÝò ôçò Ì.
Áóßáò ùò ôç Óìýñíç (Áéïëßäá).
â. Ïé ºùíåò Ýöôáóáí óôç ×ßï, óôç ÓÜìï êáé óôï êåíôñéêü êïììÜôé ôçò ìéêñáóéáôéêÞò
áêôÞò (Éùíßá).
ã. Ïé Äùñéåßò êáôáëáìâÜíïõí ôç Ñüäï, ôçí Êù êáé ôï íüôéï ôìÞìá ôçò ìéêñáóéáôéêÞò
ðáñáëßáò (ÄùñéêÞ åîÜðïëç).
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´
Ï Åëëçíéêüò Ï Åëëçíéêüò
êüóìïò êüóìïò
(1100 - 800 ð.×.) (1100 - 800 ð.×.)
03s.qxp 5/8/2008 8:50 Page 63
2. Ç ÐÏËÉÔÉÓÌÉÊÇ ÁÍÁÃÅÍÍÇÓÇ
Ðåñßëçøç
Ôï â´ ìéóü ôïõ 8ïõ áé. ð.×. åìöáíßæåôáé óôïí åëëáäéêü ÷þñï Ýíá íÝï, öèïããéêü,
áëöÜâçôï. Ïé ¸ëëçíåò ôçò åðï÷Þò ðÞñáí ùò âÜóç ôï öïéíéêéêü áëöÜâçôï êáé ôï
ðñïóÜñìïóáí óôéò éäéáßôåñåò áíÜãêåò ôïõò. ÂáóéêÞ áëëáãÞ Þôáí ç ìåôáôñïðÞ
ïñéóìÝíùí óõìöþíùí óå öùíÞåíôá, êáèþò óôá åëëçíéêÜ ôá öùíÞåíôá åßíáé éäéáßôåñá
óçìáíôéêÜ, åíþ ôá óçìéôéêÜ öïéíéêéêÜ äéáèÝôïõí ìüíï óýìöùíá. Ç ðñïöïñÜ
áðëïðïéåßôáé êáé ç ãñáöÞ, êáé êáô’ åðÝêôáóç ï ðïëéôéóìüò, ãßíåôáé êôÞìá ôùí ðïëëþí.
Áðü ôá äõôéêÜ åëëçíéêÜ áëöÜâçôá ðñïÞëèå ôï ëáôéíéêü.
Áðü ôïí 11ï - 8ï áé. ð.×. óôçí ôÝ÷íç êõñéáñ÷ïýí ôá ãåùìåôñéêÜ ìïôßâá, áêüìá êáé
óôçí áðåéêüíéóç ôùí áíèñþðùí, ãé’ áõôü êáé ç åðï÷Þ ïíïìÜæåôáé ãåùìåôñéêÞ. ÁõôÞ ç
ìïñöÞ ôÝ÷íçò õðÜñ÷åé ðéï áðëïðïéçìÝíç óôá ìõêçíáúêÜ áããåßá (óðåßñåò, êõìáôéóôÝò
ãñáììÝò). Ôç ãåùìåôñéêÞ åðï÷Þ ôá ìïôßâá ãßíïíôáé ðéï óýíèåôá êáé ôåëåéïðïéïýíôáé:
ñüìâïé, ôñßãùíá, ìáßáíäñïé ê.Ü. ó÷Ýäéá óôïëßæïõí ïëüêëçñï ôï áããåßï. Ôá áããåßá
ðïõ ôïðïèåôïýíôáé ðÜíù óôïõò ôÜöïõò äéáêïóìïýíôáé ìå æþá êáé ìå ðáñáóôÜóåéò
ó÷åôéêÝò ìå ôï èÜíáôï.
ÓéãÜ óéãÜ áíåãåßñïíôáé ìåãÜëïé íáïß (ð.÷. Çñáßï ÓÜìïõ). Ç âÜóç ôùí ôïß÷ùí åßíáé
ðÝôñéíç, åíþ ïé áíùäïìÝò óõíÞèùò åßíáé áðü ðëßíèïõò. ÊÜðïéïé íáïß áñ÷ßæïõí íá
ãßíïíôáé ðáíåëëÞíéïé (ð.÷. Ïëõìðßá). Ïé ïéêéóìïß åßíáé ìéêñïß êáé ÷ôßæïíôáé óå ëüöïõò.
Ïé öõëåôéêÝò ìåôáêéíÞóåéò ðñïêÜëåóáí ðïëëÝò áíáóôáôþóåéò. ÁðïôÝëåóìá Þôáí
ï ìáæéêüò áðïéêéóìüò ôïõ Áéãáßïõ êáé ôçò ìéêñáóéáôéêÞò áêôÞò.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ôïí 8ï áé. ð.×. åìöáíßæåôáé ôï öèïããéêü åëëçíéêü áëöÜâçôï
• ÐñïÝñ÷åôáé áðü ôï öïéíéêéêü
• ÌåôáôñïðÞ ïñéóìÝíùí óõìöþíùí óå öùíÞåíôá
Ç óçìáóßá ôçò åëëçíéêÞò ãñáöÞò
• ÓçìáíôéêÞ ðíåõìáôéêÞ åîÝëéîç
• Ç ãñáöÞ êáé ç ìüñöùóç ãßíïíôáé êôÞìá ôùí ðïëëþí
ÃåùìåôñéêÞ ôÝ÷íç (11ïò - 8ïò áé. ð.×.)
• Áðüäïóç ìïñöþí ìå ãåùìåôñéêÜ ó÷Þìáôá
Ðïñåßá åîÝëéîçò ãåùìåôñéêÞò ôÝ÷íçò
• Ïé áêñéâåßò ïìüêåíôñïé êýêëïé
• ÐïëëÜ Üëëá ó÷Þìáôá
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´
Ï Åëëçíéêüò Ï Åëëçíéêüò
êüóìïò êüóìïò
(1100 - 800 ð.×.) (1100 - 800 ð.×.)
64
03s.qxp 5/8/2008 8:50 Page 64
65
• ÐáñáóôÜóåéò ïìïéüìïñöùí æþùí
• ÐáñáóôÜóåéò ó÷åôéêÝò ìå èÜíáôï
• ÊÜðïéá ìõèïëïãéêÜ èÝìáôá
Áñ÷éôåêôïíéêÞ ãåùìåôñéêÞò åðï÷Þò
• ÁíÝãåñóç ìåãÜëùí íáþí
• ÁíÜäåéîç ôïõ ðáíåëëÞíéïõ ÷áñáêôÞñá ïñéóìÝíùí éåñþí (ð.÷. Äåëöïß)
• Ìéêñïß êáé êáëÜ ðñïóôáôåõìÝíïé ïéêéóìïß
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
Çñáßï
Íáüò ðñïò ôéìÞ ôçò ¹ñáò. ÓçìáíôéêÜ Çñáßá õðÞñ÷áí óôï ¢ñãïò êáé óôç ÓÜìï.
Ïëõìðßá
Óçìáíôéêü èñçóêåõôéêü êÝíôñï, âñßóêåôáé óôçí Çëåßá, óôçí êïéëÜäá ôïõ Áëöåéïý.
Åêåß ðñáãìáôïðïéÞèçêáí ôï 776 ð.×. ïé ðñþôïé Ïëõìðéáêïß áãþíåò.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´
Ï Åëëçíéêüò Ï Åëëçíéêüò
êüóìïò êüóìïò
(1100 - 800 ð.×.) (1100 - 800 ð.×.)
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
11ïò - 8ïò ð.×. ÃåùìåôñéêÞ åðï÷Þ
8ïò ð.×. (â´ ìéóü) ÅìöÜíéóç öèïããéêïý åëëçíéêïý áëöáâÞôïõ
03s.qxp 5/8/2008 8:50 Page 65
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Áðü ôï öïéíéêéêü óôï ëáôéíéêü áëöÜâçôï. Ìå ãÝöõñá ôï åëëçíéêü (âë. óåë. 19)
Ðïéá ç ïìïéüôçôá áíÜìåóá óôá äýï áëöÜâçôá; (óåë. 40 ó÷. âéâëßïõ)
Ïé ïìïéüôçôåò áíÜìåóá óôá äýï áëöÜâçôá åßíáé öáíåñÝò. Ïé Ëáôßíïé ÷ñçóéìïðïßçóáí
ôá äõôéêÜ åëëçíéêÜ áëöÜâçôá. ÐïëëÜ ãñÜììáôá ìïéÜæïõí ðïëý óôï ëáôéíéêü êáé óôï
öïéíéêéêü áëöÜâçôï.
1. Ãéáôß ç åðéíüçóç ôïõ åëëçíéêïý áëöáâÞôïõ èåùñåßôáé óôáèìüò ãéá ôçí üëç
ðïñåßá ôïõ ðïëéôéóìïý;
Ç åðéíüçóç ôïõ åëëçíéêïý áëöáâÞôïõ åßíáé, ðñÜãìáôé, ðïëý óçìáíôéêÞ, ãéáôß
åìöáíßæåôáé Ýíá öèïããéêü áëöÜâçôï. ÊÜèå óýìâïëï åêöñÜæåé Ýíá öèüããï. Åßíáé
ðïëý ðéï åýêïëï óôç ÷ñÞóç ôïõ áðü ôá éåñïãëõöéêÜ êáé ôá óõëëáâéêÜ áëöÜâçôá. Ç
ãñáöÞ, êáé êáô’ åðÝêôáóç ï ðïëéôéóìüò, îåöåýãåé ãéá ðñþôç öïñÜ áðü ôá áíÜêôïñá
êáé ôïõò íáïýò êáé ãßíåôáé êôÞìá ôùí ëáúêþí óôñùìÜôùí. Åîáéôßáò áõôïý ôïõ ãåãïíüôïò
óôçí áñ÷áßá ÅëëÜäá äåí õðÞñîå ðïôÝ ïñãáíùìÝíç ãñáöåéïêñáôßá, ç ïðïßá
êõñéáñ÷ïýóå óôçí Áßãõðôï êáé áëëïý. Óôçí áíáôïëÞ êõñéáñ÷ïýóå ï çãåìüíáò êáé áðü
êÜôù âñéóêüôáí ç áíþíõìç ìÜæá. Óôçí ÅëëÜäá ç äéÜäïóç ôïõ ðïëéôéóìïý óôá ëáúêÜ
óôñþìáôá åß÷å ùò áðïôÝëåóìá ôçí Ýîáñóç ôïõ áôïìéêïý óôïé÷åßïõ.
ÅðéðëÝïí, ïé Ëáôßíïé ðáñÝëáâáí ôá äõôéêÜ åëëçíéêÜ áëöÜâçôá êáé ìå âÜóç áõôÜ
äéáìüñöùóáí ôï äéêü ôïõò. ¸ôóé, ôï åëëçíéêü áëöÜâçôï Ýãéíå ôï ðñïæýìé ãéá ôç
ãÝíåóç åíüò äõíáìéêïý ðïëéôéóìïý, ðïõ õðÜñ÷åé ùò óÞìåñá, ôïõ Äõôéêïý.
2. Ðüóá åßäç ãñáöÞò Ý÷ïõìå ãíùñßóåé; Ðþò åîåëßóóïíôáé;
¸÷ïõìå ãíùñßóåé ôá áêüëïõèá åßäç ãñáöÞò: á) ôçí éäåïãñÜììáôç, Þ éåñïãëõöéêÞ,
üðïõ ôá óýìâïëá ðáñéóôÜíïõí ëÝîåéò, â) ôç óöçíïåéäÞ ãñáöÞ, óôçí ïðïßá ÷áñáêôÞñåò
óå ó÷Þìá óöÞíáò ðáñéóôÜíïõí ÷áñáêôÞñåò, ã) ôç óõëëáâéêÞ, óôçí ïðïßá ôá óýìâïëá
ðáñéóôÜíïõí óõëëáâÝò êáé ä) ôç öèïããéêÞ, üðïõ ôá óýìâïëá ðåñéãñÜöïõí ãñÜììáôá.
Ôá ôñßá ðñþôá åßäç åßôå ÷Üíïíôáé óéãÜ óéãÜ åßôå åðéæïýí óå óôáôéêÞ ìïñöÞ (Áßãõðôïò
- éåñïãëõöéêÜ). Ôï öèïããéêü áëöÜâçôï åîåëßóóåôáé äõíáìéêÜ. Ïé ¸ëëçíåò
ìåôáôñÝðïõí êÜðïéïõò öïéíéêéêïýò ÷áñáêôÞñåò óå öùíÞåíôá êáé äçìéïõñãïýí
îå÷ùñéóôü áëöÜâçôï. Áñãüôåñá ôï ëáôéíéêü áëöÜâçôï âáóßæåôáé óôï åëëçíéêü. ÐïëëÜ
åõñùðáúêÜ áëöÜâçôá (áããëéêÜ, ãáëëéêÜ êôë.) áðïôåëïýí áðåõèåßáò áðüãïíïé ôïõ
ëáôéíéêïý.
3. Áðü ôé äéáêñßíïõìå Ýíá ãåùìåôñéêü áããåßï;
Ôá ãåùìåôñéêÜ áããåßá îå÷ùñßæïõí áðü ôá ãåùìåôñéêÜ ó÷Þìáôá ìå ôá ïðïßá
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´
Ï Åëëçíéêüò Ï Åëëçíéêüò
êüóìïò êüóìïò
(1100 - 800 ð.×.) (1100 - 800 ð.×.)
66
03s.qxp 5/8/2008 8:51 Page 66
67
äéáêïóìïýíôáé. Êýêëïé, çìéêýêëéá, ñüìâïé, ìáßáíäñïé, êáé ðïëëÜ Üëëá ó÷Ýäéá,
ó÷åäéáóìÝíá ìå áêñßâåéá, êáëýðôïõí ïëüêëçñï ôï áããåßï. Åìöáíßæïíôáé óåéñÝò
ïìïéüìïñöùí æþùí, ðáñáóôÜóåéò ó÷åôéêÝò ìå ôï èÜíáôï, åíþ áñãüôåñá åìöáíßæïíôáé
êáé ôá èÝìáôá ðïõ Ý÷ïõí ðáñèåß áðü ôç ìõèïëïãßá.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ìïñöÞ ôÝ÷íçò ïíïìÜæåôáé ãåùìåôñéêÞ;
Áðü ôïí 11ï - 8ï áé. ð.×. óôçí ôÝ÷íç êõñéáñ÷ïýí ôá ãåùìåôñéêÜ ìïôßâá, áêüìá êáé
óôçí áðåéêüíéóç ôùí áíèñþðùí, ãé’ áõôü êáé ç åðï÷Þ ïíïìÜæåôáé ãåùìåôñéêÞ. ÁõôÞ
ç ìïñöÞ ôÝ÷íçò õðÜñ÷åé ðéï áðëïðïéçìÝíç óôá ìõêçíáúêÜ áããåßá (óðåßñåò, êõìáôéóôÝò
ãñáììÝò). Ôç ãåùìåôñéêÞ åðï÷Þ ôá ìïôßâá ãßíïíôáé ðéï óýíèåôá êáé ôåëåéïðïéïýíôáé:
ñüìâïé, ôñßãùíá, ìáßáíäñïé ê.Ü. ó÷Ýäéá óôïëßæïõí ïëüêëçñï ôï áããåßï. Ôá áããåßá
ðïõ ôïðïèåôïýíôáé ðÜíù óôïõò ôÜöïõò äéáêïóìïýíôáé ìå æþá êáé ìå ðáñáóôÜóåéò
ó÷åôéêÝò ìå ôï èÜíáôï.
2. Ðïéá ôá áðïôåëÝóìáôá ôùí öõëåôéêþí ìåôáêéíÞóåùí;
Ïé öõëåôéêÝò ìåôáêéíÞóåéò ðñïêÜëåóáí ðïëëÝò áíáóôáôþóåéò. ÁðïôÝëåóìá Þôáí ï
ìáæéêüò áðïéêéóìüò ôïõ Áéãáßïõ êáé ôçò ìéêñáóéáôéêÞò áêôÞò. Åìöáíßæåôáé ç öèïããéêÞ
ãñáöÞ, åíþ óôçí ôÝ÷íç êõñéáñ÷ïýí ôá ãåùìåôñéêÜ ìïôßâá êáé áñ÷ßæåé ç áíÝãåñóç
ìåãÜëùí íáþí.
ÓÕÍÏØÇ ÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
Ðåñßëçøç
Ôçí åðï÷Þ áõôÞ åðéêñáôïýí áíáóöÜëåéá êáé ìåôáêéíÞóåéò ôùí ðëçèõóìþí, êõñßùò
ðñïò Á. Áéãáßï êáé ôç Ì. Áóßá. Åìöáíßæåôáé öèïããéêü áëöÜâçôï. Óôçí ôÝ÷íç
êõñéáñ÷ïýí ôá ãåùìåôñéêÜ ìïôßâá êáé óôçí áñ÷éôåêôïíéêÞ ïé ìåãÜëïé íáïß.
ÁÓÊÇÓÅÉÓ ÔÑÉÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò âÜëôå Ýíá × óôçí áíôßóôïé÷ç óôÞëç, áíÜëïãá áí
ôéò èåùñåßôå óùóôÝò Þ ëáíèáóìÝíåò
ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
1. Ç êáôáóôñïöÞ ôïõ ìõêçíáúêïý êüóìïõ äå äçìéïýñãçóå
óçìáíôéêÞ áíáóôÜôùóç.
2. Ïé ºùíåò åãêáôáóôÜèçêáí óôï íüôéï ôìÞìá
ôçò ìéêñáóéáôéêÞò áêôÞò.
3. Áðü ôï 12ï áé. ð.×. õðÜñ÷åé óïâáñÞ ïéêïíïìéêÞ
áíáóôÜôùóç.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´
Ï Åëëçíéêüò Ï Åëëçíéêüò
êüóìïò êüóìïò
(1100 - 800 ð.×.) (1100 - 800 ð.×.)
03s.qxp 5/8/2008 8:51 Page 67
4. ÂáóéëéÜò ãßíåôáé ï ðéï Üîéïò ðïëåìéóôÞò.
5. Ïé ¸ëëçíåò ôçí áñ÷Þ ôçò 1çò ÷éëéåôßáò ð.×.
åíäéáöÝñïíôáé ãéá ôï ðáñåëèüí ôïõò.
6. Ï âáóéëéÜò ôçò ïìçñéêÞò ðåñéüäïõ áíôéóôïé÷åß
óôïí ¢íáêôá ôçò ìõêçíáúêÞò ðåñéüäïõ.
7. Ïé ¸ëëçíåò áðëÜ áíôÝãñáøáí ôï öïéíéêéêü áëöÜâçôï.
8. Ôï åëëçíéêü áëöÜâçôï äçìéïýñãçóå ôï ëáôéíéêü.
2. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ
1. Ï .......... ðïëéôéóìüò ðçãÜæåé áðü ôç ìåôáâáôéêÞ åðï÷Þ.
2. Ïé ïéêéóìïß ôçò åðï÷Þò åßíáé ..........
3. ÊáôÜ ôï 10ï áé. äéáäñáìáôßæåôáé ï ...........
4. Ôá ïìçñéêÜ Ýðç ðåñéãñÜöïõí åðï÷Þ ìåôáãåíÝóôåñç ôçò ........
5. Ôç ãåùìåôñéêÞ åðï÷Þ áíåãåßñïíôáé ................
3. ÅðéëïãÞ ïñèÞò áðÜíôçóçò:
(Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò õðïãñáììßóôå ôç óùóôÞ áðÜíôçóç)
1. Ôåëåõôáßï åëëçíéêü öýëï åßíáé ïé:
á) Áéïëåßò, â) Äùñéåßò, ã) ºùíåò
2. Ï Ðñþôïò áðïéêéóìüò Ýãéíå:
á) êáôÜ ðüëåéò, â) êáôÜ ôÜîåéò, ã) êáôÜ öýëá
3. Ïé íáïß ðñïò ôéìÞ ôçò ¹ñáò ïíïìÜæïíôáé:
á) Çñáßá, â) Ïëýìðéá, ã) Áñôåìßóéá
4. Ç âÜóç ôùí ôïß÷ùí óôïõò íáïýò åßíáé:
á) îýëéíç, â) ìåôáëëéêÞ, ã) ëßèéíç
5. Óðïõäáßï Þôáí ôï Çñáßï:
á) ôçò ×ßïõ, â) ôçò ÅöÝóïõ, ã) ôçò ÓÜìïõ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÁÓÊÇÓÅÙÍ ÔÑÉÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1ç ¢óêçóç
1Ë, 2Ë, 3Ó, 4Ó, 5Ó, 6Ë, 7Ë, 8Ó
2ç ¢óêçóç
1. êëáóéêüò, 2. ï÷õñùìÝíïé, 3. Ðñþôïò áðïéêéóìüò, 4. ìõêçíáúêÞò, 5. ìåãÜëïé íáïß
3ç ¢óêçóç
1â, 2ã, 3á, 4ã, 5ã
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ã´
Ï Åëëçíéêüò Ï Åëëçíéêüò
êüóìïò êüóìïò
(1100 - 800 ð.×.) (1100 - 800 ð.×.)
68
03s.qxp 5/8/2008 8:51 Page 68
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
ÁÑ×ÁÚÊÇ ÅÐÏ×Ç (800 -479 Ð.×.)
Ðåñßëçøç
ÌåôÜ ôï 800 ð.×. ðïëëÝò êáé óçìáíôéêÝò áëëáãÝò óõìâáßíïõí óôïí åëëáäéêü ÷þñï.
Åìöáíßæåôáé ç ðüëç - êñÜôïò, ï Åëëçíéóìüò áðëþíåôáé áðü ôï óçìåñéíü ÃéâñáëôÜñ
ùò ôçí Êñéìáßá, ç ïéêïíïìßá ðñïïäåýåé óôáèåñÜ, ôï ßäéï êáé ï ðïëéôéóìüò ôùí ÅëëÞíùí.
Ðñïò ôï ôÝëïò ôçò åðï÷Þò (479 ð.×.) ïé ¸ëëçíåò Ýñ÷ïíôáé áíôéìÝôùðïé ìå ôïí ðåñóéêü
äåóðïôéóìü.
1. ÁÐÏÉÊÉÁÊÇ ÅÎÁÐËÙÓÇ
Ðåñßëçøç
Áðü ôï 800 - 600 ð.×. ðåñßðïõ äéáñêåß ï Äåýôåñïò áðïéêéóìüò. Ïé ëüãïé åßíáé
ðïéêßëïé: ç óôåíüôçôá ÷þñïõ óôçí çðåéñùôéêÞ ÅëëÜäá, ïé ðïëéôéêÝò áíáóôáôþóåéò, ç
åðéèõìßá ãéá ïéêïíïìéêÞ áíÜðôõîç.
Ç áðïóôïëÞ áðïßêùí Þôáí ïñãáíùìÝíç. Áñ÷çãüò Þôáí ï ïéêéóôÞò. ÊáôÜ ôçí
áíá÷þñçóç ãéíüôáí ôåëåôÞ. Ðñïôéìïýóáí ðåñéï÷Ýò ìå öõóéêÞ ï÷ýñùóç, êáëü ëéìÜíé
êáé ðëïýóéá ýðáéèñï. ÐïëëÝò öïñÝò ïé Üðïéêïé Ýñ÷ïíôáí óå Ýíïðëç áíôßèåóç ìå ôïõò
ãçãåíåßò.
Áí êáé ç áðïéêßá äéÝèåôå éäéáßôåñïõò èåóìïýò êáé ïñãÜíùóç, ïé ó÷Ýóåéò ìå ôç
ìçôñüðïëç Þôáí óôåíÝò.
Ðïëõðëçèåßò Þôáí ïé åëëçíéêÝò áðïéêßåò óôçí ÊÜôù Éôáëßá (ÌåãÜëç ÅëëÜäá).
Ï áðïéêéóìüò êáé ç åðáöÞ ìå äéáöïñåôéêïýò ëáïýò ïäÞãçóå óå ïéêïíïìéêÞ êáé
ðíåõìáôéêÞ áêìÞ. Åìöáíßóôçêå ðÜëé ç åîåéäßêåõóç.
Áíáðôý÷èçêå êáé ôï åìðüñéï. Ç óçìáíôéêÞ áýîçóç ôçò êáôáíÜëùóçò ïäÞãçóå óôç
äçìéïõñãßá åéäéêþí ÷þñùí ðþëçóçò ôùí áãáèþí. Åìöáíßóôçêáí ïé êÜðçëïé, ïé
ìéêñÝìðïñïé.
69
04s.qxp 5/8/2008 8:52 Page 69
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Áéôßåò áðïéêéóìïý
• ÏéêïíïìéêÝò
• ÐïëéôéêÞ áóôÜèåéá
Äéáäéêáóßá áðïéêéóìïý
• ÐñïåðéëåãìÝíç èÝóç
• Áñ÷çãüò áðïóôïëÞò ï ïéêéóôÞò
• Ãéíüôáí ôåëåôÞ êáôÜ ôçí áíá÷þñçóç
• Ðñïôßìçóç óå ðåñéï÷Þ ìå ðëïýóéá åíäï÷þñá êáé öõóéêÞ ï÷ýñùóç
ÏñãÜíùóç ôçò áðïéêßáò
• Äéáöïñåôéêü ïñãáíùôéêü ðëáßóéï ãéá êÜèå áðïéêßá
• ÍÝïé èåóìïß
• Áíåîáñôçóßá áðü ôç ìçôñüðïëç
• ÓôåíÝò ó÷Ýóåéò ìå ôç ìçôñüðïëç
ÓõíÝðåéåò ôïõ ´ áðïéêéóìïý
• Äéåýñõíóç ðíåõìáôéêïý ïñßæïíôá
• ÁíÜðôõîç ïéêïíïìßáò
• ÅìöÜíéóç íÝùí åðáããåëìÜôùí
• ÅìöÜíéóç ìüíéìùí áãïñþí óôéò ðüëåéò ãéá äéáêßíçóç áãáèþí
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Óéùðçëü åìðüñéï
Ôé Þôáí ôï áíôáëëáêôéêü åìðüñéï êáé ðïéåò äõóêïëßåò ðáñïõóßáæå; (óåë. 43 ó÷. âéâëßïõ)
á) Áíôáëëáêôéêü åìðüñéï ïíïìÜæïõìå ôçí ðþëçóç ðñïúüíôùí ìå áíôÜëëáãìá êÜðïéï
Üëëï áãáèü éóüðïóçò áîßáò.
â) Äåí õðÞñ÷å ðÜíôá ìÝôñï óýãêñéóçò áíÜìåóá óôá ðñïúüíôá, þóôå íá ãßíåôáé äßêáéç,
éóüðïóç áíôáëëáãÞ. ¸ëåéðå Ýíá óôáèåñü óçìåßï áíáöïñÜò ùò âÜóç ãéá ôçí
áíôáëëáãÞ ôùí áãáèþí. ÁõôÞ ç óôáèåñÜ åìöáíßóôçêå ôïí 7ï áé. ð.×. óôç Ëõäßá êáé
åßíáé ôï ãíùóôü ìáò íüìéóìá (íïìéóìáôéêü åìðüñéï).
70
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
04s.qxp 5/8/2008 8:52 Page 70
Ïé ìáñôõñßåò ôùí áíáóêáöþí
Ãéáôß Ý÷ïõí ïíïìÜóåé ôçí áñ÷áéïëïãßá âïçèçôéêÞ åðéóôÞìç ôçò éóôïñßáò; (óåë. 44 ó÷.
âéâëßïõ)
Ç áñ÷áéïëïãßá, ìÝóá áðü ôéò áíáóêáöÝò, ìðïñåß íá öÝñåé óôï öùò áñ÷áßá
áñ÷éôåêôïíéêÜ ëåßøáíá, íïìßóìáôá, áíôéêåßìåíá ôÝ÷íçò, üðùò áãÜëìáôá, êïóìÞìáôá,
áíôéêåßìåíá ìéêñïôå÷íßáò êôë. Ç ìåëÝôç áõôþí ìáò âïçèÜåé óçìáíôéêÜ ãéá íá
êáôáíïÞóïõìå ôï éóôïñéêü ðáñåëèüí óôï ïðïßï áíáöÝñïíôáé. ¸ôóé, ãéá ðáñÜäåéãìá,
ôá ï÷õñùìáôéêÜ Ýñãá ìéáò ðåñéï÷Þò ìáò âïçèïýí óôçí êáôáíüçóç ôùí ó÷Ýóåùí ôùí
êáôïßêùí áõôÞò ôçò ðüëçò ìå ôïõò ãåßôïíåò, ç áíáêÜëõøç ÷ñõóþí íïìéóìÜôùí
êáôáäåéêíýåé ôçí åîÝëéîç ôçò ìåôáëëïõñãßáò êôë. Ïé ïéêïíïìéêÝò, êïéíùíéêÝò, ðïëéôéêÝò,
ðïëéôéóôéêÝò óõíèÞêåò ìéáò ðåñéï÷Þò áðïôõðþíïíôáé áíÜãëõöá óôá õëéêÜ ëåßøáíá ðïõ
Ýñ÷ïíôáé óÞìåñá óôï öùò.
1. ÁðáñéèìÞóôå ëüãïõò ðïõ ùèïýí óÞìåñá ðïëëïýò áíèñþðïõò íá
ìåôáíáóôåýïõí.
Ïé ëüãïé åßíáé ðïéêßëïé:
á) Ç ïéêïíïìéêÞ äõóðñáãßá óôïõò ôüðïõò ãÝííçóçò áõôþí ôùí áíèñþðùí.
â) ÐïëéôéêÝò êáé êïéíùíéêÝò áíáôáñá÷Ýò óôï ÷þñï äéáìïíÞò áõôþí ðïõ öåýãïõí
êáèþò êáé óôÝñçóç ðïëéôéêþí åëåõèåñéþí.
ã) ¸ëëåéøç óôÝñåùí êïéíùíéêþí äïìþí (õãåßá, ðáéäåßá êôë.).
ä) Ðüëåìïé, ðåßíá, ëïéìïß ïäçãïýí ðïëëïýò óôï äñüìï ôçò ìåôáíÜóôåõóçò.
2. Óõìâïõëåõèåßôå óýã÷ñïíïõò ÷Üñôåò ðïõ åéêïíßæïõí ôéò ÷þñåò ãýñù áðü
ôïí Åýîåéíï Ðüíôï êáé ôç Ìåóüãåéï ÈÜëáóóá êáé êáôáãñÜøôå ðüëåéò ðïõ
åðéâéþíïõí áðü ôçí åðï÷Þ ôïõ áðïéêéóìïý
Ðüëåéò áðü ôçí åðï÷Þ ôïõ áðïéêéóìïý åßíáé ç: á)Ôñáðåæïýíôá, ç Óáìøïýíôá, ç
Óéíþðç, ç Êåñáóïýíôá, ç Ïäçóóüò óôç óçìåñéíÞ Ïõêñáíßá.â) ÔÜñáíôáò, ÍÜðïëç,
ÌåóóÞíç, ÊáôÜíç, Óõñáêïýóåò (Éôáëßá), Ìáóóáëßá, Íßêáéá (Ãáëëßá).
3. Ðïéåò äéáöïñÝò âñßóêåôå íá õðÜñ÷ïõí áíÜìåóá óôïí Á´ êáé ôï  ´
áðïéêéóìü;
á) Ç ìåôáêßíçóç ôùí ðëçèõóìþí óôïí Ðñþôï áðïéêéóìü Ýãéíå êáôÜ öõëÝò. Óôï
Äåýôåñï áðïéêéóìü ïñãáíùíüôáí áðü ôçí ðüëç.
â) ÊáôÜ ôïí Ðñþôï áðïéêéóìü äåí õðÞñ÷å éäéáßôåñá óïâáñÞ ïñãÜíùóç. Ïé ïìÜäåò
ðëçèõóìïý ÷ñçóéìïðïßçóáí ôá íçóéÜ ôïõ Á. Áéãáßïõ ùò ãÝöõñåò ãéá íá ðåñÜóïõí
óôçí áðÝíáíôé ìéêñáóéáôéêÞ áêôÞ. Óôï ´ áðïéêéóìü ôá ðñÜãìáôá Þôáí ðïëý
ðåñéóóüôåñï ïñãáíùìÝíá. Ïé ðüëåéò åß÷áí ïñãáíùèåß êáëýôåñá. Ïé Üðïéêïé
Ýöåõãáí ðëÝïí ïñãáíùìÝíá. Ðüëåéò üðùò ç Ìßëçôïò äéáêñßèçêáí óôïí áðïéêéóìü
ìáêñéíþí ðåñéï÷þí.
ã) ÊáôÜ ôïí Ðñþôï áðïéêéóìü ïé ïìÜäåò ôùí ÅëëÞíùí áðïßêçóáí ìéá êïíôéíÞ ðåñéï÷Þ
71
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
04s.qxp 5/8/2008 8:52 Page 71
(ìéêñáóéáôéêÞ áêôÞ). Óôï Äåýôåñï áðïéêéóìü (ðïõ êñÜôçóå äýï ðåñßðïõ áéþíåò) ïé
¸ëëçíåò, Ý÷ïíôáò ðëÝïí óáöÝóôåñç åèíéêÞ óõíåßäçóç, áðïßêçóáí ìéá ôåñÜóôéá
ðåñéï÷Þ, åêôåéíüìåíç áðü ôçí Êáóðßá ìÝ÷ñé ôïí Åýîåéíï Ðüíôï.
ä) ÊáôÜ ôï ´ áðïéêéóìü õðÞñ÷å óôåíÞ ó÷Ýóç áíÜìåóá óôç ìçôñüðïëç êáé óôçí
áðïéêßá. Ç ó÷Ýóç áõôÞ Þôáí ÷áëáñÞ óôïí Ðñþôï áðïéêéóìü.
4. Ðïéá Þôáí ôá áðïôåëÝóìáôá ôïõ ´ áðïéêéóìïý;
á) Ç ïéêïíïìßá ãíþñéóå Üíèéóç. Ïé Üðïéêïé áðïäåß÷èçêáí éêáíüôáôïé Ýìðïñïé. Ôï
åìðüñéï áíÜìåóá óôéò ìçôñïðüëåéò êáé ôéò áðïéêßåò æùÞñåøå. Óå áõôü âïÞèçóå
êáé ç åöåýñåóç ôïõ íïìßóìáôïò óôç Ëõäßá (7ïò áé. ð.×.).
â) ÄçìéïõñãÞèçêå ðÜëé ðëçèþñá åðáããåëìÜôùí. ÓéãÜ óéãÜ ïé Ýìðïñïé áðÝêôçóáí
ìüíéìï ôüðï ðþëçóçò ôùí ðñïúüíôùí. ÃåííÞèçêáí ïé ðñþôåò áãïñÝò.
ã) Áíáðôý÷èçêå éäéáßôåñá ç áããåéïðëáóôéêÞ. Ðïëëïß æùãñÜöïé áîéïðïßçóáí ôï ôáëÝíôï
ôïõò.
ä) Äéåõñýíåôáé ï ðíåõìáôéêüò ïñßæïíôáò ôùí ÅëëÞíùí ìÝóá áðü ôçí åðáöÞ ìå Üëëïõò
áíèñþðïõò. Äåí åßíáé ôõ÷áßï ðïõ ç Ýííïéá ôçò åðéóôÞìçò óõëëáìâÜíåôáé óôçí Ì.
Áóßá, êáé éäéáßôåñá óå ðüëåéò üðùò ç Ìßëçôïò, ðïõ ðñùôïóôÜôçóå óôï ´ áðïéêéóìü.
å) Ïé áðïéêßåò áðïôåëïýí öÜñï ôïõ åëëçíéêïý ðïëéôéóìïý óôçí îÝíç ãç. Ï ðïëéôéóìüò ôùí
ÅëëÞíùí ìåôáëáìðáäåýåôáé êáé óôïõò ãçãåíåßò êáôïßêïõò. ÐñïåôïéìÜæåôáé, Ýôóé, ôï
Ýäáöïò ãéá ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõ åëëçíéêïý ðíåýìáôïò.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ìå ðïéï ôñüðï ãéíüôáí ï áðïéêéóìüò åíüò ìÝñïõò;
Ç áðïóôïëÞ áðïßêùí Þôáí ïñãáíùìÝíç. Áñ÷çãüò Þôáí ï ïéêéóôÞò. ÊáôÜ ôçí
áíá÷þñçóç ãéíüôáí ôåëåôÞ. Ðñïôéìïýóáí ðåñéï÷Ýò ìå öõóéêÞ ï÷ýñùóç, êáëü ëéìÜíé
êáé ðëïýóéá ýðáéèñï. ÐïëëÝò öïñÝò ïé Üðïéêïé Ýñ÷ïíôáí óå Ýíïðëç áíôßèåóç ìå ôïõò
ãçãåíåßò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
72
04s.qxp 5/8/2008 8:52 Page 72
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
73
2. Ç ÐÏËÇ - ÊÑÁÔÏÓ ÊÁÉ Ç ÅÎÅËÉÎÇ ÔÏÕ ÐÏËÉÔÅÕÌÁÔÏÓ
Ðåñßëçøç
Óçìáíôéêü ãåãïíüò ìå ðïëéôéêÝò êáé êïéíùíéêÝò åðéäñÜóåéò õðÞñîå ç äçìéïõñãßá
ôçò ðüëçò - êñÜôïõò ôïí 8ï áé. ð.×. Ñßæá ôçò ðüëçò - êñÜôïõò Þôáí ï óõíïéêéóìüò.
Ðïëëïß óõíïéêéóìïß åíþíïíôáí ãýñù áðü ï÷õñÞ èÝóç, ôçí áêñüðïëç. Ãýñù áðü ôçí
áêñüðïëç åñãÜæåôáé ìéá ìåãÜëç ïìÜäá åðáããåëìáôéþí (áããåéïðëÜóôåò êëð.). ÓéãÜ
óéãÜ, êáé ãéá ëüãïõò áóöáëåßáò, ïé ðüëåéò áðïêôïýí ôåß÷ç. Ïé êÜôïéêïé ôçò õðáßèñïõ
åßíáé ãåùñãïß êáé êôçíïôñüöïé.
ÌÝóá ó’ áõôü ôï êëßìá óðÜíå ïé ðáëéïß ðïëéôéêïß äåóìïß. Ç âáóéëåßá åîáöáíßæåôáé,
ç ïëéãáñ÷ßá áñ÷ßæåé íá ÷Üíåé ôçí ðáëéÜ ôçò äýíáìç. Ï ðïëßôçò áñ÷ßæåé íá óõíåéäçôïðïéåß
ôï ñüëï ôïõ óôçí êïéíùíßá. Åíþ ðáëéÜ ï ðüëåìïò Þôáí õðüèåóç ôçò áñéóôïêñáôßáò,
ôþñá ìåôÝ÷ïõí ó’ áõôüí éóüôéìá ïé ðïëßôåò ìÝóù ôçò «ïðëéôéêÞò öÜëáããáò».
Ç âáóéëåßá åß÷å Þäç ðáñáêìÜóåé üôáí ãåííÞèçêå ç ðüëç - êñÜôïò. Áñ÷éêÜ
êõâåñíïýóáí ïé áñéóôïêñÜôåò (áñéóôïêñáôéêü ðïëßôåõìá). Ç áíÜðôõîç ôïõ åìðïñßïõ
êáé ôçò íïìéóìáôéêÞò ïéêïíïìßáò äçìéïýñãçóáí ìéá íÝá ôÜîç ðëïõóßùí ç ïðïßá ôåëéêÜ
ðÞñå ôçí åîïõóßá áðü ôïõò áñéóôïêñÜôåò (ïëéãáñ÷éêü ðïëßôåõìá).
Ïé êïéíùíéêÝò Ýñéäåò êáé áíôáãùíéóìïß, ùóôüóï, ïîýíèçêáí åîáéôßáò ôçò
äõóáñÝóêåéáò ôùí ðïëéôþí ðïõ áðïôåëïýóáí ôç âÜóç ôçò êïéíùíéêÞò ðõñáìßäáò.
Öéëüäïîïé Üíôñåò åêìåôáëëåýôçêáí áõôÞ ôçí êáôÜóôáóç êáé ðÞñáí ôçí åîïõóßá Ý÷ïíôáò
ùò óôÞñéãìá ôïõò ðïëëïýò. ¸ôóé ãåííÞèçêå ôï ôõñáííéêü êáèåóôþò. Áí êáé ðïëëïß
Ýìåéíáí ãíùóôïß óôçí éóôïñßá ãéá óðïõäáßá Ýñãá (ï Ðåñßáíäñïò óôçí Êüñéíèï, ï
ÐïëõêñÜôçò óôç ÓÜìï ê.Ü.), ùóôüóï ãåíéêÜ êáôáðßåæáí ôï ëáü.
ÐïëëÝò ðüëåéò áíáðôýóóïíôáé. Ôçí åðï÷Þ áõôÞ ç ÁèÞíá ïäåýåé ðñïò ôç ãÝíåóç
ôçò äçìïêñáôßáò.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
ÅìöÜíéóç ðüëçò - êñÜôïõò
• ÐõñÞíáò õðÞñîå ï óõíïéêéóìüò
• ¸íùóç óõíïéêéóìïý óå ðüëç
• Ïñüóçìï ôçò ðüëçò Þôáí ç ï÷õñÞ áêñüðïëç
• ÊÜôù áðü ôçí áêñüðïëç õðÞñ÷å ôï ïéêïíïìéêü êÝíôñï
• Ïé ðüëåéò ðåñéâÜëëïíôáé áðü ôåß÷ç
Ç ðüëç - êñÜôïò êáé ï ðïëßôçò
• ÌåôÝ÷åé åíåñãÜ óôç äéáêõâÝñíçóç
• Óõãêñïôåß ôç öÜëáããá ôùí ïðëéôþí
• Äå ëåßðïõí ïé ðïëéôéêïß áíôáãùíéóìïß
04s.qxp 5/8/2008 8:52 Page 73
Ðüëç - êñÜôïò êáé ðïëßôåõìá
• Áñ÷éêÜ êõâåñíïýí ïé åõãåíåßò (áñéóôïêñáôéêü ðïëßôåõìá)
• Áñãüôåñá ïé ðëïýóéïé (ïëéãáñ÷éêü ðïëßôåõìá)
• ÅìöÜíéóç ôõñáííßäáò
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
ÏðëéôéêÞ öÜëáããá
Ôñüðïò äéÜôáîçò ãéá ìÜ÷ç. Áðïôåëïýíôáí áðü ïðëßôåò (ðïõ Ýöåñáí ôï «üðëïí»,
äçë. êõêëéêÞ áóðßäá) ôïðïèåôçìÝíïõò óå óåéñÝò êÜèåôåò êáé ïñéæüíôéåò. Ç öÜëáããá
äéÝèåôå áñêåôÜ ìåãÜëï âÜèïò. ÊÜèå ïðëßôçò ðñïóôÜôåõå ìå ôçí áóðßäá ôïõ ìÝñïò
ôïõ èþñáêá ôïõ äéðëáíïý ôïõ. Ãé’ áõôü åß÷å ìåãÜëç óçìáóßá ç ýðáñîç ïìáäéêïý
ðíåýìáôïò êáé óõíåñãáóßáò. Äåí õðÞñ÷å ÷þñïò ãéá áôïìéêÝò ðñùôïâïõëßåò Þ
åíÝñãåéåò ðïõ èá Ýèåôáí óå êßíäõíï ôç óõíï÷Þ ôçò öÜëáããáò. ¸ðñåðå íá êéíïýíôáé
üëïé óõíôïíéóìÝíá. Ôï ñõèìü Ýäéíå óõíÞèùò êÜðïéïò áõëçôÞò. Ïé ïðëßôåò ôçò
öÜëáããáò áóêïýíôáí óêëçñÜ êáé óõíå÷þò óå äéáöïñåôéêÝò ôáêôéêÝò ìÜ÷çò. Ç
öÜëáããá ùò ôñüðïò ðïëÝìïõ îåêßíçóå áðü ôç ÓðÜñôç. Ç áðïôåëåóìáôéêüôçôÜ ôçò
ïäÞãçóå óôçí õéïèÝôçóç áõôïý ôïõ ôñüðïõ ðïëÝìïõ êáé áðü ôéò Üëëåò ðüëåéò. Ï
ðáëéüò ôñüðïò ðïëÝìïõ, ôùí åõãåíþí, íá ðïëåìïýí êáèÝíáò ìüíïò, îåðåñÜóôçêå
ïñéóôéêÜ.
ÍïìéóìáôéêÞ ïéêïíïìßá
Ôï íüìéóìá åìöáíßóôçêå óôç Ëõäßá ôïí 7ï áé. ð.×. Ðñüêåéôáé ãéá ìéá ðïëý
óçìáíôéêÞ áíáêÜëõøç ðïõ Üëëáîå ñéæéêÜ ôç ìïßñá ôïõ áíèñþðïõ. Ãéá ðñþôç öïñÜ
ãåííÞèçêå ç éäÝá ôçò áðüêôçóçò áãáèþí ÷ñçóéìïðïéþíôáò Ýíá åíäéÜìåóï
áíôéêåßìåíï ìå óõìöùíçìÝíç áðü ðñéí áîßá. Óçìáíôéêü ñüëï Ýðáéîáí ôá ðïëýôéìá
ìÝôáëëá. ×ñõóüò êáé áóÞìé Ýðáéîáí âáóéêü ñüëï óôçí áíÜðôõîç ôçò ïéêïíïìßáò.
ÕðÞñ÷áí êáé ÷Üëêéíá íïìßóìáôá ìéêñüôåñçò áîßáò.
ÐIÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌAÔÙÍ
Ðåñßáíäñïò
Ïíïìáóôüò ôýñáííïò ôçò Êïñßíèïõ. Ãéïò ôïõ ôõñÜííïõ Êýøåëïõ ðÞñå ôçí åîïõóßá
ôï 627 ð.×. ¸ìåéíå ãíùóôüò óôçí éóôïñßá ãéá ôç óêëçñüôçôÜ ôïõ. Ùóôüóï ðñïÝâç
óå ìåôáññõèìßóåéò êïéíùíéêïý ÷áñáêôÞñá: áðáãüñåõóå ôçí áãïñÜ äïýëùí, ðÞñå
ìÝôñá åíáíôßïí ôùí ðëïõóßùí êáé ãåíéêüôåñá åíáíôßïí ôçò ðïëõôÝëåéáò, âïÞèçóå
ðïëý ôá öôù÷üôåñá óôñþìáôá. Ç ðåñßïäïò ôçò ôõñáííßáò ôïõ Þôáí åðï÷Þ áêìÞò
ôçò ðüëçò. ÐÝèáíå ôï 585 ð.×.
ÐïëõêñÜôçò
Ãíùóôüò áðü ôïí Çñüäïôï ôýñáííïò ôçò ÓÜìïõ. ÐÞñå ôçí åîïõóßá ôï 566 ð.×. êáé
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
74
04s.qxp 5/8/2008 8:52 Page 74
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
75
ïäÞãçóå ôï íçóß óå ðñùôïöáíÞ áêìÞ. ¸ìåéíå ãíùóôüò ùò ðñïóôÜôçò ôùí
ãñáììÜôùí êáé ôùí ôå÷íþí. Ç äýíáìç ôçò ÓÜìïõ åðåêôÜèçêå. ÁðÝêñïõóå åðßèåóç
ôùí Êïñéíèßùí êáé ôùí Óðáñôéáôþí. ÔåëéêÜ èáíáôþèçêå óôéò ÓÜñäåéò áðü ôïí
óáôñÜðç ôùí Ðåñóþí Ïñïßôç.
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Ôé åßíáé éóèìüò êáé ôé äéþñõãá; (óåë. 46 ó÷. âéâëßïõ)
Éóèìüò åßíáé Ýíá êïììÜôé ãçò ðïõ åíþíåé äýï óôåñéÝò êáé ÷ùñßæåé äýï èÜëáóóåò.
Äéþñõãá åßíáé Ýíá êïììÜôé èÜëáóóáò ðïõ åíþíåé äýï èÜëáóóåò êáé ÷ùñßæåé äýï óôåñéÝò.
1. Ìçôñüðïëç - áêñüðïëç. Áíáëýóôå ôéò ëÝîåéò óôá óõíèåôéêÜ ôïõò êáé åîçãÞóôå
ôç óçìáóßá ôïõò. ÐñïóðáèÞóôå íá âñåßôå åÜí ïé ëÝîåéò áõôÝò Ý÷ïõí ðåñÜóåé
óå îÝíåò ãëþóóåò (óõìâïõëåõèåßôå êÜðïéï ëåîéêü Þ ñùôÞóôå ôïí êáèçãçôÞ
ðïõ äéäÜóêåé ôçí îÝíç ãëþóóá).
Ìçôñüðïëç: ìÞôçñ (= ìçôÝñá)+ðüëéò = ç ìçôñéêÞ ðüëç, ç ðüëç áðü ôçí ïðïßá
ðñïÞëèå ç áðïéêßá.
Áêñüðïëç: Üêñïí+ðüëéò = ï÷õñùìÝíï ìÝñïò, óõíÞèùò äéÝèåôå êáé öõóéêÞ ï÷ýñùóç,
ðïõ âñéóêüôáí óôçí Üêñç ôçò ðüëçò êáé ôçí ðñïóôáôåýåé.
Ìçôñüðïëç: (áããëéêÜ) metropolis, metropolitan (= ìçôñïðïëéôéêüò).
Áêñüðïëç: Acropolis (áããëéêÜ), Acropole (ãáëëéêÜ).
2. Ðïéá ç âáóéêÞ äéáöïñÜ áíÜìåóá óôçí áñéóôïêñáôßá êáé ôçí ïëéãáñ÷ßá;
ÓõæçôÞóôå ôéò óõíÝðåéÝò ôçò óôçí êïéíùíéêÞ æùÞ.
Óôçí áñéóôïêñáôßá ôçí åîïõóßá êáôåß÷áí ïé åõãåíåßò.
Åðñüêåéôï ãéá ìåãáëïúäéïêôÞôåò ãçò ïé ïðïßïé áðïôåëïýóáí ðñïçãïõìÝíùò ôï
óõìâïýëéï ôïõ âáóéëéÜ.
Óôçí ïëéãáñ÷ßá ç åîïõóßá âñéóêüôáí óôá ÷Ýñéá ôùí ëßãùí ïé ïðïßïé åß÷áí áðïêôÞóåé
ðëïýôï áðü ôçí áíÜðôõîç ôïõ åìðïñßïõ.
Ìå ôçí ïëéãáñ÷ßá âñéóêüìáóôå óôçí åðüìåíç öÜóç ôçò ðïëéôåéáêÞò åîÝëßîçò óôï
äñüìï ðñïò ôç ãÝíåóç ôçò äçìïêñáôßáò. Ç ïëéãáñ÷ßá åêöñÜæåé ôç ìåóáßá ôÜîç, ðïõ
ðëïýôéóå áðü ôï åìðüñéï. Ï Ýëåã÷ïò ôçò åîïõóßáò îåöåýãåé áðü ôá ÷Ýñéá ôùí
ìåãáëïúäéïêôçôþí ãçò (áñéóôïêñÜôåò) êáé ðåñíÜåé óå åêåßíïõò ðïõ áíáäåß÷èçêáí
ìÝóá áðü ôï åìðüñéï. Ïé êïéíùíéêïß ó÷çìáôéóìïß Ý÷ïõí áëëÜîåé. Ôá ïëéãáñ÷éêÜ
êáèåóôþôá ðñïóðáèïýí íá äéåõñýíïõí ôéò ïéêïíïìéêÝò äñáóôçñéüôçôåò ôçò ðüëçò
ãéá äéêü ôïõò üöåëïò. Ï ðëïýôïò ôùí ëßãùí åîïõóéÜæåé ôïõò ðïëëïýò. Ïé ïéêïíïìéêïß
04s.qxp 5/8/2008 8:52 Page 75
êáé êïéíùíéêïß óõó÷åôéóìïß áëëÜæïõí. Ïé ðáëéïß äåóìïß ìå ôç ãç áñ÷ßæïõí íá óðÜíå.
Ôá ëáúêÜ óôñþìáôá õðïôÜóóïíôáé óôïõò ðëïýóéïõò åìðüñïõò. Ç áíáäéáíïìÞ ôïõ
ðëïýôïõ ðñïò üöåëïò ôùí ðïëëþí ïäÞãçóå óå ïîýôáôïõò êïéíùíéêïýò áãþíåò, ôïõò
ïðïßïõò óå ðïëëÝò ðåñéðôþóåéò åêìåôáëëåýèçêáí êÜðïéïé Üëëïé ãéá íá ðÜñïõí ôçí
åîïõóßá óôï üíïìá äÞèåí ôïõ ëáïý (ôýñáííïé).
3. Ôé óçìáßíåé óÞìåñá ç ëÝîç ôýñáííïò; Ãéáôß; (ËÜâåôå õðüøç êáé ôï ðáñÜèåìá:
«¸êïâå ôá óôÜ÷éá ðïõ åîåß÷áí»).
Ç ëÝîç ôýñáííïò óÞìåñá äçëþíåé åêåßíïí ðïõ âáóáíßæåé êÜðïéïí Üëëïí Þ Üëëïõò,
åêåßíïí ðïõ öÝñåôáé Üó÷çìá ãéá íá ùöåëçèåß ï ßäéïò. Áñ÷éêÜ ôýñáííïò ïíïìáæüôáí
ï âáóéëéÜò (ð.÷. Ïéäßðïõò Ôýñáííïò). Áñãüôåñá ôýñáííïé ïíïìÜóôçêáí çãÝôåò ðïõ
ðÞñáí ôçí åîïõóßá ìå ëáúêÞ õðïóôÞñéîç. Ðïëëïß áðü áõôïýò öÝñèçêáí ôüóï Üó÷çìá
êáé âÜíáõóá, ãéá íá åäñáéþóïõí ôçí åîïõóßá ôïõò, þóôå ç ëÝîç ôýñáííïò áðÝêôçóå
áñíçôéêÞ óçìáóßá. Éäéáßôåñá õðÝöåñáí ïé ðïëéôéêïß áíôßðáëïß ôïõò. Ðïëëïß
äïëïöïíÞèçêáí êáé ðïëëïß åîïñßóôçêáí.
4. ÁíáæçôÞóôå ðåñéóóüôåñåò ðëçñïöïñßåò ãéá ôï Åõðáëßíåéï õäñáãùãåßï êáé
óõæçôÞóôå ôéò äõóêïëßåò êáôáóêåõÞò ôïõ. ÓõãêñßíåôÝ ôï ìå áíôßóôïé÷ï Ýñãï
ôçò åðï÷Þò ìáò.
Óôá ÷ñüíéá ôïõ ôõñÜííïõ ÐïëõêñÜôç áðïöáóßóôçêå ç êáôáóêåõÞ åíüò õäñáãùãåßïõ
ðïõ èá ôñïöïäïôïýóå ôçí áñ÷áßá ðñùôåýïõóá ôïõ íçóéïý ìå öñÝóêï íåñü, êáèþò
ôï õðÜñ÷ïí óýóôçìá ôñïöïäïóßáò ôïõ íåñïý äåí áñêïýóå.
Ç êáôáóêåõÞ áíáôÝèçêå óôïí áñ÷éôÝêôïíá Åõðáëßíï. Ï Åõðáëßíïò åðÝëåîå ìéá ü÷é
åýêïëç ëýóç. Ïé åñãÜôåò Ýóêáâáí ôï âïõíü áðü äýï áíôßèåôåò êáôåõèýíóåéò
ôáõôü÷ñïíá. Ïé äýï ïìÜäåò åñãáôþí óõíáíôÞèçêáí ìÝóá óôï âïõíü. Ôï óçìåßï
óõíÜíôçóçò åß÷å ðïëý ìéêñÞ áðüêëéóç. Ïé äõóêïëßåò êáôáóêåõÞò Þôáí ìåãÜëåò. Ïé
åñãÜôåò äå äéÝèåôáí âÝâáéá ìç÷áíïêßíçôá ìÝóá, üðùò óÞìåñá. Âáóéêü åñãáëåßï Þôáí
ç áîßíá. Ôï Ýñãï Ýðñåðå íá âáóéóôåß óôç óùìáôéêÞ äýíáìç. Ôá ÷þìáôá ìåôáöÝñïíôáí
óôçí ðëÜôç ìå äï÷åßá. Åßíáé áîéïóçìåßùôï ðùò, ìïëïíüôé äåí õðÞñ÷áí ïé óçìåñéíÝò
åõêïëßåò, ôï Åõðáëßíåéï õäñáãùãåßï ïëïêëçñþèçêå ìå åðéôõ÷ßá.
Áíôßóôïé÷ï Ýñãï ôçò óýã÷ñïíçò åðï÷Þò åßíáé ç äéÜíïéîç ôçò õðïèáëÜóóéáò óÞñáããáò
ôçò ÌÜã÷çò, ç ïðïßá óõíäÝåé ôç Ì. Âñåôáíßá ìå ôçí çðåéñùôéêÞ Åõñþðç (Ãáëëßá). Ôï
Ýñãï áõôü, áêüìç êáé ìå ôá óýã÷ñïíá ôå÷íéêÜ ìÝóá, óõíÜíôçóå ìåãÜëåò äõóêïëßåò,
åíþ äåí Ýëåéøáí êáé ôá èáíáôçöüñá áôõ÷Þìáôá.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
76
04s.qxp 5/8/2008 8:52 Page 76
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
77
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðþò äçìéïõñãÞèçêå ç ðüëç - êñÜôïò;
Óçìáíôéêü ãåãïíüò ìå ðïëéôéêÝò êáé êïéíùíéêÝò åðéäñÜóåéò õðÞñîå ç äçìéïõñãßá ôçò
ðüëçò - êñÜôïõò ôïí 8ï áé. ð.×. Ñßæá ôçò ðüëçò - êñÜôïõò Þôáí ï óõíïéêéóìüò. Ðïëëïß
óõíïéêéóìïß åíþíïíôáí ãýñù áðü ï÷õñÞ èÝóç, ôçí áêñüðïëç. Ãýñù áðü ôçí áêñüðïëç
åñãÜæåôáé ìéá ìåãÜëç ïìÜäá åðáããåëìáôéþí (áããåéïðëÜóôåò êëð.). ÓéãÜ óéãÜ, êáé ãéá
ëüãïõò áóöáëåßáò, ïé ðüëåéò áðïêôïýí ôåß÷ç.
2. Ðïéá óçìáíôéêÞ êïéíùíéêÞ ìåôáâïëÞ åðÝöåñå ç åìöÜíéóç ôçò ðüëçò -
êñÜôïõò;
ÌÝóá ó’ áõôü ôï êëßìá óðÜíå ïé ðáëéïß ðïëéôéêïß äåóìïß. Ç âáóéëåßá åîáöáíßæåôáé, ç
ïëéãáñ÷ßá áñ÷ßæåé íá ÷Üíåé ôçí ðáëéÜ ôçò äýíáìç. Ï ðïëßôçò áñ÷ßæåé íá óõíåéäçôïðïéåß
ôï ñüëï ôïõ óôçí êïéíùíßá. Åíþ ðáëéÜ ï ðüëåìïò Þôáí õðüèåóç ôçò áñéóôïêñáôßáò,
ôþñá ìåôÝ÷ïõí ó’ áõôüí éóüôéìá ïé ðïëßôåò ìÝóù ôçò «ïðëéôéêÞò öÜëáããáò».
3. Ðïéá ç åîÝëéîç ôïõ ðïëéôåýìáôïò ìÝóá áðü ôï íÝï èåóìü;
Ç âáóéëåßá åß÷å Þäç ðáñáêìÜóåé üôáí ãåííÞèçêå ç ðüëç - êñÜôïò. Áñ÷éêÜ
êõâåñíïýóáí ïé áñéóôïêñÜôåò (áñéóôïêñáôéêü ðïëßôåõìá). Áõôïß Þôáí éäéïêôÞôåò
ìåãÜëùí åêôÜóåùí ãçò. Ç áíÜðôõîç ôïõ åìðïñßïõ êáé ôçò íïìéóìáôéêÞò ïéêïíïìßáò
äçìéïýñãçóáí ìéá íÝá ôÜîç ðëïõóßùí ç ïðïßá ôåëéêÜ ðÞñå ôçí åîïõóßá áðü ôïõò
áñéóôïêñÜôåò (ïëéãáñ÷éêü ðïëßôåõìá).
Ïé êïéíùíéêÝò Ýñéäåò êáé áíôáãùíéóìïß, ùóôüóï, ïîýíèçêáí åîáéôßáò ôçò
äõóáñÝóêåéáò ôùí ðïëéôþí ðïõ áðïôåëïýóáí ôç âÜóç ôçò êïéíùíéêÞò ðõñáìßäáò.
Öéëüäïîïé Üíôñåò åêìåôáëëåýôçêáí áõôÞ ôçí êáôÜóôáóç êáé ðÞñáí ôçí åîïõóßá Ý÷ïíôáò
ùò óôÞñéãìá ôïõò ðïëëïýò. ¸ôóé ãåííÞèçêå ôï ôõñáííéêü êáèåóôþò. Áí êáé ðïëëïß
Ýìåéíáí ãíùóôïß óôçí éóôïñßá ãéá óðïõäáßá Ýñãá (ï Ðåñßáíäñïò óôçí Êüñéíèï, ï
ÐïëõêñÜôçò óôç ÓÜìï ê.Ü.), ùóôüóï ãåíéêÜ êáôáðßåæáí ôï ëáü.
ÐïëëÝò ðüëåéò áíáðôýóóïíôáé. Ôçí åðï÷Þ áõôÞ ç ÁèÞíá ïäåýåé ðñïò ôç ãÝíåóç
ôçò äçìïêñáôßáò.
04s.qxp 5/8/2008 8:52 Page 77
3. Ç ÓÐÁÑÔÇ
Ðåñßëçøç
Ìéá ïìÜäá ÄùñéÝùí ðñïÝëáóå óôç íüôéá Ðåëïðüííçóï êáé êáôÝëáâå ôçí åýöïñç
êïéëÜäá ôïõ Åõñþôá. ÊáôÜ ôïí 8ï - 7ï áé. ð.×. êáôÝëáâáí ôç Ìåóóçíßá, ìåôáôñÝðïíôáò
ôïõò êáôïßêïõò ôçò óå äïýëïõò. Áñãüôåñá Þñèáí óå áíôéðáëüôçôá ìå ôï ¢ñãïò. Ïé
äéáñêåßò ðüëåìïé êáé ï öüâïò ãéá ôïõò ÌåóóÞíéïõò äïýëïõò ìåôÝôñåøáí ôç ÓðÜñôç
óå óôñáôéùôéêü êñÜôïò.
Óôï êñÜôïò ôçò ÓðÜñôçò êõñéáñ÷ïýóáí ïé ãíÞóéïé ÓðáñôéÜôåò. Ìüíï áõôïß åß÷áí
ðëÞñç ðïëéôéêÜ äéêáéþìáôá. ÁðïêëåéóôéêÞ ó÷åäüí áðáó÷üëçóç Þôáí ï ðüëåìïò.
Ïé êÜôïéêïé ôçò ÓðÜñôçò ðïõ êáôïéêïýóáí óå ïéêéóìïýò ãýñù áðü ôçí ðüëç
ïíïìÜóôçêáí ðåñßïéêïé êáé áó÷ïëïýíôáí ìå ôï åìðüñéï.
Ïé ðáëáéïß êÜôïéêïé Ýãéíáí äïýëïé (åßëùôåò). Êáëëéåñãïýóáí ôç ãç, ðáñáäßäïíôáò
Ýíá ìÝñïò ôçò ðáñáãùãÞò óôïõò áöÝíôåò ôïõò.
Ìõèéêüò äéáìïñöùôÞò ôïõ ðïëéôåýìáôïò Þôáí ï Ëõêïýñãïò. ÕðÞñ÷å ï èåóìüò
ôçò äéðëÞò âáóéëåßáò. Ïé âáóéëéÜäåò åß÷áí óôñáôéùôéêÝò êáé èñçóêåõôéêÝò áñìïäéüôçôåò.
ÐñáãìáôéêÞ åîïõóßá åß÷áí ïé ÐÝíôå ¸öïñïé. ¹ôáí áñìüäéïé ãéá ôçí Üìõíá êáé ôéò
åîùôåñéêÝò ó÷Ýóåéò. Ôá èÝìáôá ðïõ õðïâÜëëïíôáí óôçí ÁðÝëëá, ôç ëáúêÞ óõíÝëåõóç
üóùí Þôáí ðÜíù áðü ôñéÜíôá, ðñïåôïßìáæå Ýíá óõìâïýëéï ãåñüíôùí ðïõ Þôáí ðÜíù
áðü åîÞíôá åôþí, ç Ãåñïõóßá.
ÓçìáíôéêÞ Þôáí ç áãùãÞ ôùí íÝùí. Ôá áãüñéá çëéêßáò åðôÜ åôþí êáé ðÜíù æïýóáí
óå ïìÜäåò. ÄéäÜóêïíôáí ãñáöÞ, áíÜãíùóç, ìïõóéêÞ, ÷ïñü, ìÜèáéíáí íá õðïìÝíïõí
ôéò êáêïõ÷ßåò. Ôá êïñßôóéá äÝ÷ïíôáí áíÜëïãç åêðáßäåõóç, þóôå íá ãßíïõí äõíáôÝò
ìçôÝñåò. ¹ôáí ðïëý ðéï åëåýèåñåò áðü Üëëåò åëëçíéêÝò ðüëåéò.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Äçìéïõñãßá ôïõ óðáñôéáôéêïý êñÜôïõò
• ºäñõóç áðü ïìÜäåò ÄùñéÝùí óôçí êïéëÜäá ôïõ Åõñþôá
• ÊáôÜëçøç Ìåóóçíßáò (8ïò - 7ïò áé. ð.×.)
• Ç ÓðÜñôç ìåôáôñÝðåôáé óå óôñáôüðåäï
Ïé ôÜîåéò ôïõ óðáñôéáôéêïý êñÜôïõò
• ÃíÞóéïé ÓðáñôéÜôåò, ìå ðëÞñç äéêáéþìáôá
• Ðåñßïéêïé, åíáó÷üëçóç ìå åìðüñéï
• Åßëùôåò (äïýëïé)
ÐïëéôéêÞ ïñãÜíùóç
• Äýï âáóéëéÜäåò
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
78
04s.qxp 5/8/2008 8:52 Page 78
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
79
• ÐÝíôå Ýöïñïé
• Ãåñïõóßá
• ÁðÝëëá
Ç áãùãÞ ôùí íÝùí
• ÌåôÜ ôá åðôÜ ÷ñüíéá êÜôù áðü ôçí åðïðôåßá ôçò ðüëçò
• ÄéäÜóêïíôáí ìïõóéêÞ, ÷ïñü
• Áíôï÷Þ óôéò êáêïõ÷ßåò
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
ÃíÞóéïé ÓðáñôéÜôåò
Áðïôåëïýóáí ôï âáóéêü êïñìü ôçò óðáñôéáôéêÞò ðïëéôåßáò êáé óôñáôïý. ÐñïÝñ÷ïíôáé
áðü ôïõò Äùñéåßò ðïõ êáôÝâçêáí óôçí êïéëÜäá ôïõ Åõñþôá. Ç êáëëéåñãÞóéìç ãç åß÷å
äéáíåìçèåß óôïõò ÓðáñôéÜôåò ìå êëÞñï. ¸ðñåðå êáé óõíåéóöÝñïõí óôá êïéíÜ óõóóßôéá
(öéäßôéá) ìÝñïò ôçò óïäåéÜò ôùí êôçìÜôùí ôïõ. ÄéáöïñåôéêÜ Ý÷áíáí ôá äéêáéþìáôÜ
ôïõò. ÃíÞóéïò ÓðáñôéÜôçò èåùñïýíôáí åêåßíïò ôïõ ïðïßïõ êáé ïé äýï ãïíåßò Þôáí
ÓðáñôéÜôåò. Ôá áãüñéá áðü åðôÜ åôþí ùò äåêáïêôþ âñßóêïíôáí êÜôù áðü ôçí Üìåóç
åðïðôåßá ôïõ êñÜôïõò. Áðü 18 - 60 õðçñåôïýóáí ùò óôñáôéþôåò. Ç óêëçñÞ êáé ëéôÞ
æùÞ ôùí óôñáôéùôþí Ýìåéíå ðáñïéìéþäçò. ¸ôñùãáí ôï ìÝëáíá æùìü êáé áóêïýíôáí
óôïí ðüëåìï äéáñêþò. Ï èÜíáôïò Þôáí ðñïôéìüôåñïò áðü ôçí áôßìùóç.
×áñáêôçñéóôéêü Þôáí ôï ñçôü Þ ôáí Þ åðß ôáò· óôçí áôôéêÞ äéÜëåêôï: Þ ôçí (åíí. áóðßäá)
Þ åðß ôçò (åíí. áóðßäáò). ÄçëáäÞ Þ èá öÝñåéò ðßóù ôçí áóðßäá ùò íéêçôÞò Þ èá óå
öÝñïõí íåêñü ðÜíù óå áõôÞí.
Ðåñßïéêïé
Êáôïéêïýóáí êõñßùò óå ïñåéíïýò áãñïôéêïýò ïéêéóìïýò. ÐñïÝñ÷ïíôáí êáé áõôïß
áðü ìåñßäá ôùí ÄùñéÝùí ðïõ êáôÝëáâå ôç ÓðÜñôç. Áí êáé Þôáí åëåýèåñïé, äåí
åß÷áí ðïëéôéêÜ äéêáéþìáôá. Ùóôüóï, Þôáí õðï÷ñåùìÝíïé íá áêïëïõèïýí óôï
óðáñôéáôéêü óôñÜôåõìá óôéò ìÜ÷åò.
Åßëùôåò
¸ôóé ïíïìÜæïíôáí ïé äïýëïé. ÁíÞêáí óôïí ðáëéü ðëçèõóìü ôùí ìõêçíáúêþí
÷ñüíùí ðïõ õðïäïõëþèçêå áðü ôïõò Äùñéåßò. Óôïõò åßëùôåò áíÞêáí êáé ïé
ÌåóóÞíéïé ìåôÜ ôçí êáôÜëçøç ôçò ðåñéï÷Þò áðü ôïõò ÓðáñôéÜôåò ôïí 8ï áé. ð.×.
¹ôáí äïõëïðÜñïéêïé óôá êôÞìáôá ôùí êõñßùí ôïõò.
Äýï âáóéëåßò
Ç äéðëÞ âáóéëåßá äåí åßíáé óõíçèéóìÝíç. Ïé âáóéëéÜäåò áõôïß êáôÜãïíôáí áðü
äýï ïéêïãÝíåéåò, ôïõò Åõñõðùíôßäåò êáé ôïõò ÁãéÜäåò.
Ïé ÐÝíôå ¸öïñïé
Áñ÷éêÜ ïé ÐÝíôå ¸öïñïé (8ïò áé. ð.×.) Þôáí áðëïß éåñåßò ïé ïðïßïé åñìÞíåõáí
ôïõò ïéùíïýò óôïí ïõñáíü, ãéá íá äéáðéóôþíïõí êáôÜ ðüóï ïé âáóéëåßò ìðïñïýóáí
íá áóêïýí ôçí åîïõóßá ôïõò. Áñãüôåñá, åéäéêÜ ìåôÜ ôï ´ Ìåóóçíéáêü ðüëåìï,
áðÝêôçóáí ìåãÜëåò åîïõóßåò. ¸öôáóáí ìÜëéóôá íá áðïôåëïýí ôçí ðñáãìáôéêÞ
åîïõóßá óôç ÓðÜñôç.
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 79
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Ðïéïò ï óêïðüò ôçò áãùãÞò ôùí áãïñéþí êáé ôùí êïñéôóéþí óôç ÓðÜñôç;
Ðþò óõíäÝåôáé ï óêïðüò áõôüò ìå ôï ÷áñáêôÞñá ôïõ óðáñôéáôéêïý êñÜôïõò;
á) Óêïðüò ôçò áãùãÞò áãïñéþí êáé êïñéôóéþí Þôáí ç äéÜðëáóç äõíáôþí óùìÜôùí êáé
éó÷õñþí ÷áñáêôÞñùí, þóôå ôá ðñþôá íá ãßíïõí êáëïß ðïëåìéóôÝò êáé ôá äåýôåñá
Üîéåò ìçôÝñåò.
â) Ôï óðáñôéáôéêü êñÜôïò åß÷å ìéá éäéáéôåñüôçôá. Æïýóå êÜôù áðü äéáñêÞ öüâï ìÞðùò
åîåãåñèïýí ïé äïýëïé, ïé ðáëéïß êÜôïéêïé ôçò ÓðÜñôçò êáé áñãüôåñá ïé ÌåóóÞíéïé
(åßëùôåò). Ãé’ áõôü, áí êáé áñ÷éêÜ ç ÓðÜñôç ðáñïõóßáóå êÜðïéá ïéêïíïìéêÞ êáé
ðíåõìáôéêÞ äñáóôçñéüôçôá, áñãüôåñá, éäéáßôåñá ìåôÜ ôçí êáôÜêôçóç ôçò Ìåóóçíßáò
êáé ôïí ðñþôï îåóçêùìü ôùí åéëþôùí, ìåôáôñÜðçêå óå áóôõíïìéêü êñÜôïò, êáèþò
âáóéæüôáí óôç óôåíÞ ðáñáêïëïýèçóç ôçò æùÞò ôùí ðïëéôþí. ¸ðñåðå íá õðÜñ÷åé
ðïëåìéêÞ åôïéìüôçôá êÜèå óôéãìÞ, ãé’ áõôü êáé ç áãùãÞ ôùí íÝùí åß÷å óôñáöåß ðñïò
áõôü ôï óêïðü. ÌÝóá áðü ôçí áãùãÞ êáëëéåñãïýóáí ôï ïìáäéêü ðíåýìá êáé ôçí
õðïôáãÞ óôïõò íüìïõò, áðáñáßôçôï óôïé÷åßï ãéá ôç óõíôÞñçóç ìéáò êïéíùíßáò
ðñïóáíáôïëéóìÝíç óôïí ðüëåìï.
2. «Äïõëåýåé óáí åßëùôáò». Ôé óçìáßíåé ç öñÜóç áõôÞ ðïõ êáé óÞìåñá áêïýìå
íá ëÝãåôáé; ÅîçãÞóôå ôï ðåñéå÷üìåíü ôçò ìå âÜóç ôéò ãíþóåéò óáò.
Åßëùôåò ïíïìÜæïíôáí ïé äïýëïé óôç ÓðÜñôç. ÅñãÜæïíôáí óêëçñÜ óôá êôÞìáôá ôùí
áöåíôéêþí ôïõò êáé ôïõò ðáñÝäéäáí ìÝñïò ôçò óïäåéÜò. Åß÷áí ðïëý ëßãá äéêáéþìáôá,
êáèþò áðïôåëïýóáí êôÞìá ôïõ óðáñôéáôéêïý êñÜôïõò. Ç öñÜóç «äïõëåýåé óáí
åßëùôáò» óçìáßíåé áõôü áêñéâþò, üôé äçëáäÞ êÜðïéïò äïõëåýåé óáí óêëÜâïò áðü ôï
ðñùß ìÝ÷ñé ôï âñÜäõ Ý÷ïíôáò åëÜ÷éóôåò ïéêïíïìéêÝò áðïëáâÝò Þ êáêÝò óõíèÞêåò
åñãáóßáò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
80
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
8ïò – 7ïò áé. ð.× Ìåóóçíéáêïß ðüëåìïé
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 80
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
81
3. Ôé Þôáí ï «ëáêùíéóìüò»; (Óõìâïõëåõèåßôå ôï ó÷åôéêü ðáñÜèåìá). Ôé óçìáßíåé
êáé ðþò åîçãåßôáé ç öñÜóç «ðåñíÜìå óðáñôéÜôéêá»;
á) Ëáêùíéóìü ïíïìÜæïõìå ôçí áðïöõãÞ ðåñéôôþí ëÝîåùí ãéá ôç äéáôýðùóç åíüò
íïÞìáôïò. Ïé ÓðáñôéÜôåò èåùñïýóáí óçìáíôéêü ðñïóüí ãéá Ýíáí Üíèñùðï íá ëÝåé
ëßãá ëüãéá êáé êáëÜ, íá ìç öëõáñåß Üóêïðá.
â) Ïé ÓðáñôéÜôåò Þôáí ðáóßãíùóôïé ãéá ôï ëéôü ôñüðï æùÞò ôïõò. Ç ðïëõôÝëåéá óôçí
éäéùôéêÞ æùÞ áðáãïñåõüôáí äéá íüìïõ. ×ñõóÜ íïìßóìáôá äåí êõêëïöïñïýóáí,
ìüíï óéäåñÝíéá ìéêñÞò áîßáò. Ç öñÜóç «ðåñíÜìå óðáñôéÜôéêá» óçìáßíåé üôé êÜðïéïò
æåé ëéôÞ æùÞ, ÷ùñßò ðïëõôÝëåéåò êáé ÷ëéäÞ.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéåò ïé êïéíùíéêÝò ôÜîåéò ôçò áñ÷áßáò ÓðÜñôçò;
Óôï êñÜôïò ôçò ÓðÜñôçò êõñéáñ÷ïýóáí ïé ãíÞóéïé ÓðáñôéÜôåò. Ìüíï áõôïß åß÷áí ðëÞñç
ðïëéôéêÜ äéêáéþìáôá. ÁðïêëåéóôéêÞ ó÷åäüí áðáó÷üëçóç Þôáí ï ðüëåìïò.
Ïé êÜôïéêïé ôçò ÓðÜñôçò ðïõ êáôïéêïýóáí óå ïéêéóìïýò ãýñù áðü ôçí ðüëç
ïíïìÜóôçêáí ðåñßïéêïé êáé áó÷ïëïýíôáí ìå ôï åìðüñéï.
Ïé ðáëáéïß êÜôïéêïé Ýãéíáí äïýëïé (åßëùôåò). Êáëëéåñãïýóáí ôç ãç, ðáñáäßäïíôáò
Ýíá ìÝñïò ôçò ðáñáãùãÞò óôïõò áöÝíôåò ôïõò.
2. Ðïéá ç ðïëéôéêÞ ïñãÜíùóç ôçò ÓðÜñôçò;
Ìõèéêüò äéáìïñöùôÞò ôïõ ðïëéôåýìáôïò Þôáí ï Ëõêïýñãïò. ÕðÞñ÷å ï èåóìüò ôçò
äéðëÞò âáóéëåßáò. Ïé âáóéëéÜäåò åß÷áí óôñáôéùôéêÝò êáé èñçóêåõôéêÝò áñìïäéüôçôåò.
ÐñáãìáôéêÞ åîïõóßá åß÷áí ïé ÐÝíôå ¸öïñïé. ¹ôáí áñìüäéïé ãéá ôçí Üìõíá êáé ôéò
åîùôåñéêÝò ó÷Ýóåéò. Ôá èÝìáôá ðïõ õðïâÜëëïíôáí óôçí ÁðÝëëá, ôç ëáúêÞ óõíÝëåõóç
üóùí Þôáí ðÜíù áðü ôñéÜíôá, ðñïåôïßìáæå Ýíá óõìâïýëéï ãåñüíôùí ðïõ Þôáí ðÜíù
áðü åîÞíôá åôþí, ç Ãåñïõóßá.
3. Ðþò åß÷å ïñãáíùèåß ç åóùôåñéêÞ æùÞ;
ÓçìáíôéêÞ Þôáí ç áãùãÞ ôùí íÝùí. Ôá áãüñéá çëéêßáò åðôÜ åôþí êáé ðÜíù æïýóáí óå
ïìÜäåò. ÄéäÜóêïíôáí ãñáöÞ, áíÜãíùóç, ìïõóéêÞ, ÷ïñü, ìÜèáéíáí íá æïõí óôéò
êáêïõ÷ßåò. Ôá êïñßôóéá äÝ÷ïíôáí áíÜëïãç åêðáßäåõóç, þóôå íá ãßíïõí äõíáôÝò
ìçôÝñåò. ¹ôáí ðïëý ðéï åëåýèåñåò áðü Üëëåò åëëçíéêÝò ðüëåéò.
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 81
4. ÁÈÇÍÁ: ÁÐO TH ÂAÓÉËÅÉÁ ÓÔÇÍ ÁÑÉÓÔÏÊÑÁÔÉÁ
Ðåñßëçøç
Ç ÁôôéêÞ ïíïìÜæåôáé «ëåðôüãáéç». Ôá åýöïñá åäÜöç Þôáí ëéãïóôÜ. Óôá ïñåéíÜ
áíáðôý÷èçêå ç êôçíïôñïößá. Áñãüôåñá ôï åìðüñéï êáé ç íáõôéëßá Ýöåñáí ðëïýôï
óôçí ðüëç. Ç óõíÝíùóç ôùí ïéêéóìþí óå ðüëç áðïäüèçêå óôï ÈçóÝá. Ãéá íá
ãéïñôÜóïõí ôï ãåãïíüò áõôü ôåëïýóáí ôç ìåãáëýôåñç ãéïñôÞ, ôá ÐáíáèÞíáéá.
Ëßãá ðñÜãìáôá ãíùñßæïõìå ãéá ôçí ðåñßïäï ôçò âáóéëåßáò óôçí ÁèÞíá. Ôåëåõôáßïò
âáóéëéÜò èåùñåßôáé ï Êüäñïò. ÊáôÜ ôçí ðåñßïäï ôçò áñéóôïêñáôßáò ç åîïõóßá âñéóêüôáí
óôá ÷Ýñéá ôïõ Åðþíõìïõ - ¢ñ÷ïíôá (óõãêáëïýóå ôçí Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ) êáé ôïõ
ÐïëÝìáñ÷ïõ, ðïõ Þôáí õðåýèõíïò ãéá ôï óôñáôü. ÕðÞñ÷áí êáé ïé áñìüäéïé ãéá äéêáóôéêÜ
èÝìáôá, ïé ¸îé ÈåóìïèÝôåò. Ôçí ôÞñçóç ôùí íüìùí åðüðôåõå ï ¢ñåéïò ÐÜãïò, åíþ óôç
âÜóç âñéóêüôáí ç ëáúêÞ óõíÝëåõóç, ç Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ.
Ç Üíïäïò ôçò ìåóáßáò ôÜîçò, ôùí åìðüñùí êáé ôùí âéïôå÷íþí, ðñïêÜëåóå ðïëéôéêÝò
êáé êïéíùíéêÝò áíáóôáôþóåéò, êáèþò âáèìéáßá äéåêäéêïýóáí ôçí åîïõóßá, ðïõ Þôáí
óôá ÷Ýñéá ôùí åõãåíþí.
Ï Êýëùíáò åêìåôáëëåýôçêå áõôü ôï êëßìá êáé ôï 632 ð.×. åðé÷åßñçóå íá êáôáëÜâåé
ôçí åîïõóßá ðñáîéêïðçìáôéêÜ. ÁðÝôõ÷å üìùò êáé ðïëëïß ïðáäïß ôïõ óöáãéÜóôçêáí,
áí êáé åß÷áí êáôáöýãåé ùò éêÝôåò óôïõò âùìïýò («Êõëþíåéï Üãïò»).
Ç êáôÜóôáóç Ýöôáóå óå ó÷åäüí áíåîÝëåãêôï óçìåßï. Ïé öôù÷ïß áðáéôïýóáí
êáôÜñãçóç ÷ñåþí êáé ôç óýíôáîç ãñáðôþí íüìùí, þóôå íá áðïíÝìåôáé óùóôÜ ç
äéêáéïóýíç. Ôï 624 ð.×. ï ÄñÜêïíôáò óýíôáîå ôï ðñþôï ãñáðôü íïìéêü ðëáßóéï.
Ùóôüóï, ïé íüìïé ôïõ ÄñÜêïíôá Þôáí ðïëý áõóôçñïß.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç äçìéïõñãßá ôçò ðüëçò - êñÜôïõò ôçò ÁèÞíáò
• Áñ÷éêÜ, õðÞñ÷áí óêüñðéïé óõíïéêéóìïß
• Ìõèéêüò ïéêéóôÞò èåùñåßôáé ï ÈçóÝáò
Ç åîÝëéîç ôïõ ðïëéôåýìáôïò
• Âáóéëåßá. Ôåëåéþíåé ìå ôïí Êüäñï
• Áñéóôïêñáôßá:
→ Åðþíõìïò Üñ÷ïíôáò
→ ¢ñ÷ïíôáò - âáóéëéÜò
→ ÐïëÝìáñ÷ïò
→ ¸îé èåóìïèÝôåò
→ ¢ñåéïò ÐÜãïò
→ Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
82
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 82
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
83
Êïéíùíéêïß áãþíåò
• ÁìöéóâÞôçóç åîïõóßáò áðü Ýìðïñïõò êáé âéïôÝ÷íåò
• ¾ðáñîç ìåãÜëïõ áñéèìïý ÷ñåùìÝíùí áãñïôþí
Êõêëþíåéï Üãïò
• Áðïôõ÷ßá ôïõ Êýëùíá íá ðÜñåé ôçí åîïõóßá
• Ïé ïðáäïß ôïõ, áí êáé éêÝôåò, óöáãéÜóôçêáí
Êïñõöþíåôáé ç áíáóôÜôùóç
• Ðñüâëçìá ôï ãåãïíüò üôé ïé íüìïé Þôáí Üãñáöïé
• Ðñþôç ðñïóðÜèåéá êáôáãñáöÞò íüìùí áðü ôï ÄñÜêïíôá
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÐáíáèÞíáéá
Éäéáßôåñá ëáìðñÞ ãéïñôÞ ôçò áñ÷áßáò ÁèÞíáò. Ôåëïýíôáí ðñïò ôéìÞ ôçò ÁèçíÜò,
ðñïóôÜôéäáò ôçò ðüëçò. ÃéïñôÜæïíôáí êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôïõ êáëïêáéñéïý (ìÞíáò
Åêáôïìâáéþíáò). Ôá ÌåãÜëá ÐáíáèÞíáéá ôåëïýíôáí êÜèå 4 ÷ñüíéá. Ãßíïíôáí
ìïõóéêïß, áèëçôéêïß ê.Ü. áãþíåò ðïõ êñáôïýóáí äþäåêá çìÝñåò. Ôçí ðñïôåëåõôáßá
ìÝñá ãéíüôáí ìåãÜëç ëáìðçäïäñïìßá. Ïé åêäçëþóåéò Ýêëåéíáí ìå ôç ìåãÜëç
ðïìðÞ ðïõ Ýöôáíå óôçí Áêñüðïëç êáé óôçí ïðïßá ìåôÝöåñáí ôï ðÝðëï ôçò èåÜò.
Ôï ðÝðëï áõôü åß÷å õöáíèåß áðü íÝåò ãíùóôþí ïéêïãåíåéþí. ÌÝñïò óôçí ðïìðÞ
Ýðáéñíáí üëïé ïé Üñ÷ïíôåò ôçò ÁèÞíáò.
Êõëþíåéï Üãïò
Ï Êýëùíáò áðÝêôçóå ìåãÜëç äüîá ùò ïëõìðéïíßêçò. ÐáñÜëëçëá Þôáí êáé ãáìðñüò
ôïõ ÈåáãÝíç, ôõñÜííïõ ôùí ÌåãÜñùí. ÐñïóðÜèçóå ìå êÜèå ôñüðï íá
ïéêåéïðïéçèåß ôç äõóáñÝóêåéá ôùí ãåùñãþí êáé ôùí öôù÷þí óôñùìÜôùí, ðïõ
êáôáðéÝæïíôáí áðü ôïõò åõãåíåßò. Åêåßíç ôçí åðï÷Þ ôçí åîïõóßá êáôåß÷å ç
ïéêïãÝíåéá ôùí Áëêìáéùíéäþí. ¢ñ÷ïíôáò ôçò ÁèÞíáò Þôáí ï ÌåãáêëÞò. ÔåëéêÜ,
ôï êßíçìá áðÝôõ÷å, ãéáôß ïðáäïß ôïõ Êýëùíá äåí ìðüñåóáí íá ðåßóïõí ôá öôù÷Ü
ëáúêÜ óôñþìáôá íá ôïõò óôçñßîïõí. Áí êáé ï ßäéïò êáôÜöåñå íá îåöýãåé, ïé ïðáäïß
ôïõ âñÞêáí ïéêôñü èÜíáôï áðü ôïõò Áëêìåùíßäåò, ìïëïíüôé åß÷áí êáôáöýãåé ùò
éêÝôåò óå âùìïýò èåþí. Ç ðñÜîç áõôÞ èåùñÞèçêå öïâåñü ìßáóìá ãéá ôçí ÁèÞíá.
Ïé Áëêìåùíßäåò åîïñßóôçêáí.
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 83
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
ÈçóÝáò
ÐáíåëëÞíéïò Þñùáò êáé ðñïóôÜôçò ôçò ÁèÞíáò. ¹ôáí ãéïò ôïõ ÁéãÝá êáé ôçò
Áßèñáò. Äéáêñßèçêå ãéá ôï èÜññïò êáé ôç äýíáìÞ ôïõ. Ãíùóôïß åßíáé ïé Üèëïé ðïõ
ðñáãìáôïðïßçóå. Ðçãáßíïíôáò óôçí ÁèÞíá áðü ôçí ÔñïéæÞíá, êïíôÜ óôçí
Åðßäáõñï óêüôùóå Ýíá ðáóßãíùóôï ëçóôÞ, ôïí ÐåñéöÞôç. Óôïí Éóèìü óêüôùóå ôï
Óßíç, óôçí Åëåõóßíá ôïí Ðñïêñïýóôç êáé óôçí ÊáêéÜ ÓêÜëá ôï Óêßñùíá. Óôçí
ÁèÞíá óêüôùóå ôïí êÜðñï ôïõ Ìáñáèþíá. Ï ÁéãÝáò, ï ðáôÝñáò ôïõ, ôïí
áíáãíþñéóå. Ðñïóðáèþíôáò íá óþóåé ôïõò Áèçíáßïõò áðü ôï Ìéíþôáõñï ðÞãå
óôçí ÊñÞôç êáé ôïí óêüôùóå ìå ôç âïÞèåéá ôçò êüñçò ôïõ Ìßíùá ÁñéÜäíçò.
ÁìÝëçóå üìùò íá áëëÜîåé ôá ðáíéÜ ôïõ êáñáâéïý êáé íá âÜëåé Üóðñá. ÂëÝðïíôáò
ï ÁéãÝáò ôá ìáýñá ðáíéÜ, íüìéóå üôé ï ãéïò ôïõ åß÷å ðåèÜíåé. Áðü ôçí áðåëðéóßá
ôïõ áõôïêôüíçóå. Ï ÈçóÝáò Ýãéíå âáóéëéÜò êáé èåùñåßôáé ðùò Ýíùóå ôïõò ãýñù
óõíïéêéóìïýò. ÄçìéïõñãÞèçêå Ýôóé ç ðüëç ôçò ÁèÞíáò. Ï ìýèïò áíáöÝñåé üôé ôïí
óêüôùóå ï ËõêïìÞäçò, âáóéëéÜò ôçò Óêýñïõ.
Êüäñïò
Ï ôåëåõôáßïò âáóéëéÜò ôçò ÁèÞíáò (11ïò áé. ð.×.). ¼ôáí åéóÝâáëáí ïé Äùñéåßò,
áðïöÜóéóå íá óêïôùèåß, ýóôåñá áðü ÷ñçóìü ôïõ Ìáíôåßïõ ôùí Äåëöþí. Ãéáôß ç
Ðõèßá åß÷å ðñïöçôåýóåé üôé, áí óêïôþíïíôáí ï âáóéëéÜò, ç ÁôôéêÞ èá óùæüôáí áðü
ôïõò åéóâïëåßò.
ÄñÜêïíôáò
¸ìåéíå ãíùóôüò ãéá ôçí ðñþôç ãñáðôÞ êáôáãñáöÞ ôùí íüìùí óôçí ÁèÞíá (624
ð.×.). Ðñþôïò áõôüò êùäéêïðïßçóå ôïõò áèçíáúêïýò íüìïõò. Ãéá ðñþôç öïñÜ ãñáðôÝò
äéáôÜîåéò áíáöÝñïíôáí óôï óðïõäáßï ãéá ôçí åðï÷Þ æÞôçìá ôçò åêäßêçóçò ãéá ôï
èÜíáôï êÜðïéïõ áðü ôïõò óõããåíåßò ôïõ èýìáôïò. Ãéá ôçí áðïíïìÞ äéêáéïóýíçò äåí
Þôáí ðëÝïí áñìüäéá ç ïéêïãÝíåéá áëëÜ êáé ôï êñÜôïò (¢ñåéïò ÐÜãïò). Ï ÄñÜêïíôáò
Ýêáíå Ýíá óçìáíôéêü âÞìá: ðñï÷þñçóå óå äéÜêñéóç ôïõ öüíïõ: öüíïò áðü ðñüèåóç
êáé áðü áìÝëåéá. Ùóôüóï ïé íüìïé ôïõ Þôáí ãåíéêÜ ðïëý áõóôçñïß.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
84
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
632 ð.×. Êõëþíåéï Üãïò
624 ð.×. Ïé íüìïé ôïõ ÄñÜêïíôá
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 84
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
85
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Áðü ôç ìåëÝôç ôçò ðñþôçò ðáñáãñÜöïõ ôïõ êåéìÝíïõ óõíÜãåôáé üôé ç
äéáìüñöùóç ôïõ ÷þñïõ ôçò ÁôôéêÞò ðñïóäéüñéóå êáé ôéò áó÷ïëßåò ôùí
êáôïßêùí. ÄéêáéïëïãÞóôå ãéáôß ç ó÷Ýóç ÷þñïõ êáé áó÷ïëéþí ôùí êáôïßêùí
äåí Ý÷åé óÞìåñá ôüóï ìåãÜëç éó÷ý.
ÓÞìåñá ìå ôçí áíÜðôõîç ôçò ôå÷íïëïãßáò ç ó÷Ýóç ÷þñïõ - ïéêïíïìßáò äåí åßíáé ôüóï
óôåíÞ. Ç ÷ñÞóç, ãéá ðáñÜäåéãìá, ëéðáóìÜôùí êáé óýã÷ñïíùí êáëëéåñãçôéêþí ìåèüäùí
ïäçãåß óôçí õøçëÞ áðüäïóç áíÜ óôñÝììá. ¸ôóé, üëï êáé ëéãüôåñïé Üíèñùðïé
áó÷ïëïýíôáé ìå ôç ãåùñãßá.
Ùóôüóï, ï Üíèñùðïò èá åßíáé ðÜíôá åîáñôçìÝíïò áðü ôç öýóç êáé ôéò åõêáéñßåò ðïõ
áõôÞ ðñïóöÝñåé.
2. Ôé åííïïýìå óÞìåñá üôáí ëÝìå üôé ç êõâÝñíçóç ðñÝðåé íá ðÜñåé äñáêüíôåéá
ìÝôñá; Ìðïñåßôå íá åîçãÞóåôå ôï íüçìá éóôïñéêÜ;
Åííïïýìå üôé ìéá êõâÝñíçóç ðñÝðåé íá ðÜñåé éäéáßôåñá áõóôçñÜ ìÝôñá ãéá íá
áíôéìåôùðéóôåß ìéá êáôÜóôáóç. Ç öñÜóç áõôÞ åß÷å ìåßíåé áðü ôïõò íüìïõò ôïõ
ÄñÜêïíôá, ïé ïðïßïé Þôáí ôüóï áõóôçñïß êáé áìåßëéêôïé, þóôå Ýëåãáí üôé åßíáé ãñáììÝíá
ìå áßìá.
3. Óõìâïõëåõèåßôå êÜðïéá åãêõêëïðáßäåéá êáé áðáíôÞóôå óôá åñùôÞìáôá:
á) Ãéáôß ðÞñå ôçí ïíïìáóßá áõôÞ ï ¢ñåéïò ÐÜãïò;
â) Ôé åßíáé óÞìåñá ï ¢ñåéïò ÐÜãïò;
ã) Ðïéá ôïðéêÞ äéïßêçóç ôçò ÓôåñåÜò ÅëëÜäáò (ÍïÝìâñéïò 1821) Ýöåñå ôï
ßäéï üíïìá;
á) Ç ëÝîç ¢ñåéïò ÐÜãïò óçìáßíåé âñÜ÷ïò (ñ. ðÞãíõìé) ôïõ ¢ñç. Åêåß óýìöùíá ìå ôï
ìýèï äéêÜóôçêå ï ÏñÝóôçò áðü ôïõò èåïýò ãéá ôï öüíï ôçò ìçôÝñáò ôïõ êáé ôïõ
åñáóôÞ ôçò, ïé ïðïßïé åß÷áí äïëïöïíÞóåé ôïí ðáôÝñá ôïõ ÁãáìÝìíïíá.
â) ÓÞìåñá ï ¢ñåéïò ÐÜãïò åßíáé ôï áíþôáôï äéêáóôÞñéï ôçò ÷þñáò. Áðïôåëåß ôçí
ôåëåõôáßá âáèìßäá óôï óýóôçìá áðïíïìÞò äéêáéïóýíçò. Ï ¢ñåéïò ÐÜãïò åßíáé
åðßóçò õðåýèõíïò ãéá ôéò ðñïóëÞøåéò Þ ôéò ðñïáãùãÝò ôùí äéêáóôþí.
ã) ¢ñåéïò ÐÜãïò ïíïìáæüôáí êáé ç ôïðéêÞ äéïßêçóç ôçò áíáôïëéêÞò ÓôåñåÜò ÅëëÜäáò
(1821). Áðïôåëïýíôáí áðü 12 ìÝëç êáé åðéôåëïýóå êáé åêôåëåóôéêü Ýñãï. Éäñýèçêå
áðü ôï Èåüäùñï ÍÝãñç, ðïõ Þôáí ðñüåäñüò ôïõ.
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 85
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðþò Þôáí äïìçìÝíç ðïëéôéêÜ ç áèçíáúêÞ ðüëç - êñÜôïò;
Ëßãá ðñÜãìáôá ãíùñßæïõìå ãéá ôçí ðåñßïäï ôçò âáóéëåßáò óôçí ÁèÞíá. Ôåëåõôáßïò
âáóéëéÜò èåùñåßôáé ï Êüäñïò. Öáßíåôáé ðùò ïé áñéóôïêñÜôåò ðÞñáí ïìáëÜ ôçí åîïõóßá,
ãéáôß êáé áñãüôåñá õðÞñ÷å ï èåóìüò ôïõ ¢ñ÷ïíôá - ÂáóéëéÜ ìå èñçóêåõôéêÝò åîïõóßåò.
Ç åîïõóßá âñéóêüôáí óôá ÷Ýñéá ôïõ Åðþíõìïõ ¢ñ÷ïíôá (óõãêáëïýóå ôçí Åêêëçóßá
ôïõ ÄÞìïõ) êáé ôïõ ÐïëÝìáñ÷ïõ, ðïõ Þôáí õðåýèõíïò ãéá ôï óôñáôü. ÕðÞñ÷áí êáé ïé
áñìüäéïé ãéá äéêáóôéêÜ èÝìáôá, ïé ¸îé ÈåóìïèÝôåò. Ôçí ôÞñçóç ôùí íüìùí åðüðôåõå
ï ¢ñåéïò ÐÜãïò, åíþ óôç âÜóç âñéóêüôáí ç ëáúêÞ óõíÝëåõóç, ç Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ.
2. Ðïéá ç êïéíùíéêÞ êáôÜóôáóç óôçí ÁèÞíá;
Ç Üíïäïò ôçò ìåóáßáò ôÜîçò, ôùí åìðüñùí êáé ôùí âéïôå÷íþí, ðñïêÜëåóå ðïëéôéêÝò
êáé êïéíùíéêÝò áíáóôáôþóåéò, êáèþò âáèìéáßá äéåêäéêïýóáí ôçí åîïõóßá, ðïõ Þôáí
óôá ÷Ýñéá ôùí åõãåíþí. Ìåãáëýôåñç Ýêôáóç ðñïêáëïýóå ç áðáßôçóç ÷ñåùìÝíùí
áãñïôþí ãéá êáôÜñãçóç ôùí ÷ñåþí êáé áðáëëáãÞ áðü ôï êáèåóôþò ôçò äïõëåßáò
åîáéôßáò ôùí ÷ñåþí.
3. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôï Êõëþíåéï Üãïò;
Ï Êýëùíáò åêìåôáëëåýôçêå áõôü ôï êëßìá êáé ôï 632 ð.×. åðé÷åßñçóå íá êáôáëÜâåé ôçí
åîïõóßá ðñáîéêïðçìáôéêÜ. ÁðÝôõ÷å üìùò êáé ðïëëïß ïðáäïß ôïõ óöáãéÜóôçêáí, áí êáé
åß÷áí êáôáöýãåé ùò éêÝôåò óôïõò âùìïýò («Êõëþíåéï Üãïò»).
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
86
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 86
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
87
5. ÁÈÇÍÁ: ÐÏÑÅÉÁ ÐÑÏÓ ÔÇ ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÁ
Ðåñßëçøç
Ïé íüìïé ôïõ ÄñÜêïíôá äåí Ýöåñáí ôçí êïéíùíéêÞ çñåìßá, êáèþò êáé ïé ðáëéÝò
áäéêßåò äåí åß÷áí äéïñèùèåß. Ôï 594 ð.×. ï Óüëùíáò åðéëÝ÷èçêå íá óõíôÜîåé íÝïõò
íüìïõò. Éäéáßôåñá óçìáíôéêüò åßíáé ï èåóìüò ôçò óåéóÜ÷èåéáò, ôçò êáôÜñãçóçò äçëáäÞ
ôïõ íüìïõ ðïõ åðÝâáëå íá ìåôáôñÝðåôáé óå äïýëï êÜðïéïò ðïõ äåí ìðïñïýóå íá
áðïðëçñþóåé ôá ÷ñÝç ôïõ. ÅðéðëÝïí, ç êïéíùíßá äéáéñÝèçêå óå ôÝóóåñéò ôÜîåéò áíÜëïãá
ìå ôï åéóüäçìá. ÁíÜëïãá ñõèìßóôçêå ç íïìÞ ôùí áîéùìÜôùí. Åíéó÷ýèçêå ðáñÜëëçëá
ç Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ. Ôá èÝìáôá ðïõ èá óõæçôïýóå ç ëáúêÞ óõíÝëåõóç åôïßìáæå ç ÂïõëÞ
ôùí Ôåôñáêïóßùí. ÄçìéïõñãÞèçêå êáé ç Çëéáßá, äéêáóôÞñéï óôï ïðïßï óõììåôåß÷áí
ðïëßôåò áðü üëåò ôéò ôÜîåéò ìå êëÞñùóç. ÐáñÜëëçëá åðÝâáëå ôçí åíåñãÞ óõììåôï÷Þ
ôùí ðïëéôþí óôá êïéíÜ.
Áí êáé ôá ìÝôñá áõôÜ áíáêïýöéóáí ôï ëáü, äåí Ýëõóáí Ýíá ðÜãéï áßôçìá, ôçí
áíáäéáíïìÞ ôçò ãçò. Ôçí êïéíùíéêÞ áíáóôÜôùóç åêìåôáëëåýôçêå ï Ðåéóßóôñáôïò, ï
ïðïßïò åðÝâáëå ôõñáííßá. Áí êáé Þôáí ôýñáííïò óõíÝâáëå óå ìåãÜëï âáèìü óôçí
áíÜðôõîç ôçò ÁèÞíáò. Áðïëõôáñ÷éêÜ êõâÝñíçóáí ïé ãéïé ôïõ ºððáñ÷ïò (ùò ôï 514
ð.×.) êáé Éððßáò, ï ïðïßïò åêäéþ÷ôçêå ôï 510 ð.×.
Óçìáíôéêü ðñüóùðï ìåôÜ ôçí ðôþóç ôïõ Éððßá áíáäåß÷èçêå ï ÊëåéóèÝíçò.
ÄçìéïõñãÞèçêáí ïé äÝêá öõëÝò. ÊÜèå öõëÞ óõãêñïôïýíôáí áðü äéáöïñåôéêÝò
ðåñéï÷Ýò. Ç ÂïõëÞ ôùí ôåôñáêïóßùí áõîÞèçêå êáôÜ åêáôü ðïëßôåò (ÂïõëÞ ôùí
Ðåíôáêïóßùí). Ïé óôñáôçãïß Ýãéíáí äÝêá. Ïé óçìáíôéêÝò áðïöÜóåéò ëáìâÜíïíôáí
áðü ôçí Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ. ÐáñÜëëçëá äçìéïõñãÞèçêå êáé ï èåóìüò ôïõ
ïóôñáêéóìïý. ¼ðïéïò èåùñïýíôáí åðéêßíäõíïò ãéá ôç äçìïêñáôßá åîïñßæïíôáí ìå
áðüöáóç ôïõ ëáïý. ¸ãéíå Ýôóé Ýíá óçìáíôéêü óôç ãÝíåóç ôçò äçìïêñáôßáò.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
¾ðáñîç óçìáíôéêþí êïéíùíéêþí ðñïâëçìÜôùí, ðáñÜ ôç íïìïèåóßá ôïõ ÄñÜêïíôá
ÐñïóðÜèåéá áíôéìåôþðéóçò ôçò êïéíùíéêÞò êáôÜóôáóçò áðü ôï Óüëùíá
• ÊáôÜñãçóç ÷ñåþí
• ÓåéóÜ÷èåéá
• Äéáßñåóç ðïëéôþí óå ôÝóóåñéò ôÜîåéò
ÊáôáíïìÞ ôçò åîïõóßáò áðü ôï Óüëùíá
• ÂÜóç ôßèåôáé ôï åéóüäçìá (ôéìïêñáôßá)
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 87
• Åíßó÷õóç ôùí äéêáéïäïóéþí ôçò Åêêëçóßáò ôïõ ÄÞìïõ
• ÂïõëÞ ôùí Ôåôñáêïóßùí
• Äçìéïõñãßá ëáúêïý äéêáóôçñßïõ, ôçò Çëéáßáò
• Íüìïò ãéá åíåñãÞ óõììåôï÷Þ ôùí ðïëéôþí óôá êïéíÜ
Ç ôõñáííßäá óôçí ÁèÞíá
• Ï Ðåéóßóôñáôïò ãßíåôáé ôýñáííïò óôçí ÁèÞíá
• ÓôÝñçóç åëåõèåñéþí
• ¸äùóå þèçóç óôï åìðüñéï êáé åîùñÜéóå ôçí ðüëç
Ç ìåôáññýèìéóç ôïõ ÊëåéóèÝíç
• Äçìéïõñãßá ôùí äÝêá öõëþí
• Äçìéïõñãßá ôçò ÂïõëÞò ôùí Ðåíôáêïóßùí
• Ïé óôñáôçãïß Ýãéíáí äÝêá
• Êõñßáñ÷ï óþìá ç Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ
ÓõíÝðåéåò ôçò ìåôáññýèìéóçò
• Èåìåëéþèçêå ç äçìïêñáôßá
• Ï ðïëßôçò ìåôÝ÷åé åíåñãÜ óôçí ðïëéôéêÞ æùÞ
• Ï ëáüò ãßíåôáé âáóéêüò óõíôåëåóôÞò ôçò åîïõóßáò
• Ç èåìåëßùóç ôçò äçìïêñáôßáò Ýãéíå èåìÝëéï ôïõ Äõôéêïý ðïëéôéóìïý
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Áîéþìáôá
Ç íïìÞ ôçò åîïõóßáò âáóßóôçêå óôï åéóüäçìá. ¢ñ÷ïíôåò ôçò ðüëçò êáé ôáìßåò
ãßíïíôáí ìüíï ïé ÐåíôáêïóéïìÝäéìíïé. Óôá õðüëïéðá áîéþìáôá ìåôåß÷áí êáé ïé
äýï åðüìåíåò ôÜîåéò. Ïé èÞôåò ìðïñïýóáí íá óõììåôÝ÷ïõí óôéò ëáúêÝò óõíåëåýóåéò,
ïé ïðïßåò åîÝëåãáí ôïõò ÅííÝá ¢ñ÷ïíôåò. ÓçìáíôéêÞ êáéíïôïìßá Þôáí êáé ôï ãåãïíüò
üôé ïé èÞôåò ìðïñïýóáí íá ãßíïõí ìÝëç ôçò Çëéáßáò, üðïõ äéêÜæïíôáí åöÝóåéò
êáôÜ áðïöÜóåùí ôùí åõãåíþí. Ïé áðïöÜóåéò ôçò Çëéáßáò Þôáí ïñéóôéêÝò.
ÄÝêá öõëÝò
Ç ÁôôéêÞ ÷ùñßóôçêå óå äéáöïñåôéêÜ äéáìåñßóìáôá (Üóôõ, ìåóüãåéïò, ðáñáëßá).
ÊÜèå äéáìÝñéóìá áðïôåëïýíôáí áðü 10 ôñéôôýåò. ÅðïìÝíùò ç ÁôôéêÞ ÷ùñßóôçêå óå
30 ôñéôôýåò. Ôñåéò ôñéôôýåò ìå êëÞñùóç óõíÝèåôáí ìéá öõëÞ. ÊÜèå öõëÞ
ðåñéëÜìâáíå áíåîÜñôçôïõò ïéêéóìïýò, ôïõò äÞìïõò. ÊÜèå äÞìïò êáôåß÷å äéêÞ ôïõ
ðåñéïõóßá. ÅðéêåöáëÞò ôïõ äÞìïõ Þôáí ï äÞìáñ÷ïò. Ôá ìÝëç ôïõ äÞìïõ
ïíïìÜæïíôáí äçìüôåò êáé Þôáí ßóïé ìåôáîý ôïõò.
ÂïõëÞ ôùí Ðåíôáêïóßùí
Ç óýóôáóç ôçò ÂïõëÞò ôùí Ðåíôáêïóßùí ïñéæüôáí áðü ôéò íÝåò äÝêá öõëÝò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
88
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 88
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
89
Ùóôüóï, áðïêëåßïíôáí ïé èÞôåò. ÊÜèå öõëÞ óõììåôåß÷å ìå 50 âïõëåõôÝò, ýóôåñá
áðü êëÞñùóç. Ïé âïõëåõôÝò êÜèå ìéáò öõëÞò Ýðáéñíáí ãéá ßóï ÷ñïíéêü äéÜóôçìá
ôçí ðñïåäñßá ôçò ÂïõëÞò. ÅðéêåöáëÞò ôçò åðéôñïðÞò ðïõ åß÷å ôçí ðñïåäñßá ôçò
ÂïõëÞò (ðñõôÜíåéò) Þôáí ï Åðßôñïðïò. Ôï óþìá áõôü åôïßìáæå íïìïó÷Ýäéá ãéá
ôçí Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ.
Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ
Áíáäåß÷ôçêå óå êõñßáñ÷ï óþìá Üóêçóçò ôçò åîïõóßáò. ËÜìâáíå áðïöÜóåéò
ó÷åôéêÜ ìå ôéò åîùôåñéêÝò ó÷Ýóåéò ôçò ðüëçò áëëÜ êáé ó÷åôéêÜ ìå ôï åóùôåñéêü
êáèåóôþò. Ç Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ Þôáí õðåýèõíç ãéá ôïí ïóôñáêéóìü. ÁðïöÜóéæå
áí èá åîïñéæüôáí üðïéïò èåùñïýíôáí áðåéëÞ ãéá ôç Äçìïêñáôßá ÷áñÜæïíôáò ôï
üíïìÜ ôïõ óå êïììÜôé üóôñáêïõ.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Óüëùíáò
Áèçíáßïò íïìïèÝôçò, ðïéçôÞò êáé Ýíáò áðü ôïõò åðôÜ óïöïýò ôçò áñ÷áéüôçôáò. Åß÷å
ôç öÞìç óïöïý êáé áêÝñáéïõ áíèñþðïõ. Ãé’ áõôü êáé ôïõ áíáôÝèçêå ç óõããñáöÞ
íüìùí, þóôå íá åêôïíùèåß ôï äõóìåíÝò ðïëéôéêü êëßìá. Ï Óüëùíáò, üðùò
ðåñçöáíåýåôáé óå Ýíá ðïßçìÜ ôïõ, áêïëïýèçóå ôç ìÝóç ïäü. ÐñïóðÜèçóå íá
éêáíïðïéÞóåé êáé ôïõò öôù÷ïýò áëëÜ íá ìç èßîåé éäéáßôåñá ôá óõìöÝñïíôá ôùí ðëïõóßùí.
¼ñêéóå ôïõò óõìðïëßôåò ôïõ íá ôçñÞóïõí ôïõò íüìïõò ãéá 10 ÷ñüíéá.
Ðåéóßóôñáôïò
Åãêáèßäñõóå ãéá ðñþôç öïñÜ ôõñáííßäá ôï 561 ð.×. Êáôüñèùóáí íá ôïí
åêäéþîïõí, ùóôüóï ðÞñå ðÜëé ôçí åîïõóßá ìå ôÝ÷íáóìá êáé ìå ôç âïÞèåéá äõíÜìåùí
áðü Üëëåò ðüëåéò. ÐÝèáíå ôï 528 ð.×. Ðñïíüçóå ãéá ôçí åóùôåñéêÞ åéñÞíç êáé
ôçí ïéêïíïìéêÞ áíÜðôõîç ôçò ÁèÞíáò. ÐñùôïóôÜôçóå óôçí ßäñõóç áèçíáúêþí
áðïéêéþí, þóôå íá åðåêôáèåß ç åðéññïÞ ôçò ÁèÞíáò óôï åîùôåñéêü. Óôï åóùôåñéêü
åðÝâáëå Üìåóï öüñï óôçí éäéïêôçóßá, åíþ Ýëåã÷å íåõñáëãéêÝò èÝóåéò, êáèþò
áðÝíåéìå áîéþìáôá óå ðñüóùðá åìðéóôïóýíçò. Ôçí åðï÷Þ áõôÞ ôá ãñÜììáôá êáé
ïé ôÝ÷íåò ãíþñéóáí óçìáíôéêÞ áêìÞ.
Éððßáò
Íåüôåñïò ãéïò ôïõ Ðåéóßóôñáôïõ. ÌåôÜ ôç äïëïöïíßá ôïõ áäåëöïý ôïõ ºððáñ÷ïõ
áêïëïýèçóå áõôáñ÷éêÞ åóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ. Ãéá íá êñáôÞóåé ôçí åîïõóßá ôïõ
ðñï÷þñçóå óå óõììá÷ßá ìå ôïõò ÐÝñóåò. Ç ðñÜîç áõôÞ óêáíäÜëéóå ôïõò
Áèçíáßïõò. ¹ôáí ç óôáãüíá ðïõ Ýêáíå ôï ðïôÞñé íá îå÷åéëßóåé. Ìå ðñùôïâïõëßá
ôùí Áëêìáéùíßäùí ïé ÓðáñôéÜôåò õðü ôçí çãåóßá ôïõ ÊëåïìÝíç åéóÝâáëáí óôçí
ÁôôéêÞ ôï 510 ð.×. êáé Ýäéùîáí ïñéóôéêÜ ôïí Éððßá.
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 89
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Áíôßãñáöï ñùìáúêþí ÷ñüíùí, ôï ïðïßï ðéóôåýåôáé üôé åéêïíßæåé ôï Óüëùíá ôïí Áèçíáßï, Ýíáí
áðü ôïõò åðôÜ óïöïýò ôçò áñ÷áéüôçôáò. (ÍåÜðïëç Åèíéêü Ìïõóåßï). Ðïéïé Þôáí ïé Üëëïé
Ýîé óïöïß; (óåë. 52 ó÷. âéâëßïõ)
Ïé óïöïß ôçò áñ÷áßáò ÅëëÜäáò Þôáí åðôÜ:
Ðåñßáíäñïò ï Êïñßíèéïò, Âßáò ï Ðñéçíåýò (áðü ôçí ðüëç ÐñéÞíç), Óüëùí ï Áèçíáßïò,
ÈáëÞò ï ÌéëÞóéïò, ×åßëùí ï Ëáêåäáéìüíéïò, Ðéôôáêüò ï Ìõôéëçíáßïò, Êëåüâïõëïò
ï Ñüäéïò.
1. Ôé Þôáí ç óåéóÜ÷èåéá êáé ãéáôß ðÞñå áõôÞ ôçí ïíïìáóßá;
¹ôáí äéÜôáãìá ôïõ Óüëùíá ôï ïðïßï áðáãüñåõå ôç óôÝñçóç ôçò ðñïóùðéêÞò
åëåõèåñßáò êÜðïéïõ åîáéôßáò ôçò ìç Ýãêáéñçò áðïðëçñùìÞò êÜðïéïõ ÷ñÝïõò.
ÏíïìÜóôçêå Ýôóé ãéáôß áðïìÜêñõíå ôá âÜñç áðü üóïõò áäõíáôïýóáí íá ðëçñþóïõí
ôá ÷ñÝç ôïõò (óåßù+Ü÷èïò = áðïìáêñýíù ôá âÜñç êÜðïéïõ).
2. Ìå ôïí ÊëåéóèÝíç, ãñÜöåé ï ÁñéóôïôÝëçò, «äçìïêñáôéêùôÝñá ðïëý ôçò
Óüëùíïò åãÝíåôï ç å ðïëéôåßá». Íá ìåôáöñÜóåôå ôç öñÜóç êáé íá åîçãÞóåôå
ôï íüçìÜ ôçò.
Ç öñÜóç áõôÞ ìåôáöñÜæåôáé ùò åîÞò: «ôï ðïëßôåõìá Ýãéíå ðïëý ðéï äçìïêñáôéêü áðü
áõôü (ôï ðïëßôåõìá) ðïõ åðÝâáëå ï Óüëùíáò».
Áõôü óçìáßíåé üôé ï ÊëåéóèÝíçò Ýèåóå ôéò âÜóåéò ôçò ãÝíåóçò ôïõ äçìïêñáôéêïý ðïëé-
ôåýìáôïò óôçí ÁèÞíá áëëÜ êáé ðáãêüóìéá. Ãéáôß ï Óüëùíáò, áí êáé åõíüçóå óå ðïëëÜ
ôéò ëáúêÝò ôÜîåéò, ãåíéêÜ áêïëïýèçóå ìéá ìåóáßá ãñáììÞ, ðñïóðáèþíôáò íá éêáíïðïé-
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
90
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
594 ð.×. Ïé íüìïé ôïõ Óüëùíá
527 ð.×. ÈÜíáôïò ôïõ Ðåéóßóôñáôïõ
510 ð.×. Åêäßùîç ôïõ Éððßá
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 90
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
91
Þóåé ôá áéôÞìáôá êáé ôùí ðëïõóßùí êáé ôùí öôù÷þí. Ï ÊëåéóèÝíçò, ãéá ðñþôç öïñÜ
óôçí éóôïñßá ôïõ áíèñþðïõ, Ýêáíå ðñïóéôÞ ôçí åîïõóßá óôá êáôþôåñá óôñþìáôá. ¼ëïé
ïé ðïëßôåò ôçò ðüëçò - êñÜôïõò óõììåôÝ÷ïõí ðëÝïí éóüôéìá óôïõò èåóìïýò ôïõ êñÜôïõò.
Ï ëáüò áñ÷ßæåé íá áíôéëáìâÜíåôáé ôç äýíáìÞ ôïõ êáé óõíåéäçôïðïéåß ôï ñüëï ôïõ óôçí
åîÝëéîç ôçò êïéíùíßáò ìÝóá áðü ôç óõììåôï÷Þ ôïõ óôá èåóìéêÜ üñãáíá ôçò ðïëéôåßáò.
3. Ôé Þôáí ç Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ; Ðïéï Þôáí ôï áíôßóôïé÷ï óþìá óôï
óðáñôéáôéêü ðïëßôåõìá;
Åêêëçóßá (= ñ. åêêáëþ = êáëþ ãéá óõãêÝíôñùóç) ôïõ ÄÞìïõ (= ïé ðïëßôåò ìéáò
ðåñéï÷Þò) ïíïìáæüôáí ç óõíÝëåõóç ôïõ ëáïý ç ïðïßá áðïöÜóéæå ãéá âáóéêÜ æçôÞìáôá
ôçò ÁèÞíáò. Áíôßóôïé÷ï óþìá óôç ÓðÜñôç Þôáí ç ÁðÝëëá, üðïõ óõììåôåß÷áí ïé ãíÞóéïé
ÓðáñôéÜôåò (ðïõ åß÷áí êáé ðëÞñç äéêáéþìáôá). Óôçí ÁðÝëëá áðëÜ åðéêýñùíáí ôéò
áðïöÜóåéò äéá âïÞò.
4. ÊáôáãñÜøôå ìå ôç óåéñÜ ôçí åîÝëéîç ôïõ ðïëéôåýìáôïò (áñéóôïêñáôßá,
äçìïêñáôßá, ôõñáííßäá, âáóéëåßá) êáé ôïðïèåôÞóôå ìå ÷ñïíéêÞ ôÜîç ôá
ðñüóùðá ðïõ Ýðáéîáí ñüëï óôçí åîÝëéîç ôïõ ðïëéôåýìáôïò óôçí ÁèÞíá
(Êýëùíáò, ÄñÜêïíôáò, Óüëùíáò, Ðåéóßóôñáôïò, Êüäñïò).
Ç óåéñÜ åßíáé ç áêüëïõèç: âáóéëåßá, áñéóôïêñáôßá, ôõñáííßäá, äçìïêñáôßá.
Ç óåéñÜ ôùí ðñïóþðùí åßíáé: Êüäñïò, Êýëùíáò, ÄñÜêïíôáò, Óüëùíáò, Ðåéóßóôñáôïò.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç íïìïèåóßá ôïõ Óüëùíá; Ðïéá íÝá ìÝôñá èÝóðéóå;
Ïé íüìïé ôïõ ÄñÜêïíôá äåí Ýöåñáí ôçí êïéíùíéêÞ çñåìßá, êáèþò êáé ïé ðáëéÝò
áäéêßåò äåí åß÷áí äéïñèùèåß. Ôï 594 ð.×. ï Óüëùíáò åðéëÝ÷èçêå íá óõíôÜîåé íÝïõò
íüìïõò. Éäéáßôåñá óçìáíôéêüò åßíáé ï èåóìüò ôçò óåéóÜ÷èåéáò, ôçò êáôÜñãçóçò äçëáäÞ
ôïõ íüìïõ ðïõ åðÝâáëå íá ìåôáôñÝðåôáé êÜðïéïò óå äïýëï ðïõ äåí ìðïñïýóå íá
áðïðëçñþóåé ôá ÷ñÝç ôïõ. ÅðéðëÝïí, ç êïéíùíßá äéáéñÝèçêå óå ôÝóóåñéò ôÜîåéò
áíÜëïãá ìå ôï åéóüäçìá. Åíéó÷ýèçêå ç Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ. Ôá èÝìáôá ðïõ èá
óõæçôïýóå ç ëáúêÞ óõíÝëåõóç åôïßìáæå ç ÂïõëÞ ôùí Ôåôñáêïóßùí. ÄçìéïõñãÞèçêå
êáé ç Çëéáßá, äéêáóôÞñéï óôï ïðïßï óõììåôåß÷áí ðïëßôåò áðü üëåò ôéò ôÜîåéò ìå
êëÞñùóç. ÐáñÜëëçëá åðÝâáëå ôçí åíåñãÞ óõììåôï÷Þ ôùí ðïëéôþí óôá êïéíÜ.
2. Ðïéá ç åîÝëéîç óôïõò èåóìïýò ôçò ÁèÞíáò ìåôÜ ôçí åêäßùîç ôïõ Éððßá;
Óçìáíôéêü ðñüóùðï ìåôÜ ôçí ðôþóç ôïõ Éððßá áíáäåß÷èçêå ï ÊëåéóèÝíçò.
ÄçìéïõñãÞèçêáí ïé äÝêá öõëÝò. ÊÜèå öõëÞ óõãêñïôïýíôáí áðü äéáöïñåôéêÝò
ðåñéï÷Ýò. Ç ÂïõëÞ ôùí Ôåôñáêïóßùí áõîÞèçêå êáôÜ 100 ðïëßôåò. Ïé óôñáôçãïß Ýãéíáí
äÝêá. Ïé óçìáíôéêÝò áðïöÜóåéò ëáìâÜíïíôáí áðü ôçí Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ.
ÐáñÜëëçëá äçìéïõñãÞèçêå êáé ï èåóìüò ôïõ ïóôñáêéóìïý. ¼ðïéïò èåùñïýíôáí
åðéêßíäõíïò ãéá ôç äçìïêñáôßá åîïñßæïíôáí ìå áðüöáóç ôïõ ëáïý.
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 91
6. ÏÉ ÐÁÍÅËËÇÍÉÏÉ ÄÅÓÌÏÉ
Ðåñßëçøç
Áí êáé ïé åëëçíéêÝò öõëÝò Þôáí ðïëëÝò öïñÝò áðïìïíùìÝíåò ç ìßá áðü ôçí Üëëç,
ùóôüóï ç åðáöÞ ìå Üëëïõò ëáïýò ôïõò Ýêáíáí íá óõíåéäçôïðïéÞóïõí üôé ìéëÜíå ôçí
ßäéá ãëþóóá êáé èõóßáæáí óôïõò ßäéïõò èåïýò. ÄçìéïõñãÞèçêå ç áíÜãêç ýðáñîçò
åêäçëþóåùí ìå ðáíåëëÞíéï – åíùôéêü – ÷áñáêôÞñá.
Éäéáßôåñá óçìáíôéêïß ðñïò áõôÞ ôçí êáôåýèõíóç Þôáí ïé Ïëõìðéáêïß áãþíåò. Ìõèéêüò
éäñõôÞò Þôáí ï ÇñáêëÞò. Ç ðñþôç ÏëõìðéÜäá Ýãéíå ôï 776 ð.×. óôçí êïéëÜäá ôïõ
Áëöåéïý. Ôåëïýíôáí êÜèå ôÝóóåñá ÷ñüíéá. Ôçí ðåñßïäï áõôÞ åðéêñáôïýóå êáôÜóôáóç
åêå÷åéñßáò.
Ôï âñáâåßï Þôáí ï êüôéíïò, óôåöÜíé áãñéåëéÜò, ùóôüóï ç ôéìÞ ðïõ ãéíüôáí óôï
íéêçôÞ áðü ôçí ðüëç Þôáí ìåãÜëç. ÓõíÞèéæáí íá ãêñåìßæïõí ôìÞìá ôïõ ôåß÷ïõò ãéá
íá ìðåé ï ïëõìðéïíßêçò óôçí ðüëç.
Óçìáíôéêü Þôáí êáé ôï ìáíôåßï ôùí Äåëöþí, óôï ïðïßï ç éÝñåéá ôïõ Áðüëëùíá, ç
Ðõèßá, Ýäéíå ÷ñçóìïýò óôïõò áíèñþðïõò. ÅðåéäÞ ïé ÷ñçóìïß åðéäÝ÷ïíôáí
äéáöïñåôéêÝò åñìçíåßåò, ï Áðüëëùíáò ïíïìáæüôáí Ëïîßáò.
Ãýñù áðü ôá ðáíåëëÞíéá éåñÜ õðÞñ÷áí ðüëåéò ðïõ ïñãáíþíïíôáí óå ïìÜäåò, ôéò
áìöéêôéïíßåò. Ç óðïõäáéüôåñç Þôáí ç áìöéêôéïíßá ôùí Äåëöþí. ÓõíÞèùò óõíåäñßáæáí
äýï öïñÝò ôï ÷ñüíï. ÊÜèå ðüëç óõììåôåß÷å ìå äýï áíôéðñïóþðïõò. Áó÷ïëïýíôáí
ìå ðïéêßëá èÝìáôá. Ïé áðïöÜóåéò, ãåíéêÜ, Þôáí óåâáóôÝò áðü üëïõò.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
ÊïéíÜ óçìåßá åðáöÞò áíÜìåóá óôéò åëëçíéêÝò öõëÝò
• ÊïéíÞ ãëþóóá
• ÊïéíÞ ëáôñåßá
• ÊïéíÞ ïíïìáóßá (¸ëëçíåò)
Ëüãïé óõììåôï÷Þò óå åêäçëþóåéò ðáíåëëçíßïõ ÷áñáêôÞñá
• Ç áßóèçóç ôçò êïéíÞò êáôáãùãÞò
• Ïé êïéíÝò äõóêïëßåò ðïõ áíôéìåôþðéæáí
• Ïé áðïóôÜóåéò ðïõ ôïõò ÷þñéæáí
Ïé Ïëõìðéáêïß áãþíåò
• Ôåëïýíôáí êÜèå ôÝóóåñá ÷ñüíéá
• ¼óï äéáñêïýóáí õðÞñ÷å åêå÷åéñßá
• Ï Ïëõìðéïíßêçò êÝñäéæå ðñùôüãíùñç äüîá
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
92
04s.qxp 5/8/2008 8:53 Page 92
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
93
Ìáíôåßá, ïé èåïß Ýñ÷ïíôáé êïíôÜ óôïõò áíèñþðïõò. Ìáíôåßï Äåëöþí
• ¹ôáí áöéåñùìÝíï óôïí Áðüëëùíá
• ×ñçóìïýò Ýäéíå ç Ðõèßá
• Ïé ðüëåéò ãýñù áðü ôï ìáíôåßï ó÷çìÜôéóáí ìéá Ýíùóç (áìöéêôéïíßá Äåëöþí)
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Áðüëëùíáò
Ïëýìðéïò èåüò, Þôáí ãéïò ôïõ Äßá êáé ôçò Ëçôþò. ÃåííÞèçêå óôç ÄÞëï, ôï íçóß ðïõ
öáíÝñùóå ï Äßáò, ãéá íá ãåííÞóåé ç Ëçôþ ìáêñéÜ áðü ôçí ïñãÞ ôçò ¹ñáò. ¹ôáí
äßäõìïò áäåëöüò ôçò ¢ñôåìçò êáé èåüò ôçò ìïõóéêÞò, ôùí ôå÷íþí, ôïõ öùôüò
êáèþò êáé ôçò éáôñéêÞò. Ôï ðñþôï ìáíôåßï ôïõ èåïý éäñýèçêå óôç ÄÞëï, üðïõ êáé
ãåííÞèçêå. Áñãüôåñá ðÞãå óôïõò Äåëöïýò, üðïõ õðÞñ÷å ìáíôåßï ôçò Ãáßáò. Ôï
ìáíôåßï ðñïóôÜôåõå Ýíá ôåñÜóôéï ößäé, ï Ðýèùíáò. Ôï óêüôùóå ìå ôá öáñìáêåñÜ
âÝëç êáé ïéêåéïðïéÞèçêå ôï ìáíôåßï. Ï Áðüëëùíáò åßíáé èåüò ôïõ âïññÜ, üðùò
áðïäåéêíýåé ç óôåíÞ ó÷Ýóç ðïõ åß÷å ìå ôïõò Õðåñâüñåéïõò. Ãéïò ôïõ èåïý Þôáí ï
Áóêëçðéüò, ï êáôåîï÷Þí èåüò ôçò éáôñéêÞò. ÓõíÞèùò ðáñïõóéáæüôáí íÝïò, îáíèüò
êáé üìïñöïò.
Ðõèßá
ÉÝñåéá ôïõ Áðüëëùíá, óôï ìáíôåßï ôùí Äåëöþí. ÓõíÞèùò ðñïåñ÷üôáí áðü ãõíáßêåò
ôçò ðåñéï÷Þò. ¸äéíå ÷ñçóìïýò ïñéóìÝíåò ìÝñåò ôï ÷ñüíï. Êáèüôáí ðÜíù áðü
ìéá ó÷éóìÞ, óôá Üäõôá ôùí áäýôùí, êáé åéóÝðíåå áíáèõìéÜóåéò, åîáéôßáò ôùí ïðïßùí
Ýâãáæå áêáôÜëçðôåò êñáõãÝò. Ôéò êñáõãÝò áõôÝò ìåôÝöñáæáí Üíäñåò éåñåßò. Ï
÷ñçóìüò ðáñáäéíüôáí óôïí åíäéáöåñüìåíï. ÐïëëÝò öïñÝò ðÜíôùò ïé ÷ñçóìïß
Þôáí äéöïñïýìåíïé.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
776 ð.×. Ïé ðñþôïé Ïëõìðéáêïß áãþíåò
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 93
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
×ñïíïëüãçóç ìå âÜóç ôéò ïëõìðéÜäåò
Ìðïñåßôå íá ÷ñïíïëïãÞóåôå ôç ìÜ÷ç ôïõ Ìáñáèþíá (490 ð.×.) ìå âÜóç ôéò
ÏëõìðéÜäåò; (óåë. 54 ó÷. âéâëßïõ)
Áñ÷éêÜ áöáéñïýìå ôï óõãêåêñéìÝíï Ýôïò (490 ð.×.) áðü ôï Ýôïò ôÝëåóçò ôçò ðñþôçò
ÏëõìðéÜäáò (777 ð.×.). ¸ôóé Ý÷ïõìå: 777-490 = 287. Óôç óõíÝ÷åéá äéáéñïýìå ôï
áðïôÝëåóìá ìå ôï ôÝóóåñá (üóá êáé ôá ÷ñüíéá áíÜìåóá óôéò ÏëõìðéÜäåò).
287:4 = 71 êáé 3. ÅðïìÝíùò ôï 490 ð.×. áíôéóôïé÷åß óôï 3ï Ýôïò ôçò 71çò
ÏëõìðéÜäáò.
ÊáëëéðÜôåéñá
Ãéá ðïéï ëüãï ðáñáôÞñçóáí ïé Åëëáíïäßêåò ôçí ÊáëëéðÜôåéñá; ÓÞìåñá
óõìâáßíåé êÜôé ôÝôïéï; (óåë. 55 ó÷. âéâëßïõ)
Óôïõò Ïëõìðéáêïýò áãþíåò ôçò áñ÷áéüôçôáò ìåôåß÷áí – ùò áèëçôÝò Þ ùò èåáôÝò – ìüíï
Üíäñåò. Ïé ãõíáßêåò áðïêëåßïíôáí, áí êáé õðÞñ÷áí åéäéêïß Ïëõìðéáêïß áãþíåò ãéá
ãõíáßêåò. Ç ðáñïõóßá ãõíáßêáò áðïôåëïýóå óêÜíäáëï.
ÓÞìåñá âÝâáéá äåí éó÷ýåé êÜôé ôÝôïéï. Ãõíáßêåò êáé Üíäñåò óõììåôÝ÷ïõí éóüôéìá êáé
ùò èåáôÝò êáé óôï áãùíéóôéêü ôìÞìá.
1. Âñåßôå óôï ëåîéêü ôçò îÝíçò ãëþóóáò ðïõ äéäÜóêåóôå ôéò ëÝîåéò: áèëçôÞò,
Ïëõìðéáêïß áãþíåò, ãõìíáóôÞñéï.
áèëçôÞò = Athlete, Ïëõìðéáêïß áãþíåò = Olympic games, ãõìíáóôÞñéï =
gymnasium.
2. Ðïéåò äéáöïñÝò ðáñïõóéÜæïõí ïé óýã÷ñïíïé Ïëõìðéáêïß áãþíåò áðü ôïõò
áíôßóôïé÷ïõò áñ÷áßïõò;
á) Óôïõò óýã÷ñïíïõò Ïëõìðéáêïýò áãþíåò ãõíáßêåò êáé Üíäñåò óõììåôÝ÷ïõí éóüôéìá
ùò áèëçôÝò êáé ùò èåáôÝò.
â) ÕðÜñ÷ïõí óÞìåñá ðïëý ðåñéóóüôåñá áãùíßóìáôá áðü ü,ôé óôçí áñ÷áéüôçôá.
ã) Óôïõò Ïëõìðéáêïýò áãþíåò ôçò áñ÷áéüôçôáò õðÞñ÷å èÝóç ìüíï ãéá ôïõò íéêçôÝò.
Áíôßèåôá, óÞìåñá, âñáâåýïíôáé êáé üóïé Ýñ÷ïíôáé äåýôåñïé (áóçìÝíéï ìåôÜëëéï)
êáé ôñßôïé (÷Üëêéíï ìåôÜëëéï).
ä) Ïé Ïëõìðéáêïß áãþíåò óôçí áñ÷áéüôçôá åß÷áí èñçóêåõôéêü õðüâáèñï. Âñßóêïíôáí
õðü ôçí áéãßäá ôïõ Äßá. ÓÞìåñá áõôü ôï õðüâáèñï åêëåßðåé.
å) ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôùí Ïëõìðéáêþí áãþíùí ôçò áñ÷áéüôçôáò ßó÷õå êáôÜóôáóç
åêå÷åéñßáò. Ïé ðüëåìïé óôáìáôïýóáí êáé ç Çëåßá êçñõóóüôáí ôüðïò éåñüò êáé
áðáñáâßáóôïò. ÓÞìåñá, äõóôõ÷þò, áõôü äåí éó÷ýåé.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
94
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 94
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
95
óô) ÕðÞñ÷å ìüíéìïò ôüðïò äéåîáãùãÞò ôùí Áãþíùí (Ïëõìðßá). Áíôßèåôá, óÞìåñá ïé
áãþíåò äéåîÜãïíôáé óå äéáöïñåôéêü ìÝñïò êÜèå öïñÜ.
æ) Ïé Ïëõìðéáêïß áãþíåò (ìÝ÷ñé êÜðïéá åðï÷Þ ôïõëÜ÷éóôïí) áðåõèõíüôáí ìüíï óå
¸ëëçíåò. Ïé óýã÷ñïíïé Ïëõìðéáêïß åßíáé ðáãêüóìéïé.
3. Ãíùñßæåôå ôñüðïõò ìå ôïõò ïðïßïõò óÞìåñá ïé Üíèñùðïé ðñïóðáèïýí íá
ìáíôåýïõí ôï ìÝëëïí;
ÓÞìåñá, üðùò êáé óå êÜèå åðï÷Þ, ï Üíèñùðïò ðñïóðáèåß íá ãíùñßóåé ôï ìÝëëïí ôïõ.
¢ëëïôå ãßíåôáé ìå åðéóôçìïíéêïýò ôñüðïõò. ÌÝóá áðü ôç ìåëÝôç ôïõ ðáñåëèüíôïò êáé
ôùí ãåãïíüôùí ãßíåôáé ðñïóðÜèåéá åêôßìçóçò êáôáóôÜóåùí (ðïëéôéêþí, êïéíùíéêþí)
óå äéÜöïñá ìÝñç ôïõ êüóìïõ.
ÓõíÞèùò üìùò ãßíåôáé ìå ôñüðïõò ìç åðéóôçìïíéêïýò. ×áñáêôçñéóôéêÞ åßíáé ç
ðåñßðôùóç ôçò áóôñïëïãßáò, óôçí ïðïßá ãßíåôáé ðñïóðÜèåéá ðñüâëåøçò ôïõ ìÝëëïíôïò
ìåëåôþíôáò ôç èÝóç ôùí Üóôñùí êõñßùò ôç óôéãìÞ ôçò ãÝííçóçò åíüò áíèñþðïõ
(ãåíÝèëéá áóôñïëïãßá). ÕðÜñ÷åé ç ðåðïßèçóç üôé ôá Üóôñá êáé ïé óõíäõáóìïß ôïõò
åðçñåÜæïõí ôç æùÞ ôùí áíèñþðùí êáé ôùí åèíþí. ¢ëëïé äéáäåäïìÝíïé ôñüðï ìáíôåßáò
åßíáé ç ÷åéñïìáíôåßá, ç ÷áñôïìáíôåßá (êÜñôåò ôáñü) ê.Ü.
4. ÁíáæçôÞóôå áðåéêïíßóåéò áèëçìÜôùí óå áñ÷áßá áããåßá. Ðïéá áðü ôá
áèëÞìáôá áõôÜ åîáêïëïõèïýí íá õðÜñ÷ïõí áêüìá êáé óÞìåñá;
Êáé óÞìåñá åîáêïëïõèïýí íá õðÜñ÷ïõí ôá áãùíßóìáôá ôïõ äñüìïõ, ï ìáñáèþíéïò,
ñßøç áêüíôéïõ, ç ðÜëç, ôï Üëìá åéò ìÞêïò, ç äéóêïâïëßá.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôïõò Ïëõìðéáêïýò áãþíåò;
Ìõèéêüò éäñõôÞò Þôáí ï ÇñáêëÞò. Ç ðñþôç ÏëõìðéÜäá Ýãéíå ôï 776 ð.×. óôçí êïéëÜäá
ôïõ Áëöåéïý. Ôåëïýíôáí êÜèå ôÝóóåñá ÷ñüíéá êáé ëÜìâáíáí ìÝñïò ¸ëëçíåò. Ôçí
ðåñßïäï áõôÞ åðéêñáôïýóå êáôÜóôáóç åêå÷åéñßáò.
Ôï âñáâåßï Þôáí ï êüôéíïò, óôåöÜíé áãñéåëéÜò, ùóôüóï ç ôéìÞ ðïõ ãéíüôáí óôï íéêçôÞ
áðü ôçí ðüëç Þôáí ìåãÜëç. ÓõíÞèéæáí íá ãêñåìßæïõí ôìÞìá ôïõ ôåß÷ïõò ãéá íá ìðåé
ï ïëõìðéïíßêçò óôçí ðüëç.
2. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôï ìáíôåßï ôùí Äåëöþí;
Óçìáíôéêü Þôáí êáé ôï ìáíôåßï ôùí Äåëöþí, óôï ïðïßï ç éÝñåéá ôïõ Áðüëëùíá, ç
Ðõèßá, Ýäéíå ÷ñçóìïýò óôïõò áíèñþðïõò. ÅðåéäÞ ïé ÷ñçóìïß åðéäÝ÷ïíôáí
äéáöïñåôéêÝò åñìçíåßåò, ï Áðüëëùíáò ïíïìáæüôáí Ëïîßáò.
3. Ôé Þôáí ïé áìöéêôéïíßåò;
Ãýñù áðü ôá ðáíåëëÞíéá éåñÜ õðÞñ÷áí ðüëåéò ðïõ ïñãáíþíïíôáí óå ïìÜäåò, ôéò
áìöéêôéïíßåò. Óðïõäáéüôåñç Þôáí ç áìöéêôéïíßá ôùí Äåëöþí. Óõíåäñßáæå äýï öïñÝò
ôï ÷ñüíï. ÊÜèå ðüëç óõììåôåß÷å ìå äýï áíôéðñïóþðïõò. Áó÷ïëïýíôáí ìå ðïéêßëá
èÝìáôá. Ïé áðïöÜóåéò, ãåíéêÜ, Þôáí óåâáóôÝò áðü üëïõò.
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 95
7. ÐÅÑÓÅÓ ÊÁÉ ÅËËÇÍÅÓ: ÄÕÏ ÊÏÓÌÏÉ ÓÕÃÊÑÏÕÏÍÔÁÉ
Ðåñßëçøç
Ïé ÐÝñóåò áíÞêïõí óôçí ÉíäïåõñùðáúêÞ ïéêïãÝíåéá. ÉäñõôÞò ôïõ ðåñóéêïý êñÜôïõò
Þôáí ï Êýñïò Á´ (645 - 602 ð.×.). ¹ôáí õðïôåëåßò óå óõããåíéêü öýëï, ôïõò ÌÞäïõò.
Êáôüñèùóáí üìùò íá óõãêñïôÞóïõí éó÷õñü êñÜôïò ìå âáóéëéÜ ôïí Êýñï ´ ôïí
Ðñåóâýôåñï. Ç áõôïêñáôïñßá Þôáí ÷ùñéóìÝíç óå äéïéêçôéêÝò ðåñéï÷Ýò, ôéò óáôñáðåßåò.
Åß÷áí õéïèåôÞóåé ôç óöçíïåéäÞ ãñáöÞ êáé ðßóôåõáí óôï Æùñïáóôñéóìü êáé óôïí
Á÷ïõñáìÜóäá, ôï èåü ôçò óïößáò êáé ôïõ êáëïý.
Ïé ¸ëëçíåò ôçò Ì. Áóßáò åß÷áí åðéôý÷åé óçìáíôéêÞ ïéêïíïìéêÞ êáé êïéíùíéêÞ
áíÜðôõîç. Ç åðÝêôáóÞ ôïõò óôï åóùôåñéêü ôçò Ì. Áóßáò ôïõò Ýöåñå óå åðáöÞ ìå ôïõò
Ëõäïýò. Áñãüôåñá ïé ÐÝñóåò êáôÝëáâáí ôç Ëõäßá êáé ôéò åëëçíéêÝò ðüëåéò ôçò
ìéêñáóéáôéêÞò áêôÞò. ÌåôÜ ôï 513 ð.×. ïé ÐÝñóåò êáôÝëáâáí ôç ÈñÜêç.
Ïé ¸ëëçíåò ôçò Ì. Áóßáò ãíþñéóáí ïéêïíïìéêü ìáñáóìü êÜôù áðü ôçí êáôï÷Þ
ôùí Ðåñóþí. Ïé åëåõèåñßåò ðåñéïñßóôçêáí, ç öïñïëïãßá Þôáí âáñéÜ. Ôï 499 ð.×.
îÝóðáóå åðáíÜóôáóç. Ïé åðáíáóôÜôåò æÞôçóáí âïÞèåéá áðü ôïõò ¸ëëçíåò ôçò
çðåéñùôéêÞò ÅëëÜäáò. Ìüíï ç ÁèÞíá êáé ç ÅñÝôñéá Ýóôåéëáí 25 ðëïßá. Ôï 494 ð.×.
ïé ÐÝñóåò óõíÝôñéøáí ôïí åðáíáóôáôéêü óôüëï óôç ËÜäç. Ç Ìßëçôïò êáôáóôñÜöçêå.
Ïé ÐÝñóåò ÷ñçóéìïðïßçóáí ôçí óõììåôï÷Þ ôçò ÁèÞíáò êáé ôçò ÅñÝôñéáò ãéá ìéá
äõíáìéêÞ åðÝìâáóç óôçí ÅëëÜäá. ¹äç áðü ôï 492 ð.×. ìåãÜëåò ìïíÜäåò óôñáôïý êáé
óôüëïõ ðÝñáóáí ôïí ÅëëÞóðïíôï ìå åðéêåöáëÞ ôï Ìáñäüíéï. Ï óôüëïò ðÜíôùò Ýðáèå
ìåãÜëç êáôáóôñïöÞ óôïí ¢èù áðü ôñéêõìßá. Äýï ÷ñüíéá áñãüôåñá, ôï 490 ð.×., ï
ÄÜôçò êáé ï ÁñôáöÝñíçò ìå éó÷õñü óôñáôü (ðåñßðïõ 15.000) êáôÝóôñåøáí ôçí ÅñÝôñéá
êáé êáôåõèýíèçêáí ðñïò ôçí ÁèÞíá. ÄÝêá ÷éëéÜäåò Áèçíáßïé êáé ÷ßëéïé Ðëáôáéåßò
áíôéìåôþðéóáí óôï Ìáñáèþíá ôïõò ÐÝñóåò ìå áñ÷çãü ôï ÌéëôéÜäç. Ïé ÐÝñóåò
õðÝóôçóáí ðáíùëåèñßá. Ðåñßðïõ 6.400 ÐÝñóåò óêïôþèçêáí êáé 192 ¸ëëçíåò.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç ðåñóéêÞ áõôïêñáôïñßá
• ÐáôÝñáò ôïõ ðåñóéêïý êñÜôïõò ï Êýñïò Á´
• ×ùñéóìÝíï óå óáôñáðåßåò
ÐåñóéêÞ èñçóêåßá
• Á÷ïõñáìÜóäá, ï èåüò ôçò óïößáò
×ñÞóç ôçò óöçíïåéäïýò ãñáöÞò
Ïé ¸ëëçíåò ôçò Ì. Áóßáò
• ÁíåðôõãìÝíïé ïéêïíïìéêÜ êáé áíåîÜñôçôïé
• Ç êáôÜëõóç áíåîáñôçóßáò áðü Ëõäïýò êáé ÐÝñóåò
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
96
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 96
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
97
Ç ÉùíéêÞ åðáíÜóôáóç:
Áßôéá:
• Ïéêïíïìéêüò ìáñáóìüò
• ÂáñéÜ öïñïëïãßá
• ÊáôÜëõóç åëåõèåñéþí
Ãåãïíüôá
• ÂïÞèåéá áðü ÁèÞíá êáé ÅñÝôñéá
• Áñ÷éêÜ õðÞñ÷áí åðéôõ÷ßåò
• Áðïôõ÷ßá åðáíÜóôáóçò
Ïé ÐÝñóåò åíáíôßïí ôùí ÅëëÞíùí
• Ðñþôç áðïôõ÷çìÝíç ðñïóðÜèåéá (492 ð.×.)
• Ï ÄÜôçò êáé ï ÁñôáöÝñíçò åíáíôßïí ôçò ÅñÝôñéáò êáé ôçò ÁèÞíáò
• Ç ÅñÝôñéá êáôáëáìâÜíåôáé
• ¹ôôá Ðåñóþí óôï Ìáñáèþíá
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Á÷ïõñáìÜóäá
Êýñéïò èåüò ôùí Æùñïáóôñþí. Èåüò ôçò óïößáò êáé ôïõ öùôüò, âñßóêåôáé óå
ìüíéìç áíôéðáëüôçôá ìå ôïí ÁñéìÜí, ï ïðïßïò ðñïóðáèïýóå ðñéí áðü ôç
äçìéïõñãßá ôïõ êüóìïõ áêüìç íá êáôáóôñÝøåé ôá äçìéïõñãÞìáôá ôïõ
Á÷ïõñáìÜóäá. ÌåôÜ ôç äçìéïõñãßá ôïõ õëéêïý êüóìïõ, ï ÁñéìÜí êáôÜöåñå íá ôïí
äçëçôçñéÜóåé. Áí êáé çôôÞèçêå, ïé ðüëåìïé, ç ðåßíá êáé ïé áññþóôéåò ðáñáìÝíïõí.
Ç ïñéóôéêÞ ìÜ÷ç èá êñéèåß õðÝñ ôïõ êáëïý ôçí çìÝñá ôçò ÁíÜóôáóçò.
Ìáñäüíéïò
Óôñáôçãüò ôùí Ðåñóþí êáé ãáìðñüò ôïõ Äáñåßïõ Á´. Ôï 492 ð.×. áíÝëáâå ôçí
åîïõóßá óôéò ÓÜñäåéò ùò óáôñÜðçò. Ôçí Üíïéîç ôïõ 492 ð.×. êéíÞèçêå ðñïò ôçí
ðåñéï÷Þ ôçò ÈñÜêçò. ÊáôÝëáâå ôç ÈÜóï, ï óôüëïò ôïõ üìùò êáôáóôñÜöçêå áðü
óöïäñÞ èáëáóóïôáñá÷Þ óôïí ¢èù. Óêïôþèçêå óôç ìÜ÷ç ôùí Ðëáôáéþí (479 ð.×.).
ÌéëôéÜäçò
ÃåííÞèçêå ôï 554 êáé ðÝèáíå ôï 489 ð.×. ¹ôáí áíéøéüò ôïõ óõíïíüìáôïõ
ÌéëôéÜäç, ðïõ Þôáí áñ÷çãüò ôùí áðïßêùí ôçò ÈñÜêçò. Áí êáé ðïëÝìçóå óôï
ðëåõñü ôùí Ðåñóþí êáôÜ ôç óêõèéêÞ åêóôñáôåßá, êáôÜ ôçí ÉùíéêÞ åðáíÜóôáóç
óôñÜöçêå åíáíôßïí ôïõò. ÌåôÜ ôç óõíôñéâÞ ôçò åðáíÜóôáóçò êáôÝöõãå óôçí ÁèÞíá.
Ôï 491 ð.×. åêëÝ÷ôçêå óôç èÝóç ôïõ óôñáôçãïý. Ôïõ áíÞêåé ï ôßôëïò ôïõ íéêçôÞ
ôçò ìÜ÷çò ôïõ Ìáñáèþíá (490 ð.×.). Ôï 489 ð.×. Ýðåéóå ôïõò Áèçíáßïõò íá
åðéôåèïýí åíáíôßïí ôçò ÐÜñïõ. Ç åêóôñáôåßá áðÝôõ÷å, ï ßäéïò ôñáõìáôßóôçêå
óïâáñÜ. ÊáôçãïñÞèçêå üôé Ýðåéóå ôïõò Áèçíáßïõò íá åêóôñáôåýóïõí ãéá äéêü ôïõ
üöåëïò êáé êáôáäéêÜóôçêå. ÐÝèáíå óôç öõëáêÞ áðü ôéò ðëçãÝò ôïõ.
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 97
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Ðïéá ôá áßôéá êáé ðïéá ç áöïñìÞ ôùí Ðåñóéêþí ðïëÝìùí;
Âáóéêü áßôéï Þôáí ç ðñïóðÜèåéá ôùí Ðåñóþí íá åðåêôåßíïõí ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõò óôç
äýóç. ÁöïñìÞ óôÜèçêå ç âïÞèåéá ðïõ Ýóôåéëáí ç ÁèÞíá êáé ç ÅñÝôñéá óôïõò
åîåãåñìÝíïõò ¸ëëçíåò ôçò Ì. Áóßáò. Ïé ÐÝñóåò èÝëçóáí íá ôéìùñÞóïõí áõôÝò ôçò
äýï ðüëåéò.
2. Íá êáôáãñÜøåôå êáé íá óõæçôÞóåôå ôïõò ëüãïõò ðïõ Ýêáíáí ôïõò Áèçíáßïõò
íá áíôéäñÜóïõí éäéáßôåñá ãéá ôçí êáôáóôñïöÞ ôçò ÌéëÞôïõ (óõìâïõëåõèåßôå
êáé ôï ó÷åôéêü ðáñÜèåìá).
á) Ç Ìßëçôïò Þôáí éùíéêÞ áðïéêßá ìå ìõèéêü ïéêéóôÞ ôï ãéï ôïõ Áèçíáßïõ âáóéëéÜ
Êüäñïõ. ÅðïìÝíùò õðÞñ÷å Ýíôïíç óõíáéóèçìáôéêÞ óýíäåóç áíÜìåóá óôçí ÁèÞíá
êáé óôç Ìßëçôï.
â) Ç êáôáóôñïöÞ ôçò ÌéëÞôïõ (êáé ãåíéêÜ ç áðïôõ÷ßá ôçò ÉùíéêÞò åðáíÜóôáóçò)
óÞìáíå ãéá ôçí ÁèÞíá ðëÞãìá óïâáñü óôéò ïéêïíïìéêÝò ó÷Ýóåéò ìå ôçí Üëëç ðëåõñÜ
ôïõ Áéãáßïõ.
ã) Ïé Áèçíáßïé ìåôÜíéùóáí ðïõ Üöçóáí ôçí áäåëöÞ ðüëç óôï Ýëåïò ôùí Ðåñóþí.
Óßãïõñá Ýíéùèáí üôé èá ìðïñïýóáí íá êÜíïõí ðåñéóóüôåñá.
ä) Áðü ôçí Üëëç õðÞñ÷å êáé öüâïò ãéá áíôßðïéíá ôùí Ðåñóþí åíáíôßïí ôçò ðüëçò ôïõò,
ðñÜãìá ðïõ Ýãéíå ôåëéêÜ.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
98
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
645-602 ð.×. Êýñïò Á´
513 ð.×. Ç ÈñÜêç õðü ðåñóéêü Ýëåã÷ï
499 ð.×. ÉùíéêÞ åðáíÜóôáóç
494 ð.×. Íáõìá÷ßá ôçò ËÜäçò
492 ð.×. Ï Ìáñäüíéïò óôïí ÅëëÞóðïíôï
490 ð.×. Ç ìÜ÷ç ôïõ Ìáñáèþíá
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 98
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
99
3. Ðïéïõò ïíüìáæáí ïé áñ÷áßïé ¸ëëçíåò âáñâÜñïõò; Ãéáôß; Ôé óçìáßíåé óÞìåñá
ç ëÝîç;
ÂÜñâáñïé èåùñïýíôáí üóïé äåí ìåôåß÷áí óôçí åëëçíéêÞ ðáéäåßá, óôïí åëëçíéêü
ðïëéôéóìü. Èåùñïýóáí üôé ôá åëëçíéêÜ åßíáé ç ãëþóóá ôïõ ðïëéôéóìÝíïõ áíèñþðïõ.
Ïé õðüëïéðïé ëáïß ìéëïýóáí áêáôÜëçðôç ãëþóóá (âáñ - âáñ) ãéá ôá åëëçíéêÜ áöôéÜ.
ÓÞìåñá ç ëÝîç âÜñâáñïò óçìáßíåé åêåßíïò ðïõ äéáðñÜôôåé öñéêáëåüôçôåò êáé ðñïêáëåß
ìåãÜëåò êáôáóôñïöÝò, éêáíïðïéþíôáò Ýôóé ôá êáôþôåñá ÝíóôéêôÜ ôïõ.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ìå ðïéïõò ëáïýò Þñèáí óå åðáöÞ ïé ¸ëëçíåò ôçò Ì. Áóßáò ôïí 7ï êáé 6ï
áé. ð.×.;
Ïé ¸ëëçíåò ôçò Ì. Áóßáò åß÷áí åðéôý÷åé óçìáíôéêÞ ïéêïíïìéêÞ êáé êïéíùíéêÞ áíÜðôõîç.
Ç åðÝêôáóÞ ôïõò óôï åóùôåñéêü ôçò Ì. Áóßáò ôïõò Ýöåñå óå åðáöÞ ìå ôïõò Ëõäïýò.
Áñãüôåñá ïé ÐÝñóåò êáôÝëáâáí ôç Ëõäßá êáé ôéò åëëçíéêÝò ðüëåéò ôçò ìéêñáóéáôéêÞò
áêôÞò.
2. Ðïéá ôá áßôéá êáé ç êáôÜëçîç ôçò ÉùíéêÞò åðáíÜóôáóçò;
Ïé ¸ëëçíåò ôçò Ì. Áóßáò ãíþñéóáí ïéêïíïìéêü ìáñáóìü êÜôù áðü ôçí êáôï÷Þ ôùí
Ðåñóþí. Ïé åëåõèåñßåò ðåñéïñßóôçêáí, ç öïñïëïãßá Þôáí âáñéÜ. Ôï 499 ð.×. îÝóðáóå
åðáíÜóôáóç. Ïé åðáíáóôÜôåò æÞôçóáí âïÞèåéá áðü ôïõò ¸ëëçíåò ôçò çðåéñùôéêÞò
ÅëëÜäáò. Ìüíï ç ÁèÞíá êáé ç ÅñÝôñéá Ýóôåéëáí 25 ðëïßá. Ôï 494 ð.×. ïé ÐÝñóåò
óõíÝôñéøáí ôïí åðáíáóôáôéêü óôüëï óôç ËÜäç. Ç Ìßëçôïò êáôáóôñÜöçêå.
3. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç äåýôåñç áðüðåéñá ôùí Ðåñóþí íá ôéìùñÞóïõí ôïõò
Áèçíáßïõò êáé ôïõò Åñåôñéåßò;
Ôï 490 ð.×. Ï ÄÜôçò êáé ï ÁñôáöÝñíçò ìå éó÷õñü óôñáôü (ðåñßðïõ 15.000)
êáôÝóôñåøáí ôçí ÅñÝôñéá êáé êáôåõèýíèçêáí ðñïò ôçí ÁèÞíá. Ïé Áèçíáßïé æÞôçóáí
âïÞèåéá áðü ôïõò ÓðáñôéÜôåò. Ùóôüóï èñçóêåõôéêïß ëüãïé ôïõò åìðüäéóáí íá öôÜóïõí
åãêáßñùò. ÄÝêá ÷éëéÜäåò Áèçíáßïé êáé ÷ßëéïé Ðëáôáéåßò áíôéìåôþðéóáí óôï Ìáñáèþíá
ôïõò ÐÝñóåò ìå áñ÷çãü ôï ÌéëôéÜäç. Ãíùñßæïíôáò áõôüò ôïõò ðïëåìéêïýò ôñüðïõò ôùí
Ðåñóþí, åíßó÷õóå ôá Üêñá. ¸ëõóå ôï ðñüâëçìá ôùí áðùëåéþí áðü ôá âÝëç
äéáôÜóóïíôáò ôï óôñÜôåõìá íá ïñìÞóåé ôñÝ÷ïíôáò. Ïé ÐÝñóåò õðÝóôçóáí ðáíùëåèñßá.
Ðåñßðïõ 6.400 ÐÝñóåò óêïôþèçêáí êáé 192 ¸ëëçíåò.
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 99
8. Ç ÏÑÉÓÔÉÊÇ ÁÐÏÌÁÊÑÕÍÓÇ ÔÇÓ ÐÅÑÓÉÊÇÓ ÅÐÉÈÅÓÇÓ
Ðåñßëçøç
Ç ôáðåéíùôéêÞ Þôôá óôï Ìáñáèþíá Ýäùóå ôï Ýíáõóìá ãéá ôçí ðñïåôïéìáóßá ìéáò
ìåãÜëçò åêóôñáôåßáò áðü ôïí ÎÝñîç óôïí åëëáäéêü ÷þñï. Ôï âÜñïò ôçò åõèýíçò Ýãéíå
êáôáíïçôü áðü ôéò äýï óðïõäáßåò ðüëåéò ôçò åðï÷Þò, ôçí ÁèÞíá êáé ôç ÓðÜñôç.
Ç áñ÷éêÞ ãñáììÞ Üìõíáò, ôá ÔÝìðç, åãêáôáëåßöèçêáí åîáéôßáò ôçò Ýëëåéøçò
åìðéóôïóýíçò óôïõò Èåóóáëïýò. Åðüìåíç ãñáììÞ Üìõíáò åðéëÝ÷èçêáí ôá óôåíÜ
Èåñìïðõëþí. ÐáñÜëëçëá ìå ôïí ðåñóéêü óôñáôü êéíïýíôáí êáé ï ðåñóéêüò óôüëïò.
Áñ÷çãüò 4000 ïðëéôþí óôéò Èåñìïðýëåò Þôáí ï ÓðáñôéÜôçò âáóéëéÜò Ëåùíßäáò. Ï
ðåñóéêüò óôüëïò êáôÝðëåõóå óôï áêñùôÞñéï Áñôåìßóéï (Â. Åýâïéá). Ç ìÜ÷ç ôùí
Èåñìïðõëþí êáé ç íáõìá÷ßá óôï Áñôåìßóéï Ýãéíáí ôçí ßäéá ìÝñá. Áñ÷éêÜ ïé ÐÝñóåò
áðïêñïýóôçêáí óôéò Èåñìïðýëåò. Áñãüôåñá üìùò ïäçãÞèçêáí áðü ôïí ðñïäüôç
ÅöéÜëôç ìÝóá áðü êñõöü ìïíïðÜôé óôá ìåôüðéóèåí ôçò åëëçíéêÞò äýíáìçò. ¸ìåéíå
ìüíï ï Ëåùíßäáò ìå ôñéáêüóéïõò ÓðáñôéÜôåò êáé åðôáêüóéïõò Èåóðéåßò, ïé ïðïßïé
âñÞêáí çñùéêü èÜíáôï.
Ïé ÐÝñóåò Ýöôáóáí óôçí ÁèÞíá êáé ôçí ðõñðüëçóáí. Ï óôüëïò ôïõ ÎÝñîç êáé ï
åëëçíéêüò Ýäùóáí áðïöáóéóôéêÞ íáõìá÷ßá óôá óôåíÜ ôçò Óáëáìßíáò. Ï ðåñéïñéóìÝíïò
÷þñïò êáé ï áãùíéóôéêüò æÞëïò ôùí ÅëëÞíùí, óå óõíäõáóìü ìå ôï äáéìüíéï ôïõ
ÈåìéóôïêëÞ, Ýäùóáí ôç íßêç óôçí åëëçíéêÞ ðëåõñÜ ìåôÜ áðü äùäåêÜùñï áãþíá.
Ï óôüëïò êáé ï ÎÝñîçò Ýöõãáí ãéá ôçí Áóßá. Ðßóù Ýìåéíå ìå óôñáôü ï Ìáñäüíéïò.
Ç áðïöáóéóôéêÞ ìÜ÷ç äüèçêå ôï 479 ð.×. óôéò ÐëáôáéÝò. Ï Ìáñäüíéïò óêïôþèçêå,
ç ðåñóéêÞ óôñáôéÜ óõíôñßöèçêå. Óôéò ÐëáôáéÝò èñéÜìâåõóáí ôá óðáñôéáôéêÜ üðëá êÜôù
áðü ôçí çãåóßá ôïõ Ðáõóáíßá. Ôçí ßäéá ìÝñá óôç ÌõêÜëç ï Ëåùôõ÷ßäçò óõíÝôñéâå ôá
õðïëåßììáôá ôïõ óôüëïõ ôùí Ðåñóþí.
Ç íßêç ôùí ÅëëÞíùí Þôáí áðïöáóéóôéêÞ ãéá ôçí ôý÷ç ôïõ åëëçíéêïý êáé ãåíéêüôåñá
ôïõ Äõôéêïý ðïëéôéóìïý. ÁðïôÝëåóìá áõôþí ôùí íéêþí Þôáí ç áíÜðôõîç ôïõ êëáóéêïý
ðïëéôéóìïý ìå áõôïôÝëåéá êáé åóùôåñéêÞ áñìïíßá.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ôñßôç ðñïóðÜèåéá ôùí Ðåñóþí ãéá êáôÜëçøç ôçò ÅëëÜäáò
• Ïé ¸ëëçíåò Þäç áðü ôï 481 ð.×. áðïöáóéóìÝíïé íá áìõíèïýí
• Áíåíü÷ëçôç êÜèïäïò ôùí Ðåñóþí ùò ôéò Èåñìïðýëåò
• ÌÜ÷ç ôùí Èåñìïðõëþí
• ÊáôÜëçøç ôçò ÁèÞíáò
• Íáõìá÷ßá ôçò Óáëáìßíáò
• ¹ôôá ôùí Ðåñóþí óôéò ÐëáôáéÝò
• Íßêç ÅëëÞíùí óôç ÌõêÜëç
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
100
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 100
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
101
ÁðïôÝëåóìá åëëçíéêþí íéêþí
• ÁíÜêôçóç åëåõèåñßáò ôùí ðüëåùí ôçò Ì. Áóßáò
• ÐíïÞ íÝïõ áíÝìïõ áõôïðåðïßèçóçò
• Ðñïåôïéìáóßá ãéá ôï «÷ñõóü áéþíá»
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Áñôåìßóéï
ÁêñùôÞñéï ôçò Åýâïéáò. Åêåß äüèçêå ôï êáëïêáßñé ôïõ 480 ð.×. ç ðåñßöçìç
íáõìá÷ßá áíÜìåóá óôïí åëëçíéêü êáé óôïí ðåñóéêü óôüëï. Ç íáõìá÷ßá
äéáäñáìáôßóôçêå ôçí ßäéá ìÝñá ìå ôç ìÜ÷ç ôùí Èåñìïðõëþí. Ïé ÐÝñóåò
ðñïóðáèïýóáí ìå êÜèå ôñüðï íá äéáóðÜóïõí ôéò ãñáììÝò ôùí ÅëëÞíùí. Ìéá
ðåñóéêÞ íáõôéêÞ ìïßñá ðïõ åß÷å óôáëåß íá ðåñéêõêëþóåé ôïõò ¸ëëçíåò áðü ôï
íüôï êáôáóôñÜöçêå. Ïé ÐÝñóåò õðÝóôçóáí áñêåôÜ óçìáíôéêÝò áðþëåéåò. Ç Þôôá
ôùí ÅëëÞíùí óôéò Èåñìïðýëåò õðï÷ñÝùóå ôïí åëëçíéêü óôüëï íá õðï÷ùñÞóåé
ìÝóá áðü ôá óôåíÜ ôïõ Åõñßðïõ.
Èåñìïðýëåò
ÄéÜóçìï óôåíü ðÝñáóìá ôçò êåíôñéêÞò ÅëëÜäáò. Âñéóêüôáí óôï üñïò Êáëëßäñïìï.
Ãéá íá êáôåâåß êÜðïéïò óôñáôüò áðü ôç Èåóóáëßá óôçí Í. ÅëëÜäá Ýðñåðå íá
ðåñÜóåé áðü åêåß.
ÐëáôáéÝò
Ôïðïèåóßá óôçí êïéëÜäá ôïõ Áóùðïý. Åêåß äüèçêå ôï 479 ð.×. ç ðåñßöçìç ìÜ÷ç.
Ç ìÜ÷ç áêïëïýèçóå ðåñßåñãç ðïñåßá. Ðñéí áðü ôç ìÜ÷ç Ýãéíáí ìåôáêéíÞóåéò
óôñáôåõìÜôùí óôéò ðåñóéêÝò êáé óôéò åëëçíéêÝò ãñáììÝò. Ìéá äéáôáãÞ ôïõ Ðáõóáíßá
ãéá ôáêôéêÞ ïðéóèï÷þñçóç ôùí Áèçíáßùí äçìéïýñãçóå ÷Üïò óôéò åëëçíéêÝò
ãñáììÝò. Ôï êýñéï âÜñïò ôçò åðßèåóçò äÝ÷ôçêáí ïé ÓðáñôéÜôåò, ïé ïðïßïé äéÝëõóáí
ôéò ðåñóéêÝò äõíÜìåéò. Óå áíÜìíçóç ôçò íßêçò ïñßóôçêå ç ôÝëåóç åïñôÞò.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
ÎÝñîçò Á´
¹ôáí ãéïò ôïõ Äáñåßïõ Á´ êáé ôçò ¢ôïóóáò. Áíáêçñý÷èçêå ÌåãÜëïò ÂáóéëéÜò ôùí
Ðåñóþí ôï 486 ð.×. ÊáôÝðíéîå åðáíáóôÜóåéò óôçí Áßãõðôï êáé óôç Âáâõëþíá.
ÁðïöÜóéóå íá åêóôñáôåýóåé óôçí ÅëëÜäá ãéá íá ôçí õðïôÜîåé. Ç åêóôñáôåßá áõôÞ
êáôÝëçîå óå êáôáóôñïöÞ. ÔåëéêÜ äïëïöïíÞèçêå ôï 465 ð.×.
Ëåùíßäáò
ÂáóéëéÜò ôùí Óðáñôéáôþí, äéÜóçìïò áðü ôç ìÜ÷ç ôùí Èåñìïðõëþí. ÁíÝâçêå óôï
èñüíï ôï 488 ð.×. Óõììåôåß÷å óôç ìÜ÷ç ôùí Èåñìïðõëþí ìå ôïõò 300 Üíäñåò ôçò
öñïõñÜò ôïõ. ¹ôáí åðéêåöáëÞò 4000 áíäñþí, áðü äéÜöïñåò ðüëåéò. ÌåôÜ ôçí
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 101
ðñïäïóßá ôïõ ÅöéÜëôç êáôÝöõãå óå Ýíá ëüöï, üðïõ èáíáôþèçêå ìáæß ìå ôïõò
óõíôñüöïõò ôïõ. (300 ÓðáñôéÜôåò êáé 700 Èåóðéåßò).
ÅöéÜëôçò
¹ôáí ãéïò ôïõ Åõñýäçìïõ. Ðñüäùóå óôïõò ÐÝñóåò Ýíá ìïíïðÜôé ðïõ ïäçãïýóå
óôá íþôá ôïõ åëëçíéêïý óôñáôïý. ÊáôÝöõãå óôç Èåóóáëßá, ãéáôß åß÷å åðéêçñõ÷ôåß.
ÔåëéêÜ, äïëïöïíÞèçêå óôçí ðüëç Áíôßêõñá.
ÈåìéóôïêëÞò
Óðïõäáßïò Áèçíáßïò ðïëéôéêüò. ÃåííÞèçêå ôï 525 êáé ðÝèáíå ôï 460 ð.×. Áí êáé
ðñïåñ÷üôáí áðü ôáðåéíÞ ïéêïãÝíåéá, ìÜëéóôá ìüíï ï ðáôÝñáò ôïõ Þôáí Áèçíáßïò
ðïëßôçò, êáôüñèùóå íá îå÷ùñßóåé, åîáéôßáò ôçò åõñýôçôáò ôïõ ðíåýìáôïò êáé ôïõ
äõíáôïý ìõáëïý ðïõ äéÝèåôå. Áó÷ïëÞèçêå ìå ôçí ðïëéôéêÞ. Áí êáé ìåôÜ ôç ìÜ÷ç
ôïõ Ìáñáèþíá ðáñáìåñßóôçêå áðü ôï ÌéëôéÜäç, åðáíÞëèå äñéìýôåñïò. Ìå ôçí
êïöôåñÞ ôïõ ìáôéÜ ðñïâëÝðåé üôé ç ìÜ÷ç ôïõ Ìáñáèþíá áðïôåëåß ðñïïßìéï ôùí
åëëçíïðåñóéêþí ðïëÝìùí. ¸ðåéóå ôïõò Áèçíáßïõò íá ÷ñçóéìïðïéÞóïõí
ôïí Üñãõñï áðü ôá ìåôáëëåßá ôïõ Ëáõñßïõ ãéá íá äçìéïõñãÞóïõí óôüëï. ÌÝóá óå
äýï ÷ñüíéá ç ÁèÞíá Ýãéíå íáõôéêÞ äýíáìç. Ðïëéôéêüò ôïõ áíôßðáëïò Þôáí ï
Áñéóôåßäçò. Áí êáé ï ÈåìéóôïêëÞò êáôÜöåñå íá ôïí åîïóôñáêßóåé, ï Áñéóôåßäçò
åðÝóôñåøå ìåôÜ ôá ÐåñóéêÜ. Ï ÈåìéóôïêëÞò áñãüôåñá åîïóôñáêßóôçêå êáé
åîïñßóôçêå. ÌåôÜ áðü ðïëëÝò ðåñéðëáíÞóåéò êáôÝöõãå óôçí áõëÞ ôïõ âáóéëéÜ ôùí
Ðåñóþí. Åêåß ðñïôßìçóå íá áõôïêôïíÞóåé, ðáñÜ íá ïñãáíþóåé íÝá åêóôñáôåßá
åíáíôßïí ôùí ÅëëÞíùí.
Ðáõóáíßáò
Ãíùóôüò ÓðáñôéÜôçò óôñáôçãüò. ¹ôáí ãéïò ôïõ Êëåüìâñïôïõ. ÁíÝëáâå ôçí áñ÷çãßá
ôùí åëëçíéêþí äõíÜìåùí êáôÜ ôç ìÜ÷ç ôùí Ðëáôáéþí. Ùò óôñáôçãüò åß÷å ìåãÜëåò
åðéôõ÷ßåò. ÅðéêåöáëÞò óðáñôéáôéêÞò äýíáìçò êáôÝëáâå ìÝñïò ôçò Êýðñïõ. Ïé
öéëïäïîßåò ôïõ ôïí ïäÞãçóáí íá ðñïäþóåé ôïõò ¸ëëçíåò. Ç öéëïðåñóéêÞ óôÜóç
åîÝãåéñå ôïõò ÓðáñôéÜôåò. Ãéá íá ãëéôþóåé áðü ôçí ïñãÞ ôïõò, êáôÝöõãå ùò éêÝôçò óôï
íáü ôçò ÁèçíÜò ×áëêéïßêïõ. Ïé ÓðáñôéÜôåò, üìùò, áðÝêëåéóáí ôï íáü. Ï Ðáõóáíßáò
ðÝèáíå áðü áóéôßá.
Ëåùôõ÷ßäçò
ÓðáñôéÜôçò óôñáôçãüò. ÊéíÞèçêå åíáíôßïí ôùí Ðåñóþí óôçí ðåñéï÷Þ ôçò Ì. Áóßáò
ìå éó÷õñü óôüëï. ÐÝôõ÷å ðåñßëáìðñç íßêç óôç ÷åñóüíçóï ôçò ÌõêÜëçò. Áñãüôåñá
üìùò êáôçãïñÞèçêå ãéá äùñïäïêßá áðü ôïõò Èåóóáëïýò Üñ÷ïíôåò ÁëåõÜäåò êáé
ôéìùñÞèçêå ìå åîïñßá.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
102
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 102
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
103
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Åðßãñáììá ôïõ Óéìùíßäç
Ôé Þôáí ôá åðéãñÜììáôá; (óåë. 60 ó÷. âéâëßïõ)
ÅðéãñÜììáôá ïíïìÜæïíôáí ìéêñÜ ðïéÞìáôá ðïõ áíáöÝñïíôáí êáôÜ ôñüðï ðåñéåêôéêü
óå äéÜöïñá ãåãïíüôá. ¹ôáí óõíÞèùò äßóôé÷á êáé õìíïýóáí áñåôÝò óçìáíôéêþí
áíèñþðùí Þ êÜðïéá ãåãïíüôá. ÌåñéêÝò öïñÝò ãñÜöïíôáí êáé óå ðåæü ëüãï.
ÓêçíÞ áðü ôç ìÜ÷ç ôùí Ðëáôáéþí. ¸ëëçíáò ðïëåìéóôÞò óõãêñïýåôáé ìå ÐÝñóç éððÝá.
ÐáñÜóôáóç áðü ôç æùïöüñï ôïõ íáïý ôçò ÁèçíÜò Íßêçò (Ëïíäßíï, Âñåôáíéêü Ìïõóåßï).
Åßíáé ç ðñþôç öïñÜ ðïõ åéêïíßæåôáé óå íáü ðïëåìéêÞ óêçíÞ.
Ìðïñåßôå íá äþóåôå ôç äéêÞ óáò åîÞãçóç ãéáôß õðÜñ÷åé ç ðáñÜóôáóç áõôÞ óôï íáü; (óåë.
62 ó÷. âéâëßïõ)
Ï íáüò Þôáí áöéåñùìÝíïò óôçí ÁèçíÜ Íßêç, óôçí ðñïóôÜôéäá ôçò ÁèÞíáò ðïõ Ý÷åé
äïîáóôåß ìÝóá áðü ôéò íßêåò ôçò. ¸ììåóá ëïéðüí ïé Áèçíáßïé èÝëïõí íá ðñïâÜëïõí ôï
ìåãáëåßï êáé ôç äüîá ôçò ðüëçò ôïõò. Ãé’ áõôü êáé ðáñïõóéÜæïíôáé áíÜãëõöåò óêçíÝò
ìá÷þí, üðùò ç ðáñáðÜíù, ïé ïðïßåò äçëþíïõí ôçí áíùôåñüôçôá ôùí ÅëëÞíùí, ôùí
ïðïßùí çãåßôáé ç ÁèÞíá, Ýíáíôé ôùí Ðåñóþí.
1. Ðïéïò Þôáí ï ÅöéÜëôçò; Ìå ðïéåò óçìáóßåò ÷ñçóéìïðïéïýìå óÞìåñá ôç
ëÝîç;
ÅöéÜëôçò Þôáí ôï üíïìá ôïõ ðñïäüôç ðïõ ïäÞãçóå ôï ðåñóéêü óôñÜôåõìá áðü êñõöü
ìïíïðÜôé, þóôå íá âñåèåß óôá íþôá ôùí åëëçíéêþí äõíÜìåùí óôéò Èåñìïðýëåò. Ïé
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
481 ð.×. ÓõíÝäñéï Éóèìïý
480 ð.×.
ÌÜ÷ç Èåñìïðõëþí, íáõìá÷ßá
Áñôåìéóßïõ, íáõìá÷ßá Óáëáìßíáò
479 ð.×. ÌÜ÷ç Ðëáôáéþí, íáõìá÷ßá ÌõêÜëçò
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 103
¸ëëçíåò, åðïìÝíùò, Ýðñåðå íá õðï÷ùñÞóïõí ãéáôß åß÷áí ðåñéêõêëùèåß.
ÓÞìåñá ç ëÝîç Ý÷åé äéðëÞ óçìáßá: á) ôï Üó÷çìï êáé äõóïßùíï, ôï ôñïìáêôéêü üíåéñï,
â) ìéá éäéáßôåñç äýóêïëç êáé åðßðïíç êáôÜóôáóç.
2. «ÔéìÞ ó’ åêåßíïõò üðïõ óôçí æùÞí ôùí üñéóáí êáé öõëÜãïõí Èåñìïðýëåò».
Ðïéï ôï ãåíéêüôåñï íüçìá ôùí óôß÷ùí áõôþí ôïõ Ê. ÊáâÜöç; Óôçí
áðüäïóç ôïõ íïÞìáôïò íá ëÜâåôå õðüøç ôçí óçìáóßá ôùí ÷ñüíùí
«üñéóáí» (áüñéóôïò) êáé «öõëÜãïõí» (åíåóôþôáò) êáèþò êáé ôïõ
óõíäÝóìïõ «êáé».
Åßíáé ôéìçìÝíïé üóïé Üíèñùðïé Ý÷ïõí óáí áñ÷Þ ôïõò, Ý÷ïõí âáèéÜ ñéæùìÝíç ôçí
áíôßëçøç, ðùò ðñÝðåé íá ìçí åãêáôáëåßðïõí ðïôÝ ôïí ðüëåìï ðïõ äßíïõí ãéá ôçí
éäåïëïãßá ôïõò. Ðïëëïß Üíèñùðïé Ý÷ïõí üíåéñá, ëßãïé ùóôüóï åßíáé åêåßíïé ðïõ
ìÜ÷ïíôáé äéáñêþò ãéá íá ôá ðñáãìáôïðïéÞóïõí. ÐïëëÝò öïñÝò ëéãïøõ÷ïýí êáé
óôáìáôïýí ôïõò áãþíåò åíÜíôéá óå ü,ôé ôïõò ðëçãþíåé Þ, ÷åéñüôåñá, óõìâéâÜæïíôáé êáé
áðïôåëïýí ìÝñïò åíüò óõóôÞìáôïò ðïõ èá Ýðñåðå êáíïíéêÜ íá ôï ðïëåìïýí ìå üëåò
ôéò äõíÜìåéò ôïõò. Ï áãþíáò áõôüò, åíÜíôéá ðñþôá óôéò áäõíáìßåò ôïõ ßäéïõ ìáò ôïõ
åáõôïý, åßíáé äéáñêÞò êáé áíåëÝçôïò. Åßíáé Ýíáò ðüëåìïò ÷ùñßò åíäéÜìåóåò
êáôáóôÜóåéò. ¹ èá íéêÞóïõìå Þ èá íéêçèïýìå. ¼ðùò ï Ëåùíßäáò, ïé ôñéáêüóéïé
ÓðáñôéÜôåò êáé ïé åðôáêüóéïé Èåóðéåßò Ýìåéíáí ðéóôïß óôï ÷ñÝïò ôïõò ìÝ÷ñé ôÝëïõò êáé
èá åßíáé áéþíéá ôéìçìÝíïé ãé’ áõôü, Ýôóé êáé åêåßíïé ðïõ ìÜ÷ïíôáé ìÝ÷ñé ôÝëïõò ãéá ôçí
áíýøùóç ôïõ áíèñþðïõ ðñÝðåé íá áðïëáìâÜíïõí ôéò ßäéåò ôéìÝò.
3. Ðïéá ôá áßôéá êáé áðïôåëÝóìáôá ôçò íßêçò ôùí ÅëëÞíùí åðß ôùí Ðåñóþí;
Áßôéá:
á) Ïé ¸ëëçíåò ðïëÝìçóáí ãéá ôçí åëåõèåñßá êáé ôçí áõôïíïìßá ôçò ðüëçò, ôçò
ðåìðôïõóßáò ôçò åëëçíéêÞò äçìïêñáôßáò. ÐïëÝìçóáí ãéá ôç ãç ôïõò, ôïõò
óõããåíåßò ôïõò. ¹îåñáí ôé ôïõò ðåñßìåíå áí íéêïýóáí ïé ÐÝñóåò:
åîáíäñáðïäéóìïß, äïõëåßá, ðíåõìáôéêüò êáé ïéêïíïìéêüò ìáñáóìüò. Ïé ¸ëëçíåò
ðïëÝìçóáí õðåñáóðéæüìåíïé ôçí áîéïðñÝðåéá ôïõ áôüìïõ, ôçò áôïìéêÝò
åëåõèåñßåò. Áíôßèåôá, ïé ÐÝñóåò óôçí êáëýôåñç ðåñßðôùóç èá Ýðáéñíáí êÜðïéï
äþñï áðü ôï ÌåãÜëï ÂáóéëéÜ.
â) Ïé ÐÝñóåò, áí êáé ðïëõÜñéèìïé, áí êáé äéÝèåôáí êáëýôåñï íáõôéêü, äåí Þôáí
åîïéêåéùìÝíïé ìå ôéò åëëçíéêÝò èÜëáóóåò êáé ôï åëëçíéêü Ýäáöïò. ÅðéðëÝïí ç
íáõôéêÞ äéïßêçóç Þôáí óôá ÷Ýñéá ôçò åëÜ÷éóôá åîïéêåéùìÝíçò ìå ôç èÜëáóóá
ðåñóéêÞò áñéóôïêñáôßáò.
ã) Ïé ÐÝñóåò ìÜëëïí õðåñåêôßìçóáí ôéò äõíáôüôçôÝò ôïõò. ÄéÝðñáîáí óïâáñÜ
ëÜèç ôáêôéêÞò.
ä) Ïé ¸ëëçíåò äéÝèåôáí êáëýôåñï åîïðëéóìü óôçí îçñÜ êáé êáëýôåñåò ôáêôéêÝò
ìÜ÷çò (ïðëéôéêÞ öÜëáããá). Äñïýóáí ðåñéóóüôåñï ïìáäéêÜ. Ïé Áèçíáßïé
ößëéùóáí ìå ôïõò ÓðáñôéÜôåò ìðñïóôÜ óôïí êïéíü å÷èñü. Ç ïìüíïéá, ç
åìðíåõóìÝíç çãåóßá êáé ç ãåííáéüôçôá Ýäùóáí ôç íßêç óôïõò ¸ëëçíåò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
104
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 104
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
105
ÓõíÝðåéåò:
Ç íßêç ôùí ÅëëÞíùí åßíáé éäéáßôåñç óçìáíôéêÞ ãéá ôçí åëëçíéêÞ êáé ðáãêüóìéá
éóôïñßá. Ôï çèéêü ôùí ÅëëÞíùí ôïíþèçêå êáé áðïôÝëåóå áöåôçñßá ôïõ «÷ñõóïý» 5ïõ
áé. ð.×. Åîáóöáëßóôçêå ç ðïëéôéêÞ êáé ðíåõìáôéêÞ åëåõèåñßá ôùí ÅëëÞíùí, ïé ïðïßïé
ìðïñïýóáí ðëÝïí åëåýèåñïé íá áíåâÜóïõí óå äõóèåþñçôá ýøç ìå åóùôåñéêÞ áñìïíßá
ôçí áñ÷éôåêôïíéêÞ, ôç öéëïóïößá, ôç ãëõðôéêÞ. Ï áôïìéóìüò, ç áãÜðç ãéá ôïí Üíèñùðï
êáé ôçò éêáíüôçôÝò ôïõ, ç áãÜðç ãéá áôïìéêÞ äéÜêñéóç þèçóáí ôïõò ¸ëëçíåò óå
áîéïèáýìáóôá Ýñãá. Ç ãÝíåóç ôïõ Äõôéêïý ðïëéôéóìïý áêñéâþò ðÜíù óå áõôÝò ôéò
íßêåò óôçñß÷èçêå.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Óå ðïéá óçìåßá áíôÝôáîáí Üìõíá ïé Áèçíáßïé áñ÷éêÜ;
Ç áñ÷éêÞ ãñáììÞ Üìõíáò, ôá ÔÝìðç, åãêáôáëåßöèçêáí åîáéôßáò ôçò Ýëëåéøçò
åìðéóôïóýíçò óôïõò Èåóóáëïýò, ïé ïðïßïé áñãüôåñá ôÜ÷ôçêáí óôï ðëåõñü ôùí
Ðåñóþí. Åðüìåíç ãñáììÞ Üìõíáò åðéëÝ÷èçêáí ôá óôåíÜ Èåñìïðõëþí. ÐáñÜëëçëá
ìå ôïí ðåñóéêü óôñáôü êéíïýíôáí êáé ï ðåñóéêüò óôüëïò. Áñ÷çãüò 4000 ïðëéôþí óôéò
Èåñìïðýëåò Þôáí ï ÓðáñôéÜôçò âáóéëéÜò Ëåùíßäáò. Ç áðÜíôçóÞ ôïõ óôï ðåñóéêü
áßôçìá ãéá ðáñÜäïóç Þôáí ôï «ìïëþí ëáâÝ» (= Ýëá íá ôá ðÜñåéò). Ï ðåñóéêüò óôüëïò
êáôÝðëåõóå óôï áêñùôÞñéï Áñôåìßóéï (Â. Åýâïéá). Ç ìÜ÷ç ôùí Èåñìïðõëþí êáé ç
íáõìá÷ßá óôï Áñôåìßóéï Ýãéíáí ôçí ßäéá ìÝñá. Áñ÷éêÜ ïé ÐÝñóåò áðïêñïýóôçêáí óôéò
Èåñìïðýëåò. Áñãüôåñá üìùò ïäçãÞèçêáí áðü ôïí ðñïäüôç ÅöéÜëôç ìÝóá áðü êñõöü
ìïíïðÜôé óôá ìåôüðéóèåí ôçò åëëçíéêÞò äýíáìçò. Ç åëëçíéêÞ óôñáôéÜ áíáãêÜóôçêå
íá õðï÷ùñÞóåé. ¸ìåéíå ìüíï ï Ëåùíßäáò ìå ôñéáêüóéïõò ÓðáñôéÜôåò êáé åðôáêüóéïõò
Èåóðéåßò, ïé ïðïßïé âñÞêáí çñùéêü èÜíáôï.
2. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç íáõìá÷ßá ôçò Óáëáìßíáò;
Ïé ÐÝñóåò Ýöôáóáí óôçí ÁèÞíá êáé ôçí ðõñðüëçóáí. Ï óôüëïò ôïõ ÎÝñîç êáé ï
åëëçíéêüò Ýäùóáí áðïöáóéóôéêÞ íáõìá÷ßá óôá óôåíÜ ôçò Óáëáìßíáò. Ï ðåñéïñéóìÝíïò
÷þñïò êáé ï áãùíéóôéêüò æÞëïò ôùí ÅëëÞíùí, óå óõíäõáóìü ìå ôï äáéìüíéï ôïõ
ÈåìéóôïêëÞ, Ýäùóáí ôç íßêç óôçí åëëçíéêÞ ðëåõñÜ ìåôÜ áðü äùäåêÜùñï áãþíá.
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 105
9. ÔÁ ÃÑÁÌÌÁÔÁ
Ðåñßëçøç
ÊáôÜ ôçí áñ÷áúêÞ åðï÷Þ êõñéáñ÷ïýí ôá ïìçñéêÜ çñùéêÜ Ýðç êáé ç äéäáêôéêÞ ðïßçóç
ôïõ Çóéüäïõ, üðïõ óôï Ýñãï Èåïãïíßá åîéóôïñåßôáé ç äçìéïõñãßá ôïõ êüóìïõ êáé ç
åðéêñÜôçóç ôùí ïëýìðéùí èåþí. Óôï ¸ñãá êáé ÇìÝñáé ï Çóßïäïò äßíåé çèéêÝò óõìâïõëÝò
óôïõò áíèñþðïõò. Óðïõäáßá åßíáé êáé ç ëõñéêÞ ðïßçóç, üðïõ ðñïâÜëëïíôáé ïé çèéêÝò
áîßåò ôïõ áíèñþðïõ êáé ôá óõíáéóèÞìáôá. Ôá ðïéÞìáôá áõôÜ ôá ôñáãïõäïýóáí ïé ßäéïé
Þ ïìÜäåò ôñáãïõäéóôþí (÷ïñéêÞ ðïßçóç). Õìíïýíôáé áîßåò üðùò ç öéëßá, ïé èåïß, ïé
áèëçôÝò, ïé ÷áñÝò êáé ïé ëýðåò ôçò æùÞò. Îå÷ùñßæïõí ï Áñ÷ßëï÷ïò áðü ôçí ÐÜñï, ï
Óéìùíßäçò áðü ôçí ÊÝá, ï Áëêáßïò êáé ç Óáðöþ áðü ôç ËÝóâï, ï Ðßíäáñïò ê.Ü.
Ç ðíåõìáôéêÞ êßíçóç ôùí öõóéêþí öéëïóüöùí îåêßíçóå êáé Üêìáóå óôçí Éùíßá.
Ï ÈáëÞò ï ÌéëÞóéïò, ï Áíáîßìáíäñïò êáé ï ÁíáîéìÝíçò áðü ôç Ìßëçôï, ï ÇñÜêëåéôïò ï
ÅöÝóéïò, ï Ðõèáãüñáò ï ÓÜìéïò áíÞêïõí óôçí ðñùôïðïñßá ôçò ðáãêüóìéáò åðéóôÞìçò,
êáèþò ðñþôïé åêåßíïé ðñïóðÜèçóáí íá åñìçíåýóïõí ôï öõóéêü êüóìï ìÝóù ôçò
ðáñáôÞñçóçò, áðïññßðôïíôáò óôéò èåïëïãéêÝò - ìõèïëïãéêÝò åîçãÞóåéò. Óôçí Éùíßá
èåìåëéþèçêáí ç öéëïóïößá, ôá óýã÷ñïíá ìáèçìáôéêÜ êáé ãåíéêÜ ïé åðéóôÞìåò.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
ÁíÜðôõîç ôçò ëïãïôå÷íéêÞò ðáñáãùãÞò
• ÏìçñéêÜ åðéêÜ ðïéÞìáôá
• ÄéäáêôéêÞ ðïßçóç
• ËõñéêÞ êáé ÷ïñéêÞ ðïßçóç
ÅìöÜíéóç êáé áíÜðôõîç ôùí åðéóôçìþí
• ÐñïóðÜèåéá, ãéá ðñþôç öïñÜ, ëïãéêÞò êáôáíüçóçò ôïõ êüóìïõ
• ÁíÜðôõîç ôçò öéëïóïößáò, ôùí ìáèçìáôéêþí, ôçò áóôñïíïìßáò ê.Ü. åðéóôçìþí
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Çóßïäïò
Óðïõäáßïò áñ÷áßïò ¸ëëçíáò ðïéçôÞò. ÃåííÞèçêå óôçí ¢óêñá ôçò Âïéùôßáò (8ïò áé.
ð.×.). Ï ðáôÝñáò ôïõ Þôáí íáõôéêüò. ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ ðáôÝñá ôïõ áêïëïýèçóå
äéêáóôéêÞ äéáìÜ÷ç ìå ôïí áäåëöü ôïõ ãéá ðåñéïõóéáêÜ èÝìáôá. Ï Çóßïäïò ôåëéêÜ
Ý÷áóå ôç äßêç. Áí êáé ôá Ýñãá ôïõ Ý÷ïõí åðçñåáóôåß áðü ôïí ¼ìçñï, ïé ÞñùÝò ôïõ
åßíáé ðéï êáèçìåñéíïß. Ç ãëþóóá ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß ÷áñáêôçñßæåôáé áðü áðëüôçôá. Åßíáé
ï ðñþôïò äçìéïõñãüò ìå óÜñêá êáé ïóôÜ.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
106
04s.qxp 5/8/2008 8:54 Page 106
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
107
Áñ÷ßëï÷ïò
¸æçóå ôïí 7ï áé. ð.×. Êáôáãüôáí áðü ôçí ÐÜñï. ¸æçóå ðåñéðåôåéþäç æùÞ. Åîáéôßáò
ôçò öôþ÷åéáò, êáôÝëçîå íá ãßíåé ìéóèïöüñïò. ¸ãñáøå åëåãåßåò, ýìíïõò êáé
åðéãñÜììáôá. ×áñáêôçñéóôéêü óôïé÷åßï åßíáé ç åéóâïëÞ ôïõ ðñïóùðéêïý óôïé÷åßïõ.
Ï ëüãïò ôïõ åßíáé áðáëëáãìÝíïò áðü ðåñéôôÜ óôïëßäéá.
Áëêáßïò
Óçìáíôéêüò ëõñéêüò ðïéçôÞò. Ìáæß ìå ôç Óáðöþ åêðñïóùðïýí ôçí áéïëéêÞ ðïßçóç.
ÃåííÞèçêå áðü áñéóôïêñáôéêÞ ïéêïãÝíåéá óôç ËÝóâï. Óå ðïëëÜ ðïéÞìáôá
áó÷ïëåßôáé ìå ôïõò åóùôåñéêïýò ðïëéôéêïýò áãþíåò ôçò éäéáßôåñçò ðáôñßäáò ôïõ.
Ãíþñéóå ôçí åîïñßá, áí êáé ôåëéêÜ åðÝóôñåøå óôç ËÝóâï, üðïõ ðÝèáíå ôï 570 ð.×.
ÌéêñÜ áðïóðÜóìáôá Ý÷ïõí óùèåß áðü ôï Ýñãï ôïõ.
Óáðöþ
ÃåííÞèçêå óôç ËÝóâï (615 ð.×.). ¹ôáí óýã÷ñïíç ôïõ Áëêáßïõ. Áí êáé åîïñßóôçêå
óôç Óéêåëßá, áñãüôåñá åðÝóôñåøå óôçí ðáôñßäá ôçò. Äéáêñßèçêå óôïí ôïìÝá ôçò
ðïßçóçò. Åßíáé ç ðñþôç ðïéÞôñéá ðïõ Ýæçóå. ÃñÜöåé óôçí áéïëéêÞ äéÜëåêôï. Áíôëåß
ôá èÝìáôÜ ôçò áðü ôïí êüóìï ôçò ãõíáßêáò. Ç ðïßçóÞ ôçò ÷áñáêôçñßæåôáé áðü
åõáéóèçóßá êáé áðëüôçôá. ¸ãéíå äéÜóçìç. ÌÜëéóôá èåùñïýíôáí ùò ç äÝêáôç ìïýóá.
Óéìùíßäçò
Ëõñéêüò ðïéçôÞò áðü ôçí ÊÝá (556-468 ð.×.). Îåêßíçóå ôç óôáäéïäñïìßá ôïõ ùò
÷ïñïäéäÜóêáëïò óôçí ÊÝá. Áñãüôåñá Þñèå óôçí ÁèÞíá (520 ð.×.). Áñãüôåñá
ôáîßäåøå óôç Èåóóáëßá. Áí êáé áó÷ïëÞèçêå ìå üëá ôá åßäç ôçò ëõñéêÞò ðïßçóçò,
Ýãéíå äéÜóçìïò ãéá ôá åðéãñÜììáôá ðïõ óõíÝèåóå. Ôï ýöïò ôïõ åßíáé áðëü, Üìåóï,
æùíôáíü. ÃñÜöåé óå äùñéêÞ äéÜëåêôï. Ôá Ýñãá ôïõ åßíáé ðåñéåêôéêÜ êáé ìáñôõñïýí
ôç âáèéÜ öéëïóïöéêÞ ìüñöùóç ôïõ ðïéçôÞ.
Ðßíäáñïò
Ëõñéêüò ðïéçôÞò ðïõ êáôáãüôáí áðü ôç ÈÞâá (522 - 446 ð.×.). Êáôáãüôáí áðü
áñéóôïêñáôéêÞ ïéêïãÝíåéá. Äéáôçñïýóå éó÷õñïýò ðñïóùðéêïýò äåóìïýò ìå ôçí
ïéêïãÝíåéá ôùí Áëêìáéùíéäþí. ÊáôÜ ôïõò Åëëçíïðåñóéêïýò ðïëÝìïõò ï Ðßíäáñïò
êñÜôçóå ìÜëëïí öéëïðåñóéêÞ óôÜóç. Áñãüôåñá ðÜíôùò (470 ð.×.) ôßìçóå ôçí
ÁèÞíá ìå Ýíá äéèýñáìâï. Ï Ðßíäáñïò ðáñïõóéÜæåé ôïõò èåïýò áéþíéïõò,
êáèéóìÝíïõò óå Üöèáñôïõò èñüíïõò êáé óïöïýò. Ôï ýöïò åßíáé ðïìðþäåò,
ùóôüóï áðïäßäåé ìå ëõñéêü ôñüðï âáèéÝò Ýííïéåò.
ÈáëÞò ï ÌéëÞóéïò
ÄéÜóçìïò óïöüò ôçò áñ÷áéüôçôáò (640 - 546 ð.×.). ÅíäéáöÝñèçêå æùçñÜ ãéá ôç
ëïãéêÞ åñìçíåßá ôïõ êüóìïõ ðïõ ìáò ðåñéâÜëëåé. Áó÷ïëÞèçêå ìå ôï åìðüñéï.
Ôáîßäåøå ðïëý ìå ðëïßá ôçò åðï÷Þò. Ãíþñéóå ôá åðéóôçìïíéêÜ êáôïñèþìáôá ôùí
Áéãõðôßùí êáé ôùí Âáâõëùíßùí. Ó÷åôéêÜ ìå ôç ãÝííçóç ôïõ êüóìïõ, ðéóôåýåé üôé
üëá ðñïÞëèáí áðü ôï íåñü. Èåùñïýóå üôé ç Ãç åßíáé åðßðåäç êáé üôé ðëÝåé óå
Ýíáí ùêåáíü. ÐïëëÝò åßíáé ïé áíáêáëýøåéò ðïõ áðïäßäïíôáé óôï ÈáëÞ.
Áó÷ïëÞèçêå êáé ìå ôçí ðïëéôéêÞ âïçèþíôáò ôïõò ÌéëÞóéïõò íá áíôéìåôùðßóïõí ôïí
ðåñóéêü êßíäõíï.
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 107
Áíáîßìáíäñïò
ÃåííÞèçêå óôç Ìßëçôï (ôÝëç ôïõ 7ïõ áé. ð.×.). ¹ôáí ìáèçôÞò ôïõ ÈáëÞ. Ï
Áíáîßìáíäñïò ðßóôåõå üôé ï êüóìïò ðñïÞëèå áðü ôçí áÝíáç êßíçóç ôùí áíôéèÝôùí
ôçò ðñþôçò ïõóßáò. ¼ëá ðçãÜæïõí áðü ôï Üðåéñï. Ç ðïñåßá ôïõ êüóìïõ åßíáé
êõêëéêÞ. Áñ÷ßæåé ìå ôç äçìéïõñãßá, ãéá íá êáôáëÞîåé óôç öèïñÜ. Ðéóôåýåé áêüìç
ðùò ï ðñùôáñ÷éêüò ðõñÞíáò ôçò æùÞò åßíáé ôï íåñü. Áó÷ïëÞèçêå êáé ìå ôçí
áóôñïíïìßá. Áó÷ïëÞèçêå ìå ôéò áóôñéêÝò áðïóôÜóåéò. Ðñþôïò áõôüò ìßëçóå ãéá
éó÷õñÝò åëêôéêÝò äõíÜìåéò ðïõ êñáôïýí ôç Ãç óôç èÝóç ôçò.
ÁíáîéìÝíçò
Öõóéêüò öéëüóïöïò áðü ôç Ìßëçôï (6ïò áé. ð.×.). ¹ôáí ìáèçôÞò ôïõ
Áíáîßìáíäñïõ. Èåùñïýóå ðçãÞ ôùí ðÜíôùí ôïí áÝñá, ï ïðïßïò ìå ôç ìïñöÞ
ðíïÞò âñßóêåôáé ðáíôïý. Ðßóôåõå áêüìç üôé ç Ãç åßíáé Ýíáò åðßðåäïò äßóêïò ðïõ
áéùñåßôáé óôïí áÝñá.
ÇñÜêëåéôïò
¸ëëçíáò öéëüóïöïò ôïõ 6ïõ áé. ð.×. Êáôáãüôáí áðü ôçí ¸öåóï. ÁíÞêå óå
áñéóôïêñáôéêÞ ïéêïãÝíåéá. Áöïóéþèçêå óôç óõããñáöÞ öéëïóïöéêþí Ýñãùí, ôá
ïðïßá ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü âáèéÜ ãíþóç ôïõ êüóìïõ áëëÜ êáé ðõêíü êáé äõóíüçôï
ýöïò. Ðéóôåýåé ðùò ï êüóìïò äçìéïõñãÞèçêå áðü ôç èåúêÞ öùôéÜ, ç ïðïßá áíÜâåé
êáé óâÞíåé óõíå÷þò. Ðéóôåýåé áêüìç ðùò ï êüóìïò êõñéáñ÷åßôáé áðü áðü ìéá
áäéÜêïðç ñïÞ, áðü áÝíáç ìåôáâïëÞ ôùí óôïé÷åßùí ðïõ ôïí áðáñôßæïõí.
Ðõèáãüñáò
Óðïõäáßïò öéëüóïöïò êáé ìáèçìáôéêüò ôçò áñ÷áéüôçôáò (áñ÷Ýò 6ïõ áé. ð.×.).
¸öõãå áðü ôç ÓÜìï åîáéôßáò ðïëéôéêþí ëüãùí. ÌåôÜ áðü ðïëëÜ ôáîßäéá
åãêáôáóôÜèçêå óôïí Êñüôùíá. Åêåß ßäñõóå óçìáíôéêÞ ó÷ïëÞ, ç ïðïßá
áðïôåëïýíôáí áðü ôñåéò âáèìßäåò. Ðßóôåõå óôçí áéùíéüôçôá ôçò øõ÷Þò êáé óôïí
êáèáñéóìü ôçò ìÝóá áðü ôçí ðíåõìáôéêÞ Üóêçóç. Èåùñïýóå áêüìç üôé ï êüóìïò
ìáò åßíáé óõíÜñôçóç ôçò áñìïíßáò ðïõ ðçãÜæåé áðü ôïõò áñéèìïýò. Áó÷ïëÞèçêå
êáé ìå ôç Ãåùìåôñßá (ðõèáãüñåéï èåþñçìá).
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Ðïéï åßíáé ôï ðåñéå÷üìåíï ôçò äéäáêôéêÞò ðïßçóçò;
Óôç äéäáêôéêÞ ðïßçóç ï ðïéçôÞò äßíåé óõìâïõëÝò óôïõò áíèñþðïõò ãéá ôç æùÞ ôïõò
êáé ôçí çèéêÞ ðïõ ðñÝðåé íá Ý÷ïõí ãéá íá æïõí óùóôÜ.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
108
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 108
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
109
2. Íá óõãêñéèåß ôï áðüóðáóìá ôïõ ïìçñéêïý Ýðïõò ìå åêåßíá ôçò ëõñéêÞò
ðïßçóçò ðïõ ðáñáôßèåíôáé ìå âÜóç ôï ðåñéå÷üìåíü ôïõò.
Ïìïéüôçôåò:
Ôï áðüóðáóìá áðü ôçí ÉëéÜäá îå÷åéëßæåé áðü Ýíá ëõñéóìü ðñùôüãíùñï ãéá
ðïëåìéêü Ýðïò. Ôá áðïóðÜóìáôá ôçò ëõñéêÞò ðïßçóçò áíôßóôïé÷á ôñáãïõäïýí ôéò
ïìïñöéÝò ôçò æùÞò, ôç öýóç, ôç æùÞ êáé ôï èÜíáôï.
ÄéáöïñÝò:
Ôï áðüóðáóìá áðü ôçí ÉëéÜäá ìáò Ý÷åé ùò êÝíôñï ôï õðåñöõóéêü, ôï èåúêü, áõôü
ðïõ åßíáé Üðéáóôï áðü ôïí Üíèñùðï. Ï ¹öáéóôïò áñ÷ßæåé íá óöõñçëáôåß ôç èåúêÞ
áóðßäá ôïõ Á÷éëëÝá, ç ïðïßá åßíáé èáõìáóôÞ áðü êÜèå Üðïøç, üðùò êáé ç ðáëéÜ, ôçí
ïðïßá âñßóêåôáé ôþñá óôá ÷Ýñéá ôïõ ¸êôïñá.
Áíôßèåôá, ôá áðïóðÜóìáôá ôçò ëõñéêÞò ðïßçóçò Ý÷ïõí ùò ìÝôñï ôïí Üíèñùðï. Ç
áíÝìç ôïõ ìýèïõ îåôõëßãåôáé ãýñù áðü ôá ðÜèç ôùí áíèñþðùí, ôéò ïìïñöéÝò áõôïý
ôïõ êüóìïõ, ôïõ áðôïý, ôïõ ÷åéñïðéáóôïý. Áêüìá êáé üôáí óôá êåßìåíá áíáöÝñïíôáé
ïé èåïß, åêåßíïé äåí åßíáé õðåñöõóéêÜ üíôá, áëëÜ Ý÷ïõí ðñïóáñìïóôåß óôá áíèñþðéíá
ìÝôñá.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ç åîÝëéîç ôçò ëõñéêÞò ðïßçóçò; Ðïéïé ïé óðïõäáéüôåñïé åêðñüóùðïß
ôçò;
Óðïõäáßá åßíáé êáé ç ëõñéêÞ ðïßçóç, üðïõ ðñïâÜëëïíôáé ïé çèéêÝò áîßåò ôïõ áíèñþðïõ
êáé ôá óõíáéóèÞìáôá. Ôá ðïéÞìáôá áõôÜ ôá ôñáãïõäïýóáí ïé ßäéïé Þ ïìÜäåò
ôñáãïõäéóôþí (÷ïñéêÞ ðïßçóç). Õìíïýíôáé áîßåò üðùò ç öéëßá, ïé èåïß, ïé áèëçôÝò, ïé
÷áñÝò êáé ïé ëýðåò ôçò æùÞò. Îå÷ùñßæïõí ï Áñ÷ßëï÷ïò áðü ôçí ÐÜñï, ï Óéìùíßäçò
áðü ôçí ÊÝá, ï Áëêáßïò êáé ç Óáðöþ áðü ôç ËÝóâï, ï Ðßíäáñïò ê.Ü.
2. Íá áíáöåñèåßôå óôï êßíçìá ôùí Éþíùí öõóéêþí öéëïóüöùí.
Ç ðíåõìáôéêÞ êßíçóç ôùí öõóéêþí öéëïóüöùí îåêßíçóå êáé Üêìáóå óôçí Éùíßá. Ï
ÈáëÞò ï ÌéëÞóéïò, ï Áíáîßìáíäñïò êáé ï ÁíáîéìÝíçò áðü ôç Ìßëçôï, ï ÇñÜêëåéôïò ï
ÅöÝóéïò, ï Ðõèáãüñáò ï ÓÜìéïò áíÞêïõí óôçí ðñùôïðïñßá ôçò ðáãêüóìéáò åðéóôÞìçò,
êáèþò ðñþôïé åêåßíïé ðñïóðÜèçóáí íá åñìçíåýóïõí ôï öõóéêü êüóìï ìÝóù ôçò
ðáñáôÞñçóçò, áðïññßðôïíôáò óôéò èåïëïãéêÝò - ìõèïëïãéêÝò åîçãÞóåéò. Óôçí Éùíßá
èåìåëéþèçêáí ç öéëïóïößá, ôá óýã÷ñïíá ìáèçìáôéêÜ êáé ãåíéêÜ ïé åðéóôÞìåò.
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 109
10. Ç ÔÅ×ÍÇ
Ðåñßëçøç
ÊáôÜ ôçí áñ÷áúêÞ ðåñßïäï: á) áíåãåßñïíôáé ëßèéíïé íáïß (áíôß ãéá îýëéíïé),
â) êáôáóêåõÜæïíôáé ëßèéíá áãÜëìáôá óå öõóéêü êáé õðåñöõóéêü ìÝãåèïò. Ôçí åðï÷Þ áõôÞ
áíáðôýóóåôáé ìéá áíáôïëßæïõóá ôÝ÷íç óôçí ïðïßá ç ôÝ÷íç ôçò ÁíáôïëÞò êáé ôçò Áéãýðôïõ
áóêïýí éó÷õñÞ åðßäñáóç.
Ï åëëçíéêüò íáüò êáôáóêåõÜæåôáé áðü ðÝôñá êáé ìÜñìáñá. Ðñüêåéôáé ãéá åîÝëéîç
ôïõ ìõêçíáúêïý ìåãÜñïõ, êáèþò áðïôåëåßôáé áðü Ýíá áíïé÷ôü ðñïèÜëáìï, ôïí ðñüíáï,
êáé ôï êýñéï äùìÜôéï, ôï óçêü. Áñãüôåñá ðñïóôßèåôáé Ýíá áíïé÷ôü äùìÜôéï ðßóù, ï
ïðéóèüäñïìïò, êáé êéïíïóôïé÷ßá ðïõ ðåñéâÜëëåé ôï êôßñéï, ôï ðôåñü. Äýï ñõèìïß
áíáðôýóóïíôáé: á) ï äùñéêüò, ï ïðïßïò ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ëéôüôçôá óôï êéïíüêñáíï,
ôï ïðïßï åßíáé êáé ðéï êïíôü. â) Ï éùíéêüò, óôïí ïðïßï ôï êéïíüêñáíï åßíáé ðéï øçëü,
ðéï ëåðôü êáé ðéï êïìøü êáé êáôáëÞãåé óå äéðëÝò Ýëéêåò. Ôï ðÜíù ìÝñïò ôùí íáþí
êïóìåßôáé ìå áñ÷éôåêôïíéêÜ ãëõðôÜ.
Ç ÊñÞôç Ý÷åé íá ìáò ðáñïõóéÜóåé ìíçìåéáêÜ áãÜëìáôá áðü áóâåóôüëéèï, åíþ
óôç ÍÜîï êõñéáñ÷ïýí ôá ìáñìÜñéíá. Ç áíÜðôõîç ôïõ åìðïñßïõ, ïé ðñþôåò ýëåò êáé
ï ðëïýôïò ïäÞãçóáí óå áõôÞ ôçí åîÝëéîç.
Áñ÷éêÜ ôá áãÜëìáôá, åðçñåáóìÝíá áðü áíôßóôïé÷á áéãõðôéáêÜ, ðáñéóôÜíïíôáé
áêßíçôá.Ïé íÝïé Üíäñåò ïíïìÜæïíôáé êïýñïé êáé åßíáé ãõìíïß, åíþ ïé ãõíáßêåò
ïíïìÜæïíôáé êüñåò êáé ðáñïõóéÜæïíôáé íôõìÝíåò ìå ðåñßôå÷íá öïñÝìáôá êáé
óôïëéóìÝíåò. ¸÷ïõí âñåèåß êáé ðïëëïß ôýðïé áãáëìÜôùí: Üñ÷ïíôåò êáèéóôïß óå
èñüíïõò, éððåßò, ðïëåìéóôÝò ê.Ü. ÓçìáíôéêÝò åßíáé êáé ïé åðéôýìâéåò óôÞëåò, ïé áíÜãëõöåò
ðëÜêåò ðïõ ôïðïèåôïýíôáí óôá ôáöéêÜ ìíçìåßá.
Óôïí ôïìÝá ôçò êåñáìåéêÞò åðéêñáôïýí ôá öõôéêÜ áíáôïëßæïíôá ìïôßâá áëëÜ êáé
èÝìáôá ìõèéêÜ, êáèçìåñéíÜ Þ èñçóêåõôéêÜ.
Äýï óðïõäáßåò ôå÷íéêÝò áíáðôýóóïíôáé: á) ç ìåëáíüìïñöç, óôçí ïðïßá ïé ìïñöÝò
êáé ôá êïóìÞìáôá âÜöïíôáé ìáýñá, åíþ ïé ëåðôïìÝñåéåò åìöáíßæïíôáé ìå ÷Üñáîç. â)
Áñãüôåñá åìöáíßæåôáé åñõèñüìïñöç ôå÷íéêÞ, óôçí ïðïßá ôï öüíôï åßíáé ìáýñï, åíþ
ïé ìïñöÝò åìöáíßæïíôáé êüêêéíåò.
ÓçìáíôéêÞ åßíáé ðÜíôùò êáé ç áíÜðôõîç ôçò ìåôáëëïôå÷íßáò êáé ôçò ìéêñïôå÷íßáò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
110
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 110
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
111
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ïéêïäüìçóç ëßèéíùí íáþí
• ÐõñÞíáò åßíáé ôï ìõêçíáúêü ìÝãáñï
• Ðñïóôßèåíôáé ôá áêüëïõèá ôìÞìáôá:
→ Ï ðñüíáïò
→ Ï óçêüò
→ Ï ïðéóèüäïìïò
→ Ôï ðôåñü
¾ðáñîç äõï áñ÷éôåêôïíéêþí ñõèìþí
• Éùíéêüò
• Äùñéêüò
ÄéáöïñÝò ñõèìþí
• Óôï êéïíüêñáíï
• Óôïí êßïíá
• Óôá áñ÷éôåêôïíéêÜ ãëõðôÜ
Äçìéïõñãßá ìåãÜëùí áãáëìÜôùí
Áéôßåò:
• Ôá ôáîßäéá óôçí ÁíáôïëÞ • Ç óõãêÝíôñùóç ðëïýôïõ
Âáóéêïß ôýðïé áñ÷áúêþí áãáëìÜôùí
• Êïýñïé - ãõìíÜ áãÜëìáôá
• Êüñåò - íôõìÝíåò ãõíáéêåßåò ìïñöÝò
¢ëëá ìïôßâá ðáñïõóßáóçò ôùí ìïñöþí
• ¢ñ÷ïíôåò êáèéóôïß
• Ãõíáßêåò (éÝñåéåò)
• ÐïëåìéóôÝò
• ÌõèéêÜ ôÝñáôá
• Èåïß ìå ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ óýìâïëá
Ç Üíèéóç ôçò êåñáìåéêÞò
• ¸íôïíç åðéññïÞ áðü ôçí ÁíáôïëÞ
• ÅìöÜíéóç íÝùí ôå÷íéêþí äéáêüóìçóçò:
→Ìåëáíüìïñöç
→Åñõèñüìïñöç
• ÅìöÜíéóç íÝùí äéáêïóìçôéêþí ìïôßâùí
¢íèéóç ìåôáëëïôå÷íßáò êáé ìéêñïôå÷íßáò
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 111
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Íá áíáãíùñéóôïýí ïé ôýðïé ôùí áñ÷áúêþí áãáëìÜôùí ôùí åéêüíùí.
Ç áíäñéêÞ ìïñöÞ áíÞêåé óôïí ôýðï ôïõ êïýñïõ, åíþ ç ãõíáéêåßá óôïí ôýðï ôçò êüñçò.
2. Ðïéá åßíáé ç óçìáóßá ôùí ðáñáóôÜóåùí óôá áããåßá ãéá ôç ãíùñéìßá ìå ôç
æùÞ ôùí áíèñþðùí ôçò åðï÷Þò åêåßíçò;
Ç ìåëÝôç ôùí ðáñáóôÜóåùí ôùí áããåßùí åßíáé óçìáíôéêÞ ãéá íá Ýñèïõìå óå åðáöÞ ìå
ôçí êáèçìåñéíÞ æùÞ ôùí áíèñþðùí ôçò áñ÷áßáò ÅëëÜäáò. Ïé ðáñáóôÜóåéò êáëýðôïõí
ìåãÜëï ìÝñïò ôçò êáèçìåñéíüôçôáò åêåßíùí ôùí áíèñþðùí. ÕðÜñ÷ïõí ðáñáóôÜóåéò
áèëçôþí, áãùíéóìÜôùí, êáèçìåñéíþí åñãáóéþí, ìá÷þí, ðïëåìéêþí åîáñôçìÜôùí,
êõíçãéïý, èñçóêåõôéêþí ôåëåôþí, åèßìùí ôáöÞò, ìõèïëïãéêÝò ðáñáóôÜóåéò. Óôçí ïõóßá
ìÝóá áðü ôéò ðáñáóôÜóåéò ôùí áããåßùí Ý÷ïõìå ìðñïóôÜ ìáò áðëùìÝíï Ýíá æùãñáöéêü
ðßíáêá åêåßíçò ôçò åðï÷Þò.
3. ÐåñéãñÜøôå ôéò äéáöïñÝò ôïõ äùñéêïý áðü ôïí éùíéêü ñõèìü. ÁíáöÝñåôå
áñ÷áßïõò íáïýò ðïõ Ý÷åôå åðéóêåöèåß.
á) Ïé ðéï åìöáíåßò äéáöïñÝò âñßóêïíôáé óôï êéïíüêñáíï. Ôï äùñéêü êéïíüêñáíï
åßíáé áðëü, åíþ ôï éùíéêü åßíáé êïìøü êáé ðåñßôå÷íï. ÊáôáëÞãåé óôï ðëÜé óå äéðëÝò
Ýëéêåò. ÅðéðëÝïí, ï äùñéêüò êßïíáò åßíáé ðéï êïíôüò, åíþ ï éùíéêüò åßíáé øçëüôåñïò
êáé êáôáëÞãåé óå âÜóç. Ï äùñéêüò êßïíáò åìöáíßæåé Ýíá öïýóêùìá êáèþò
êáôåâáßíïõìå (ñáäéíüôçôá). Áêüìç, óôá êôßñéá äùñéêïý ñõèìïý ðÜíù áðü ôá
êéïíüêñáíá õðÜñ÷ïõí ôñßãëõöá (ìéêñÜ êÜèåôá ìáêñüóôåíá ðëáßóéá ðïõ
áðïôåëïýíôáé áðü ôñßá êïììÜôéá). Óôïí éùíéêü ñõèìü áõôÜ ëåßðïõí. ÃåíéêÜ, ï
äùñéêüò ñõèìüò åêöñÜæåé ôçí áðëüôçôá, ôçí áõóôçñüôçôá êáé ôç óïâáñüôçôá ôùí
ÄùñéÝùí, åíþ ï éùíéêüò ôç ÷Üñç, ôçí êïìøüôçôá êáé ôçí áñìïíßá ôùí Éþíùí. Íáïß:
Ï Ðáñèåíþíáò, ï íáüò ôçò ÁèçíÜò - Íßêçò (óôçí áêñüðïëç), ôï ÅñÝ÷èåéï
(áêñüðïëç), íáüò Çöáßóôïõ êáé ÁèçíÜò (ôï Èçóåßï), ï íáüò ôïõ Ðïóåéäþíá óôï
Óïýíéï, ï íáüò ôçò Áöáßáò óôçí Áßãéíá, ï íáüò ôïõ Áðüëëùíá óôïõò Äåëöïýò, ï
íáüò ôïõ Äßá óôçí Ïëõìðßá, ï íáüò ôçò ¹ñáò óôï ¢ñãïò.
4. Ðïý äéáðéóôþíåôáé ç åðßäñáóç ôçò áñ÷áßáò áñ÷éôåêôïíéêÞò ìåôÜ áðü ôçí
áñ÷áéüôçôá; Íá óõãêåíôñþóåôå öùôïãñáößåò áðü ïéêïäïìÞìáôá óå
äéÜöïñåò ÷þñåò ôïõ êüóìïõ ðïõ áíôáíáêëïýí áõôÞ ôçí åðßäñáóç.
á) Ôá ìïôßâá ôçò áñ÷áßáò áñ÷éôåêôïíéêÞò ðÝñáóáí êáé óôç âõæáíôéíÞ áñ÷éôåêôïíéêÞ. Ïé
êßïíåò ôùí íáþí äéáêïóìïýíôáé ìå ðåñßôå÷íá êéïíüêñáíá, åéäéêÜ êáôÜ ôçí ðñùôï÷ñé-
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
112
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 112
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
113
óôéáíéêÞ ðåñßïäï. Ç áñ÷áßá ðáñÜäïóç ðáñáìÝíåé æùíôáíÞ óôï áíáôïëéêü ôìÞìá ôçò
áõôïêñáôïñßáò. ¢ëëùóôå, óå ðïëëïýò íáïýò åíóùìáôþèçêáí ëåßøáíá áñ÷áßùí êá-
ôáóêåõþí. Áñãüôåñá, ðïëëÜ áñ÷áßá ìïôßâá áíáâéþíïõí êáôÜ ôçí ÁíáãÝííçóç (15ïò
áé. ê. åîÞò). ÊáôÜ ôçí ðåñßïäï ôïõ Êëáóéêéóìïý (18ïò - 19ïò áé.) ÷ôßóôçêáí óôç Ãáë-
ëßá, óôç Ãåñìáíßá, óôçí Áããëßá êáé áëëïý ðïëëÜ äçìüóéá ïéêïäïìÞìáôá ìå áñ÷áéï-
åëëçíéêïý ôýðïõ ìå áåôþìáôá, ðáñáóôÜóåéò áñ÷éôåêôïíéêÝò, êßïíåò äùñéêïý, éùíéêïý
êáé êïñéíèéáêïý ñõèìïý.
Ç ìíçìåéáêüò ÷áñáêôÞñáò ôçò áñ÷áßáò áñ÷éôåêôïíéêÞò äåí ðåèáßíåé ìå ôï ôÝëïò ôçò
áñ÷áéüôçôáò. Íáïß üðùò ç Áãßá Óïößá óôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç êñáôïýí æùíôáíÞ
ôçí áñ÷áßá ðáñÜäïóç. Óôç ÷ñéóôéáíéêÞ ðëÝïí Åõñþðç ÷ôßæïíôáé ïé êáèåäñéêïß íá-
ïß, åíþ êáôÜ ôçí ÁíáãÝííçóç áíáâéþíåé óôï áêÝñáéï ç áñ÷áßá ìíçìåéáêÞ ðáñÜäïóç.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔHÓÅÉÓ
1. Ðïéá ç áñ÷éôåêôïíéêÞ åîÝëéîç ôïõ áñ÷áßïõ íáïý;
Ï åëëçíéêüò íáüò êáôáóêåõÜæåôáé áðü ðÝôñá êáé ìÜñìáñá. Ðñüêåéôáé ãéá åîÝëéîç ôïõ
ìõêçíáúêïý ìåãÜñïõ, êáèþò áðïôåëåßôáé áðü Ýíá áíïé÷ôü ðñïèÜëáìï, ôïí ðñüíáï,
êáé ôï êýñéï äùìÜôéï, ôï óçêü. Áñãüôåñá ðñïóôßèåôáé Ýíá áíïé÷ôü äùìÜôéï ðßóù, ï
ïðéóèüäñïìïò, êáé êéïíïóôïé÷ßá ðïõ ðåñéâÜëëåé ôï êôßñéï, ôï ðôåñü.
2. Ðïéïé áñ÷éôåêôïíéêïß ñõèìïß áíáðôýóóïíôáé;
Äýï ñõèìïß áíáðôýóóïíôáé: á) ï äùñéêüò, ï ïðïßïò ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ëéôüôçôá óôï
êéïíüêñáíï, ôï ïðïßï åßíáé êáé ðéï êïíôü. â) Ï éùíéêüò, óôïí ïðïßï ôï êéïíüêñáíï åßíáé
ðéï øçëü, ðéï ëåðôü êáé ðéï êïìøü êáé êáôáëÞãåé óå äéðëÝò Ýëéêåò. Ôï ðÜíù ìÝñïò ôùí
íáþí êïóìåßôáé ìå áñ÷éôåêôïíéêÜ ãëõðôÜ.
3. Ðïéåò ôå÷íéêÝò äéáêüóìçóçò áããåßùí ãíùñßæåôå;
Äýï óðïõäáßåò ôå÷íéêÝò áíáðôýóóïíôáé: á) ç ìåëáíüìïñöç, óôçí ïðïßá ïé ìïñöÝò
êáé ôá êïóìÞìáôá âÜöïíôáé ìáýñá, åíþ ïé ëåðôïìÝñåéåò åìöáíßæïíôáé ìå ÷Üñáîç. â)
Áñãüôåñá åìöáíßæåôáé åñõèñüìïñöç ôå÷íéêÞ, óôçí ïðïßá ôï öüíôï åßíáé ìáýñï, åíþ
ïé ìïñöÝò åìöáíßæïíôáé êüêêéíåò.
Âñåôáíéêü Ìïõóåßï Êáèåäñéêüò íáüò Áã. Ðáýëïõ (Ëïíäßíï)
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 113
ÓÕÍÏØÇ ÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
Ðåñßëçøç
Ïé ¸ëëçíåò îåöåýãïõí áðü ôá óôåíÜ üñéá ôçò ÅëëÜäáò. Ðñïóðáèïýí íá
åñìçíåýóïõí ôïí êüóìï ìå ôç ëïãéêÞ. Ïé ÐÝñóåò ðñïóðáèïýí áíåðéôõ÷þò íá
êõñéåýóïõí ôçí ÅëëÜäá. Ï «÷ñõóüò áéþíáò» âñßóêåôáé ðñï ôùí ðõëþí.
ÁÓÊÇÓÇ ÁÕÔÏÁÎÉÏËÏÃÇÓÇÓ
Íá óõíäõáóôïýí áíÜ äýï ïé ðáñáêÜôù ëÝîåéò
1. Üãáëìá íåáñïý Üíäñá á. óôÞëç
2. áíÜãëõöï â. êüñç
3. åîïõóßá ã. êïýñïò
4. êïóìÞìáôá ä. èñüíïò
5. áããåßá å. êéïíüêñáíï
6. Ýëéêåò óô. ìåëáíüìïñöç ôå÷íéêÞ
ÁðÜíô çóç:
1ã, 2á, 3ä, 4â, 5óô, 6å
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
114
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 114
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
115
ÁÓÊÇÓÅÉÓ ÔÅÔÁÑÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1. Óõìðëçñþóôå ôá ïíüìáôá óôç óôÞëç ÏÍÏÌÁ
ÐÑÏÔÁÓÇ ÏÍÏÌÁ
1. Ðïëý ãíùóôüò ôýñáííïò ôçò Êïñßíèïõ, áðü ôïõò
åðôÜ óïöïýò.
2. Ôýñáííïò ôçò ÓÜìïõ, óõíäÝåôáé ìå ôï Åõðáëßíåéï
õäñáãùãåßï.
3. Ôåëåõôáßïò âáóéëéÜò ôçò ÁèÞíáò.
4. ¹ñùáò ôçò ÁèÞíáò, ãíùóôüò áðü ôïõò Üèëïõò ôïõ.
5. ÍïìïèÝôçò ôùí Áèçíáßùí, ãíùóôüò áðü ôïõò
áõóôçñïýò íüìïõò ðïõ åéóÞãáãå.
6. ÐïéçôÞò, óïöüò ôçò áñ÷áéüôçôáò êáé óðïõäáßïò
Áèçíáßïò íïìïèÝôçò.
7. Ôýñáííïò ôçò ÁèÞíáò, ðÝèáíå ôï 527 ð.×.
8. ÅéóçãçôÞò ôçò äçìïêñáôéêÞò ìåôáññýèìéóçò óôçí
ÁèÞíá.
9. ¸ëëçíáò éóôïñéêüò, ðáôÝñáò ôçò éóôïñßáò.
10. ÐÝñóçò óôñáôçãüò, ãáìðñüò ôïõ âáóéëéÜ ôùí
Ðåñóþí ÎÝñîç.
11. Áèçíáßïò óôñáôçãüò, íéêçôÞò ôçò ìÜ÷çò ôïõ
Ìáñáèþíá.
12. Áèçíáßïò ðïëéôéêüò, áñ÷éôÝêôïíáò ôçò íßêçò óôç
íáõìá÷ßá ôçò Óáëáìßíáò.
13. ÄéÜóçìïò ãéá ôç èõóßá ôïõ ÓðáñôéÜôçò âáóéëéÜò.
14. ÃíùóôÞ ðïéÞôñéá áðü ôç ËÝóâï.
15. Óçìáíôéêüò öõóéêüò öéëüóïöïò êáé åðéóôÞìïíáò
áðü ôç Ìßëçôï.
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 115
2. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò âÜëôå Ýíáò × óôçí áíôßóôïé÷ç óôÞëç, áíÜëïãá áí
ôéò èåùñåßôå óùóôÝò Þ ëáíèáóìÝíåò
ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
1. Ôïí 8ï áé. ð.×. áñ÷ßæåé ï Äåýôåñïò áðïéêéóìüò.
2. Óôéò áñ÷Ýò ôïõ 6ïõ áé. ð.×. åìöáíßæåôáé ï èåóìüò ôçò
ðüëçò - êñÜôïõò.
3. ÅëÜ÷éóôåò áðïéêßåò õðÞñ÷áí óôç Í. Éôáëßá.
4. ÌåãÜëç ÅëëÜäá ïíïìÜóôçêå ç ðåñéï÷Þ ãýñù áðü ôç
Ìáóóáëßá (Í. Ãáëëßá).
5. Óôï ïëéãáñ÷éêü ðïëßôåõìá áîßá åß÷å ï ðëïýôïò
ôùí ðïëéôþí.
6. Ïé ôýñáííïé, ãåíéêÜ, äåí Þôáí óõìðáèåßò
óôá ëáúêÜ óôñþìáôá.
7. Ïé ÓðáñôéÜôåò êáôÝëáâáí ôçí êïéëÜäá ôïõ Åõñþôá.
8. Ç ÓðÜñôç åß÷å Ýíá ìüíï âáóéëéÜ.
9. Ç ÁôôéêÞ äéáèÝôåé ðïëëÝò êáé åýöïñåò ðåäéÜäåò.
10.Óçìáíôéêüò ïéêïíïìéêüò ôïìÝáò ãéá ôçí ÁèÞíá
Þôáí ç íáõôéëßá êáé ôï åìðüñéï.
11.ÕðÞñ÷å ìüíéìç áíôéðáëüôçôá áíÜìåóá óôïõò
ãáéïêôÞìïíåò åõãåíåßò êáé óôïõò åýðïñïõò
Ýìðïñïõò êáé âéïôÝ÷íåò.
12. Ï Ðåéóßóôñáôïò åéóÞãáãå óçìáíôéêïýò äçìïêñáôéêïýò
èåóìïýò, áí êáé Þôáí ôýñáííïò.
13.Ïé åëëçíéêÝò öõëÝò Þôáí ðïëëÝò öïñÝò áðïìïíùìÝíåò
ç ìßá áðü ôçí Üëëç.
14.Ïé ¸ëëçíåò åß÷áí óõíåéäçôïðïéÞóåé üôé õðÞñ÷áí
ðåñéóóüôåñá ôá ïðïßá ôïõò Ýíùíáí áðü áõôÜ ðïõ ô
ïõò ÷þñéæáí.
15.Ç ðéï ãíùóôÞ áìöéêôéïíßá âñéóêüôáí óôç Äùäþíç.
16.Ïé ÐÝñóåò áíÞêïõí óôïõò óçìéôéêïýò ëáïýò.
17.Éó÷õñü êñÜôïò ïé ÐÝñóåò äçìéïýñãçóáí Þäç
áðü ôïí 8ï áé. ð.×.
18.Ïé ÐÝñóåò ðßóôåõáí óôï èåü Âéóíïý.
19.Ïé Ëõäïß åß÷áí õðïôÜîåé ôïõò ¸ëëçíåò
ôçò Ì. Áóßáò.
20.Ç ðñþôç ðñïóðÜèåéá êáôÜêôçóçò ôçò ÅëëÜäáò
áðü ôïõò ÐÝñóåò Þôáí áðïôõ÷çìÝíç.
21.Ç ÈñÜêç ðïôÝ äåí ìðÞêå êÜôù áðü ðåñóéêü Ýëåã÷ï.
22. Ïé ¸ëëçíåò åß÷áí áðïöáóßóåé óôï óõíÝäñéï ôïõ Éóèìïý
(481 ð.×.) íá áíôéìåôùðßóïõí ôïõò ÐÝñóåò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
116
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 116
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
117
23.Ðñïäüôçò óôç ìÜ÷ç ôùí Èåñìïðõëþí
óôÜèçêå ï Ëåùíßäáò.
24.Ï Çóéüäïò åéóÞãáãå ôç äéäáêôéêÞ ðïßçóç.
25.ÊáôÜ ôçí áñ÷áúêÞ ðåñßïäï áíåãåßñïíôáé ðïëëïß
îýëéíïé íáïß.
3. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ
1. Óôá ôÝëç ôçò áñ÷áúêÞò åðï÷Þò ïé ¸ëëçíåò Ýñ÷ïíôáé óå Ýíïðëç áíôéðáñÜèåóç
ìå ôïõò ............
2. ÊáôÜ ôçí áñ÷áúêÞ åðï÷Þ ðñïïäåýåé ï ................. ôùí ÅëëÞíùí.
3. ÕðÞñ÷áí éó÷õñïß äåóìïß áíÜìåóá óôçí .............. êáé óôç .......
4. Ç áðïéêßá äéÝèåôå äéêïýò ôçò ............
5. Ï .............. Üëëáîå ôï ñïõ ôïõ Åëëçíéóìïý.
6. Ï .................. èåùñïýóå üôé ç ................. åîÝöñáæå ôçí åðéèõìßá ôùí áíèñþðùí
ãéá åðéâßùóç.
7. ¹äç, áõôÞ ôçí åðï÷Þ ç .............. äçìéïõñãïýóå óéãÜ óéãÜ äçìïêñáôéêïýò
èåóìïýò.
8. Ç ................ ãåííÞèçêå áðü Äùñéåßò ðïõ êáôÝëáâáí ôç ................
9. ×áñáêôçñéóôéêü ôïõ óðáñôéáôéêïý êñÜôïõò Þôáí ï äéáñêÞò öüâïò ãéá ..............
10. Ïé íüìïé ôïõ ÄñÜêïíôá èåùñïýíôáé üôé Þôáí «ãñáììÝíïé ìå .............».
11. Ï Óüëùíáò äéáßñåóå ôïõò ðïëßôåò áíÜëïãá ìå ..........
12. Ôá ìÝôñá ôïõ Óüëùíá äåí Ýëõóáí ôï âáóéêü ðñüâëçìá, .............
13. Ï Ðåéóßóôñáôïò åðÝâáëå ............. óôçí ÁèÞíá.
14. ÓçìáíôéêÝò ãéá ôïõò ¸ëëçíåò Þôáí ïé ãéïñôÝò ìå .................
15. Óðïõäáßá öÞìç åß÷å áðïêôÞóåé ôï Ìáíôåßï ôùí ...............
16. Ïé åíþóåéò ðüëåùí ãýñù áðü Ýíá éåñü ïíïìÜæïíôáí ................
17. ÃñáöÞ ôùí Ðåñóþí Þôáí ç .....................
18. Ïé ¸ëëçíåò ôçò Ì. Áóßáò åß÷áí öôÜóåé ùò ôïí ................
19. Ïé Áèçíáßïé âïçèÞèçêáí áðü ôïõò................. óôï Ìáñáèþíá.
20. Ç .............. êáé ç ............. ðÞñáí óôïõò þìïõò ôïõò ôï âÜñïò ôçò Üìõíáò
åíáíôßïí ôùí Ðåñóþí.
21. ÊáôÜ ôçí áñ÷áúêÞ åðï÷Þ óçìáíôéêÜ åßíáé ôá ......................
22. Ï Çóßïäïò óôï âéâëßï ôïõ ................. äßíåé çèéêÝò óõìâïõëÝò.
23. ÊáôÜ ôçí áñ÷áúêÞ åðï÷Þ áíáðôýóóåôáé ìéá .............. ôÝ÷íç.
24. Åðßäñáóç áóêåß ç ôÝ÷íç ôçò ..................
25. Óôïí ôïìÝá ôçò êåñáìåéêÞò åðéêñáôïýí áíáôïëßæïíôá ..........
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 117
4. Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò ÷ñïíïëïãßåò ìå ôá ãåãïíüôá
5. ÅðéëïãÞ ïñèÞò áðÜíôçóçò:
(Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò õðïãñáììßóôå ôç óùóôÞ áðÜíôçóç)
1. ÊáôÜ ôçí áñ÷áúêÞ åðï÷Þ áðïäõíáìþíåôáé ç:
á) ïëéãáñ÷ßá, â) âáóéëåßá, ã) äçìïêñáôßá
2. Ïé ÓðáñôéÜôåò êáôÜ ôïí 8ï - 7ï áé. ð.×. êáôÝëáâáí ôçí:
á) Ìåóóçíßá, â) ÔåãÝá, ã) Çëåßá
3. Ï óðïõäáéüôåñïò áíôßðáëïò ôçò ÓðÜñôçò óôçí Ðåëïðüííçóï Þôáí:
á) ôï ¢ñãïò, â) ç Ôñßðïëç, ã) ç Êüñéíèïò
4. Ç ßäñõóç ôçò ÁèÞíáò áðïäßäåôáé óôï(í):
á) ÇñáêëÞ, â) ÈçóÝá, ã) Ðïóåéäþíá
5. Ç óðïõäáéüôåñç ãéïñôÞ ôçò ÁèÞíáò Þôáí ôá:
á) Äéïíýóéá, â) ÈáñãÞëéá, ã) ÐáíáèÞíáéá
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
118
×ÑÏÍÏËÏÃÉÁ ÃÅÃÏÍÏÓ
1. 8ïò áé. ð.×. á.
íüìïé ôïõ ÄñÜêïíôá
2. 632 ð.×. â.
ìÜ÷ç ôùí Ðëáôáéþí
3. 624 ð.×. ã.
ìÜ÷ç Ìáñáèþíá
4. 527 ð.×. ä.
ðñþôç áðüðåéñá ôùí Ðåñóþí
åíáíôßïí ôçò ÅëëÜäáò
5. 510 ð.×. å.
Êõëþíåéï Üãïò
6. 776 ð.×. óô.
èÜíáôïò Ðåéóßóôñáôïõ
7. 490 ð.×. æ.
áñ÷Þ äåýôåñïõ áðïéêéóìïý
8. 480 ð.×. ç.
ðñþôïé Ïëõìðéáêïß áãþíåò
9. 492 ð.×. è.
ìÜ÷ç Èåñìïðõëþí
10. 479 ð.×. é.
åêäßùîç Éððßá
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 118
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
119
6. ÕðÞñ÷å êáôÜ ôïí 7ï áé. ð.×. ìåãÜëç áíÜãêç ãéá óýíôáîç:
á) íáõôéêïý äéêáßïõ, â) ãñáðôþí íüìùí, ã) íüìùí ó÷åôéêÜ ìå ôçí ðñïßêá
7. Ôïõò ðñþôïõò ãñáðôïýò íüìïõò ôçò ÁèÞíáò óõíÝôáîå ï:
á) ÄñÜêïíôáò, â) Óüëùíáò, ã) ÊëåéóèÝíçò
8. Ãéïé ôïõ Ðåéóßóôñáôïõ Þôáí ïé:
á) Áñìüäéïò êáé Áñéóôïãåßôùí, â) ºððáñ÷ïò êáé Éððßáò, ã) ÄÜìùí êáé Öåéäßáò
9. Ç êáôÜñãçóç ôùí ÷ñåþí áðü ôï Óüëùíá ïíïìÜóôçêå:
á) åöïñßá, â) êñõðôåßá, ã) óåéóÜ÷èåéá
10. Ôï óðïõäáéüôåñï áèëçôéêü ãåãïíüò Þôáí:
á) ôá ºóèìéá, â) ïé Ïëõìðéáêïß áãþíåò, ã) ôá ÍÝìåá
11. Ç ðåñóéêÞ áõôïêñáôïñßá Þôáí âáóéêÜ ÷ùñéóìÝíç óå:
á) óáôñáðåßåò, â) íïìïýò, ã) åðáñ÷ßåò
12. Áñ÷çãïß ôçò åêóôñáôåßáò ôùí Ðåñóþí åíáíôßïí ôùí Áèçíáßùí êáé ôùí
ÅñåôñéÝùí Þôáí ïé:
á) ÌåãÝâáæïò êáé ÁñôáöÝñíçò, â) ÄÜôçò êáé ÁñôáöÝñíçò,
ã) ÌÝìíïíáò êáé ÁñôáîÝñîçò
13. Óôçí ðñþôç åêóôñáôåßá ôùí Ðåñóþí åðéêåöáëÞò Þôáí ï:
á) ÄÜôçò, â) Êýñïò, ô ã) ï Ìáñäüíéïò
14. Ìáæß ìå ôïõò 300 ÓðáñôéÜôåò ðïëÝìçóáí êáé 700:
á) Ðëáôáéåßò, â) Èåóðéåßò, ã) Êïñßíèéïé
15. Óðïõäáßï Ýñãï ôïõ Çóßïäïõ åßíáé ç:
á) Ôéôáíïìá÷ßá, â) Áíôéãüíç, ã) Èåïãïíßá
16. Ïé ðëÜêåò ðïõ ôïðïèåôïýíôáé óôá ôáöéêÜ ìíçìåßá ïíïìÜæïíôáí:
á) åðéèáëÜìéá, â) åðéôýìâéåò óôÞëåò, ã) áñýâáëïé
17. Óðïõäáßï êÝíôñï êåñáìåéêÞò óôçí Ðåëïðüííçóï Þôáí:
á) ç Êüñéíèïò, â) ôï ¢ñãïò, ã) ç Á÷áÀá
18. Ôï íçóß óôï ïðïßï êõñéáñ÷ïýí ôá ìíçìåéáêÜ áãÜëìáôá áðü áóâåóôüëéèï åßíáé
ç:
á) ÐÜñïò, â)ÊñÞôç, ã) ÈÞñá
19. Ïé íåáñÝò íôõìÝíåò ãõíáßêåò ïíïìÜæïíôáé:
á) óåéñÞíåò, â) óößããåò, ã) êüñåò
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 119
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÁÓÊÇÓÅÙÍ ÔÅÔÁÑÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1ç ¢óêçóç
1. Ðåñßáíäñïò, 2. ÐïëõêñÜôçò, 3. Êüäñïò, 4. ÈçóÝáò, 5. ÄñÜêïíôáò, 6. Óüëùíáò
7. Ðåéóßóôñáôïò, 8. ÊëåéóèÝíçò, 9. Çñüäïôïò, 10. Ìáñäüíéïò, 11. ÌéëôéÜäçò, 12.
ÈåìéóôïêëÞò, 13. Ëåùíßäáò, 14. Óáðöþ, 15. ÈáëÞò ï ÌéëÞóéïò
2ç ¢óêçóç
1Ó, 2Ë, 3Ë, 4Ë, 5Ó, 6Ó, 7Ó, 8Ë, 9Ë, 10Ó, 11Ó, 12Ë, 13Ó, 14Ó, 15Ë, 16Ë 17Ë,
18Ë, 19Ó, 20Ó, 21Ë, 22Ó, 23Ë, 24Ó, 25Ë
3ç ¢óêçóç
1. ÐÝñóåò, 2. ðïëéôéóìüò, 3. áðïéêßá - ìçôñüðïëç, 4. èåóìïýò, 5. áðïéêéóìüò, 6.
ÁñéóôïôÝëçò, ðüëç - êñÜôïò, 7. ÁèÞíá, 8. ÓðÜñôç - íüôéá Ðåëïðüííçóï, 9. ôïõò
äïýëïõò, 10. áßìá 11. ôï åéóüäçìá, 12. ôçí áíáäéáíïìÞ ãçò, 13. ôõñáííßá, 14.
ðáíåëëÞíéï ÷áñáêôÞñá, 15. Äåëöþí, 16. áìöéêôéïíßåò, 17. óöçíïåéäÞò, 18. Åýîåéíï
Ðüíôï, 19. Ðëáôáéåßò, 20. ÁèÞíá - ÓðÜñôç, 21. oìçñéêÜ Ýðç, 22. ¸ñãá êáé ÇìÝñáé,
23. áíáôïëßæïõóá, 24. Áéãýðôïõ, 25. öõôéêÜ ìïôßâá
4ç ¢óêçóç
1æ, 2å, 3á, 4óô, 5é, 6ç, 7ã, 8è, 9ä, 10â
5ç ¢óêçóç
1â, 2á, 3á, 4â, 5ã, 6â, 7á, 8â, 9ã, 10â, 11á, 12â, 13ã, 14â, 15ã, 16â, 17á, 18â,
19ã
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ä´
Áñ÷áúêÞ Áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
(800 -479 ð.×.) (800 -479 ð.×.)
120
04s.qxp 5/8/2008 8:55 Page 120
ÊÅÖÁËÁÉÏ E´
Ç ÇÃÅÌÏÍÉÁ ÔÇÓ ÁÈÇÍÁÓ
(479 - 431 Ð.×.)
Ðåñßëçøç
Ïé Ðåñóéêïß ðüëåìïé óçìáôïäïôïýí, ãéá ðñþôç öïñÜ, ôç óõíåñãáóßá ìåôáîý ôùí
åëëçíéêþí ðüëåùí. Óðïõäáßá Þôáí ç óõíåéóöïñÜ ôçò ÁèÞíáò. Ç áßãëç ôçò ðüëçò åßíáé
óçìáíôéêÞ. Äçìéïõñãåßôáé ç ÄçëéáêÞ Óõììá÷ßá, ìå çãÝôéäá ôçí ÁèÞíá. Ç ðüëç ãßíåôáé
êÝíôñï ðïëéôéóìïý.
1. Ç ÓÕÌÌÁ×ÉÁ ÔÇÓ ÄÇËÏÕ – Ç ÓÕÌÌÁ×ÉÁ ÏÑÃÁÍÏ ÔÇÓ ÁÈÇÍÁÚÊÇÓ
ÇÃÅÌÏÍÉÁÓ
Ðåñßëçøç
ÌåôÜ ôá ÐåñóéêÜ ðïëëÜ íçóéÜ ôïõ Áéãáßïõ æçôïýí ðñïóôáóßá áðÝíáíôé óôïí ðåñóéêü
êßíäõíï áðü ôïõò ÓðáñôéÜôåò. Åêåßíïé üìùò äåí ìðïñïýóáí íá áíáëÜâïõí ôÝôïéá
ðñùôïâïõëßá. Ðñùôïâïõëßá ðáßñíåé ç ÁèÞíá. ÐïëëÝò ðüëåéò ôïõ Áéãáßïõ êáé ôùí
ìéêñáóéáôéêþí éùíéêþí ðáñáëßùí åíþèçêáí óå óõììá÷ßá ìå êÝíôñï ôç ÄÞëï êáé ìå
çãÝôéäá äýíáìç ôçí ÁèÞíá. (Óõììá÷ßá ôçò ÄÞëïõ, 478 ð.×.). ¼ëá ôá ìÝëç äéÝèåôáí ìßá
øÞöï óôï óõíÝäñéï. ¹ôáí õðï÷ñåùìÝíá íá óõíåéóöÝñïõí ìå Üíäñåò êáé ÷ñÞìáôá.
Ìðïñïýóáí íá ôï áðïöýãïõí ðëçñþíïíôáò öüñï. ÄÝêá Áèçíáßïé, ïé Åëëçíïôáìßåò,
áó÷ïëïýíôáí ìå ôç óõãêÝíôñùóç êáé ôç äéÜèåóç ôùí ÷ñçìÜôùí ôçò óõììá÷ßáò.
Ôá ìÝëç ôçò óõììá÷ßáò Þôáí áõôüíïìá, åîÝ÷ïõóá üìùò èÝóç êáôåß÷å ç ÁèÞíá.
ÍÝá ðíïÞ Ýöåñå ç åìöÜíéóç ôïõ Êßìùíá óôï ðïëéôéêü ðñïóêÞíéï (471 ð.×.), ï
ïðïßïò Ýäùóå âÜñïò:
121
05`s.qxp 5/8/2008 8:56 Page 121
á) óôç äéåýñõíóç ôçò óõììá÷ßáò,
â) óôç óõíÝ÷éóç ôïõ ðïëÝìïõ ìå ôïõò ÐÝñóåò,
ã) óôçí êáëëéÝñãåéá öéëéêþí ó÷Ýóåùí ìå ôç ÓðÜñôç.
Óðïõäáßá íßêç ðÝôõ÷å ï Êßìùíáò óôïí ðïôáìü ÅõñõìÝäïíôá (467 ð.×.). ÐÜíôùò, ç
áëáæïíéêÞ óõìðåñéöïñÜ ôùí Áèçíáßùí åß÷å ùò áðïôÝëåóìá ôçí Ýêñçîç åîåãÝñóåùí,
ïé ïðïßåò êáôáðíßãïíôáé ìå ôç âßá áðü ôïõò Áèçíáßïõò.
Ìå ôïí êáéñü ç Óõììá÷ßá ôçò ÄÞëïõ ìåôáâëÞèçêå ìÝóï éó÷ýïò ôçò ÁèÞíáò
(áèçíáúêÞ çãåìïíßá).
Ç ðñÜîç êáôÜñãçóçò ôçò áõôïíïìßáò ôùí óõììÜ÷ùí õðïãñÜöåôáé ôï 454 ð.×. ìå
ôç ìåôáöïñÜ ôïõ ôáìåßïõ áðü ôç ÄÞëï óôçí ÁèÞíá áðü ôïí ÐåñéêëÞ. Ç ÁèÞíá áóêåß
ïëïêëçñùôéêü ïéêïíïìéêü êáé ðïëéôéêü Ýëåã÷ï óôá ìÝëç ôçò óõììá÷ßáò. Ìå ôçí ÅéñÞíç
ôïõ Êáëëßá (449 ð.×.), áíÜìåóá óôçí ÁèÞíá êáé ôçí Ðåñóßá, áíáãíùñßæåôáé ôï êáèåóôþò
áóöÜëåéáò ãéá ôéò åëëçíéêÝò ðüëåéò. Ç Óõììá÷ßá ôçò ÄÞëïõ, áí êáé ÷ùñßò ëüãï ýðáñîçò
ðéá, äå äéáëýåôáé.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Äçìéïõñãßá Óõììá÷ßáò ÄÞëïõ
• Áäõíáìßá ôçò ÓðÜñôçò íá åîáóöáëßóåé ôçí áóöÜëåéá ôùí íçóéþí ôïõ Áéãáßïõ
• Ç ÁèÞíá ðáßñíåé ðñùôïâïõëßá ßäñõóçò óõììá÷ßáò
ÏñãÜíùóç ôçò Óõììá÷ßáò
• Ìéá øÞöïò ãéá êÜèå ìÝëïò
• ÓõíåéóöïñÜ áíäñþí êáé ðëïßùí
• ÁíôáëëáãÞ áíäñþí ìå ÷ñÞìáôá
• Ïé Åëëçíïôáìßåò äéá÷åéñßæïíôáé ôá ïéêïíïìéêÜ
Ç Óõììá÷ßá õðü ôçí çãåóßá ôïõ Êßìùíá
Ôñåéò óôü÷ïé:
• Äéåýñõíóç ôçò Óõììá÷ßáò
• ÓõíÝ÷éóç ôïõ ðïëÝìïõ
• ÖéëéêÝò ó÷Ýóåéò ìå ôç ÓðÜñôç
ÁíôéäñÜóåéò áðü ôïõò óõììÜ÷ïõò ãéá ôçí çãåìïíéêÞ óõìðåñéöïñÜ ôùí Áèçíáßùí
Ç ÄçëéáêÞ Óõììá÷ßá ìåôáôñÝðåôáé óå áèçíáúêÞ çãåìïíßá
• ÌåôáöïñÜ ôïõ ôáìåßïõ óôçí ÁèÞíá
• ÊáôÜñãçóç óõíåäñßïõ
• Ç ÁèÞíá ïñßæåé ôéò ôý÷åò ôùí óõììÜ÷ùí
• ÅéñÞíç Êáëëßá - ôåñìáôéóìüò åëëçíïðåñóéêÞò óýãêñïõóçò
122
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
05`s.qxp 5/8/2008 8:56 Page 122
123
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Áñéóôåßäçò
Áèçíáßïò ðïëéôéêüò (540 - 468 ð.×.). Êáôáãüôáí áðü ôï ÄÞìï ÁëùðåêÞò.
ÏíïìÜóôçêå êáé Äßêáéïò åîáéôßáò ôçò ôéìéüôçôáò êáé ôçò åõèõêñéóßáò. ÓôÜèçêå äßðëá
óôï ÌéëôéÜäç, åéäéêÜ üóïí áöïñÜ ôçí áðüöáóç íá äéåîá÷èåß ç ìÜ÷ç åíáíôßïí ôùí
Ðåñóþí óôï Ìáñáèþíá. Ôï 483 ð.×. åîïóôñáêßóôçêå áðü ôïí ðïëéôéêü áíôßðáëü
ôïõ ÈåìéóôïêëÞ åîáéôßáò ôçò äéáöïñÜò áðüøåùí ó÷åôéêÜ ìå ôç íáõðÞãçóç óôüëïõ.
Áñãüôåñá åðÝóôñåøå áðü ôçí åîïñßá êáé óôÜèçêå ðïëýôéìïò âïçèüò ôïõ
ÈåìéóôïêëÞ. ÐïëÝìçóå, ìÜëéóôá, êáé óôç íáõìá÷ßá ôçò Óáëáìßíáò. Óôç ìÜ÷ç ôùí
Ðëáôáéþí (479 ð.×.) âñÝèçêå êÜôù áðü ôéò äéáôáãÝò ôïõ Ðáõóáíßá. Áñãüôåñá,
Üäñáîå ôçí åõêáéñßá êáé ðñùôïóôÜôçóå óôç óýóôáóç ôçò Óõììá÷ßáò ôçò ÄÞëïõ.
Êßìùíáò
Óðïõäáßïò Áèçíáßïò óôñáôçãüò (506 - 449 ð.×.). ¹ôáí ãéïò ôïõ èñéáìâåõôÞ óôç ìÜ÷ç
ôïõ Ìáñáèþíá ÌéëôéÜäç. Õðï÷ñåþèçêå íá ðëçñþóåé ôï ðñüóôéìï ðïõ åß÷å åðéâëçèåß
óôï ÌéëôéÜäç. ÐïëÝìçóå óôç Óáëáìßíá. ÓôÜèçêå áðü ôïõò áñ÷çãïýò ôçò
áñéóôïêñáôéêÞò ðáñÜôáîçò. ÐñïóðÜèçóå íá åîáóöáëßóåé óçìáíôéêïýò èáëÜóóéïõò
äñüìïõò ãéá ôç ÄçëéáêÞ Óõììá÷ßá. ÅêóôñÜôåõóå ìå åðéôõ÷ßá åíáíôßïí ôçò ÈÜóïõ (462
ð.×.), áëëÜ êáôçãïñÞèçêå ãéá äùñïäïêßá. Ôçí ßäéá ÷ñïíéÜ Ýóðåõóå ðñïò âïÞèåéá
ôùí Óðáñôéáôþí óôçí Éèþìç. Ïé ÓðáñôéÜôåò üìùò ôïí Ýäéùîáí. Ïé Áèçíáßïé ôïí
åîïóôñÜêéóáí. ÁíáêëÞèçêå ôï 451 ð.×. ÐÝèáíå ôï 449 ð.×. óôçí ðïëéïñêßá ôïõ
Êéôßïõ (Êýðñïò).
ÐåñéêëÞò
Áèçíáßïò ðïëéôéêüò, óõíÝäåóå ôï üíïìÜ ôïõ ìå ôï «÷ñõóü áéþíá» ôçò ðüëçò. ¹ôáí
ãéïò ôïõ ÎÜíèéððïõ. Åß÷å ôçí ôý÷ç íá Ý÷åé äáóêÜëïõò ôï ÆÞíùíá êáé ôïí
Áíáîáãüñá. ÄéáäÝ÷ôçêå ôïí ÅöéÜëôç óôç çãåóßá ôïõ äçìïêñáôéêïý êüììáôïò (461
ð.×.). ¸âáëå óôü÷ï ôïí åêäçìïêñáôéóìü ôùí èåóìþí ôçò ðüëçò (âë. ðåñßëçøç)
êáé ôç ìåôáôñïðÞ ôçò ÁèÞíáò óå êõñßáñ÷ç ðüëç óôçí ÅëëÜäá. Åßäå áðü íùñßò ôçí
åðåñ÷üìåíç óýãêñïõóç ìå ôç ÓðÜñôç. Ãé' áõôü êáé ôçí ðñïåôïßìáóå üóï ãéíüôáí
êáëýôåñá. ¼ôáí îÝóðáóå ï Ðåëïðïííçóéáêüò ðüëåìïò (431 ð.×.), ðñïóðÜèçóå
íá áðïöýãåé ôéò Üìåóåò åðáöÝò ìå ôïí å÷èñü. ¹èåëå, ìÝóù åðéäñïìþí, íá åðéôý÷åé
ôçí áíáãíþñéóç ôçò áèçíáúêÞò äýíáìçò áðü ôç ÓðÜñôç. Óôá ÷ñüíéá ôïõ ïé ôÝ÷íåò,
ç ñçôïñéêÞ, ç öéëïóïößá, ôï èÝáôñï Ýöôáóáí óå éäéáßôåñá õøçëü óçìåßï.
ÅðéóôÝãáóìá ôçò ëÜìøçò ôçò ÁèÞíáò Þôáí ç êáôáóêåõÞ ôïõ Ðáñèåíþíá. ÐÝèáíå
ôï 429 ð.×. áðü ëïéìü, áöÞíïíôáò äõóáíáðëÞñùôï êåíü. Ïé äéÜäï÷ïß ôïõ
ïäÞãçóáí ôçí ÁèÞíá óôçí êáôáóôñïöÞ.
05`s.qxp 5/8/2008 8:56 Page 123
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Ç Óõììá÷ßá ôçò ÄÞëïõ
ÊáôÜ ôï Èïõêõäßäç, ðïéïò Þôáí ï óêïðüò ôçò Óõììá÷ßáò; (óåë. 70 ó÷. âéâëßïõ).
Ï Èïõêõäßäçò áíáöÝñåé üôé óêïðüò ôçò óõììá÷ßáò Þôáí ç ðñüêëçóç öèïñþí óôïõò
ÐÝñóåò ùò áíôßðïéíá ãéá üëá üóá åß÷áí õðïóôåß áðü åêåßíïõò êáôÜ ôïõò Ðåñóéêïýò
ðïëÝìïõò. Ïé ¸ëëçíåò áöÞíïõí ðëÝïí ôçí Üìõíá êáé ðåñíÜíå óôçí åðßèåóç.
Ï ÷áñáêôÞñáò ôïõ Êßìùíá
Ôé óôÜóç ôçñåß ï ÁñéóôïôÝëçò áðÝíáíôé óôïí Êßìùíá; (óåë. 70 ó÷. âéâëßïõ)
Ï ÁñéóôïôÝëçò åðáéíåß ôïí Êßìùíá ãéá ôç óõìðåñéöïñÜ ôïõ. Ðéóôåýåé üôé ï Êßìùíáò
÷ñçóéìïðïéïýóå óùóôÜ ôïí ðëïýôï ôïõ. Äå æïýóå ãéá ôá ÷ñÞìáôá, áëëÜ ôá èåùñïýóå
ùò Ýíá ìÝóï ãéá íá âïçèÞóåé ôïõò öôù÷üôåñïõò óõìðïëßôåò ôïõ. Ï ÁñéóôïôÝëçò
áíáöÝñåé üôé êáé ôéò ÷ïñçãßåò áíáëÜìâáíå êáé ðïëëïýò óõíäçìüôåò åíßó÷õå
ïéêïíïìéêÜ. Ï ÁñéóôïôÝëçò èåùñïýóå, ëïéðüí, ôïí Êßìùíá ùò ðïëßôç - ðñüôõðï ãéá
ôïõò õðüëïéðïõò Áèçíáßïõò, Ýíá ëáìðñü ðáñÜäåéãìá ðñïò ìßìçóç.
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
478 ð.×. Óõììá÷ßá ôçò ÄÞëïõ
471 ð.×. Åîïñßá ôïõ ÈåìéóôïêëÞ
467 ð.×. Íßêç ôùí ÅëëÞíùí óôïí ðïôáìü ÅõñõìÝäïíôá
454 ð.×. Ï ÐåñéêëÞò ðáßñíåé ôçí åîïõóßá óôçí ÁèÞíá
449 ð.×. ÅéñÞíç ôïõ Êáëëßá
124
05`s.qxp 5/8/2008 8:56 Page 124
125
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
1. Ôé Þôáí ï ìçäéóìüò êáé ãéáôß ùò êáôçãïñßá Þôáí ðñïóâëçôéêÞ ãéá ôïõò
¸ëëçíåò;
Ìå ôç ëÝîç ìçäéóìü ïé áñ÷áßïé ¸ëëçíåò åõíïïýóáí ôç óõíåñãáóßá ìå ôïõò ÐÝñóåò
óôá ÌçäéêÜ. Ç Ýííïéá ôçò ðñïäïóßáò Þôáí éäéáßôåñá âáñéÜ êáé åðáßó÷õíôç ãéá ôïõò
¸ëëçíåò. Æïýóáí óå ìéá ÷þñá óôçí ïðïßá êýñéá éäáíéêÜ Þôáí ç áõôïèõóßá, ç
ãåííáéüôçôá, ç ôéìéüôçôá, ç ðñïóÞëùóç êáé ç ðßóôç óôïõò íüìïõò ôïõ êñÜôïõò. Ç
åíåñãÞ Ýíôáîç ôïõ ðïëßôç óôçí êïéíùíéêÞ êáé ðïëéôéêÞ æùÞ ôçò ðüëçò - êñÜôïõò êáé
ç áíÜäåéîç ôùí éêáíïôÞôùí ôùí ðïëéôþí ìÝóá áðü ôçí åíáó÷üëçóç ìå ôá êïéíÜ
áðïôåëïýóå ôçí ðåìðôïõóßá ôïõ åëëçíéêïý ðíåýìáôïò. Ç ðñïäïóßá üëùí áõôþí ôùí
éäáíéêþí óôïõò áõôáñ÷éêïýò ìïíÜñ÷åò ôçò áíáôïëÞò, ìå ôïí ðïëý äéáöïñåôéêü ôñüðï
óêÝøçò – üðïõ ï Ýíáò êõñéáñ÷ïýóå óôç ìÜæá –, áðïôåëïýóå éäéáßôåñá ðñïóâëçôéêÞ
ðñÜîç ãéá ôï åëåýèåñï êáé ëáìðñü åëëçíéêü ðíåýìá.
2. Ãéáôß êáé ðþò ç ÁèÞíá êõñéáñ÷åß óôïí åëëçíéêü êüóìï ôïí 5ï áé. ð.×.;
Ç éóôïñßá ôçò ÁèÞíáò óôï ìåãáëýôåñï ìÝñïò ôïõ 5ïõ áé. ð.×. áðïôåëåß Ýíá êáëü
ðáñÜäåéãìá ó÷åôéêÜ ìå ôçí áîéïðïßçóç ôùí åõêáéñéþí ðïõ ðáñïõóéÜæïíôáé êÜèå öïñÜ.
Ïé Áèçíáßïé, Ý÷ïíôáò ðßóôç óôïí åáõôü ôïõò êáé óôï ðïëßôåõìÜ ôïõò, äåß÷íïíôáò óðÜíéåò
áñåôÝò ïìüíïéáò êáé áõôïèõóßáò, ðñüóöåñáí ðïëëÜ óôï èñßáìâï ôùí åëëçíéêþí
üðëùí åíáíôßïí ôùí Ðåñóþí. ÄÝ÷ôçêáí íá ìðïõí êÜôù áðü ôç óôñáôéùôéêÞ åîïõóßá
ôùí Ëáêåäáéìïíßùí. Åßäáí äýï öïñÝò ôçí ðüëç ôïõò íá êáôáóôñÝöåôáé. Ðáñüìïéá
äüîá êÝñäéóå âÝâáéá êáé ç ÓðÜñôç. Ç öýóç üìùò ôïõ êëåéóôïöïâéêïý óðáñôéáôéêïý
êñÜôïõò áðÝêëåéå ôçí áíÜëçøç ñßóêùí êáé ðñùôïâïõëéþí üðùò ç ðñïóôáóßá ôùí
ðüëåùí ôïõ Áéãáßïõ áðü ôïõò ÐÝñóåò. Áíôßèåôá, ïé ðåñéóôÜóåéò Þôáí êáôÜëëçëåò ãéá
ôïõò ôïëìçñïýò Áèçíáßïõò. ¸÷ïíôáò äéáìïñöþóåé Ýíá æçëåõôü – ìå üëá ôïõ ôá
ìåéïíåêôÞìáôá – ðïëßôåõìá êáé ðéóôåýïíôáò óôéò éêáíüôçôÝò ôïõò, åßäáí áðü ôçí áñ÷Þ
ôéò ôåñÜóôéåò ðñïïðôéêÝò ðïõ ðñïóÝöåñå ç áíÜëçøç åðéèåôéêÞò äñÜóçò åíáíôßïí ôùí
Ðåñóþí, áîéïðïéþíôáò ðáñÜëëçëá êáé ôç öÞìç ôçò ðüëçò, ðïõ áðïêôÞèçêå óôïõò
Ìçäéêïýò ðïëÝìïõò. ÇãÝôåò üðùò ï Áñéóôåßäçò êáé ï Êßìùíáò èåìåëßùóáí êáé
äéáìüñöùóáí ôï ÷áñáêôÞñá ôçò Óõììá÷ßáò ôçò ÄÞëïõ. ÓéãÜ óéãÜ ç Óõììá÷ßá
ìåôáôñÜðçêå óå üñãáíï áíÜäåéîçò ôçò áèçíáúêÞò éó÷ýïò. Ïé Áèçíáßïé Þäç åß÷áí ôçí
õðåñï÷Þ óôç èÜëáóóá. ÄéÝèåôáí éäéáßôåñá áîéüìá÷ï óôüëï, êïñìüò ôïõ ïðïßïõ Þôáí
ïé åõêßíçôåò ôñéÞñåéò. ×ñçóéìïðïßçóáí ôéò åéóöïñÝò ôùí óõììÜ÷ùí ãéá íá
äçìéïõñãÞóïõí ìéá óôÝñåç ïéêïíïìéêÞ âÜóç, ç ïðïßá Þôáí áðáñáßôçôç ãéá ôç
óôñáôéùôéêÞ êõñéáñ÷ßá. ÔõðéêÜ, ïé óýììá÷ïé Þôáí áõôüíïìïé. Óôçí ðñáãìáôéêüôçôá
üìùò äéïéêïýíôáí áðü ôçí ÁèÞíá. ÌåôÜ óå áõôü ôï êëßìá ðáñáôçñåßôáé êáôáðëçêôéêÞ
ðíåõìáôéêÞ Üíïäïò êáé áíÜðôõîç. Ç ÁèÞíá ãéãáíôþíåôáé ïéêïíïìéêÜ, ðïëéôéêÜ,
óôñáôéùôéêÜ, ðíåõìáôéêÜ êáé ãßíåôáé üðùò åéðþèçêå «ÅëëÜò ÅëëÜäïò», ç ÅëëÜäá ôçò
ÅëëÜäáò, ôï êÝíôñï üëùí êáôÜ ôïí 5ï áé. ð.×.
05`s.qxp 5/8/2008 8:56 Page 125
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç Óõììá÷ßá ôçò ÄÞëïõ;
ÐïëëÝò ðüëåéò ôïõ Áéãáßïõ êáé ôùí ìéêñáóéáôéêþí éùíéêþí ðáñáëßùí åíþèçêáí óå
óõììá÷ßá, ìå çãÝôéäá äýíáìç ôçí ÁèÞíá (Óõììá÷ßá ôçò ÄÞëïõ, 478 ð.×.). ¼ëá ôá
ìÝëç äéÝèåôáí ìßá øÞöï óôï óõíÝäñéï. ¹ôáí õðï÷ñåùìÝíá íá óõíåéóöÝñïõí ìå
Üíäñåò êáé ÷ñÞìáôá. Ìðïñïýóáí íá ôï áðïöýãïõí ðëçñþíïíôáò öüñï. ÄÝêá
Áèçíáßïé, ïé Åëëçíïôáìßåò, áó÷ïëïýíôáí ìå ôç óõãêÝíôñùóç êáé ôç äéÜèåóç ôùí
÷ñçìÜôùí ôçò óõììá÷ßáò.
Ôá ìÝëç ôçò óõììá÷ßáò ôõðéêÜ Þôáí áõôüíïìá, åîÝ÷ïõóá èÝóç êáôåß÷å ç ÁèÞíá.
2. Ôé ãíùñßæåôå ó÷åôéêÜ ìå ôç äñÜóç ôïõ Êßìùíá ùò ðñïò ôçí åíäõíÜìùóç ôçò
áèçíáúêÞò óõììá÷ßáò;
ÍÝá ðíïÞ Ýöåñå ç åìöÜíéóç óôï ðïëéôéêü ðñïóêÞíéï ôïõ Êßìùíá (471 ð.×.), ï ïðïßïò
Ýäùóå âÜñïò:
á) óôç äéåýñõíóç ôçò óõììá÷ßáò,
â) óôç óõíÝ÷éóç ôïõ ðïëÝìïõ ìå ôïõò ÐÝñóåò,
ã) óôçí êáëëéÝñãåéá öéëéêþí ó÷Ýóåùí ìå ôç ÓðÜñôç.
3. Ðþò ìåôáôñÜðçêå ç áèçíáúêÞ óõììá÷ßá óå áèçíáúêÞ çãåìïíßá;
Ìå ôïí êáéñü ç Óõììá÷ßá ôçò ÄÞëïõ ìåôáâëÞèçêå ìÝóï éó÷ýïò ôçò ÁèÞíáò, (áèçíáúêÞ
çãåìïíßá).
Ç ðñÜîç êáôÜñãçóçò ôçò áõôïíïìßáò ôùí óõììÜ÷ùí õðïãñÜöåôáé ôï 454 ð.×. ìå ôç
ìåôáöïñÜ ôïõ ôáìåßïõ áðü ôç ÄÞëï óôçí ÁèÞíá áðü ôïí ÐåñéêëÞ. Ç ÁèÞíá áóêåß
ïëïêëçñùôéêü ïéêïíïìéêü êáé ðïëéôéêü Ýëåã÷ï óôá ìÝëç ôçò óõììá÷ßáò. Ìå ôçí ÅéñÞíç
ôïõ Êáëëßá (449 ð.×.), áíÜìåóá óôçí ÁèÞíá êáé ôçí Ðåñóßá, áíáãíùñßæåôáé ôï
êáèåóôþò áóöÜëåéáò ãéá ôéò åëëçíéêÝò ðüëåéò. Ç Óõììá÷ßá ôçò ÄÞëïõ, áí êáé ÷ùñßò
ëüãï ýðáñîçò ðéá, äå äéáëýåôáé.
126
05`s.qxp 5/8/2008 8:56 Page 126
127
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
2. ÔÏ ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÊÏ ÐÏËÉÔÅÕÌÁ ÓÔÁÈÅÑÏÐÏÉÅÉÔÁÉ – Ï ÐÅÑÉÊËÇÓ ÊÁÉ ÔÏ
ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÊÏ ÐÏËÉÔÅÕÌÁ
Ðåñßëçøç
Äýï åßíáé ôá ðïëéôéêÜ êüììáôá ðïõ êõñéáñ÷ïýí óôçí ÁèÞíá ìåôÜ ôá ÌçäéêÜ, ôï
äçìïêñáôéêü êáé ôï áñéóôïêñáôéêü. Ôï ðïëßôåõìá ãßíåôáé ðéï äçìïêñáôéêü, êáèþò
êõñéáñ÷åß ç âïýëçóç ôùí ðïëëþí. Ç ðáëéÜ ãåíéÜ ðïëéôéêþí ðáñáìåñßæåôáé (ÌéëôéÜäçò,
ÈåìéóôïêëÞò). Ç íÝá ãåíéÜ (Êßìùíáò, ÐåñéêëÞò) õðïôÜóóåôáé óôá íÝá äåäïìÝíá. Ï
ÐåñéêëÞò, áí êáé ðñþôïò áíÜìåóá óôïõò ðïëßôåò, äåí ìðïñïýóå íá äñÜóåé üðùò Þèåëå
ðÝñá áðü êÜðïéá üñéá.
Ï ÐåñéêëÞò, êáôáãüìåíïò áðü ôïõò Áëêìåùíßäåò, ìðáßíåé óôïí ðïëéôéêü óôßâï óôï
ðëåõñü ôùí äçìïêñáôéêþí êáé ôïõ çãÝôç ôïõò ÅöéÜëôç, üôáí êáôÜöåñáí íá
åîïóôñáêßóïõí ôïí Êßìùíá (462 ð.×.). Ìüëéò ðÞñáí ôçí åîïõóßá óôñÜöçêáí åíáíôßïí
ôùí åîïõóéþí ôùí áñéóôïêñáôþí. ÊáôÜöåñáí íá áðïãõìíþóïõí ôïí ¢ñåéï ÐÜãï, ôï
ðñïðýñãéï ôïõ óõíôçñçôéóìïý, áðü ðïëéôéêÝò êáé äéêáóôéêÝò åîïõóßåò. Áñ÷çãüò ôïõ
äçìïêñáôéêïý êüììáôïò Ýãéíå ï ÐåñéêëÞò ìåôÜ ôç äïëïöïíßá ôïõ ÅöéÜëôç.
Ï ÐåñéêëÞò óõëëáìâÜíåé Ýíá ðñüãñáììá ïñãÜíùóçò ôçò áèçíáúêÞò ðïëéôåßáò:
á) Êáèéåñþíåé ôçí ïéêïíïìéêÞ åíßó÷õóç ôùí öôù÷üôåñùí óôñáôåõìÜôùí
(ìéóèïöïñßá), þóôå íá ðáßñíïõí åíåñãü ìÝñïò óôá êïéíÜ.
â) ¼ëïé ïé Áèçíáßïé ðïëßôåò êáôáëÜìâáíáí áîéþìáôá.
ã) Ïñãáíþíåé ôçí êáôáóêåõÞ ìåãÜëùí Ýñãùí áíïéêïäüìçóçò, þóôå íá
êáôáðïëåìçèåß ç áíåñãßá êáé íá õìíçèåß ç äüîá ôçò ÁèÞíáò.
ä) Êáèéåñþíåé ôï èåóìü ôùí èåùñéêþí: ç ðüëç ðëçñþíåé ôï åéóéôÞñéï ôùí áðüñùí
ãéá ôï èÝáôñï.
Ç ÅéñÞíç ôïõ Êáëëßá Ý÷åé ùò áðïôÝëåóìá ôçí èåáìáôéêÞ Üíïäï ôçò áèçíáúêÞò
éó÷ýïò. Ï ÐåñéêëÞò öñüíôéóå íá åîïìáëõíèïýí ïé ó÷Ýóåéò ôùí Áèçíáßùí ìå ôïõò
ÓðáñôéÜôåò (ÔñéáêïíôáåôÞò ÅéñÞíç, 446 ð.×.). ÌÝóá óå áõôü ôï êëßìá åéñÞíçò êáé
çñåìßáò èá áíäñùèåß ï ÷ñõóüò áéþíáò ôïõ ÐåñéêëÞ.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç ðïëéôéêÞ êáôÜóôáóç óôçí ÁèÞíá ìåôÜ ôïõò Ìçäéêïýò ðïëÝìïõò
• Êõñéáñ÷ßá äýï êïììÜôùí: äçìïêñáôéêïý êáé áñéóôïêñáôéêïý
• Ç êáéíïýñéá ðïëéôéêÞ ãåíéÜ õðïôÜóóåôáé óôá äçìïêñáôéêÜ éäåþäç
Ç åìöÜíéóç ôïõ ÐåñéêëÞ óôï ðñïóêÞíéï: ç ïñãÜíùóç ôçò áèçíáúêÞò ðïëéôåßáò.
• Ï èÜíáôïò ôïõ ÅöéÜëôç, êõñéáñ÷ßá ôïõ ÐåñéêëÞ
• ÌÝôñá ãéá ôçí åíäõíÜìùóç ôçò äçìïêñáôßáò
• ÁðïäõíÜìùóç ¢ñåéïõ ÐÜãïõ
05`s.qxp 5/8/2008 8:56 Page 127
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
• ÊáèéÝñùóç ìéóèïöïñßáò
• ÅðÝêôáóç ðïëéôéêþí äéêáéùìÜôùí óôïõò ðïëëïýò
• ÈåùñéêÜ
• Ïéêïäüìçóç ìåãÜëùí äçìïóßùí Ýñãùí
Ðåñßïäïò åéñÞíçò ãéá ôçí ÁèÞíá
• ÅéñÞíç ìå ôïõò ÐÝñóåò (ÅéñÞíç Êáëëßá)
• ÅéñÞíç ìå ôç ÓðÜñôç (ÔñéáíôáêïíôáåôÞò åéñÞíç)
ÁðïôÝëåóìá:
Ç ïéêïíïìéêÞ, ðíåõìáôéêÞ áíÜðôõîç ôçò ÁèÞíáò.
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
¢ñåéïò ÐÜãïò
Óõìâïýëéï ôçò åðï÷Þò ôùí åõãåíþí. Ï Óüëùíáò åß÷å ðåñéïñßóåé êÜðùò ôç äýíáìÞ
ôïõ. ÌåôÜ ôá ÌçäéêÜ Þôáí Ýêäçëç ç áíÜãêç ãéá åêäçìïêñáôéóìü ôçò áèçíáúêÞò
ðïëéôåßáò. Ïé èÞôåò, ïé ðéï öôù÷ïß ðïëßôåò, åß÷áí ðïëåìÞóåé êáé åß÷áí èõóéÜóåé ôá
õðÜñ÷ïíôÜ ôïõò óôï âùìü ôçò äçìïêñáôßáò. Ïé íÝïé äçìïêñáôéêïß ðïëéôéêïß
áðïôåëïýóáí ôïõò âáóéêïýò åêöñáóôÝò áõôïý ôïõ íÝïõ ðíåýìáôïò. Ï ¢ñåéïò
ÐÜãïò áðïôåëïýóå Ýíáí áíá÷ñïíéóôéêü èåóìü ï ïðïßïò åìðüäéæå áõôÞ ôçí ðïñåßá.
Ãé' áõôü Ýðñåðå íá áðïãõìíùèåß áðü ôéò åîïõóßåò ðïõ äéÝèåôå.
ÅéñÞíç ôïõ Êáëëßá
Ç ÅéñÞíç ôïõ Êáëëßá Þôáí óôçí ïõóßá óôñáôçãéêüò Ýëéãìüò ôïõ ÐåñéêëÞ. Ï
áèçíáúêüò óôüëïò åß÷å Þäç ðåôý÷åé óðïõäáßá íßêç óôç Óáëáìßíá ôçò Êýðñïõ (449
ð.×.) åíáíôßïí ôùí Ðåñóþí. Ùóôüóï, åêåßíç ôçí åðï÷Þ ç ÁèÞíá ðïëåìïýóå óå äýï
ìÝôùðá: åíáíôßïí ôùí Ðåñóþí, åíþ óôï åóùôåñéêü ðñïóðáèïýóå íá áíáãíùñéóôåß
ùò ðñþôç äýíáìç áíÜìåóá óôïõò ¸ëëçíåò. Ï ÐåñéêëÞò Ýíéùóå üôé äåí ìðïñïýóå
íá óõíå÷éóôåß áõôüò ï äéìÝôùðïò áãþíáò. Ãé' áõôü ðñïôßìçóå íá êëåßóåé ôï
åîùôåñéêü ìÝôùðï óõíÜðôïíôáò ìéá óõíèÞêç åéñÞíçò ìå ôïõò ÐÝñóåò
Ïé üñïé ôçò åéñÞíçò ðñïÝâëåðáí ôçí ðáñáßôçóç ôùí Ðåñóþí áðü ôá êõñéáñ÷éêÜ
äéêáéþìáôá óôéò åëëçíéêÝò ðüëåéò ôçò Ì. Áóßáò êáé ôçí áðáãüñåõóç åîüäïõ ôïõ
ðåñóéêïý óôüëïõ óôï Áéãáßï.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Êáëëßáò
Áèçíáßïò ðïëéôéêüò (5ïò áé. ð.×.). ÓõíÝäåóå ôï üíïìÜ ôïõ ìå ôçí åéñÞíç ðïõ
äéáðñáãìáôåýôçêå ìå ôïõò ÐÝñóåò (449 ð.×.). Óýìöùíá ì' áõôÞí: á) Ïé åëëçíéêÝò
ðüëåéò ôçò Ì. Áóßáò äå èá âñßóêïíôáí êÜôù áðü ôçí åðéêõñéáñ÷ßá ôùí Ðåñóþí
(áõôïíïìßá ôùí ðüëåùí). â) Ïé ÓáôñÜðåò äåí ìðïñïýóáí íá ðëÝïõí óå áðüóôáóç
128
05`s.qxp 5/8/2008 8:56 Page 128
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
ðïõ áíôéóôïé÷ïýóå óå ðïñåßá ôñéþí çìåñþí. ã) Ôá ðïëåìéêÜ êáñÜâéá ôùí Ðåñóþí
äåí ìðïñïýóáí ðëÝïõí áðü ôçí Ðáìöõëßá ùò ôï Âüóðïñï. ä) Ïé Áèçíáßïé Ýðñåðå
íá äéáêüøïõí ôéò åðé÷åéñÞóåéò óôçí áõôïêñáôïñßá.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Ï ¢ñåéïò ÐÜãïò ÷Üíåé ôéò åîïõóßåò ôïõ
Ðïéá öñÜóç ôïõ êåéìÝíïõ äåß÷íåé ôç óõìðÜèåéá ôïõ ÁñéóôïôÝëç ðñïò ôïí
¢ñåéï ÐÜãï;
Åßíáé ç öñÜóç «Áöáßñåóå .... üëá ôá ðñüóèåôá ðñïíüìéá, ìå ôá ïðïßá áõôÞ Þôáí
ïõóéáóôéêÜ ï öñïõñüò ôïõ ðïëéôåýìáôïò».
1. Ìå ðïéá ìÝôñá ï ÐåñéêëÞò ðñï÷ùñåß óôçí åêäçìïêñáôéóìü ôïõ Áèçíáúêïý
ðïëéôåýìáôïò;
á) Õðïâéâáóìüò ôïõ Áñåßïõ ÐÜãïõ.
â) ÊáèéÝñùóç ôçò ìéóèïöïñßáò.
ã) ÅðÝêôáóç ôçò óõììåôï÷Þò óôá áîéþìáôá êáé óôïõò ÈÞôåò.
ä) Ôá èåùñéêÜ.
2. «Ëáêåäáéìüíéïé êñßíïõóé âïÞ êáé ïõ øÞöù»: Íá ìåôáöñÜóåôå ôç öñÜóç
ôïõ Èïõêõäßäç êáé íá áíáëýóåôå ôï íüçìÜ ôçò.
á) Ç öñÜóç áõôÞ óçìáßíåé üôé: «ïé ÓðáñôéÜôåò áðïöáóßæïõí (ãéá ôá êïéíÜ) ìå âïÞ êáé
ü÷é ìå ôçí øÞöï».
â) Ï Èïõêõäßäçò èÝëåé íá ôïíßóåé áêüìá ìéá äéáöïñÜ áíÜìåóá óôï ðïëßôåõìá ôùí
129
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
462 ð.×. Äïëïöïíßá ÅöéÜëôç
461 ð.×. Ïóôñáêéóìüò Êßìùíá
449 ð.×. ÈÜíáôïò Êßìùíá
446 ð.×. ÔñéáêïíôáåôÞò ÅéñÞíç
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 129
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
Óðáñôéáôþí êáé ôùí Áèçíáßùí. Óôç ìéá ðëåõñÜ âñßóêïíôáé ç óðáñôéáôéêÞ ðïëéôåßá.
Åðéêñáôåß ôï äùñéêü ðíåýìá, êáôÜ ôï ïðïßï ï ëáüò áðïôåëåß ìéá áãÝëç, ìéá ìåãÜëç
ïìïéüìïñöç ìÜæá áíèñþðùí ÷ùñßò äéêÞ ôïõ âïýëçóç. Ç ÁðÝëëá áðïöÜóéæå äéá
âïÞò ó÷åôéêÜ ìå ôá æçôÞìáôá ðïõ õðïâÜëëïíôáí áðü ôç Ãåñïõóßá. ÐñáãìáôéêÞ
åîïõóßá åß÷áí ïé ÐÝíôå ¸öïñïé. Óôç ÓðÜñôç äåí õðÞñ÷å ÷þñïò ãéá áôïìéêÞ æùÞ,
áôïìéêÞ óêÝøç, áôïìéêÞ áðüöáóç. Áíôßèåôá, ïé Áèçíáßïé äéÝèåôáí êñéôéêü íïõ êáé
áðïöÜóéæå ï êáèÝíáò ÷þñéá êáé üëïé ìáæß ãéá ôéò êïéíÝò õðïèÝóåéò ðïõ
áðáó÷ïëïýóáí ôçí ðüëç. Ïé Áèçíáßïé Þôáí ðïëý ðéï åëåýèåñïé íá áðïöáóßóïõí
ôé Þôáí êáëýôåñï ãéá ôçí áèçíáúêÞ ðïëéôåßá.
3. Ï Ðëïýôáñ÷ïò (ÐåñéêëÞò, êåö. 12) áíáöÝñåé üôé ãéá ôçí êáôáóêåõÞ
äçìïóßùí Ýñãùí åñãÜóôçêáí: «ìáñáãêïß, ãëýðôåò, áðëïß ìáñìáñÜäåò,
÷áëêïõñãïß, âáöåßò, ÷ñõóï÷üïé, õöáíôïõñãïß, æùãñÜöïé, ôïñíåõôÝò,
÷áñÜêôåò, ìåôáöïñåßò èÜëáóóáò êáé óôåñéÜò, åñãÜôåò». ÊáôáãñÜøôå êÜðïéåò
åõåñãåôéêÝò óõíÝðåéåò ãéá ôï êïéíùíéêü óýíïëï áðü ôçí åêôÝëåóç ìåãÜëùí
Ýñãùí. Ðñïóêïìßóôå áíôéðñïóùðåõôéêÜ ðáñáäåßãìáôá áðü ôçí ðåñéï÷Þ
óáò.
á) Ôá ìåãÜëá äçìüóéá Ýñãá åßíáé óçìáíôéêÜ ãéá ìéá ÷þñá, ãéáôß ðñïóöÝñïõí ðïëëáðëÜ
ïöÝëç.
– Ìåßùóç ôçò áíåñãßáò, êáèþò ðïëëïß êëÜäïé åñãáæïìÝíùí åìðëÝêïíôáé óôçí
êáôáóêåõÞ êáé óõíôÞñçóç áõôþí.
– ÏöÝëç áðü ôç ÷ñÞóç áõôþí ôùí Ýñãùí, êáèþò ãéíüôáí ãéá íá äéåõêïëýíïõí ôç æùÞ
ôùí áíèñþðùí ãéá íá êáëëùðßóïõí ôçí ðåñéï÷Þ.
â) Ðáñáäåßãìáôá óçìáíôéêþí Ýñãùí åßíáé: 1) ç ãÝöõñá ôïõ Ñßïõ - Áíôéññßïõ, ç ïðïßá
óõíäÝåé ôç ÓôåñåÜ ÅëëÜäá ìå ôçí Ðåëïðüííçóï. 2) ÕäñïçëåêôñéêÜ öñÜãìáôá, ôá
ïðïßá âïçèïýí óôçí ðáñáãùãÞ ñåýìáôïò êáé óôçí Üñäåõóç ôùí ãýñù ðåñéï÷þí.
3) Ç ÁôôéêÞ ïäüò, ç ïðïßá åßíáé ðïëý óçìáíôéêüò äñüìïò. 4) Ôï áôôéêü Ìåôñü, ôï
ïðïßï ìåéþíåé êáôÜ ðïëý ôï ÷ñüíï ìåôáêßíçóçò.
130
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 130
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ç êáôÜóôáóç óôçí ÁèÞíá ìÝ÷ñé ôïí ÐåñéêëÞ;
Äýï åßíáé ôá ðïëéôéêÜ êüììáôá ðïõ êõñéáñ÷ïýí óôçí ÁèÞíá ìåôÜ ôá ÌçäéêÜ, ôï
äçìïêñáôéêü êáé ôï áñéóôïêñáôéêü. Ôï ðïëßôåõìá ãßíåôáé ðéï äçìïêñáôéêü, êáèþò
êõñéáñ÷åß ç âïýëçóç ôùí ðïëëþí. Ç ðáëéÜ ãåíéÜ ðïëéôéêþí ðáñáìåñßæåôáé (ÌéëôéÜäçò,
ÈåìéóôïêëÞò). Ç íÝá ãåíéÜ (Êßìùíáò, ÐåñéêëÞò) õðïôÜóóåôáé óôá íÝá äåäïìÝíá. Ï
Êßìùíáò äÝ÷åôáé ôçí åîïñßá (461 ð.×.), ãéá íá ðïëåìÞóåé üôáí ôïí êáëïýí áñãüôåñá
êáé íá ðåèÜíåé óôç Óáëáìßíá ôçò Êýðñïõ.
2. Ðþò ïñãÜíùóå ï ÐåñéêëÞò ôï ðïëßôåõìá;
Ï ÐåñéêëÞò óõëëáìâÜíåé Ýíá ðñüãñáììá ïñãÜíùóçò ôçò áèçíáúêÞò ðïëéôåßáò:
á) Êáèéåñþíåé ôçí ïéêïíïìéêÞ åíßó÷õóç ôùí öôù÷üôåñùí óôñáôåõìÜôùí
(ìéóèïöïñßá), þóôå íá ðáßñíïõí åíåñãü ìÝñïò óôá êïéíÜ.
â) ¼ëïé ïé Áèçíáßïé ðïëßôåò êáôáëÜìâáíáí áîéþìáôá.
ã) Ïñãáíþíåé ôçí êáôáóêåõÞ ìåãÜëùí Ýñãùí áíïéêïäüìçóçò, þóôå íá
êáôáðïëåìçèåß ç áíåñãßá êáé íá õìíçèåß ç äüîá ôçò ÁèÞíáò.
ä) Êáèéåñþíåé ôï èåóìü ôùí èåùñéêþí: ç ðüëç ðëçñþíåé ôï åéóéôÞñéï ôùí áðüñùí
ãéá ôï èÝáôñï.
3. Ðïéá ç ðïñåßá ôïõ ÐåñéêëÞ ìÝ÷ñé ôç äïëïöïíßá ôïõ ÅöéÜëôç;
Ï ÐåñéêëÞò, áí êáé ðñþôïò áíÜìåóá óôïõò ðïëßôåò, äåí ìðïñïýóå íá äñÜóåé üðùò
Þèåëå ðÝñá áðü êÜðïéá üñéá.
Ï ÐåñéêëÞò, êáôáãüìåíïò áðü ôïõò Áëêìåùíßäåò, ìðáßíåé óôïí ðïëéôéêü óôßâï óôï
ðëåõñü ôùí äçìïêñáôéêþí êáé ôïõ çãÝôç ôïõò ÅöéÜëôç, üôáí êáôÜöåñáí íá
åîïóôñáêßóïõí ôïõ Êßìùíá (462 ð.×.). Ìüëéò ðÞñáí ôçí åîïõóßá óôñÜöçêáí åíáíôßïí
ôùí åîïõóéþí ôùí áñéóôïêñáôþí. ÊáôÜöåñáí íá áðïãõìíþóïõí ôïí ¢ñåéï ÐÜãï, ôï
ðñïðýñãéï ôïõ óõíôçñçôéóìïý, áðü ðïëéôéêÝò êáé äéêáóôéêÝò åîïõóßåò. Áñ÷çãüò ôïõ
äçìïêñáôéêïý êüììáôïò Ýãéíå ï ÐåñéêëÞò ìåôÜ ôç äïëïöïíßá ôïõ ÅöéÜëôç.
131
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 131
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
3. Ç ËÅÉÔÏÕÑÃÉÁ ÔÏÕ ÐÏËÉÔÅÕÌÁÔÏÓ. ÏÉ ËÅÉÔÏÕÑÃÉÅÓ
Ðåñßëçøç
Ç äïìÞ ôçò áèçíáúêÞò ðïëéôåßáò Ýìåéíå ç ßäéá áðü ôçí åðï÷Þ ôïõ ÊëåéóèÝíç ùò
ôï 462 ð.×. (åîïóôñáêéóìüò Êßìùíá).
Óôç óõíÝ÷åéá üìùò ïé áëëáãÝò Þôáí èåáìáôéêÝò.
Ç Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ êõñéáñ÷ïýóå ðëÝïí óôçí ðïëéôéêÞ æùÞ ôçò ðüëçò. ÌÝëç ôçò
Þôáí üëïé ïé åëåýèåñïé Áèçíáßïé ðïëßôåò. ÊÜèå ðïëßôçò äéÝèåôå ìßá øÞöï. Ôï óþìá
áðïöÜóéæå ãéá üëá üóá áöïñïýóáí ôçí áèçíáúêÞ ðïëéôåßá.
ÐáñÜëëçëá äéåõñýíèçêáí ïé áñìïäéüôçôåò ôçò ÂïõëÞò ôùí Ðåíôáêïóßùí.
Ðñïåôïßìáæå ôïõò íüìïõò ðïõ ðÞãáéíáí ãéá Ýãêñéóç óôçí Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ
(ðñïâïýëåõìá).
Ïé ÅííÝá ¢ñ÷ïíôåò ïñßæïíôáí ìå êëÞñùóç. ¸÷áóáí ðïëëÝò áðü ôéò åîïõóßåò ôïõò.
ÊáôÝëçîáí íá ãßíïõí äéáêïóìçôéêïß ðïëéôéêïß ðáñÜãïíôåò.
Ç åîïõóßá ðåñíÜåé óôá ÷Ýñéá ôùí ÄÝêá Óôñáôçãþí. Åõèýíïíôáé ãéá ôçí åóùôåñéêÞ
êáé åîùôåñéêÞ áóöÜëåéá ôçò ðüëçò (äéïßêçóç óôñáôïý êáé óôüëïõ) êáèþò êáé ôéò
ó÷Ýóåéò ôçò ðüëçò ìå ôéò õðüëïéðåò.
Ï ¢ñåéïò ÐÜãïò Ý÷áóå ðïëëÝò áðü ôéò ðáëáéÝò åîïõóßåò ðïõ äéÝèåôå. Ìðïñïýóå
íá äéêÜæåé ìüíï ãéá öüíï åê ðñïìåëÝôçò êáé åìðñçóìü.
Óçìáíôéêü Þôáí Ýíá Üëëï ëáúêü äéêáóôÞñéï, ç Çëéáßá. Áðïôåëïýíôáí áðü 6.000
äéêáóôÝò ìå åôÞóéá èçôåßá. ×ùñéæüôáí óå äÝêá ôìÞìáôá, Ýíá ãéá êÜèå öõëÞ, ìå
óõãêåêñéìÝíåò áñìïäéüôçôåò áíÜ ôìÞìá.
Éäéáßôåñá íåõñáëãéêüò Þôáí ï ôïìÝáò ôùí ïéêïíïìéêþí, þóôå íá ìðïñÝóåé íá
ëåéôïõñãÞóåé óùóôÜ ôï ðïëßôåõìá. ÂÜóç ôùí åéóöïñþí Þôáí ïé ëåéôïõñãßåò: ïé ðëïýóéïé
Áèçíáßïé áíáëÜìâáíáí ôéò äáðÜíåò ðïõ Þôáí õðï÷ñåùìÝíç íá êáôáâÜëåé ç ðüëç óå
êáèçìåñéíÞ âÜóç. Ôï óýóôçìá áõôü åîõðçñåôïýóå êáé üóïõò áíáëÜìâáíáí ôéò
ëåéôïõñãßåò, ãéáôß ôïõò ðñüóöåñå óçìáíôéêÞ äçìüóéá ðñïâïëÞ. Ïé êõñéüôåñåò
ëåéôïõñãßåò Þôáí: á) ç ôñéçñáñ÷ßá, ïé äáðÜíåò ãéá ôç óõíôÞñçóç ôïõ óôüëïõ· â) ç
÷ïñçãßá, ïé äáðÜíåò ãéá ôçí ðñáãìáôïðïßçóç ìéáò ðáñÜóôáóçò óå äñáìáôéêïýò áãþíåò·
ã) ç åóôßáóç, ôá áðáñáßôçôá ÷ñÞìáôá ãéá ôçí ðáñï÷Þ ãåýìáôïò óå ìÝëç ôçò öõëÞò óå
åïñôÝò Þ óå áãþíåò.
Ïé ðïëßôåò áõôïß ôéìþíôáé éäéáßôåñá áðü ôéò áñ÷Ýò ãéá ôá ÷ñçìáôéêÜ ðïóÜ ðïõ
ðñïóÝöåñáí.
132
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 132
133
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
ÁëëáãÝò óôç äïìÞ ôïõ ðïëéôåýìáôïò ìåôÜ ôï 462 ð.×. Âáèýôåñïò åêäçìïêñáôéóìüò
Óôïí ðïëéôéêü ôïìÝá
• Êõñßáñ÷ç ç Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ
• Áýîçóç áñìïäéïôÞôùí ÂïõëÞò ôùí Ðåíôáêïóßùí
• Ïé ÅííÝá ¢ñ÷ïíôåò ãßíïíôáé äéáêïóìçôéêïß
• Ç åîïõóßá óôá ÷Ýñéá ôùí ÄÝêá Óôñáôçãþí
Óôï äéêáóôéêü ôïìÝá
• ÐëÞñçò áðïäõíÜìùóç ¢ñåéïõ ÐÜãïõ
• Åíßó÷õóç ôçò Çëéáßáò
• Ïéêïíïìéêüò ôïìÝáò
Ïé ëåéôïõñãßåò, óçìáíôéêüò ôñüðïò Üìåóçò öïñïëïãßáò
• Ôñéçñáñ÷ßá
• ×ïñçãßá
• Ãõìíáóéáñ÷ßá
• Åóôßáóç
• Äçìüóéá ðñïâïëÞ üóùí áíáëáìâÜíïõí ëåéôïõñãßåò
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
462 ð.×. ÁðïðïìðÞ Êßìùíá
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 133
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Óå ôé óõíßóôáôáé ç áèçíáúêÞ äçìïêñáôßá; Ðïéïé åßíáé ïé êõñéüôåñïé èåóìïß
ôçò;
á) ÈåìÝëéï ôçò áèçíáúêÞò äçìïêñáôßáò åßíáé ç éóüôçôá ôùí åëåýèåñùí ðïëéôþí êáèþò
êáé ç äõíáôüôçôá íá ìåôÝ÷ïõí åíåñãÜ óôçí ðïëéôéêÞ, ïéêïíïìéêÞ, ðïëéôéóôéêÞ æùÞ
ôçò ðüëçò. Ç äçìïêñáôßá åßíáé ðïëßôåõìá üëùí ôùí ðïëéôþí, ãé' áõôü ïé ðïëßôåò
ìåôÝ÷ïõí åíåñãÜ óôá êïéíÜ, ãåãïíüò ðïõ ôïõò åðéôñÝðåé íá áíáðôýîïõí óôï ìÝãéóôï
âáèìü ôéò éêáíüôçôÝò ôïõò, óùìáôéêÝò, äéáíïçôéêÝò êáé ðíåõìáôéêÝò. Ãéá ðñþôç
öïñÜ Ýíá êáèåóôþò Ýäùóå ôçí åõêáéñßá óôá êáôþôåñá óôñþìáôá íá ãßíïõí ìÝôï÷ïé
åîïõóéþí êáé ðñïíïìßùí ðïõ Þôáí ðñïóéôÜ óôïõò ëßãïõò. Ïé äçìéïõñãéêÝò äõíÜìåéò
ôùí ðïëëþí áðïäåóìåýôçêáí, ìå áðïôÝëåóìá áõôÞí ôçí ôüóï ðïëýðëïêç üóï êáé
èåáìáôéêÞ áíÜðôõîç ôçò ðüëçò êáôÜ ôïí 5ï áé. ð.×.
â) Óå åðßðåäï ðïëéôéêÞò åîïõóßáò:
1. Ç Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ
2. Ç ÂïõëÞ ôùí Ðåíôáêïóßùí
3. Ïé ÄÝêá Óôñáôçãïß
Óå åðßðåäï äéêáóôéêÞò åîïõóßáò:
1. Ç Çëéáßá
Óå ïéêïíïìéêü åðßðåäï:
1. Ïé ëåéôïõñãßåò (ôñéçñáñ÷ßá êôë.)
2. Ðïéïò ï áíôßóôïé÷ïò ìå ôçí Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ èåóìüò óôç óýã÷ñïíç
äçìïêñáôßá; Ðïéá äéáöïñÜ õðÜñ÷åé óôïí ôñüðï óõììåôï÷Þò;
á) ÓÞìåñá óôç èÝóç ôçò Åêêëçóßáò ôïõ ÄÞìïõ õðÜñ÷åé ï èåóìüò ôçò ÂïõëÞò.
â) ÊáôÜ ôçí áñ÷áéüôçôá õðÞñ÷å Üìåóç óõììåôï÷Þ ôïõ ëáïý óôá êïéíÜ. Ï ðëçèõóìüò
Þôáí ðïëý ìéêñüôåñïò åêåßíç ôçí åðï÷Þ. ÓÞìåñá äåí åßíáé äõíáôü, ëüãù Ýêôáóçò
êáé ðëçèõóìïý, íá ëåéôïõñãÞóåé áíôßóôïé÷ï óýóôçìá åëÝã÷ïõ ôçò åîïõóßáò êáé
áðïöÜóåùí. Ãé' áõôü Ý÷åé åéóá÷èåß ôï áíôéðñïóùðåõôéêü êïéíïâïõëåõôéêü óýóôçìá.
ÊÜèå íïìüò åêëÝãåé áíôéðñïóþðïõò (ÂïõëåõôÝò) ïé ïðïßïé óõãêñïôïýí ôç ÂïõëÞ,
êýñéï óþìá ðïõ áðïöáóßæåé ãéá ôá êïéíÜ.
3. Ðïéïí óêïðü åîõðçñåôïýóå ï èåóìüò ôùí ëåéôïõñãéþí óôçí áñ÷áßá ÁèÞíá;
Ïé ëåéôïõñãßåò Þôáí ôñüðïò Üìåóçò öïñïëïãßáò êáé åíßó÷õóçò ôùí äçìüóéùí
ïéêïíïìéêþí. Ïé ðëïýóéïé ðïëßôåò áíáëáìâÜíïõí ôá Ýîïäá óçìáíôéêþí ëåéôïõñãéþí
134
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 134
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
ôçò äçìïêñáôßáò. Áðü ôéò ëåéôïõñãßåò ùöåëïýíôáí êáé áõôüò ðïõ ôéò áíáëÜìâáíå,
ãéáôß ç äçìüóéá ðñïâïëÞ ôïõ éäßïõ Þôáí ìåãÜëç.
4. Áöïý åðéóôñÝøåôå óôï ðñïçãïýìåíï êåöÜëáéï (Åíüôçôá 5), êáé ìå ôç
âïÞèåéá ôùí ðáñáèåìÜôùí, íá óõìðëçñþóåôå ôïí ðßíáêá ðïõ áêïëïõèåß
ìå ôá óçìáíôéêüôåñá ðïëéôéêÜ ìÝôñá êÜèå Áèçíáßïõ ðïëéôéêïý. Ìðïñåßôå íá
åîçãÞóåôå ãéáôß óôá ÷ñüíéá ôïõ ÐåñéêëÞ ç áèçíáúêÞ äçìïêñáôßá Ýöôáóå
óôï áðüãåéü ôçò;
á)
â) Óôá ÷ñüíéá ôïõ ÐåñéêëÞ ôï áèçíáúêü ðïëßôåõìá åîåëßóóåôáé óå óçìáíôéêü âáèìü.
Ïé âáóéêÝò åîïõóßåò ìåôáâéâÜæïíôáé ðëÝïí ó÷åäüí áðïêëåéóôéêÜ óôï ëáü. Ôï
äçìïêñáôéêü ðïëßôåõìá õðïóôçñßæåé ìéá äõíáìéêÞ ïéêïíïìéêÞ áíÜðôõîç. Ï ðëïýôïò
ðïõ óõññÝåé óôçí ðüëç áðü ôï åìðüñéï,ôç íáõôéëßá êáé ôï óõììá÷éêü ôáìåßï
÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá ôç óôÞñéîç ôùí èåóìþí êáé ôçò ðïëéôåßáò. Ùóôüóï, üðùò ëÝåé
êáé ï Èïõêõäßäçò, ôï ðïëßôåõìá Þôáí «ðñþôïõ áíäñüò áñ÷Þ». Ï ÐåñéêëÞò êéíïýóå
ôá íÞìáôá áðü øçëÜ ÷ùñßò íá öáßíåôáé. Áêüìç êáé áõôüò äåí ìðïñïýóå íá
îåðåñÜóåé ôá üñéá ôçò íïìéìüôçôáò. ¸ðñåðå íá åêëÝãåôáé êÜèå ÷ñüíï ùò Ýíáò áðü
ôïõò ÄÝêá Óôñáôçãïýò. Ôïí 5ï áé. ð.×. ç ÁèÞíá áîéïðïßçóå ôï äõíáìéêü ôçò,
Ýìøõ÷ï êáé Üøõ÷ï, ìå õðïäåéãìáôéêü ôñüðï. Åß÷å ôçí ôý÷ç íá âñßóêåôáé õðü ôçí
õøçëÞ åðïðôåßá åíüò ðïõ óçìáíôéêïý ðïëéôéêïý (ÐåñéêëÞò), ï ïðïßïò êñáôïýóå
ôéò éóïññïðßåò. Áñãüôåñá, ìåôÜ ôï èÜíáôü ôïõ, åðéêñÜôçóáí ïé äçìáãùãïß, ãåãïíüò
êáôáóôñïöéêü ãéá ôçí áèçíáúêÞ ðïëéôåßá.
135
ÐïëéôéêÜ ìÝôñá
Óüëùíá
ÐïëéôéêÜ ìÝôñá
ÊëåéóèÝíç
ÐïëéôéêÜ ìÝôñá
ÅöéÜëôç/ÐåñéêëÞ
Äéåýñõíóç ñüëïõ
Åêêëçóßáò ÄÞìïõ
Äçìéïõñãßá äÝêá
öõëþí
ÊáôÜñãçóç åîïõóéþí
ôïõ ¢ñåéïõ ÐÜãïõ
ÂïõëÞ Ôåôñáêïóßùí
ÂïõëÞ ôùí
Ðåíôáêïóßùí
ÊáèïëéêÞ óõììåôï÷Þ
óå áîéþìáôá
ÓôÝñçóç
äéêáéùìÜôùí üóùí
ìåôåß÷áí óôá êïéíÜ
ÄÝêá óôñáôçãïß
ÅíäõíÜìùóç
ÂïõëÞò Ðåíôáêïóßùí
Óôá áîéþìáôá
ìåôåß÷áí ïé áíþôåñåò
ôÜîåéò
Êõñßáñ÷ï óþìá ç
Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ
Áíþôáôïé Üñ÷ïíôåò
ïé ÄÝêá Óôñáôçãïß
ÄéáôÞñçóç ðïëéôéêÞò
åîïõóßáò ¢ñåéïõ ÐÜãïõ
Ïóôñáêéóìüò
Ïé ÅííÝá ¢ñ÷ïíôåò
ãßíïíôáé äéáêïóìçôéêïß
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 135
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôçí Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ;
Ç Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ êõñéáñ÷ïýóå ðëÝïí óôçí ðïëéôéêÞ æùÞ ôçò ðüëçò. ÌÝëç ôçò
Þôáí üëïé ïé åëåýèåñïé Áèçíáßïé ðïëßôåò. ÊÜèå ðïëßôçò äéÝèåôå ìßá øÞöï. Ôï óþìá
áðïöÜóéæå ãéá üëá üóá áöïñïýóáí ôçí áèçíáúêÞ ðïëéôåßá.
ÐáñÜëëçëá äéåõñýíèçêáí ïé áñìïäéüôçôåò ôçò ÂïõëÞò ôùí Ðåíôáêïóßùí. Ðñïåôïßìáæå
ôïõò íüìïõò ðïõ ðÞãáéíáí ãéá Ýãêñéóç óôçí Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ (ðñïâïýëåõìá).
2. Ðïéïé Þôáí ïé õðüëïéðïé öïñåßò ôçò ðïëéôéêÞò åîïõóßáò;
Ïé ÅííÝá ¢ñ÷ïíôåò ïñßæïíôáí ìå êëÞñùóç. ¸÷áóáí ðïëëÝò áðü ôéò åîïõóßåò ôïõò.
ÊáôÝëçîáí íá ãßíïõí äéáêïóìçôéêïß ðïëéôéêïß ðáñÜãïíôåò.
Ç åîïõóßá ðåñíÜåé óôá ÷Ýñéá ôùí ÄÝêá Óôñáôçãþí. Åõèýíïíôáé ãéá ôçí åóùôåñéêÞ êáé
åîùôåñéêÞ áóöÜëåéá ôçò ðüëçò (äéïßêçóç óôñáôïý êáé óôüëïõ) êáèþò êáé ôéò ó÷Ýóåéò
ôçò ðüëçò ìå ôéò õðüëïéðåò.
Ï ¢ñåéïò ÐÜãïò Ý÷áóå ðïëëÝò áðü ôéò ðáëáéÝò åîïõóßåò ðïõ äéÝèåôå. Ìðïñïýóå íá
äéêÜæåé ìüíï ãéá öüíï åê ðñïìåëÝôçò êáé åìðñçóìü.
3. Ðïéåò ïé êõñéüôåñåò ëåéôïõñãßåò;
Ïé êõñéüôåñåò ëåéôïõñãßåò Þôáí: á) ç ôñéçñáñ÷ßá, ïé äáðÜíåò ãéá ôç óõíôÞñçóç ôïõ
óôüëïõ· â) ç ÷ïñçãßá, ïé äáðÜíåò ãéá ôçí ðñáãìáôïðïßçóç ìéáò ðáñÜóôáóçò óå
äñáìáôéêïýò áãþíåò· ã) ç åóôßáóç, ôá áðáñáßôçôá ÷ñÞìáôá ãéá ôçí ðáñï÷Þ ãåýìáôïò
óå ìÝëç ôçò öõëÞò óå åïñôÝò Þ óå áãþíåò.
136
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 136
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
4. Ç ÓÕÃÊÑÏÔÇÓÇ ÔÇÓ ÁÈÇÍÁÚÊÇÓ ÊÏÉÍÙÍÉÁÓ – Ç ÊÁÈÇÌÅÑÉÍÇ ÆÙÇ
Ðåñßëçøç
Ï ðëçèõóìüò ôçò ÁèÞíáò êáôÜ ôï «÷ñõóü áéþíá» áðïôåëïýíôáí áðü:
á) ôïõò Áèçíáßïõò ðïëßôåò, â) ôïõò ìÝôïéêïõò, ã) ôïõò äïýëïõò.
Ãéá íá õðá÷èåß êÜðïéïò óôçí êáôçãïñßá ôïõ Áèçíáßïõ ðïëßôç Ýðñåðå êáé ïé äýï
ãïíåßò íá åßíáé Áèçíáßïé. ¹ôáí ßóïé áðÝíáíôé óôï íüìï, óõììåôåß÷áí óå üëá ôá
áîéþìáôá êáé óôçí Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ.
â) ÌÝôïéêïé ïíïìÜæïíôáí üóïé êáôÜãïíôáí áðü Üëëåò ðüëåéò êáé åß÷áí åãêáôáóôáèåß
óôçí ÁèÞíá ãéá ïéêïíïìéêïýò ëüãïõò. Áó÷ïëïýíôáí êýñéá ìå ôï åìðüñéï êáé
ðëÞñùíáí ôï ìåôïßêéï, Ýíá öüñï ï ïðïßïò ôïõò åðÝôñåðå íá æïõí êáé íá åñãÜæïíôáé
óôçí ðüëç.
Ïé äïýëïé áðïôåëïýóáí êáé ôç ìåãáëýôåñç êïéíùíéêÞ ïìÜäá. ¢ëëïé ðñïÝñ÷ïíôáí
áðü áé÷ìáëùóßåò ðïëÝìïõ, Üëëïé åß÷áí áãïñáóôåß êáé Üëëïé Þôáí áðüãïíïé äïýëùí.
Áó÷ïëïýíôáí óå ðïéêßëïõò ôïìåßò: óôïõò áãñïýò, óå êñáôéêÝò õðçñåóßåò, ùò
ðáéäáãùãïß êôë. ÃåíéêÜ ïé Áèçíáßïé öÝñïíôáí êáëÜ óôïõò äïýëïõò.
Ôá óðßôéá Þôáí ãåíéêÜ ìïíïêáôïéêßåò. Ç ãõíáßêá Ýìåíå óôï óðßôé êáé áó÷ïëïýíôáí
ìå ôéò äïõëåéÝò ôïõ óðéôéïý êáé ìå ôçí áíáôñïöÞ ôùí ðáéäéþí. Ìüíï éÝñåéá ìðïñïýóå
íá ãßíåé.
Ï Üíôñáò Þôáí åëåýèåñïò íá ðåñíÜåé ìåãÜëï ìÝñïò ôçò çìÝñáò Ýîù áðü ôï óðßôé.
Ìðïñïýóå íá îïäåýåé ôïí åëåýèåñï ÷ñüíï óôá ãõìíáóôÞñéá, óôá ëïõôñÜ êáé áëëïý.
Ôá êïñßôóéá åêðáéäåýïíôáí áðü ìéêñÜ óôéò ïéêéáêÝò åñãáóßåò, åíþ ôá áãüñéá
óôÝëíïíôáí óå éäéùôéêÜ ó÷ïëåßá üôáí ãßíïíôáí åðôÜ åôþí.
ÃåíéêÜ ç äéáôñïöÞ Þôáí ëéôÞ êáé ðåñéïñéæüôáí óå üóá ðáñåß÷å ç ãç êáé ç èÜëáóóá.
Ôï êñÝáò Þôáí óðÜíéï. Âáóéêü ñïý÷ï Þôáí ï ÷éôþíáò, ï ïðïßïò äçìéïõñãïýóå ðïëëÝò
Þ ëßãåò ðôõ÷þóåéò. ÕðÞñ÷å êáé ôï éìÜôéï, Ýíá æåóôü ìÜëëéíï ðáíùöüñé ôï ïðïßï
öïñïýóáí ðÜíù áðü ôï ÷éôþíá. Óôá ðüäéá öïñïýóáí óáíäÜëéá, åíþ ïé ðëïýóéåò
Áèçíáßåò áãáðïýóáí ôá êïóìÞìáôá.
Ó×ÅÄIAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
ÊïéíùíéêÝò ôÜîåéò ôçò ÁèÞíáò
• Áèçíáßïé ðïëßôåò: êõñéáñ÷ïýí óôçí ðüëç
• ÌÝôïéêïé
• Äïýëïé
Ç èÝóç ôçò ãõíáßêáò
• ÐáñáìïíÞ óôï óðßôé
• Ãéíüôáí ìüíï éÝñåéá
137
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 137
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
Ç èÝóç ôïõ Üíôñá
• ÓõæçôÞóåéò, ãõìíáóôÞñéá
• Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ
• Óõìðüóéá
Ç áíáôñïöÞ ôùí ðáéäéþí
• Êïñßôóéá óôï óðßôé
• Áãüñéá óå éäéùôéêÜ ó÷ïëåßá áðü åðôÜ åôþí
ÄéáôñïöÞ ôùí Áèçíáßùí
• ËéôÞ
• Ðñïúüíôá ãçò
• ÓðÜíéá êñÝáò
¸íäõóç
• Âáóéêü Ýíäõìá ï ÷éôþíáò
• ÐÜíù áðü ôï ÷éôþíá ôï éìÜôéï
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Áèçíáßïé ðïëßôåò
Ìå ôï ðÝñáóìá ôïõ ÷ñüíïõ êáé ôçí áíÜðôõîç ôçò ïéêïíïìéêÞò êáé óôñáôéùôéêÞò éó÷ý-
ïò ôçò áèçíáúêÞò ðïëéôåßáò ãéíüôáí üëï êáé ðéï äýóêïëï óå êÜðïéïí íá ìðåé ìÝóá
óå áõôü ôï óôåíü êýêëï ôïõ Áèçíáßïõ ðïëßôç. Äõóôõ÷þò ôá, ïéêïíïìéêÜ êõñßùò, ðëå-
ïíåêôÞìáôá ðïõ áðïëÜìâáíáí ïé Áèçíáßïé ðïëßôåò (èåùñéêÜ êôë.) åß÷áí ùò áðïôÝëå-
óìá íá åðéêñáôÞóåé ç Üðïøç óôá öôù÷Ü óôñþìáôá üôé ôï êñÜôïò Þôáí õðï÷ñåùìÝíï
íá ôïõò óõíôçñåß ãéá ðÜíôá. Áðü ôçí Üëëç, ç áðñïèõìßá íá áðïíåßìïõí ðëÞñç äé-
êáéþìáôá óôïõò óõììÜ÷ïõò äçìéïýñãçóå ðïëëÝò äõóáñÝóêåéåò, ïé ïðïßåò èá êïóôß-
óïõí áêñéâÜ óôïõò Áèçíáßïõò êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ.
ÌÝôïéêïé
Ïé ìÝôïéêïé äå äéÝèåôáí ðïëéôéêÜ äéêáéþìáôá, áí êáé ðïëëÝò öïñÝò õðçñåôïýóáí
óôï óôñáôü Þ óôï íáõôéêü.
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
«Ï èåóìüò ôçò äïõëåßáò åßíáé äßêáéïò»
Ôé óáò êÜíåé éäéáßôåñá åíôýðùóç óôï êåßìåíï ôïõ ÁñéóôïôÝëç; (óåë. 75 ó÷.
âéâëßïõ)
Éäéáßôåñç åíôýðùóç êÜíåé ç åðé÷åéñçìáôïëïãßá ôïõ óðïõäáßïõ öéëïóüöïõ õðÝñ ôïõ
èåóìïý ôçò äïõëåßáò. Ï ÁñéóôïôÝëçò èåùñåß åî ïñéóìïý üôé ï äïýëïò åßíáé Ýíá æùíôáíü
138
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 138
139
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
åñãáëåßï. Èá ðåñßìåíå êáíåßò íá áíÞêåé óôïõò ðïëÝìéïõò ôïõ èåóìïý. Ùóôüóï,
âëÝðïõìå ðùò ðñïóðáèåß íá äéêáéïëïãÞóåé ôç äïõëåßá óôçñéãìÝíïò óå áõèáßñåôïõò
óõëëïãéóìïýò.
Ï ñüëïò ôçò ãõíáßêáò
Óõìöùíïýí ôá áãüñéá êáé ôá êïñßôóéá ì’ áõôÝò ôéò áðüøåéò; Ôé Ý÷åé áëëÜîåé
áðü ôüôå Ýùò óÞìåñá; (óåë. 76 ó÷. âéâëßïõ)
Ïé áðüøåéò ôùí áãïñéþí êáé ôùí êïñéôóéþí ó÷åôéêÜ ìå üóá ðéóôåýåé ï Îåíïöþíôáò
Ý÷ïõí áëëÜîåé ðëÝïí ñéæéêÜ. ÓÞìåñá Ý÷ïõí ãßíåé ðïëëÜ âÞìáôá óôïí ôïìÝá ôçò éóüôçôáò
ôùí äýï öýëùí êáé áðü íïìéêÞ Üðïøç êáé óå ó÷Ýóç ìå ôç íïïôñïðßá. Ç ãõíáßêá âãáßíåé
åëåýèåñá Ýîù áðü ôï óðßôé êáé óõììåôÝ÷åé ðåñéóóüôåñï Þ ëéãüôåñï éóüôéìá óôçí
ïéêïíïìéêÞ, êïéíùíéêÞ, ðïëéôéêÞ, ðïëéôéóôéêÞ æùÞ. Óå ðïëëÝò íÝåò ïéêïãÝíåéåò Ý÷åé ãßíåé
áðïäåêôÞ ç íïïôñïðßá üôé êáé ï Üíôñáò ðñÝðåé íá áó÷ïëåßôáé ìå ôçí áíáôñïöÞ ôùí
ðáéäéþí êáé ôéò ïéêéáêÝò åñãáóßåò. Ç éóüôçôá óôçí åêðáßäåõóç êáé óôç ìüñöùóç åßíáé
äåäïìÝíç. Ùóôüóï, åîáêïëïõèïýí íá åðéæïýí ðáëéÝò êáé ðáñù÷çìÝíåò íïïôñïðßåò
ðÜíù óå áõôü ôï èÝìá. Óå áñêåôïýò ôïìåßò ïé äéáêñßóåéò äå ëåßðïõí. ÐñÝðåé íá ãßíïõí
áêüìç ðïëëÜ ãéá íá åðéôåõ÷èåß êáèåóôþò éóüôçôáò áíÜìåóá óôá äýï öýëá.
ÓêçíÞ óôï ãõíáéêùíßôç. Åñõèñüìïñöç ðõîßäá. Ðáñßóé, Ìïõóåßï Ëïýâñïõ. Ï
ãõíáéêùíßôçò åßíáé ôï âáóßëåéï ôçò ãõíáßêáò. Ìå ôé áó÷ïëåßôáé ç êýñéá ìïñöÞ
ôçò åéêüíáò; (óåë. 76 ó÷. âéâëßïõ)
Ç êáèéóôÞ ãõíáéêåßá ìïñöÞ, óôï êÝíôñï ôçò åéêüíáò, áó÷ïëåßôáé ìå ôïí êáëëùðéóìü
ôçò. Óôï Ýíá ÷Ýñé êñáôÜåé Ýíáí êáèñÝöôç åíþ óôñÝöåé ôï êåöÜëé ôçò óå ðñïößë ãéá
íá äåé ôï ðñüóùðü ôçò.
ÓêçíÞ áðü óõìðüóéï (Ñþìç, Ìïõóåßï Âáôéêáíïý).
Ôé áðåéêïíßæåé; (óåë. 77 ó÷. âéâëßïõ).
Óôï êÝíôñï ôçò ðáñÜóôáóçò âñßóêåôáé Üíôñáò îáðëùìÝíïò óå áíÜêëéíôñï. ÊÜíåé
åììåôü óå áããåßï ðïõ âñßóêåôáé óôï ðÜôùìá. Ìéá ãõíáéêåßá ìïñöÞ ðñïóðáèåß íá ôïí
óõíåöÝñåé.
1. Óõãêñßíåôå ôç èÝóç ôùí äïýëùí óôçí ÁèÞíá ìå ôçí áíôßóôïé÷ç ôùí åéëþôùí
óôçí ÓðÜñôç.
á) Ïé åßëùôåò åß÷áí ðåñéðÝóåé óå Ýíá êáèåóôþò åðá÷èïýò äïõëåßáò. Áí êáé óôçí áñ÷Þ
Þôáí óôçí ïõóßá äïõëïðÜñïéêïé, Ý÷ïíôáò ôçí õðï÷ñÝùóç íá ðáñáäßäïõí Ýíá
ðïóïóôü ôçò óïäåéÜò óôïõò ÓðáñôéÜôåò, áñãüôåñá ç èÝóç ôïõò Ýãéíå ðïëý äõó÷åñÞò.
Ï äéáñêÞò öüâïò ãéá åîÝãåñóç ôùí åéëþôùí ïäÞãçóå ôïõò ÓðáñôéÜôåò óôçí
õéïèÝôçóç óêëçñþí ìÝôñùí åðéôÞñçóÞò ôïõ. Ìáò åßíáé ãíùóôÞ ç ðñáêôéêÞ ôùí
Óðáñôéáôþí íá óêïôþíïõí Ýíáí åßëùôá ãéá êÜèå ãíÞóéï ðïëßôç ðïõ Ýöôáíå óôï
üñéï åíçëéêßùóçò. Ôï öÜóìá ôçò åðáíÜóôáóçò ôùí åéëþôùí êáèüñéóå ôï ÷áñáêôÞñá
ôïõ óðáñôéáôéêïý êñÜôïõò. ÌåôáâëÞèçêå óå ìéá êëåéóôïöïâéêÞ êïéíùíßá ç ïðïßá
áñíïýíôáí íá Ý÷åé óïâáñÝò åðáöÝò ìå ôïí Ýîù êüóìï.
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 139
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
â) Áíôßèåôá ç èÝóç ôùí äïýëùí óôçí ÁèÞíá Þôáí ðïëý êáëýôåñç. ×ñçóéìïðïéïýíôáí
óå ðïéêßëåò åñãáóßåò: óôïõò áãñïýò, óå äéïéêçôéêÝò èÝóåéò, ùò ðáéäáãùãïß êôë. Ïé
Áèçíáßïé ãåíéêÜ ðåñéÝâáëáí ôïõò äïýëïõò ìå óôïñãÞ. Áí êáôÝöåõãáí ùò éêÝôåò óå
êÜðïéï éåñü, êáíåßò äåí ìðïñïýóå íá ôïõò ðåéñÜîåé.
2. Ôé Þôáí ïé ìÝôïéêïé êáé ðïéåò áíôéóôïé÷ßåò âñßóêåôå íá õðÜñ÷ïõí ìå ôïõò
óçìåñéíïýò ìåôáíÜóôåò óôç ÷þñá ìáò;
á) ÌÝôïéêïé ïíïìÜæïíôáí üóïé êáôÜãïíôáí áðü Üëëåò ðåñéï÷Ýò êáé åß÷áí åãêáôáóôáèåß
óôçí ÁèÞíá ãéá ïéêïíïìéêïýò ëüãïõò. Ç ðüëç Þôáí ðëïýóéá êáé ðïëëïß ¸ëëçíåò
èåùñïýóáí üôé åêåß õðÞñ÷áí åõêáéñßåò ðëïõôéóìïý. ÐëÞñùíáí Ýíá öüñï, ôï
ìåôïßêéï, ï ïðïßïò ôïõò åðÝôñåðå íá åñãÜæïíôáé óôçí ÁèÞíá.
â) ¼ðùò ïé ìÝôïéêïé, Ýôóé êáé ïé óçìåñéíïß ìåôáíÜóôåò Ý÷ïõí Ýñèåé óôç ÷þñá ìáò
áíáæçôþíôáò ìéá êáëýôåñç ìïßñá, ìéá ðéï áîéïðñåðÞ æùÞ, óå ó÷Ýóç ìå ôéò ÷þñåò
êáôáãùãÞò ôïõò.
â) Ðïëëïß ìåôáíÜóôåò óÞìåñá áó÷ïëïýíôáé ìå ôï åìðüñéï, óõìâÜëëïíôáò ìå ôçí
åñãáóßá ôïõò óôçí ïéêïíïìéêÞ áíÜðôõîç ôçò ðåñéï÷Þò.
3. Ðïéïò Þôáí ï ñüëïò ôçò ãõíáßêáò óôçí ÁèÞíá; Ðïéåò äéáöïñÝò äéáðéóôþíåôå
óôç èÝóç ôçò ãõíáßêáò óÞìåñá;
á) Ç èÝóç ôçò ãõíáßêáò Þôáí óôï óðßôé. Áó÷ïëïýíôáí áðïêëåéóôéêÜ ìå ôéò ïéêéáêÝò
åñãáóßåò êáé ôçí áíáôñïöÞ ôùí ðáéäéþí. ¸îù Ýâãáéíå óðÜíéá, êõñßùò êáôÜ ôéò
èñçóêåõôéêÝò åïñôÝò. Ìüíï éÝñåéá ìðïñïýóå íá ãßíåé. Ðéï åëåýèåñåò Þôáí ïé
åôáßñåò. Ìðïñïýóáí íá ìïñöùèïýí êáé íá óõíáíáóôñáöïýí óôá óõìðüóéá ìå
åîÝ÷ïõóåò ðñïóùðéêüôçôåò ôçò åðï÷Þò.
â) Ç èÝóç ôçò ãõíáßêáò Ý÷åé áëëÜîåé ðÜñá ðïëý. Áí êáé áêüìç áó÷ïëåßôáé ìå ôá ðáéäéÜ
Þ ìå ôéò äïõëåéÝò ôïõ óðéôéïý, åíôïýôïéò åßíáé ðëÝïí åëåýèåñç íá âãáßíåé Ýîù,
åñãÜæåôáé, Ý÷åé äéêáßùìá øÞöïõ, äéá÷åéñßæåôáé ìüíç ôçò ôá ÷ñÞìáôá ðïõ êåñäßæåé,
Ý÷åé áðïäåßîåé ôçí áíáìöéóâÞôçôç éêáíüôçôÜ ôçò óå ðïëëïýò ôïìåßò. ÌÝíïõí âÝâáéá
íá ãßíïõí ðïëëÜ, þóôå íá åîáóöáëéóôåß ç éóüôçôá áíÜìåóá óôá äýï öýëá.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç äéáôñïöÞ êáé ôçí Ýíäõóç;
ÃåíéêÜ ç äéáôñïöÞ Þôáí ëéôÞ êáé ðåñéïñéæüôáí óå üóá ðáñåß÷å ç ãç êáé ç èÜëáóóá.
Ôï êñÝáò Þôáí óðÜíéï. Âáóéêü ñïý÷ï Þôáí ï ÷éôþíáò, ï ïðïßïò äçìéïõñãïýóå ðïëëÝò
Þ ëßãåò ðôõ÷þóåéò. ÕðÞñ÷å êáé ôï éìÜôéï, Ýíá æåóôü ìÜëëéíï ðáíùöüñé ôï ïðïßï
öïñïýóáí ðÜíù áðü ôï ÷éôþíá. Óôá ðüäéá öïñïýóáí óáíäÜëéá, åíþ ïé ðëïýóéåò
Áèçíáßåò áãáðïýóáí ôá êïóìÞìáôá.
140
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 140
141
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
5. Ç ÄÉÁÄÉÊÁÓÉÁ ÌÏÑÖÙÓÇÓ – Ï ÁÈÇÍÁÉÏÓ ÊÁÉ Ç ÅÑÃÁÓÉÁ – Ç ÁÈÇÍÁ ÃÉÏÑÔÁÆÅÉ
Ðåñßëçøç
Éäáíéêü ôçò ðïëéôåßáò Þôáí ç éóïññïðçìÝíç áíÜðôõîç ôùí óùìáôéêþí êáé ôùí
ðíåõìáôéêþí éêáíïôÞôùí ôùí ðáéäéþí. Óðïõäáßá Þôáí ç èÝóç ôçò ìïõóéêÞò. Ôï áãüñé
óõíïäåõüôáí óôï ó÷ïëåßï áðü ôïí ðáéäáãùãü, Ýíá ìïñöùìÝíï äïýëï óõíÞèùò. Ôï
ßäéï ðñüóùðï ôïí âïçèïýóå óôá ìáèÞìáôá. Óôï ó÷ïëåßï ï ãñáììáôéóôÞò äßäáóêå
ãñáöÞ, áíÜãíùóç êáé ôá ïìçñéêÜ Ýðç, ï êéèáñéóôÞò äßäáóêå ìïõóéêÞ, ï ðáéäïôñßâçò
áó÷ïëïýíôáí ìå ôç ãõìíáóôéêÞ ôïõ ðáéäéïý. ¼óïé áíÞêáí óå ðëïýóéåò ïéêïãÝíåéåò
êáé åðéäßùêáí íá áó÷ïëçèïýí ìå ôçí ðïëéôéêÞ äéäÜóêïíôáí ôçí ôÝ÷íç ôçò ñçôïñéêÞò
áðü ìïñöùìÝíïõò áíèñþðïõò, ôïõò óïöéóôÝò.
Ôçí åðï÷Þ áõôÞ ç ÁèÞíá ìåôáìïñöþèçêå óå ðíåõìáôéêü êÝíôñï ôçò ÅëëÜäáò
(«ÅëëÜäïò ðáßäåõóéí»). ÕðÞñ÷áí ðïëëÝò åõêáéñßåò êáé äõíáôüôçôåò ãéá ôïõò íÝïõò íá
áíáðôýîïõí ôéò äåîéüôçôÝò ôïõò.
Ïé áãñüôåò, ðïõ åßíáé ç ðïëõðëçèÝóôåñç ôÜîç, êáôÝ÷ïõí ìéêñÜ êïììÜôéá êëÞñïõ.
Ôá êáëëéåñãïýí ìå ôç âïÞèåéá ôùí äïýëùí. Ç êôçíïôñïößá äåí åßíáé áíåðôõãìÝíç.
Ïé ôå÷íßôåò åñãÜæïíôáé óå êáôáóôÞìáôá ôá ïðïßá åßíáé óõãêåíôñùìÝíá áíÜ
åéäéêüôçôá êáé áíïé÷ôÜ áðü ôç ìåñéÜ ôïõ äñüìïõ. Ôï åìðüñéï âñßóêåôáé óå Üíèéóç. ÊÜèå
÷ñüíï åéóÜãïíôáé îõëåßá, äçìçôñéáêÜ, äÝñìáôá, ìÝôáëëá êôë. Óðïõäáßï åîáãþãéìï
ðñïúüí åßíáé ôá áôôéêÜ áããåßá. ÓçìáíôéêÞ Üíïäï ãíùñßæïõí ïé ìÝôïéêïé. Óôçí ðüëç
äñïõí óðïõäáßïé êáëëéôÝ÷íåò, ñÞôïñåò, öéëüóïöïé, ïé ïðïßïé óõìðëçñþíïõí ôç ÷ñõóÞ
åðï÷Þ ôçò ÁèÞíáò.
Óðïõäáßá åïñôÞ Þôáí ôá ÐáíáèÞíáéá, ç ïðïßá ôåëïýíôáí êÜèå ôÝóóåñá ÷ñüíéá ðñïò
ôéìÞ ôçò ðïëéïý÷ïõ èåÜò ÁèçíÜò. ÓçìáíôéêÜ Þôáí êáé ôá ÌåãÜëá, Þ «åí Üóôåé» Äéïíýóéá,
ðñïò ôéìÞ ôïõ Äéïíýóïõ. Ôï Äéüíõóï ôéìïýóáí êáé óôá ÁíèåóôÞñéá åíþ äïêßìáæáí ôï
êáéíïýñéï êñáóß. ¢ëëç ìéá óðïõäáßá ãéïñôÞ Þôáí ôá Åëåõóßíéá, ôá ïðïßá ôåëïýíôáí óôéò
áñ÷Ýò Ïêôùâñßïõ óôçí Åëåõóßíá ðñïò ôéìÞ ôçò ÄÞìçôñáò êáé ôçò Ðåñóåöüíçò. ÊáôÜ
ôç ãéïñôÞ áõôÞ ôåëïýíôáí ôá ðåñßöçìá Åëåõóßíéá ÌõóôÞñéá.
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 141
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
Ó×ÅÄIAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ôï áèçíáúêü óýóôçìá åêðáßäåõóçò
Óôü÷ïé ôïõ åêðáéäåõôéêïý óõóôÞìáôïò
• ÄéäÜóêáëïé
→Ðáéäáãùãüò (âïçèüò óôá ìáèÞìáôá)
→ ÃñáììáôéóôÞò (ãñáöÞ êáé áíÜãíùóç)
→ Ðáéäïôñßâçò (ãõìíáóôéêÞ).
→ ÓïöéóôÝò (ñçôïñéêÞ, áíþôåñç åêðáßäåõóç)
ÁãñïôéêÞ ïéêïíïìßá
• Ìéêñïß êëÞñïé
• Âïçèçôéêïß ïé äïýëïé
• ÐåñéïñéóìÝíç ç êôçíïôñïößá
Ïé ôå÷íßôåò
• ÓõãêåíôñùìÝíïé áíÜ êáôçãïñßá
• Åñãáóßá óå ìéêñÜ åñãáóôÞñéá
Åìðüñéï
• Ñáãäáßá áíÜðôõîç
• Ðïéêßëåò åéóáãùãÝò
• ÅîáãùãÝò óå üëç ôç Ìåóüãåéï
Äéáíüçóç
• Óðïõäáßïé öéëüóïöïé, êáëëéôÝ÷íåò, ðïëéôéêïß
ÅïñôÝò
• ÐáíáèÞíáéá
• ÌåãÜëá Äéïíýóéá
• ÁíèåóôÞñéá
• Åëåõóßíéá
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÌåãÜëá Äéïíýóéá
ÏñãéáóôéêÝò ôåëåôÝò ðñïò ôéìÞ ôïõ Äéïíýóïõ, èåïý ôïõ êñáóéïý êáé ôçò ÷áñÜò.
ÄéåîÜãïíôáí ôï ìÞíá Åëáöçâïëéþíá (ìÝóá Ìáñôßïõ - ìÝóá Áðñéëßïõ). ÊáôÜ ôç
äéÜñêåéÜ ôïõò äéåîÜãïíôáí êáé äñáìáôéêïß áãþíåò. Áñ÷éêÜ, äéåîÜãïíôáí ìéá ôåëåôÞ
üðïõ ðáñïõóéÜæïíôáí ôá äñÜìáôá êáé ïé óõíôåëåóôÝò ôïõò. Ìéá åðéôñïðÞ,
áðïôåëïýìåíç áðü äÝêá åðéìåëçôÝò êáé ôïí Åðþíõìï ¢ñ÷ïíôá, åðÝëåãå ôñßá Ýñãá
142
05`s.qxp 5/8/2008 8:57 Page 142
143
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
ãéá ðáñïõóßáóç. Ôçí åðüìåíç ìÝñá áêïëïõèïýóå ðåñéöïñÜ ôïõ áãÜëìáôïò ôïõ
Äéïíýóïõ, ôï ïðïßï ôïðïèåôïýóáí óå âùìü. Óôç óõíÝ÷åéá øÜëëïíôáí äéèýñáìâïé
áöéåñùìÝíïé óôï èåü. ÊáôÜ ôéò ôñåéò ôåëåõôáßåò ìÝñåò ðáñïõóéÜæïíôáí ôá ôñßá
åðéëåãìÝíá Ýñãá.
ÁíèåóôÞñéá
ÅïñôÝò ôçò áñ÷áßáò ÁèÞíáò óôéò ïðïßåò ôéìïýíôáí ï Äéüíõóïò êáé ïé íåêñïß.
Äéáñêïýóáí ôñåéò ìÝñåò. Ôçí ðñþôç ìÝñá (ÐéèÜãéá) Üíïéãáí ôá ðéèÜñéá ìå ôï
êáéíïýñéï êñáóß. Ôç äåýôåñç ìÝñá (×üåò) ãéíüôáí ìéá éåñïôåëåóôßá, ï éåñüò ãÜìïò
ôïõ Äéïíýóïõ ìå ôç ãõíáßêá ôïõ ÂáóéëéÜ. Ôï îýëéíï Üãáëìá ôïõ èåïý (îüáíï)
ìåôáöåñüôáí óôïõò äñüìïõò ôçò ðüëçò ðÜíù óå Üñìá ðïõ åß÷å ôç ìïñöÞ êáñáâéïý.
Ôçí ôñßôç ìÝñá (÷ýôñïé) áðïäéäüôáí ëáôñåßá óôïõò íåêñïýò. Èåùñïýóáí üôé ïé
íåêñïß ôñéãõñíïýí óôïí ðÜíù êüóìï. Ïé æùíôáíïß êáôÝöåõãáí óå êáèáñìïýò êáé
Ýêáíáí ðñïóöïñÝò óôï Äßá êáé óôïí ÅñìÞ.
Åëåõóßíéá
Ôåëïýíôáí ôï ìÞíá Âïçäñïìéþíá (ìÝóá Óåðôåìâñßïõ - ìÝóá Ïêôùâñßïõ). ÌåãÜëç
ðïìðÞ îåêéíïýóå áðü ôçí ÁèÞíá êáé Ýöôáíå óôçí Åëåõóßíá ìÝóù ôçò ÉåñÜò Ïäïý.
Ç ðïìðÞ Ýöôáíå óôïí éåñü ÷þñï ôçò ÄÞìçôñáò ôï âñÜäõ. ÌÝóá Ýìðáéíáí ìüíï
ïé ìõçìÝíïé. Ðïëý ëßãá ãíùñßæïõìå ãéá üóá äéáäñáìáôßæïíôáí åêåß. Ôá ÌåãÜëá
ÌõóôÞñéá äéáäñáìáôßæïíôáí óôï ÔåëåóôÞñéï. ÎÝñïõìå üôé ïé ôåëåôÝò ðåñéëÜìâáíáí
ôá «äñþìåíá», ôá «ëåãüìåíá» êáé ôá «äåéêíýìåíá». Ôá «äñþìåíá» Þôáí ìÜëëïí
êÜðïéåò éåñïõñãßåò ó÷åôéêÝò ìå ôç æùÞ ôç ÄÞìçôñáò êáé ôçò Ðåñóåöüíçò. Ôá
«ëåãüìåíá» ó÷åôßæïíôáí ìå ôçí áíáöþíçóç êÜðïéùí éåñþí êáé óçìáíôéêþí ëÝîåùí.
Áñ÷çãüò ôùí Ìõóôçñßùí Þôáí ï éåñïöÜíôçò. ÐéèáíÜ ïé ôåëåôÝò ó÷åôßæïíôáí ìå
ðáëáéÝò áãñïôéêÝò ëáôñåßåò.
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Õðïäçìáôïðïéåßï: ìåëáíüìïñöïò áìöïñÝáò. (Âïóôüíç, Ìïõóåßï Êáëþí
Ôå÷íþí).
Ìðïñåß íá ðñïóäéïñßóåôå ôï ñüëï ôùí ôñéþí åéêïíéæüìåíùí ðñïóþðùí;
ÁñéóôåñÜ åéêïíßæåôáé ï õðïäçìáôïðïéüò, ï ïðïßïò åðéäéïñèþíåé Ýíá õðüäçìá. ÄåîéÜ
åéêïíßæåôáé ï ðåëÜôçò, ï ïðïßïò êñáôÜåé Ýíá ñáâäß óôï äåîß ôïõ ÷Ýñé êáé óôçñßæåôáé ðÜíù
óå áõôü. Óôç ìÝóç åéêïíßæåôáé ìéá ìïñöÞ ç ïðïßá áêïõìðÜ ôï äåîß ôçò ÷Ýñé óôï êåöÜëé
ôïõ õðïäçìáôïðïéïý. Ðñüêåéôáé ìÜëëïí ãéá óõìâïëéêÞ ìïñöÞ, êÜðïéá èåüôçôá ßóùò,
ðïõ ðñïóôáôåýåé ôï åðÜããåëìá, ç ïðïßá ìïéÜæåé íá óôåöáíþíåé ôïí ôå÷íßôç êáé íá
õðïóôçñßæåé ôï Ýñãï ôïõ.
05`s.qxp 5/8/2008 8:58 Page 143
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
ÅñãáóôÞñéï áããåéïðëáóôéêÞò: åñõèñüìïñöïò êñáôÞñáò (Ïîöüñäç,
Áóìïëåéáíü Ìïõóåßï).
Ìðïñåßôå íá ðåñéãñÜøåôå ôç óêçíÞ;
ÄåîéÜ åéêïíßæåôáé ï áããåéïðëÜóôçò (ï êåñáìÝáò). ÊñáôÜåé Ýíá ìåãÜëï áããåßï, ôï ïðïßï
ìÜëëïí Ý÷åé âãÜëåé áðü ôï öïýñíï. ÓôñÝöåé ôï êåöÜëé ôïõ ðñïò ôç ìïñöÞ áñéóôåñÜ,
ðïõ âñßóêåôáé ï æùãñÜöïò ðïõ äéáêïóìåß Ýíá ðáñüìïéï áããåßï ìå ôï ÷ñùóôÞñá
(ðéíÝëï). Ç äåýôåñç ìïñöÞ åßíáé êáèéóôÞ. Ï áããåéïðëÜóôçò åôïéìÜæåôáé íá ôïõ öÝñåé
ôï áããåßï ðïõ êñáôÜåé ãéá íá ôï äéáêïóìÞóåé.
ÌÜèçìá ó' Ýíá ó÷ïëåßï: Áôôéêü åñõèñüìïñöï áããåßï. (Âåñïëßíï, Êñáôéêü
Ìïõóåßï).
Ðïéá ìáèÞìáôá äéäÜóêåôáé ï ìáèçôÞò; Áðü ðïéïí óõíïäåýåôáé óôï ó÷ïëåßï;
ÁñéóôåñÜ âëÝðïõìå ôïí êéèáñéóôÞ íá äéäÜóêåé ìïõóéêÞ óôï íåáñü áãüñé. Óôç ìÝóç ï
ãñáììáôéóôÞò äéäÜóêåé áíÜãíùóç óôïí üñèéï íåáñü, ßóùò êáé ôá ïìçñéêÜ Ýðç. ÄåîéÜ
âñßóêåôáé ï ðáéäáãùãüò, ìïñöùìÝíïò äïýëïò, óõíÞèùò, ï ïðïßïò óõíïäåýåé ôï ðáéäß
óôï ó÷ïëåßï êáé ôïí âïçèÜåé óôá ìáèÞìáôÜ ôïõ.
1. Ðïéåò ãéïñôÝò óÞìåñá ó÷åôßæïíôáé ìå ôéò áíôßóôïé÷åò áèçíáúêÝò; (ËÜâåôå
õðüøç ôá äåäïìÝíá ôïõ ôüðïõ óáò).
Ôá ÌåãÜëá Äéïíýóéá êáé ôá ÁíèåóôÞñéá áíôéóôïé÷ïýí ìå ôïí åïñôáóìü ôçò ÁðïêñéÜò.
ÐïëëÜ äñþìåíá óå äéÜöïñåò ðåñéï÷Ýò ôçò ÅëëÜäáò åßíáé äéïíõóéáêÜ êáé ï ðõñÞíáò
ôïõò áíÜãåôáé óå áíôßóôïé÷åò äéïíõóéáêÝò ôåëåôÝò ôçò áñ÷áéüôçôáò. ÅéäéêÜ ôá
ÁíèåóôÞñéá, åðåéäÞ óå áõôÜ ëáôñåýïíôáí ïé íåêñïß, ìðïñïýí íá èåùñçèïýí üôé
áíôéóôïé÷ïýí óôá ÷ñéóôéáíéêÜ Øõ÷ïóÜââáôá, ôá ïðïßá åïñôÜæïíôáé ôçí ßäéá åðï÷Þ
(ÌÜñôéïò). Ôá Åëåõóßíéá ðáñïõóéÜæïõí ïìïéüôçôåò ìå ôï ×ñéóôéáíéêü ÐÜó÷á. Ç
ÄÞìçôñá, üðùò êáé ï Éçóïýò, êáôåâáßíåé óôïí ¢äç êáé áíåâÜæåé ôçí Ðåñóåöüíç óôç
ãç ôùí æùíôáíþí. Ï Éçóïýò êáé ç ÄÞìçôñá íéêïýí ôï èÜíáôï. ¢ëëùóôå êáé ç Ýîç
ÐÜó÷á óçìáßíåé ðÝñáóìá áðü ôï óêïôÜäé óôï öùò. Ôïí ßäéï óõìâïëéóìü ðÜíôùò
Ý÷ïõí êáé ïé ðåñéðÝôåéåò ôïõ Äéüíõóïõ, ï ïðïßïò ðÝèáíå êáé áíáóôÞèçêå.
2. ÕðÜñ÷åé êïíôÜ óôçí ðåñéï÷Þ óáò êÜðïéï ìïõóåßï; Ðïéá ç ÷ñçóéìüôçôÜ ôïõ
áðü ðïëéôéóôéêÞ êáé ïéêïíïìéêÞ Üðïøç;
á) ¸íá áðü ôá ìïõóåßá åßíáé ôï Åèíéêü Áñ÷áéïëïãéêü Ìïõóåßï.
â) Ôá ìïõóåßá áðïôåëïýí éäéáßôåñá óçìáíôéêü èåóìü. ÖÝñíïõí ôïõò áíèñþðïõò óå
åðáöÞ ìå ôï ðáñåëèüí êáé ôéò ñßæåò ôïõò. ÌÝóá áðü ôá åêèÝìáôá åíüò ìïõóåßïõ
ìðïñåß íá äåé êÜðïéïò óðïõäáßá äåßãìáôá ôïõ áíèñþðéíïõ ðïëéôéóìïý. Ìðïñåß íá
êáôáíïÞóåé êáëýôåñá ôç äéêÞ ôïõ öýóç, áëëÜ êáé ôá åëáôôþìáôá. ¸íá ìïõóåßï
ìðïñåß áêüìç íá êåíôñßóåé ôï åíäéáöÝñïí ôïõ åðéóêÝðôç ãéá ôç ìÜèçóç êáé ôçí
åíáó÷üëçóç ìå êÜðïéïí ôïìÝá ãíþóçò. ÅðéðëÝïí, óçìáíôéêü ðïëéôéóôéêü Ýñãï
ðáñÜãïõí êáé ïé Ýñåõíåò ðïõ ÷ñçìáôïäïôïýí ôá ìïõóåßá. ÐïëëÝò áñ÷áéïëïãéêÝò
144
05`s.qxp 5/8/2008 8:58 Page 144
145
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
áðïóôïëÝò óôçñßæïíôáé óå ìåãÜëá ìïõóåßá. Ôá ìïõóåßá, áêüìç, äåí áðïôåëïýíôáé
ìüíï áðü ôéò áßèïõóåò ìå åêèÝìáôá. ÕðÜñ÷åé Ýíáò ïëüêëçñïò áöáíÞò êüóìïò ï
ïðïßïò äïõëåýåé óôá ðáñáóêÞíéá. ÓçìáíôéêÞ åßíáé ç óõìâïëÞ ôùí ìïõóåßùí óôç
óõíôÞñçóç, áíáóôÞëùóç êáé áîéïëüãçóç ôùí ìíçìåßùí ôïõ ðáñåëèüíôïò. ÐïëëÜ
áðü áõôÜ (ãñáðôÝò ðçãÝò, ïéêïäïìÞìáôá êôë.) èá åß÷áí êáôáóôñáöåß ÷ùñßò ôç
óõíäñïìÞ ôùí ôìçìÜôùí óõíôÞñçóçò.
ÓçìáíôéêÞ åßíáé êáé ç óõìâïëÞ ôùí ìïõóåßùí óôïí ïéêïíïìéêü ôïìÝá. Ôá ìïõóåßá
áðïôåëïýí ðüëï Ýëîçò ãéá ðïëëïýò ôïõñßóôåò, ãåãïíüò ðïõ ôïíþíåé ôçí ïéêïíïìßá
ìéáò ðåñéï÷Þò. Ç ðñïâïëÞ åêèåìÜôùí ìåãÜëùí ìïõóåßùí ìðïñåß íá ÷ñçóéìïðïéçèåß
êáé óå äéáöçìéóôéêÞ êáìðÜíéá ãéá ôçí áýîçóç ôïõ åèíéêïý ôïõñéóìïý.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ç ìüñöùóç ðïõ ëÜìâáíå Ýíáò Áèçíáßïò;
Éäáíéêü ôçò ðïëéôåßáò Þôáí ç éóïññïðçìÝíç áíÜðôõîç ôùí óùìáôéêþí êáé ôùí
ðíåõìáôéêþí éêáíïôÞôùí ôùí ðáéäéþí. Óðïõäáßá Þôáí ç èÝóç ôçò ìïõóéêÞò. Ôï áãüñé
óõíïäåõüôáí óôï ó÷ïëåßï áðü ôïí ðáéäáãùãü, Ýíá ìïñöùìÝíï äïýëï óõíÞèùò. Ôï
ßäéï ðñüóùðï ôïí âïçèïýóå óôá ìáèÞìáôá. Óôï ó÷ïëåßï ï ãñáììáôéóôÞò äßäáóêå
ãñáöÞ, áíÜãíùóç êáé ôá ïìçñéêÜ Ýðç, ï êéèáñéóôÞò äßäáóêå ìïõóéêÞ, ï ðáéäïôñßâçò
áó÷ïëïýíôáí ìå ôç ãõìíáóôéêÞ ôïõ ðáéäéïý. ¼óïé áíÞêáí óå ðëïýóéåò ïéêïãÝíåéåò
êáé åðéäßùêáí íá áó÷ïëçèïýí ìå ôçí ðïëéôéêÞ äéäÜóêïíôáí ôçí ôÝ÷íç ôçò ñçôïñéêÞò
áðü ìïñöùìÝíïõò áíèñþðïõò, ôïõò óïöéóôÝò.
2. Ðïéåò ïé óðïõäáéüôåñåò åïñôÝò ôçò áñ÷áßáò ÁèÞíáò;
Óðïõäáßá åïñôÞ Þôáí ôá ÐáíáèÞíáéá, ç ïðïßá ôåëïýíôáí êÜèå ôÝóóåñá ÷ñüíéá ðñïò
ôéìÞ ôçò ðïëéïý÷ïõ èåÜò ÁèçíÜò. ÓçìáíôéêÜ Þôáí êáé ôá ÌåãÜëá Äéïíýóéá, ðñïò ôéìÞ
ôïõ Äéïíýóïõ. Ôï Äéüíõóï ôéìïýóáí êáé óôá ÁíèåóôÞñéá åíþ äïêßìáæáí ôï êáéíïýñéï
êñáóß. ¢ëëç ìéá óðïõäáßá ãéïñôÞ Þôáí ôá Åëåõóßíéá, ôá ïðïßá ôåëïýíôáí óôéò áñ÷Ýò
Ïêôùâñßïõ óôçí Åëåõóßíá ðñïò ôéìÞ ôçò ÄÞìçôñáò êáé ôçò Ðåñóåöüíçò. ÊáôÜ ôç
ãéïñôÞ áõôÞ ôåëïýíôáí ôá ðåñßöçìá Åëåõóßíéá ÌõóôÞñéá.
05`s.qxp 5/8/2008 8:58 Page 145
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
ÓÕÍÏØÇ ÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
Ðåñßëçøç
Ôï Ýôïò 470 ð.×. éäñýåôáé ç Óõììá÷ßá ôçò ÄÞëïõ. Óýíôïìá ìåôáôñÝðåôáé óå üñãáíï
ôçò áèçíáúêÞò çãåìïíßáò. Ç ÁèÞíá áíáðôýóóåôáé äñáìáôéêÜ êÜôù áðü ôçí
êáèïäÞãçóç ôïõ ÐåñéêëÞ.
ÁÓÊÇÓÇ ÁÕÔÏÁÎÉÏËÏÃÇÓÇÓ
ÓõíäÝóôå ìå ìéá ãñáììÞ ôéò ëÝîåéò ðïõ Ý÷ïõí ó÷Ýóç ìåôáîý ôïõò
1. Êßìùí á. öüñïò
2. ìÝôïéêïò â. ¢ñåéïò ÐÜãïò
3. Åëëçíïôáìßáò ã. Ôñéçñáñ÷ßá
4. ÅöéÜëôçò ä. ÂïõëÞ ôùí Ðåíôáêïóßùí
5. èåùñéêÜ ÷ñÞìáôá å. ÅõñõìÝäùí
6. ðñïâïýëåõìá óô. ìåôïßêéïí
7. ëåéôïõñãßá æ. èÝáôñï
ÁðÜíô çóç:
1å, 2óô, 3á, 4â, 5æ, 6ä, 7ã
ÁÓÊÇÓÅÉÓ ÐÅÌÐÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1. Óõìðëçñþóôå ôá ïíüìáôá óôç óôÞëç ÏÍÏÌÁ
146
ÐÑÏÔÁÓÇ ÏÍÏÌÁ
1. Áèçíáßïò ðïëéôéêüò ðïõ ðñùôïóôÜôçóå óôç ÄçëéáêÞ
Óõììá÷ßá.
2. ÊÜôù áðü ôéò äéáôáãÝò ôïõ ïé Áèçíáßïé íßêçóáí
óôïí ðïôáìü ÅõñõìÝäïíôá ôïõò ÐÝñóåò (467 ð.×.).
3. Áñ÷çãüò ôçò äçìïêñáôéêÞò ìåñßäáò óôçí ÁèÞíá.
ÄïëïöïíÞèçêå ôï 461 ð.×.
4. Ï ìÝãéóôïò ôùí ÅëëÞíùí ðïëéôéêþí ôïõ 5ïõ áé. ð.×.
5. Áèçíáßïò äéðëùìÜôçò, ðïõ Ýäùóå ôï üíïìÜ ôïõ óå
ìéá óðïõäáßá ãéá ôçí ÁèÞíá óõíèÞêç.
6. Áèçíáßïò ðïëéôéêüò ðïõ áñãüôåñá êáôçãïñÞèçêå
ãéá ìçäéóìü.
05`s.qxp 5/8/2008 8:58 Page 146
2. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò âÜëôå × óôçí áíôßóôïé÷ç óôÞëç, áíÜëïãá áí ôéò
èåùñåßôå óùóôÝò Þ ëáíèáóìÝíåò
ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
1. Áñ÷éêÜ ïé íçóéþôåò æÞôçóáí ðñïóôáóßá áðü ôçí ÁèÞíá.
2. Ç áñ÷éêÞ Ýäñá ôçò ÁèçíáúêÞò Óõììá÷ßáò Þôáí ç ÄÞëïò.
3. Ï ÈåìéóôïêëÞò åîïñßóôçêå ìå ôçí êáôçãïñßá üôé äÝ÷ôçêå
÷ñÞìáôá áðü ôïõò ÓðáñôéÜôåò.
4. Ï Êßìùíáò íßêçóå ôïõò ÐÝñóåò óôïí ðïôáìü
ÅõñõìÝäïíôá.
5. Ï ÐåñéêëÞò êáôáãüôáí áðü ôï ãÝíïò
ôïõ Áëêìåùíéäþí.
6. Ï ¢ñåéïò ÐÜãïò Þôáí ðñïïäåõôéêü óþìá.
7. Ïé öôù÷üôåñïé ìðïñïýóáí áðåñßóðáóôïé íá ðáñáêïëïõèïýí
ôéò óõíåäñéÜóåéò ôçò Åêêëçóßáò ôïõ ÄÞìïõ.
8. Ç ÅéñÞíç ôïõ Êáëëßá äçìéïõñãåß ðïëëÜ ðñïâëÞìáôá
óôïõò Áèçíáßïõò.
9. Êõñßáñ÷ï óþìá óôçí áèçíáúêÞ ðïëéôåßá åßíáé ç Åêêëçóßá ôïõ
ÄÞìïõ.
10.Ôá ìÝëç ôçò ÂïõëÞò ôùí Ðåíôáêïóßùí åêëÝãïíôáí
ãéá Ýíá ÷ñüíï.
11.Ïé ÅííÝá ¢ñ÷ïíôåò åêëÝãïíôáí áðü ôï ëáü.
12.Áíþôáôïé Üñ÷ïíôåò åßíáé ïé äýï áðü ôïõò åííÝá
Üñ÷ïíôåò.
13.Ç Çëéáßá áðïôåëïýíôáí áðü 1.000 äéêáóôÝò.
14.Ïé ëåéôïõñãßåò áíáëáìâÜíïíôáí ðñüèõìá
áðü ôïõò ðïëßôåò.
15.×ïñçãßá ïíïìáæüôáí ç óõíôÞñçóç åíüò ðëïßïõ.
16.Ãéá íá åßíáé êÜðïéïò Áèçíáßïò ðïëßôçò Ýðñåðå êáé ïé äýï
ãïíåßò íá åßíáé Áèçíáßïé.
17.Ïé ìÝôïéêïé êáôÜãïíôáí áðü Üëëåò ðüëåéò.
18.Ïé Áèçíáßïé óõìðåñéöÝñïíôáí Üó÷çìá
óôïõò äïýëïõò.
19.Ôá Ýðéðëá Þôáí ëéôÜ óå Ýíá áèçíáúêü óðßôé.
20.Ç ãõíáßêá Ýìåíå ìÝóá óôï óðßôé, óðÜíéá
Ýâãáéíå Ýîù.
21.Ï Üíäñáò áó÷ïëïýíôáí êáé ìå äïõëåéÝò
ôïõ óðéôéïý.
22.Ôá áãüñéá êáé ôá êïñßôóéá ëÜìâáíáí ôçí ßäéá
ìüñöùóç.
23.Ôï êñÝáò Þôáí óðÜíéï óôçí áèçíáúêÞ äéáôñïöÞ.
147
05`s.qxp 5/8/2008 8:58 Page 147
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
24. Ïé Áèçíáßåò äåí áãáðïýóáí ôá êïóìÞìáôá.
25.Ï ãñáììáôéóôÞò ìÜèáéíå ôï ðáéäß ãñáöÞ êáé
áíÜãíùóç.
26.Ïé Áèçíáßïé áãñüôåò Þôáí ïëéãïìåëÞò ôÜîç.
27.Ôá åñãáóôÞñéá âñßóêïíôáí äéáóêïñðéóìÝíá
óå äéÜöïñá ìÝñç.
28.Ïé ìÝôïéêïé óõíÝâáëáí éäéáßôåñá óôçí ïéêïíïìéêÞ
áíÜðôõîç ôçò ÁèÞíáò.
3. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ
1. Ôá ìÝëç ôçò ÄçëéáêÞò Óõììá÷ßáò äéÝèåôáí ..............
2. Ï .............. êáèüñéóå ãéá ðñþôç öïñÜ ôï ðïóü ôçò åéóöïñÜò ôùí ìåëþí.
3. Ç ÄçëéáêÞ Óõììá÷ßá ìåôáôñÜðçêå óå ìÝóï áíÜðôõîÞò ôçò .........
4. Óôçí ðïëéôéêÞ æùÞ ôçò ÁèÞíáò êõñéáñ÷ïýí äýï êüììáôá, ôï ........... êáé ôï .......
5. Ï Êßìùíáò Þôáí ãíùóôüò ãéá ôç ................. ôïõ.
6. Ï Êßìùíáò Ýóðåõóå íá âïçèÞóåé ôïõò ............... êáôÜ ôçí åðáíÜóôáóç ôùí
.........
7. Ï ÐåñéêëÞò ðñïþèçóå ó÷Ýäéï ............... ôçò ðüëçò.
8. Óôçí ................. êÜèå ðïëßôçò åîÝöñáæå åëåýèåñá ôç ãíþìç ôïõ.
9. Ç ................ åôïßìáæå ôá êåßìåíá ôùí íüìùí ðïõ øÞöéæå ç .................
10. Ïé .......... ðñïÝñ÷ïíôáí êáé áðü áé÷ìáëùóßåò ðïëÝìïõ.
11. Ôï ìïíáäéêü áîßùìá ôùí ãõíáéêþí Þôáí áõôü ôçò ........
12. Ç ãõíáßêá áó÷ïëïýíôáí ìå ôéò .............. åñãáóßåò.
13. Ï Üíôñáò óý÷íáæå êáé óôá ...........
14. Ç ìüñöùóç ôùí áãïñéþí Üñ÷éóå áðü ôçí çëéêßá ôùí ............. åôþí.
15. Âáóéêü ñïý÷ï Þôáí ï ..............
16. Ôï ................ Þôáí åßäïò ðáíùöïñßïõ.
4. Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò ÷ñïíïëïãßåò ìå ôá ãåãïíüôá
148
×ÑÏÍÏËÏÃ É Á ÃÅÃÏÍÏÓ
1
478 ð.×. á. ïóôñáêéóìüò Êßìùíá
2
471 ð.×. â. ïñéóôéêÞ ðôþóç ôïõ Êßìùí
3
449 ð.×. ã. åîïñßá ôïõ ÈåìéóôïêëÞ
4
467 ð.×. ä. Ôñéáêïíôáåôåßò ÓðïõäÝò
5
461 ð.×. å. ìÜ÷ç óôïí ÅõñõìÝäïíôá
6
446 ð.×. óô. áèçíáúêÞ óõììá÷ßá
7
462 ð.×. æ. ÅéñÞíç ôïõ Êáëëßá
05`s.qxp 5/8/2008 8:58 Page 148
149
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
5. ÅðéëïãÞ ïñèÞò áðÜíôçóçò:
(Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò õðïãñáììßóôå ôç óùóôÞ áðÜíôçóç)
1. Ôá ïéêïíïìéêÜ èÝìáôá ôçò ÄçëéáêÞò Óõììá÷ßáò äéá÷åéñßæïíôáí ïé:
á) Åëëáíïäßêåò, â) Åëëçíïôáìßåò, ã) ÐåíôáêïóéïìÝäéìíïé
2. Ç ÁèçíáúêÞ Óõììá÷ßá ðåñéëÜìâáíå ðåñßðïõ:
á) 100 ðüëåéò, â) 200 ðüëåéò, ã) 400 ðüëåéò
3. Ï ÐåñéêëÞò Þôáí ìáèçôÞò ôïõ:
á) Áíáîáãüñá, â) ÁíáîéìÝíç, ã) Áíáîßìáíäñïõ
4. Ï Êßìùíáò ðÝèáíå óôçí:
á) Áìïñãü, â) ÐÜñï, ã) Êýðñï
5. Ï ÐåñéêëÞò Ýãéíå áñ÷çãüò ôïõ äçìïêñáôéêïý êüììáôïò ìåôÜ ôç äïëïöïíßá ôïõ:
á) ÈåìéóôïêëÞ, â) ÅöéÜëôç, ã) Áñéóôåßäç
6. Ëáúêü äéêáóôÞñéï Þôáí:
á) ç Çëéáßá, â) ï ¢ñåéïò ÐÜãïò, ã) ç Ðñõôáíåßá
7. Ç ðáñï÷Þ äçìïóßïõ ãåýìáôïò áðü ðëïýóéïõò ðïëßôåò ïíïìáæüôáí:
á) ÷ïñçãßá, â) åóôßáóç, ã) ãõìíáóéáñ÷ßá
8. Ï öüñïò ðïõ ðëÞñùíáí ïé ìÝôïéêïé ïíïìáæüôáí:
á) åìðïñßá, â) åöïñåßá, ã) ìåôïßêéï
9. Ïé ìïñöùìÝíïé äïýëïé åêôåëïýóáí ÷ñÝç:
á) áóôõíïìéêþí, â) åñãáôþí, ã) ðáéäáãùãþí
10. Ï .......... äßäáóêå óôï ðáéäß ìïõóéêÞ:
á) óïöéóôÞò, â) êéèáñéóôÞò, ã) ðáéäáãùãüò
11. Ìå ôï ãýìíáóìá ôïõ ðáéäéïý áó÷ïëïýíôáí ï:
á) ðáéäïôñßâçò, â) ðáéäáãùãüò, ã) ãñáììáôéóôÞò
12. Ç êôçíïôñïößá óôçí ÁèÞíá åßíáé:
á) ðåñéïñéóìÝíç, â) áíáðôõãìÝíç, ã) ðñùôüãïíç
13. Ç ëáìðñüôåñç áèçíáúêÞ ãéïñôÞ Þôáí ôá:
á) ËÞíáéá, â) ÐáíáèÞíáéá, ã) Áññçöüñéá
14. ÃéïñôÞ ðñïò ôéìÞ ôïõ Äéïíýóïõ Þôáí ôá:
á) Äéïíýóéá, â) Èåóìïöüñéá, ã) Åëåõóßíéá
15. Ôá Åëåõóßíéá Þôáí ãéïñôÞ áöéåñùìÝíç:
á) óôïí Åëåõóßíéï Äßá, â) óôçí ¹ñá, ã) óôç ÄÞìçôñá êáé óôçí Ðåñóåöüíç
05`s.qxp 5/8/2008 8:58 Page 149
ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Å´
Ç çãåìïíßá Ç çãåìïíßá
ôçò ÁèÞíáò ôçò ÁèÞíáò
(479 – 431 ð.×.) (479 – 431 ð.×.)
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÁÓÊÇÓÅÙÍ ÐÅÌÐÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1ç Üóêçóç
1. Áñéóôåßäçò, 2. Êßìùíáò, 3. ÅöéÜëôçò, 4. ÐåñéêëÞò, 5. Êáëëßáò, 6. ÈåìéóôïêëÞò
2ç Üóêçóç
1Ë, 2Ó, 3Ë, 4Ó, 5Ó, 6Ë, 7Ó, 8Ë, 9Ó, 10Ó, 11Ë, 12Ë, 13Ë, 14Ó, 15Ë, 16Ó, 17Ó,
18Ë, 19Ó, 20Ó, 21Ë, 22Ë, 23Ó, 24Ë, 25Ó, 26Ë, 27Ë, 28Ó
3ç Üóêçóç
1. ìßá øÞöï 2. Áñéóôåßäçò 3. áèçíáúêÞò çãåìïíßáò 4. áñéóôïêñáôéêü - äçìïêñáôéêü,
5. íïìéìïöñïóýíç 6. ÓðáñôéÜôåò - åéëþôùí 7. áíïéêïäüìçóçò 8. Åêêëçóßá ôïõ
ÄÞìïõ 9. ÂïõëÞ ôùí Ðåíôáêïóßùí - Åêêëçóßá ôïõ ÄÞìïõ 10. äïýëïé 11. éÝñåéáò
12. ïéêéáêÝò 13. ãõìíáóôÞñéá 14. åðôÜ 15. ÷éôþíáò 16. éìÜôéï.
4ç Üóêçóç
1óô, 2ã, 3æ, 4å, 5á, 6ä, 7â
5ç Üóêçóç
1â, 2ã, 3á, 4ã, 5â, 6á, 7â, 8ã, 9ã, 10â, 11á, 12á, 13â, 14á, 15ã
150
05`s.qxp 5/8/2008 8:58 Page 150
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ ´
ÇÃÅÌÏÍÉÊÏÉ ÁÍÔÁÃÙÍÉÓÌÏÉ ÊÁÉ ÊÁÌØÇ
ÔÙÍ ÅËËÇÍÉÊÙÍ ÐÏËÅÙÍ
(431 - 362 ð.×.)
Ðåñßëçøç
Ôçí åðï÷Þ áõôÞ êõñéáñ÷åß ï Ðåëïðïííçóéáêüò ðüëåìïò. Áí êáé ç ÓðÜñôç êåñäßæåé
ôïí ðüëåìï, óôçí ðñáãìáôéêüôçôá Ý÷åé õðïóôåß ìåãÜëåò öèïñÝò. Ç ðåñßïäïò êëåßíåé
ìå ôçí áðïôõ÷çìÝíç ðñïóðÜèåéá ôçò ÈÞâáò íá êõñéáñ÷Þóåé óôçí ÅëëÜäá.
1. ÔÁ ÁÉÔÉÁ ÊÁÉ ÏÉ ÁÖÏÑÌÅÓ ÔÏÕ ÐÅËÏÐÏÍÍÇÓÉÁÊÏÕ ÐÏËÅÌÏÕ – Ï ÁÑ×ÉÄÁÌÅÉÏÓ
ÐÏËÅÌÏÓ (431 - 421 ð.×.).
Ðåñßëçøç
Ç çãåìïíéêÞ ðïëéôéêÞ ôçò ÁèÞíáò êáé ôïõ ÐåñéêëÞ óôñÝöåôáé ðñïò ôç Äýóç. ¸ôóé
Ýñ÷åôáé óå óýãêñïõóç ìå ôç óöáßñá åðéññïÞò ôùí Êïñéíèßùí. Óçìáíôéêüò ðáñÜãïíôáò
áíôéðáñÜèåóçò áíáäåéêíýåôáé ìáêñïðñüèåóìá ç äéáöïñÜ áíÜìåóá óôï ðïëßôåõìá ôçò
ÁèÞíáò (äçìïêñáôéêü - áíïé÷ôü) êáé ôçò ÓðÜñôçò (ïëéãáñ÷éêü - êëåéóôïöïâéêü), ç
ïðïßá ïäçãåß óå áíÜðôõîç åíôåëþò äéáöïñåôéêÞò íïïôñïðßáò êáé áíôéìåôþðéóçò ôùí
êáôáóôÜóåùí.
Ðñþôç áöïñìÞ ôïõ ðïëý÷ñïíïõ ðïëÝìïõ áðïôåëåß ç áíÜìåéîç ôùí Áèçíáßùí óôç
äéáìÜ÷ç Êåñêõñáßùí êáé Êïñéíèßùí ãéá ôçí Åðßäáìíï. Ïé Êïñßíèéïé, æçôþíôáò åêäßêç-
óç áðü ôçí ÁèÞíá, åíåñãïýí þóôå íá áðïóôáôÞóåé ç Ðïôßäáéá áðü ôç Óõììá÷ßá ôçò ÄÞ-
ëïõ (432 ð.×.). Ï ÐåñéêëÞò áíôéäñÜ ìå ôï ÊáôÜ ÌåãáñÝùí øÞöéóìá: áðáãüñåõå óôá ìå-
ãáñéêÜ êáñÜâéá (ç ðüëç áíÞêå óôç óðáñôéáôéêÞ ðáñÜôáîç) íá áãêõñïâïëïýí óå ëéìÜíéá
151
06s.qxp 5/8/2008 8:59 Page 151
ôçò Óõììá÷ßáò. Óå óõíÝäñéï óôç ÓðÜñôç åðéêñáôïýí ïé öéëïðüëåìåò áðüøåéò. Ï Ðåëï-
ðïííçóéáêüò ðüëåìïò ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò öÜóåéò: á) Áñ÷éäÜìåéïò ðüëåìïò (431 - 421
ð.×.). â) ÓéêåëéêÞ åêóôñáôåßá (415 - 413 ð.×.). ã) Äåêåëåéêüò ðüëåìïò (413 - 404 ð.×.).
Ïé å÷èñïðñáîßåò îåêßíçóáí ìå ôçí åéóâïëÞ ôùí Èçâáßùí óôçí ÐëÜôáéá. Ï
ðëçèõóìüò ôçò ÁèÞíáò åãêáôáëåßðåé ôçí ýðáéèñï. Ï Áñ÷ßäáìïò åéóâÜëëåé êáé ëåçëáôåß
ãéá ëßãï ôéò ãýñù áðü ôçí ÁèÞíá ðåñéï÷Ýò. Ôï 430 ð.×. îåóðÜåé óôçí ÁèÞíá åðéäçìßá
ìå ðïëëÜ èýìáôá. ÁíÜìåóá óå áõôÜ åßíáé êáé ï ÐåñéêëÞò (429 ð.×.). Ï èÜíáôüò ôïõ
Üöçóå äõóáíáðëÞñùôï êåíü. Ç ðüëç âñßóêåôáé óôï Ýëåïò ôùí äçìáãùãþí.
Ç ïéêïíïìéêÞ ðßåóç ôçò ÁèÞíáò ðñïò ôïõò óõììÜ÷ïõò ïäçãåß óôçí áðïóôáóßá ôçò
ËÝóâïõ, ç ïðïßá áðïôõã÷Üíåé (428 - 427 ð.×.).
Ôï 425 ð.×. ïé Áèçíáßïé êáôáëáìâÜíïõí ôï íçóß Óöáêôçñßá, óôçí Ðýëï, êáé
óõëëáìâÜíïõí ðïëëïýò ÓðáñôéÜôåò. Ç ðñüôáóç åéñÞíç ôçò ÓðÜñôçò áðïññßðôåôáé.
Ï ðüëåìïò ìåôáöÝñåôáé óôçí ×áëêéäéêÞ. Ï ÓðáñôéÜôçò Âñáóßäáò êáôáëáìâÜíåé ôçí
Áìößðïëç. Áñ÷çãüò ôïõ áèçíáúêïý åêóôñáôåõôéêïý óþìáôïò ðïõ óôÜëèçêå åíáíôßïí
ôùí Óðáñôéáôþí Þôáí ï äçìáãùãüò ÊëÝùíáò. Óôç ìÜ÷ç ðïõ Ýãéíå ôï 422 ð.×.
óêïôþíïíôáé êáé ïé äýï.
ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ ÊëÝùíá åðéêñáôåß ôï áñéóôïêñáôéêü êüììá óôçí ÁèÞíá. Ï
çãÝôçò ôïõ Íéêßáò õðïãñÜöåé åéñÞíç ãéá 50 ÷ñüíéá ìå ôïõò ÓðáñôéÜôåò (Íéêåßïò
ÅéñÞíç, 421 ð.×.).
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Áßôéá Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ
• ÂëÝøåéò ôçò ÁèÞíáò óôç Äýóç, óöáßñá åðéññïÞò Êïñéíèßùí
• ÄéáöïñÜ ðïëéôåýìáôïò êáé íïïôñïðßáò ÁèÞíáò êáé ÓðÜñôçò
ÁöïñìÝò ðïëÝìïõ
• ÄéáìÜ÷ç Êïñéíèßùí êáé Êåñêõñáßùí ãéá ôçí Åðßäáìíï
• ÊáôÜ ÌåãáñÝùí øÞöéóìá
Ôñåéò ïé öÜóåéò ôïõ ðïëÝìïõ
• Áñ÷éäÜìåéïò ðüëåìïò
• ÓéêåëéêÞ åêóôñáôåßá
• Äåêåëåéêüò ðüëåìïò
Óðïõäáéüôåñá ãåãïíüôá á´ öÜóçò
• Ëåçëáóßá ôçò áôôéêÞò õðáßèñïõ áðü ôïí Áñ÷ßäáìï
• Ëïéìüò åíóêÞðôåé óôçí ÁèÞíá
• ÈÜíáôïò ÐåñéêëÞ
• Áðïóôáóßá ËÝóâïõ
• ÊáôÜëçøç Óöáêôçñßáò áðü ôïõò Áèçíáßïõò
• ÌÜ÷ç ôçí Áìößðïëç - èÜíáôïò ÊëÝùíá êáé Âñáóßäá
• ÅéñÞíç ôïõ Íéêßá
152
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 152
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
Ï ðëçèõóìüò åãêáôáëåßðåé ôçí ýðáéèñï
Ï ÐåñéêëÞò ðñïóðÜèçóå íá ðéÝóåé ôïõò ÓðáñôéÜôåò êáé ôïõò óõììÜ÷ïõò ôïõò íá
áíáãíùñßóïõí ôçí áèçíáúêÞ éó÷ý êáé ôéò áèçíáúêÝò óöáßñåò åðéññïÞò. Áõôüò Þôáí
ãéá ôïí ÐåñéêëÞ ï ãåíéêüôåñïò óêïðüò ôïõ áíáðüöåõêôïõ ðïëÝìïõ. Ãé’ áõôü êáé
ðñïóðáèïýóå íá áðïöýãåé ôéò Üìåóåò óõãêñïýóåéò, åéäéêÜ óôç óôåñéÜ, üðïõ ï
óðáñôéáôéêüò óôñáôüò Þôáí ðïëý êáëýôåñïò. Ç êõñéáñ÷ßá ôùí Áèçíáßùí óôç
èÜëáóóá ôïõò åðÝôñåðå íá äéåîÜãïõí Ýíáí ðüëåìï öèïñÜò, ëåçëáôþíôáò ôéò
å÷èñéêÝò áêôÝò êáé ðñïêáëþíôáò æçìéÝò óôï åìðüñéï êáé óôç íáõôéëßá. ¹ôáí Ýíá
ó÷Ýäéï ðïõ ìáêñï÷ñüíéá ìüíï ìðïñïýóå íá áðïäþóåé ìå ðïëëÝò èõóßåò êáé ÷ùñßò
íá õðÜñ÷åé Üìåóï ÷åéñïðéáóôü áðïôÝëåóìá. Ãé’ áõôü öñüíôéóå íá åíéó÷ýóåé ôçí
ðüëç, üóï ãéíüôáí êáëýôåñá: á) öñüíôéóå ãéá ôçí ïéêïäüìçóç ôùí Máêñþí Tåé÷þí,
ðïõ óõíÝäåáí ôçí ÁèÞíá ìå ôïí ÐåéñáéÜ. ¸ôóé, ï ëáüò ìðïñïýóå íá êáôáöýãåé
óôçí ôåé÷éóìÝíç ðüëç, åãêáôáëåßðïíôáò ôçí ýðáéèñï óôéò ëåçëáóßåò ôùí Óðáñôéáôþí.
â) Öñüíôéóå ãéá ôçí ïéêïíïìéêÞ åõññùóôßá ôçò ðüëçò. Óôçí áêñüðïëç öõëÜóóïíôáí
ó÷åäüí 6.000 ôÜëáíôá, éäéáßôåñá ìåãÜëï ðïóü, ôï ïðïßï ìðïñïýóå íá ÷ñçóéìåýóåé
ãéá ôç äéåîáãùãÞ ìáêñï÷ñüíéïõ ðïëÝìïõ.
Äçìáãùãïß
Ï èÜíáôïò ôïõ ÐåñéêëÞ êáôÜ ôï ëïéìü Þôáí ôñáãéêü ãåãïíüò ãéá ôïõò Áèçíáßïõò.
Ï ÐåñéêëÞò ìðïñïýóå, óåâüìåíïò ðÜíôá ôïõò íüìïõò, íá ïäçãåß ìå óýíåóç ôï
ðëÞèïò ìå ôñüðï þóôå íá ìçí ðñïêáëåß. ÌåôÜ ôï èÜíáôü ôïõ, üìùò, áðÝêôçóáí
éó÷ý óôçí ÁèÞíá Üíèñùðïé áíßêáíïé, ïé ïðïßïé óôü÷åõáí óôçí éêáíïðïßçóç
ðñïóùðéêþí óõìöåñüíôùí êáé éäéïôåëþí óêïðþí. ¹èåëáí íá åßíáé áñåóôïß óôï
ëáü, ìå áðïôÝëåóìá ôçí åðï÷Þ áêñéâþò ðïõ õðÞñ÷å äñáìáôéêÞ áíÜãêç ãéá åíéáßá
êáé ÷ñçóôÞ äéïßêçóç íá äéåîÜãåôáé óôï ðïëéôéêü ðñïóêÞíéï Ýíáò áíçëåÞò åìöýëéïò
óðáñáãìüò áíÜìåóá óôïõò äéáäü÷ïõò ôïõ ÐåñéêëÞ ãéá ôçí åîáóöÜëéóç
ðëåïíåêôçìÜôùí, ãåãïíüò ðïõ åß÷å êáôáóôñïöéêÝò óõíÝðåéåò.
ÅéñÞíç ôïõ Íéêßá
Ç ÅéñÞíç ôïõ Íéêßá Þñèå óå ìéá åðï÷Þ ðïõ ïé Áèçíáßïé åß÷áí áðïãïçôåõèåß áðü
ôçí ùò ôüôå ðïñåßá ôïõ ðïëÝìïõ. ÁëëÜ êáé ïé ÓðáñôéÜôåò åðéèõìïýóáí äéáêïðÞ ôùí
å÷èñïðñáîéþí: á) Óôçí ÁèÞíá êñáôïýíôáí áêüìç áé÷ìÜëùôïé ïé ÓðáñôéÜôåò ïðëßôåò
áðü ôç Óöáêôçñßá. â) Áñêåôïß óýììá÷ïé Þôáí äõóáñåóôçìÝíïé ìå ôçí êáôÜóôáóç
ìáêñï÷ñüíéïõ ðïëÝìïõ. ã) Ç åéñÞíç ôñéÜíôá ÷ñüíùí ðïõ åß÷å óõíÜøåé ç ÓðÜñôç
ìå ôï ¢ñãïò åß÷å ó÷åäüí åêðíåýóåé. ÕðÞñ÷å êßíäõíïò äéìÝôùðïõ áãþíá.
Áðïöáóßóôçêå íá ðáñáìåßíåé ôï ßäéï ó÷åäüí åäáöéêü êáèåóôþò ðïõ åðéêñáôïýóå
ðñéí ôï 431 ð.×. ÕðÞñ÷áí êáé åîáéñÝóåéò: ç ÐëÜôáéá ðñïóáñôÞèçêå óôïõò
Èçâáßïõò, ç ÁèÞíá êñÜôçóå Üëëåò ðüëåéò. Ìå ôçí åéñÞíç ñõèìßóôçêå êáé ôï æÞôçìá
ôùí áé÷ìáëþôùí.
153
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 153
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
ÊëÝùíáò
Áèçíáßïò ðïëéôéêüò, éäéïêôÞôçò âõñóïäåøåßïõ. ÊáôÜöåñå êáé íá ãßíåé áñ÷çãüò
ôçò ñéæïóðáóôéêÞò ðáñÜôáîçò, ðïõ áíÝëáâå ôçí åîïõóßá óôçí ÁèÞíá ìåôÜ ôï èÜíáôï
ôïõ ÐåñéêëÞ. ¹ôáí öéëïðüëåìïò, êïíôüöèáëìïò êáé áíßêáíïò. ÁðÝññéøå
äåëåáóôéêÞ ðñüôáóç ôùí Óðáñôéáôþí ãéá åéñÞíç ìåôÜ ôïí áðïêëåéóìü 180
Óðáñôéáôþí êáé Üëëùí óõììÜ÷ùí ôïõò óôç Óöáêôçñßá. Ç åðé÷åßñçóç êáôÜëçøçò
ôïõ íçóéïý Þôáí åðéôõ÷Þò, ìå áñ÷çãü üìùò ôï ÄçìïóèÝíç, ü÷é ôïí ÊëÝùíá.
ÊáôÜöåñå íá êåñäßóåé ôçí åýíïéá ôùí Áèçíáßùí, áñãüôåñá üìùò Þñèå ç
êáôáóôñïöÞ: ìéá åêóôñáôåßá óôç Âïéùôßá êáôÝëçîå óå êáôáóôñïöÞ óôï ÄÞëéï (424
ð.×.). Áñãüôåñá, ï ÓðáñôéÜôçò Âñáóßäáò êáôÝëáâå ôçí Áìößðïëç (×áëêéäéêÞ). Ï
ÊëÝùíáò äåí êáôÜöåñå íá áðïöýãåé ôç óôñáôçãßá êáé ôçí åõèýíç ôçò åðé÷åßñçóçò
áíÜêôçóçò ôçò ðüëçò. ÌåôÜ áðü âáóéêÜ óôñáôçãéêÜ ëÜèç ïé Áèçíáßïé çôôÞèçêáí
óôï ðåäßï ôçò ìÜ÷çò. Ï ÊëÝùíáò óêïôþèçêå.
Âñáóßäáò
ÓðáñôéÜôçò óôñáôçãüò, ãéïò ôïõ ÔÝëëéäïò. ¹ôáí éäéáßôåñá óõìðáèçôéêÞ
öõóéïãíùìßá êáé óðïõäáßïò óôñáôéùôéêüò. Ôï 424 ð.×. Ýöôáóå óôç Ìáêåäïíßá
ðñïóðáèþíôáò íá åðéôåèåß óôéò åêåß áèçíáúêÝò êôÞóåéò, áëëÜ êáé íá öÝñåé ôïõò
óõììÜ÷ïõò ôçò ÁèÞíáò ìå ôï ìÝñïò ôùí Óðáñôéáôþí. ¢ñ÷éóå íá äéáêçñýóóåé ðùò
Þñèå ùò åëåõèåñùôÞò ôùí ÅëëÞíùí áðü ôïí áèçíáúêü æõãü. ÊáôÝëáâå ôçí
Áìößðïëç óôç ×áëêéäéêÞ. Óêïôþèçêå óôç ìÜ÷ç ðïõ áêïëïýèçóå åíáíôßïí ôïõ
áèçíáúêïý åêóôñáôåõôéêïý óþìáôïò ìå áñ÷çãü ôïí ÊëÝùíá.
Íéêßáò
Ðïëéôéêüò êáé óôñáôçãüò ôçò áñ÷áßáò ÁèÞíáò. ÃåííÞèçêå ôï 469 ð.×. Êáôáãüôáí
áðü åðéöáíÞ áèçíáúêÞ ïéêïãÝíåéá. ÌåôÜ ôï 429 ð.×. áíáäåß÷ôçêå çãÝôçò ôïõ
áñéóôïêñáôéêïý êüììáôïò. ¹ôáí õðÝñìá÷ïò ôçò åéñÞíåõóçò ìå ôïõò ÓðáñôéÜôåò.
ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ ÊëÝùíá (422 ð.×.) åñãÜóôçêå ãéá óýíáøç åéñÞíçò ìå ôç
ÓðÜñôç (Íéêåßïò åéñÞíç, 421 ð.×.). Ïñßóôçêå áñ÷çãüò ôçò ÓéêåëéêÞò åêóôñáôåßáò
ìáæß ìå ôï ËÜìá÷ï êáé ôïí ÁëêéâéÜäç. ¸ìåéíå ìüíïò ôïõ ìåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ
ËÜìá÷ïõ êáé ôçí åîïñßá ôïõ ÁëêéâéÜäç. Ç Üöéîç ôïõ ÓðáñôéÜôç óôñáôçãïý Ãýëéððïõ
óôç Óéêåëßá óÞìáíå ôçí áñ÷Þ ôïõ ôÝëïõò ôçò åêóôñáôåßáò. Ïé Áèçíáßïé çôôÞèçêáí
êáôÜ êñÜôïò êáé óôç óôåñéÜ êáé óôç èÜëáóóá áðü ôïõò Óõñáêïýóéïõò.
Áé÷ìáëùôßóôçêå, êáôáäéêÜóôçêå óå èÜíáôï êáé åêôåëÝóôçêå (413 ð.×.).
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
154
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 154
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
155
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Ôï 1981 Ýãéíå óåéóìüò êáé ç ÐëÜôáéá õðÝóôç ðïëëÝò êáôáóôñïöÝò. Ç ðñþôç
ìåãÜëç âïÞèåéá ðïõ Ýöôáóå óôçí ðüëç Þôáí áðü ôçí ÁèÞíá, ìå åðéêåöáëÞò
ôïí äÞìáñ÷ü ôçò. Ï äÞìáñ÷ïò ôçò ÐëÜôáéáò êáëùóüñéóå ôçí áðïóôïëÞ ìå
ôç öñÜóç: «Óáò ðåñéìÝíáìå». Íá áéôéïëïãÞóåôå ôç öñÜóç óýìöùíá ìå üóá
îÝñåôå.
Ç ÁèÞíá Þôáí óýììá÷ïò ôçò ÐëÜôáéáò. Ïé Ðëáôáéåßò åß÷áí âïçèÞóåé ôïõò Áèçíáßïõò
óôç ìÜ÷ç ôïõ Ìáñáèþíá. ÕðÞñ÷áí áðü ðáëéÜ óôåíïß äåóìïß áíÜìåóá óôçí ÐëÜôáéá
êáé óôçí ÁèÞíá. Ç ÁèÞíá ðñüóöåñå ôçí ðñïóôáóßá ôçò óå ìéá ðüëç ðïõ âñéóêüôáí
óå áíôéðáëüôçôá ìå ôçí êïíôéíÞ ôçò ÈÞâá. Ãé’ áõôü óôçí áñ÷Þ ôïõ ðïëÝìïõ ïé Èçâáßïé
ðñïóðÜèçóáí íá êõñéåýóïõí ôçí ðüëç áéöíéäéáóôéêÜ áëëÜ áðÝôõ÷áí.
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
432 ð.×. Áðïóôáóßá Ðïôßäáéáò
431 - 421 ð.×. Áñ÷éäÜìåéïò Ðüëåìïò
415 - 413 ð.×. ÓéêåëéêÞ åêóôñáôåßá
413 - 411 ð.×. Äåêåëåéêüò ðüëåìïò
430 ð.×. Ëïéìüò óôçí ÁèÞíá
428 ð.×. Áðïóôáóßá ËÝóâïõ
429 ð.×. ÈÜíáôïò ôïõ ÐåñéêëÞ
425 ð.×. Áðïêëåéóìüò Ðåëïðïííçóßùí óôç Óöáêôçñßá
422 ð.×.
ÈÜíáôïò ôïõ ÊëÝùíá êáé Âñáóßäá óôçí
Áìößðïëç
421 ð.×. ÅéñÞíç ôïõ Íéêßá
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 155
2. Ôá áßôéá ðïõ ïäÞãçóáí óôïí Ðåëïðïííçóéáêü ðüëåìï ìðïñïýí áíáëïãéêÜ
êáé óôç óçìåñéíÞ åðï÷Þ íá ðñïêáëÝóïõí ðïëÝìïõò áíÜìåóá óôá êñÜôç;
ÄéêáéïëïãÞóôå ôçí ïðïéáäÞðïôå áðÜíôçóÞ óáò ìå ëïãéêÜ åðé÷åéñÞìáôá Þ
êáé ðáñáäåßãìáôá.
Ôá âáóéêÜ áßôéá ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ (ç áíôéðáëüôçôá ÓðÜñôçò - ÁèÞíáò,
äýï õðåñäõíÜìåùí ôçò åðï÷Þò êáé ç åðåêôáôéêÞ ðïëéôéêÞ ôùí Áèçíáßùí) äåí Ý÷ïõí
óôáìáôÞóåé íá õößóôáíôáé (áíáëïãéêÜ âÝâáéá ðÜíôá) êáé óÞìåñá. Êáé ìÜëéóôá óå
ðáãêüóìéá êëßìáêá. ÅðïìÝíùò êáé óÞìåñá, áí äåí åðéêñáôÞóåé ç óýíåóç êáé ç ëïãéêÞ,
åßíáé ðéèáíü ôï îÝóðáóìá åíüò ðïëÝìïõ áíÜìåóá óå äýï êñÜôç Þ óå äýï
óõíáóðéóìïýò. ¼óï õðÜñ÷åé Üíèñùðïò, èá õðÜñ÷åé ç áðëçóôßá, åðåêôáôéêüôçôá, ç
ëáôñåßá ãéá åîïõóßá êáé åðéâïëÞ ôçò èÝëçóçò ôïõ éó÷õñïý ðÜíù óôïí áäýíáôï. Ï
Ðåëïðïííçóéáêüò ðüëåìïò äåí áðïôåëåß åîáßñåóç.
×áñáêôçñéóôéêü ðáñÜäåéãìá áðïôåëåß ï øõ÷ñüò ðüëåìïò, áíÜìåóá óôéò ÇÐÁ êáé
ôéò óõììá÷éêÝò ÷þñåò êáé óôçí ðñþçí ÓïâéåôéêÞ ¸íùóç êáé ôïõò óõììÜ÷ïõò ôçò.
¹ôáí ìéá óýãêñïõóç äýï åíôåëþò äéáöïñåôéêþí ïéêïíïìéêþí, ðïëéôéêþí, êïéíùíéêþí
ìïíôÝëùí áíÜðôõîçò êáé íïïôñïðéþí.
3. Ï Çñüäïôïò Ýãñáøå ãéá ôïõò Ðåñóéêïýò ðïëÝìïõò êáé ï Èïõêõäßäçò ãéá
ôïí Ðåëïðïííçóéáêü ðüëåìï. Ðïéïò, êáôÜ ôç ãíþìç óáò, åß÷å äõóêïëüôåñï
Ýñãï êáé ãéáôß; (Âë. êáé ðáñÜèåìá: «Ï Èïõêõäßäçò óêéáãñáöåß ôïí üëåèñï
ôïõ ðïëÝìïõ»).
Äõóêïëüôåñï Ýñãï åß÷å ï Èïõêõäßäçò. Ï Çñüäïôïò áó÷ïëÞèçêå ìå Ýíáí ðüëåìï ï
ïðïßïò êñßèçêå ó÷åôéêÜ óýíôïìá, ìåôÜ áðü ëßãåò áðïöáóéóôéêÝò ìÜ÷åò. Åêôüò áðü ôçí
ÁèÞíá, ïé ÐÝñóåò äåí ðñïêÜëåóáí ðïëëÝò êáôáóôñïöÝò óôçí õðüëïéðç ÅëëÜäá.
ÅðéðëÝïí, åðñüêåéôï ãéá Ýíáí åèíéêü ðüëåìï: ãéá ðñþôç öïñÜ ïé ¸ëëçíåò åíþèçêáí
ãéá íá áìõíèïýí áðÝíáíôé óôï «âÜñâáñï Áíáôïëßôç», ï ïðïßïò åðéäßùêå íá êáôáëýóåé
ìå ôç âßá ôçí åëåõèåñßá ôùí ÅëëÞíùí. Ç øõ÷éêÞ áíÜôáóç Þôáí ìåãÜëç.
Ï Èïõêõäßäçò, áíôßèåôá, Þôáí õðï÷ñåùìÝíïò íá áó÷ïëçèåß ìå ìéá ïëÝèñéá ãéá
ôïõò ¸ëëçíåò åìöýëéá óýññáîç, ç ïðïßá Þôáí áããåëéïöüñïò ðïëëþí ìåëëïíôéêþí
êáêþí ãéá ôïõò ¸ëëçíåò: ðïëëÝò ðüëåéò êáôáóôñÜöçêáí, ðïëëÝò ðåñéï÷Ýò
åñçìþèçêáí, ôï ìßóïò áëëçëïåîüíôùóçò Ýöåñå óçìáíôéêÞ åîá÷ñåßùóç ôùí çèþí. Ïé
¸ëëçíåò ðïëåìïýóáí ìå ¸ëëçíåò, ÷ýèçêå ðïëý äçëçôÞñéï óôéò ó÷Ýóåéò ìåôáîý ôùí
åëëçíéêþí ðüëåùí. Óå áíôßèåóç ìå ôïõò Ðåñóéêïýò ðïëÝìïõò, ï Ðåëïðïííçóéáêüò
ðüëåìïò Þôáí ç áñ÷Þ ôïõ ôÝëïõò ãéá ôçí ðüëç - êñÜôïò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
156
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 156
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
157
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ôá áßôéá ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ;
Ç çãåìïíéêÞ ðïëéôéêÞ ôçò ÁèÞíáò êáé ôïõ ÐåñéêëÞ óôñÝöåôáé ðñïò ôç Äýóç. ¸ôóé
Ýñ÷åôáé óå óýãêñïõóç ìå ôç óöáßñá åðéññïÞò ôùí Êïñéíèßùí. Óçìáíôéêüò ðáñÜãïíôáò
áíôéðáñÜèåóçò áíáäåéêíýåôáé ìáêñïðñüèåóìá ç äéáöïñÜ áíÜìåóá óôï ðïëßôåõìá ôçò
ÁèÞíáò (äçìïêñáôéêü - áíïé÷ôü) êáé ôçò ÓðÜñôçò (ïëéãáñ÷éêü - êëåéóôïöïâéêü), ç
ïðïßá ïäçãåß óå áíÜðôõîç åíôåëþò äéáöïñåôéêÞò íïïôñïðßáò êáé áíôéìåôþðéóçò ôùí
êáôáóôÜóåùí.
2. Ðïéá ãåãïíüôá ïäÞãçóáí óôçí åìöýëéá óýññáîç;
Ðñþôç áöïñìÞ ôïõ ðïëý÷ñïíïõ ðïëÝìïõ áðïôåëåß ç áíÜìåéîç ôùí Áèçíáßùí óôç
äéáìÜ÷ç Êåñêõñáßùí êáé Êïñéíèßùí ãéá ôçí Åðßäáìíï. Ïé Êïñßíèéïé, æçôþíôáò
åêäßêçóç áðü ôçí ÁèÞíá, åíåñãïýí þóôå íá áðïóôáôÞóåé ç Ðïôéäáßá áðü ôç Óõììá÷ßá
ôçò ÄÞëïõ (432 ð.×.). Ï ÐåñéêëÞò áíôéäñÜ ìå ôï ÊáôÜ ÌåãáñÝùí øÞöéóìá: áðáãüñåõå
óôá ìåãáñéêÜ êáñÜâéá (ç ðüëç áíÞêå óôç óðáñôéáôéêÞ ðáñÜôáîç) íá áãêõñïâïëïýí
óå ëéìÜíéá ôçò Óõììá÷ßáò. Óå óõíÝäñéï óôç ÓðÜñôç åðéêñáôïýí ïé öéëïðüëåìåò
áðüøåéò. Áõôü Þôáí ôï ðñïïßìéï ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ.
3. Íá áíáöåñèåßôå óôá ãåãïíüôá ôçò ðåñéüäïõ 425 - 421 ð.×.
Ôï 425 ð.×. ïé Áèçíáßïé êáôáëáìâÜíïõí ôï íçóß Óöáêôçñßá, óôçí Ðýëï, êáé
óõëëáìâÜíïõí ðïëëïýò ÓðáñôéÜôåò. Ç ðñüôáóç åéñÞíç ôçò ÓðÜñôçò áðïññßðôåôáé.
Ï ðüëåìïò ìåôáöÝñåôáé óôçí ×áëêéäéêÞ. Ï ÓðáñôéÜôçò Âñáóßäáò êáôáëáìâÜíåé ôçí
Áìößðïëç. Áñ÷çãüò ôïõ áèçíáúêïý åêóôñáôåõôéêïý óþìáôïò ðïõ óôÜëèçêå åíáíôßïí
ôùí Óðáñôéáôþí Þôáí ï äçìáãùãüò ÊëÝùíáò. Óôç ìÜ÷ç ðïõ Ýãéíå ôï 422 ð.×.
óêïôþíïíôáé êáé ïé äýï.
ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ ÊëÝùíá åðéêñáôåß ôï áñéóôïêñáôéêü êüììá óôçí ÁèÞíá. Ï çãÝôçò
ôïõ Íéêßáò õðïãñÜöåé åéñÞíç ãéá 50 ÷ñüíéá ìå ôïõò ÓðáñôéÜôåò (Íéêåßïò ÅéñÞíç, 421
ð.×.).
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 157
2. Ç ÅÊÓÔÑÁÔÅÉÁ ÓÔÇ ÓÉÊÅËÉÁ (415 - 413 ð.×.) -
Ï ÄÅÊÅËÅÉÊÏÓ ÐÏËÅÌÏÓ (413 - 404 ð.×.).
Ðåñßëçøç
Êõñßáñ÷ïò ìåôÜ ôçí åéñÞíç ôïõ Íéêßá áíáäåéêíýåôáé ï ÁëêéâéÜäçò, ðñüóùðï ðïëý
éêáíü, áëëÜ êáé éäéáßôåñá öéëüäïîï. ÕðÞñîå ï åìðíåõóôÞò ôçò ÓéêåëéêÞò åêóôñáôåßáò,
÷ñçóéìïðïéþíôáò ùò ðñüöáóç ôç äéáìÜ÷ç ôùí Åãåóôáßùí êáé ôùí êáôïßêùí ôïõ
Óåëéíïýíôá. Áñ÷çãïß ôçò åêóôñáôåßáò ïñßóôçêáí ï ÁëêéâéÜäçò, ï Íéêßáò êáé ï ËÜìá÷ïò.
Åíþ ï óôüëïò üäåõå ðñïò ôç Óéêåëßá, îÝóðáóå óêÜíäáëï óôçí ÁèÞíá. Ï ÁëêéâéÜäçò
êáôçãïñÞèçêå üôé óå êáôÜóôáóç ìÝèçò ìáæß ìå ôïõò ößëïõò ôïõ êáôÝóôñåøå ôéò åñìáúêÝò
óôÞëåò. Ï ÁëêéâéÜäçò êáôáöåýãåé óôïõò ÓðáñôéÜôåò. Ôïõò óõìâïõëåýåé íá âïçèÞóïõí
ôïõò Óåëéíïýíôéïõò êáé ôïõò Óõñáêïýóéïõò êáé íá ï÷õñþóïõí ôç ÄåêÝëåéá.
Ç ÓéêåëéêÞ åêóôñáôåßá êáôáëÞãåé óå êáôáóôñïöÞ. Ï ËÜìá÷ïò óêïôþíåôáé óôç
ìÜ÷ç, ôï áèçíáúêü óþìá áé÷ìáëùôßæåôáé ìå óðáñôéáôéêÞ âïÞèåéá (Ãýëéððïò).
Ç ï÷ýñùóç ôçò ÄåêÝëåéáò áðü ôïõò ÓðáñôéÜôåò ïäçãåß óå áðïìüíùóç ôçò ÁèÞíáò.
Ï ÁëêéâéÜäçò êáôáöåýãåé óôïõò ÐÝñóåò, ïé ïðïßïé åðåìâáßíïõí ðñïóöÝñïíôáò
÷ñÞìáôá óôïõò ÓðáñôéÜôåò, ãéá íá äçìéïõñãÞóïõí óôüëï. Áñ÷çãüò ôïõ óðáñôéáôéêïý
óôüëïõ ãßíåôáé ï Ëýóáíäñïò. Ï ÁëêéâéÜäçò åðéóôñÝöåé óôçí ÁèÞíá, áëëÜ öåýãåé
ïñéóôéêÜ áðü ôçí ðüëç ýóôåñá áðü ôçí Þôôá ôïõ óôüëïõ óôï Íüôéï, óôç ÓÜìï (407 ð.×.).
Óðïõäáßá íßêç ðåôõ÷áßíåé ï Êüíùíáò óôéò Áñãéíïýóåò (406 ð.×.), åíþ ôïí åðüìåíï
÷ñüíï ï Ëýóáíäñïò êåñäßæåé ðåñßëáìðñç íßêç (Áéãüò Ðïôáìïß).
Ôï ãåãïíüò áõôü êÜíåé ôçí êáôÜóôáóç áðåëðéóôéêÞ ãéá ôçí ÁèÞíá. Ï ÐåéñáéÜò
áðïêëåßåôáé áðü ôïõò ÓðáñôéÜôåò. Ïé Áèçíáßïé ðáñáäßíïíôáé (404 ð.×.).
Óôï óõíÝäñéï ôùí óõììÜ÷ùí ïé ÓðáñôéÜôåò áñíïýíôáé íá äå÷ôïýí ôçí Üðïøç ôùí
Êïñéíèßùí êáé Üëëùí íá êáôáóôñáöåß ç ÁèÞíá. Áðïöáóßæïõí:
á) Íá ðáñáäïèïýí üëá ôá ðëïßá ôùí Áèçíáßùí åêôüò áðü äþäåêá.
â) Íá êáôåäáöéóôïýí ôá ÌáêñÜ Ôåß÷ç êáé ôá ôåß÷ç ôïõ ÐåéñáéÜ.
ã) Íá åðáíáðáôñéóôïýí ïé ðïëéôéêïß åîüñéóôïé.
ä) Íá äåèïýí ïé Áèçíáßïé óôï Üñìá ôùí Óðáñôéáôþí.
Ïé êáôáóôñïöÝò ôïõ ðïëÝìïõ åßíáé ìåãÜëåò. Ç ýðáéèñïò êáé ðïëëÝò ðüëåéò Ý÷ïõí
êáôáóôñáöåß, ïé íåêñïß åßíáé ðïëëïß. Ôá Þèç Ý÷ïõí åîá÷ñåéùèåß, ç èñçóêåßá Þñèå óå
äåýôåñç ìïßñá, ï êïéíùíéêüò éóôüò âñÝèçêå óå êñßóç. Ïé ÐÝñóåò áíáìåß÷èçêáí ìå
ðëÜãéï ôñüðï óôéò åëëçíéêÝò õðïèÝóåéò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
158
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 158
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
159
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
ÏñãÜíùóç ôçò ÓéêåëéêÞò åêóôñáôåßáò
• ÁöïñìÞ ç äéáìÜ÷ç Åãåóôáßùí - Óåëéíïõíôßùí
• Áñ÷çãïß ôçò åêóôñáôåßáò ï ÁëêéâéÜäçò, ï Íéêßáò êáé ï ËÜìá÷ïò
ÁíÜêëçóç ôïõ ÁëêéâéÜäç
• ÊáôáóôñïöÞ ôùí åñìáúêþí óôçëþí
• Ï ÁëêéâéÜäçò óôç ÓðÜñôç
Ç óéêåëéêÞ êáôáóôñïöÞ
• ÊáôáöèÜíïõí óðáñôéáôéêÝò åíéó÷ýóåéò
• ÊáôáóôñïöÞ ôùí Áèçíáßùí
Ôï ôÝëïò ôïõ ðïëÝìïõ
• Ï÷ýñùóç ÄåêÝëåéáò áðü ôïõò ÓðáñôéÜôåò
• Ïé ÐÝñóåò ðñïóöÝñïõí ÷ñÞìáôá óôïõò ÓðáñôéÜôåò ãéá íáõðÞãçóç óôüëïõ
• ¹ôôá áèçíáúêïý óôüëïõò óôç ÓÜìï
• Íßêç Áèçíáßùí óå Áñãéíïýóåò êáé Þôôá óôïõò Áéãüò ðïôáìïýò
• Ç ÁèÞíá óõíèçêïëïãåß
Ôï óõíÝäñéï ôùí óõììÜ÷ùí ôçò ÓðÜñôçò
• Ïé Áèçíáßïé êñáôïýí ìüíï 12 ðëïßá
• ÊáôåäÜöéóç Ìáêñþí Ôåé÷þí êáé ôåé÷þí ôïõ ÐåéñáéÜ
• ÅðÜíïäïò ðïëéôéêþí åîïñßóôùí
• Ïé Áèçíáßïé óýììá÷ïé ôùí Óðáñôéáôþí
ÁðïôåëÝóìáôá ôïõ ðïëÝìïõ
• ÊáôáóôñïöÞ óå ýðáéèñï êáé ðüëåéò
• Ðïëëïß ïé íåêñïß
• ÇèéêÝò æçìéÝò
• ÁíÜìåéîç Ðåñóþí óôçí ÅëëÜäá
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
Íüôéï
ÁêñùôÞñé ôçò ÓÜìïõ. Åêåß åß÷å áãêõñïâïëÞóåé ï áèçíáúêüò óôüëïò ìå áñ÷çãü ôïõ
ÁëêéâéÜäç, þóôå íá áðïêëåßóåé ôï Ëýóáíäñï, ðïõ âñéóêüôáí óôï ëéìÜíé ôçò ÅöÝóïõ.
Ï Ëýóáíäñïò ãéá áñêåôü êáéñü äåí áðÝöåõãå ôç íáõìá÷ßá, ãé’ áõôü ï ÁëêéâéÜäçò
÷þñéóå ôï óôüëï ôïõ. Ï ßäéïò ìå ìÝñïò ôïõ óôüëïõ ðñï÷þñçóå âüñåéá. Óôï Íüôéï
Ýìåéíå ï êõâåñíÞôçò ôçò íáõáñ÷ßäáò Áíôßï÷ïò ìå ôïí õðüëïéðï óôüëï, ìå ôçí ñçôÞ
åíôïëÞ íá ìçí åìðëáêåß óå ìÜ÷ç. Ï Áíôßï÷ïò, üìùò, äåí ìðïñïýóå íá óõãêñáôÞóåé
ôá êïõñáóìÝíá áðü ôçí ðïëýìçíç áíáìïíÞ ðëçñþìáôá. ÏñéóìÝíá êáñÜâéá
åðéôÝèçêáí ÷ùñßò åíôïëÞ åíáíôßïí ôïõ Ëýóáíäñïõ, ï ïðïßïò áíôåðéôÝèçêå ãñÞãïñá
êáé äéÝëõóå ôïí áèçíáúêü óôüëï (407 ð.×.).
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 159
Áñãéíïýóåò
ÓõóôÜäá íçóéþí ðïõ âñßóêïíôáé íüôéá ôçò ËÝóâïõ. Åêåß äéåîÞ÷èç ôï 406 ð.×. ç
íáõìá÷ßá áíÜìåóá óå áèçíáúêÜ êáé óáìéáêÜ ðëïßá áðü ôç ìéá êáé óôï óðáñôéáôéêü
óôüëï, ôïõ ïðïßïõ åðéêåöáëÞò Þôáí ï Êáëëéêñáôßäáò. Ï ÓðáñôéÜôçò íáýáñ÷ïò
åß÷å åðéôý÷åé íá êëåßóåé ôïí Êüíùíá êáé ôïõò Áèçíáßïõò óôï ëéìÜíé ôçò ÌõôéëÞíçò.
Ç âïÞèåéá ðïõ óôÜëèçêå áðü ôçí ÁèÞíá Þôáí Üìåóç êáé äñáìáôéêÞ. Ïé ÓðáñôéÜôåò
õðÝóôçóáí äåéíÞ Þôôá. Ç íßêç ôùí áèçíáúêþí üðëùí áìáõñþèçêå üìùò áðü Üëëá
ãåãïíüôá. ÌåôÜ ôç íáõìá÷ßá îÝóðáóå èáëáóóïôáñá÷Þ, ç ïðïßá åìðüäéóå ôçí
ðåñéóõëëïãÞ ôùí íåêñþí êáé ôùí íáõáãþí. ¸îé áðü ôïõò äéïéêçôÝò ôïõ óôüëïõ
ðáñáðÝìöèçêáí óå äßêç êáé åêôåëÝóôçêáí.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
ÁëêéâéÜäçò
ÐïëõôÜñá÷ç ðñïóùðéêüôçôá ôçò áñ÷áßáò ÁèÞíáò (452 - 404 ð.×.). ¹ôáí ãéïò ôïõ
Êëåéíßá êáé ôçò ÄåéíïìÜ÷çò êáé áíéøéüò ôïõ ÐåñéêëÞ. ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ ðáôÝñá
ôïõ (447 ð.×.) ï ÐåñéêëÞò áíÝëáâå ôçí êçäåìïíßá ôïõ. ¹ôáí éäéáßôåñá Ýîõðíïò
áëëÜ êáé öéëüäïîïò. ÐÞñå ìÝñïò óå ìÜ÷ç ãéá ðñþôç öïñÜ óôçí Ðïôßäáéá (432
ð.×.), üðïõ êáé ôñáõìáôßóôçêå. ÕðÞñîå ôï áãáðçìÝíï ðáéäß ôùí Áèçíáßùí. ¹ôáí
ðáóßãíùóôïò ãéá ôç óêáíäáëþäç óõìðåñéöïñÜ ôïõ ðñïò ôïõò óõìðïëßôåò ôïõ.
Ôçí Üìåôñç öéëïäïîßá ôïõ ìüíï ï ÓùêñÜôçò êáôÜöåñå íá ìåôñéÜóåé, êáé ìüíï
ðñïóùñéíÜ. ¸ðåéóå ôïõò Áèçíáßïõò íá áíáëÜâïõí ôç ÓéêåëéêÞ åêóôñáôåßá. Ìå
áöïñìÞ ôï óêÜíäáëï ôçò êïðÞò ôùí åñìáúêþí óôçëþí êáôÝöõãå óôç ÓðÜñôç.
¸ðåéóå ôïõò ÓðáñôéÜôåò íá óôåßëïõí ôï Ãýëéððï óôç Óéêåëßá êáé íá áðïêëåßóïõí
ôç ÄåêÝëåéá. Áñãüôåñá Ýöõãå êáé áðü ôç ÓðÜñôç êáé êáôÝöõãå óôï óáôñÜðç
ÔéóóáöÝñíç, ôïí ïðïßï óõìâïýëåõóå íá êñáôÜåé éóïññïðßåò áíÜìåóá óôçí ÁèÞíá
êáé óôç ÓðÜñôç. Ôï 411 ð.×. Ýãéíå ðñïóðÜèåéá ãéá åðéêñÜôçóç ôùí ïëéãáñ÷éêþí
óôçí ÁèÞíá. Ï óôüëïò, ðïõ âñéóêüôáí óôç ÓÜìï, åîåãÝñèçêå êáé ìå áñ÷çãü ôïí
ÁëêéâéÜäç áîßùóå ôçí åðéóôñïöÞ ôçò äçìïêñáôßáò. ÌåôÜ ôçí ðôþóç ôùí
ïëéãáñ÷éêþí óôÜëèçêå åðéêåöáëÞò ôïõ óôüëïõ åíáíôßïí ôùí Ëáêåäáéìïíßùí.
ÐÞñå äýï óçìáíôéêÝò íßêåò, óôçí Êýæéêï êáé óôçí ¢âõäï. Ôï 408 ð.×. ãýñéóå ðÜëé
óôçí ÁèÞíá· ôïí åðüìåíï ÷ñüíï ïé Áèçíáßïé çôôÞèçêáí óôï Íüôéï ôçò ÓÜìïõ. Ï
ÁëêéâéÜäçò, áðü öüâï ìÞðùò êáôçãïñçèåß áõôüò, êáôÝöõãå óôç ÈñÜêç. Áñãüôåñá
êáôÝöõãå óôï ÖáñíÜâáæï, óôç Öñõãßá, ï ïðïßïò ôïí äïëïöüíçóå.
ËÜìá÷ïò
Áèçíáßïò óôñáôçãüò. ÁðåëåõèÝñùóå ôç Óéíþðç áðü ôïí Ôýñáíï Ôéìáóßëáï (453
ð.×.). Óõìöþíçóå íá õðïãñÜøåé ôçí ÅéñÞíç ôïõ Íéêßá (421 ð.×.). ¸ëáâå ìÝñïò
óôç ÓéêåëéêÞ åêóôñáôåßá, üðïõ óêïôþèçêå áðü ôï Óõñáêïýóéï óôñáôçãü
ÊáëëéêñÜôç.
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
160
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 160
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
161
Ëýóáíäñïò
ÓðáñôéÜôçò ðïëéôéêüò êáé óôñáôéùôéêüò. Áíáäåß÷ôçêå ãñÞãïñá, êáèþò Þôáí éäéáßôåñá
éêáíüò. Ôï 408 ð.×. áíÝëáâå ôçí áñ÷çãßá ôïõ óðáñôéáôéêïý óôüëïõ, ôïí ïðïßï
áíáäéïñãÜíùóå ìå ðåñóéêÜ ÷ñÞìáôá. Áí êáé íßêçóå óôï Íüôéï ôçò ÓÜìïõ ôïí
áèçíáúêü óôüëï, ðáñá÷þñçóå ôç íáõáñ÷ßá óôïí Êáëëéêñáôßäá. ÅðáíÞëèå ìåôÜ
ôçí Þôôá ôùí Óðáñôéáôþí óôéò Áñãéíïýóåò (406 ð.×.). ¹ôáí ï êýñéïò áßôéïò ôçò
áèçíáúêÞò Þôôáò óôïõò Áéãüò ðïôáìïýò (405 ð.×.). Áñãüôåñá êáôÝðëåõóå óôïí
ÐåéñáéÜ (404 ð.×.), áðïêëåßïíôáò ôçí ÁèÞíá. Ìå äéêÞ ôïõ õðïóôÞñéîç ðÞñáí ôçí
åîïõóßá ïé ÔñéÜêïíôá Ôýñáííïé. ÁðÝêôçóå ìåãÜëç åîïõóßá êáé äýíáìç. ÊáôÝëõå
ôá ðïëéôåýìáôá ôùí ðüëåùí ðïõ âñéóêüôáí óôçí êáôï÷Þ ôïõ åãêáèéäñýïíôáò
ïëéãáñ÷ßåò, áðïôåëïýìåíåò áðü äÝêá ïëéãáñ÷éêïýò êáé âïçèïýìåíåò áðü
ÓðáñôéÜôåò óôñáôéùôéêïýò (äåêáñ÷ßåò). ÐñïóðÜèçóå íá ðÜñåé áõôüò ôçí åîïõóßá
óôç ÓðÜñôç êáé íá ãßíåé âáóéëéÜò, ÷ùñßò íá ôï êáôáöÝñåé. ÔåëéêÜ óêïôþèçêå óôç
ìÜ÷ç ôçò ÁëéÜñôïõ, óôç Âïéùôßá, óôïí ðüëåìï åíáíôßïí ôùí Âïéùôþí.
Êüíùíáò
Óôñáôçãüò ôçò áñ÷áßáò ÁèÞíáò (444 - 389 ð.×.). ÃñÞãïñá äéáêñßèçêå ùò íáýáñ÷ïò
áëëÜ êáé ùò óôñáôçãüò, åéäéêÜ óôïí Ðåëïðïííçóéáêü ðüëåìï. Ôï 406 ð.×.
áðïêëåßóôçêå óôï ëéìÜíé ôçò ÌõôéëÞíçò. Êáôüñèùóå íá äéáóþóåé ïêôþ êáñÜâéá
óôïõò Áéãüò Ðïôáìïýò êáé êáôÝöõãå óôçí Êýðñï. Åêåß êáôÜöåñå íá ôåèåß
åðéêåöáëÞò ôïõ ðåñóéêïý íáõôéêïý óôï Áéãáßï. ÈñéÜìâåõóå åíáíôßïí ôùí
Óðáñôéáôþí óôçí Êíßäï (394 ð.×.). Ôï 393 ð.×. êáôüñèùóå íá áðïóðÜóåé ÷ñÞìáôá
áðü ôïõò ÐÝñóåò, ìå ôá ïðïßá ïéêïäïìÞèçêáí ôá ÌáêñÜ Ôåß÷ç. ¾óôåñá áðü
êáôçãïñßåò ôùí Óðáñôéáôþí ãéá ðëÜãéåò ðñïóðÜèåéåò åíßó÷õóçò ôçò áèçíáúêÞò
äýíáìçò óõíåëÞöèç óôéò ÓÜñäåéò, üðïõ åß÷å ðÜåé ùò áñ÷çãüò ìéáò
áíôéðñïóùðåßáò. ÐÝèáíå óôç öõëáêÞ êáôÜ ìßá Üðïøç.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
415 - 413 ð.×. ÓéêåëéêÞ åêóôñáôåßá
413 - 404 ð.×. Äåêåëåéêüò ðüëåìïò
407 ð.×. ¹ôôá Áèçíáßùí óôï Íüôéï
406 ð.×. Íßêç Áèçíáßùí óôéò Áñãéíïýóåò
405 ð.×. ¹ôôá Áèçíáßùí óôïõò Áéãüò Ðïôáìïýò
404 ð.×. ÐáñÜäïóç Áèçíáßùí óôïõò ÓðáñôéÜôåò
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 161
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. ÅêäÞëùóç ôçò áíôßèåôçò öùíÞò, ôçò öéëåéñçíéêÞò, áðïôåëåß ôï ðáñáêÜôù
ðïßçìá ôçò åðï÷Þò.
ÅéñÞíç âáèýðëïõôç ôç ÷áñéôùìÝíç óïõ üøç
ðéï üìïñöç áðü ôïõò åõôõ÷åßò èåïýò, êáé üìïñöá ÷ïñåõôéêÜ ôñáãïýäéá
ðüóï ó’ åðéèõìþ. Ðüóï áñãåßò! êáé ëáìðñïóôåöÜíùôåò ãéïñôÝò....
ÖïâÜìáé ìç ìå êáôáâÜëïõí (Åõñéðßäçò, áðüóðáóìá 462)
ôá ãçñáôåéÜ, ðñéí áíôéêñßóù
Áöïý åîçãÞóåôå ôïõò ëüãïõò äçìéïõñãßáò ôïõ ðïéÞìáôïò, íá áíáæçôÞóåôå
áíáëïãßåò ìå áíôßóôïé÷á ãåãïíüôá ôçò åðï÷Þò ìáò.
á) Ï Ðåëïðïííçóéáêüò ðüëåìïò ðñïêÜëåóå öïâåñÝò êáôáóôñïöÝò. Ðüëåéò
êáôáóôñÜöçêáí, ç ýðáéèñïò ëåçëáôÞèçêå. ×éëéÜäåò Þôáí ïé íåêñïß. Ç çèéêÞ ôùí
áíèñþðùí âñéóêüôáí óå êáôÜóôáóç ðôþóçò. ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôïõ ðïëÝìïõ, Ýãéíáí
ðïëëÜ åãêëÞìáôá, åíþ âãÞêáí óôçí åðéöÜíåéá ôá êáôþôåñá Ýíóôéêôá ôïõ áíèñþðïõ.
ÌåãÜëç äéáöïñÜ ó÷åôéêÜ ìå ôï êëßìá åõöïñßáò êáé áíÜôáóçò ðïõ åðéêñáôïýóå
ìåôÜ ôïõò Ìçäéêïýò ðïëÝìïõò. ¼ëç áõôÞ ç ÷ñüíéá êáôÜóôáóç ðïëåìéêïý êëßìáôïò
êáé êáôáóôñïöþí êïýñáóå ôïí ðïéçôÞ, êáé ðïëëïýò Üëëïõò, ìå áðïôÝëåóìá íá
õìíåß ôçí åéñÞíç êáé íá åðéèõìåß äéáêáþò óôçí ÝëåõóÞ ôçò, þóôå íá áðáëëáãïýí
ïé Üíèñùðïé áðü ôá äåéíÜ ôïõ ðïëÝìïõ.
â) Ç åìöÜíéóç áíÜëïãùí Ýñãùí ðáñáôçñåßôáé êáôÜ ôï Ìåóïðüëåìï (1918 - 1939). Ï
Ðñþôïò Ðáãêüóìéïò ðüëåìïò åß÷å ó÷åäüí 10.000.000 íåêñïýò. Ðåñéóóüôåñï Ýìåéíå
óôçí éóôïñßá ùò ï ðüëåìïò ìå ôéò ìÜôáéåò èõóßåò. Ï áíèüò ôçò Ãåñìáíßáò, ôçò Áõóôñßáò,
ôçò Âñåôáíßáò, ôçò Ãáëëßáò êáé ôçò Ñùóßáò èõóéÜóôçêå óôïõò ëáóðüôïðïõò ôïõ äõôéêïý
êáé ôïõ áíáôïëéêïý ìåôþðïõ. ÌåôÜ ôï ôÝëïò ôïõ ðïëÝìïõ ç ëïãïôå÷íßá ôçò åðï÷Þò,
áçäéáóìÝíç áðü ôéò óõìöïñÝò ôïõ ðïëÝìïõ, áðÝêôçóå Ýíôïíá áíôéðïëåìéêü
÷áñáêôÞñá. Ïé ðáëéÝò áîßåò ôçò ãåííáéüôçôáò êáé ôïõ çñùéóìïý óôç ìÜ÷ç
áìöéóâçôÞèçêáí áðü ôá èåìÝëéá.
2. Óôç äéÜñêåéá ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ ïé Áèçíáßïé åß÷áí óôåßëåé êáé
Üëëç öïñÜ óôüëï óôç Óéêåëßá, ãéá íá åðéâÜëëïõí ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõò. Óå
ëüãï ðïõ åêöþíçóå ï ÅñìïêñÜôçò ï Óõñáêïýóéïò ðñïò ôïõò
áíôéðñïóþðïõò ôùí ðüëåùí äéáôýðùóå ãéá ðñþôç öïñÜ ôï äüãìá: «Ç
Óéêåëßá ãéá ôïõò Óéêåëéþôåò». Ðïéï ôï íüçìá ôïõ äüãìáôïò; Ìðïñåß
ãåíéêüôåñá êáé óôçí åðï÷Þ ìáò íá äéáôõðþóïõí ôá êñÜôç ôÝôïéï ìÞíõìá;
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
162
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 162
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
163
á) Ôï íüçìá ôïõ äüãìáôïò åßíáé ç Üðïøç üôé êÜèå ëáüò ðñÝðåé íá äéá÷åéñßæåôáé ï
ßäéïò ôéò ôý÷åò ôïõ, ôïí ðëïýôï êáé ôçí åõôõ÷ßá ôïõ. Êáíåßò äåí Ý÷åé äéêáßùìá íá
åðåìâáßíåé áðñïêÜëõðôá óôéò æùÝò åíüò Üëëïõò Ýèíïõò êáé íá áðåéëåß Üìåóá Þ
Ýììåóá ôá âáóéêÜ äéêáéþìáôá ôçò åëåõèåñßáò êáé ôçò ëáúêÞò êõñéáñ÷ßáò. Ç
åêóôñáôåßá óôç Óéêåëßá åß÷å áðñïêÜëõðôá êáôáêôçôéêïýò óêïðïýò. Ïé Áèçíáßïé
÷ñçóéìïðïßçóáí äéÜöïñåò áöïñìÝò ãéá íá åðéâÜëïõí ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõò óôç
Óéêåëßá. Ïé ðñïóðÜèåéåò, óõãêáëõììÝíåò êÜôù áðü áóÞìáíôåò áöïñìÝò, Ýðåóáí
óôï êåíü, ãéáôß ðñïêÜëåóáí ôçí áíôßäñáóç ôùí êáôïßêùí ôïõ íçóéïý.
â) Äõóôõ÷þò, óÞìåñá äåí Ý÷ïõí ëåßøåé óôï ðáñáìéêñü ïé åðåìâÜóåéò ìåãÜëùí êáé
éó÷õñþí êñáôþí óôá åóùôåñéêÜ ìéêñüôåñùí. ¢ëëåò öïñÝò áõôü ãßíåôáé Üìåóá (ìå
óôñáôéùôéêÞ åðÝìâáóç), Üëëåò öïñÝò Ýììåóá (õðïóôÞñéîç öéëéêþí ðñïò ôïõò éó÷õñïýò
êõâåñíÞóåùí, ïéêïíïìéêïß áðïêëåéóìïß êôë.). ÓÞìåñá åßíáé ðåñéóóüôåñï áðü êÜèå
Üëëç öïñÜ åðßêáéñï ôï ìÞíõìá ôçò áõôïäéÜèåóçò ôùí ëáþí.
3. Ï ÷þñïò Ýðáéîå áñíçôéêü ñüëï óôçí åîÝëéîç ôçò áèçíáúêÞò åêóôñáôåßáò
óôç Óéêåëßá. Ìå ðïéá óôïé÷åßá èá õðïóôçñßæáôå ôçí ïñèüôçôá ôçò ðáñáðÜíù
öñÜóçò; (ÁîéïðïéÞóôå ôá äåäïìÝíá ôïõ ó÷åôéêïý ÷Üñôç).
á) Ðáñáôçñþíôáò ôï ÷Üñôç, âëÝðïõìå ðüóï ìáêñéÜ âñßóêåôáé ç ÁèÞíá, ç âÜóç, áðü
ôç Óéêåëßá, ôï ðåäßï ôùí óôñáôéùôéêþí åðé÷åéñÞóåùí. Áõôü óçìáßíåé üôé ïé ãñáììÝò
åöïäéáóìïý ìÜêñáéíáí åðéêßíäõíá. Ôá åöüäéá Ýðñåðå íá ìåôáöÝñïíôáé áðü ôç
èÜëáóóá ìå ôá ðëïßá ôçò åðï÷Þò, ôá ïðïßá Þôáí ðïëý ðéï áñãÜ áðü ôá óçìåñéíÜ.
Ãéá ôçí åðï÷Þ åêåßíç ç áðüóôáóç Þôáí ðñáãìáôéêÞ ìåãÜëç. Ôçí êáôÜóôáóç
äõó÷Ýñáéíå êáé ôï ãåãïíüò üôé ôá ðëïßá ôçò åðï÷Þò åðçñåÜæïíôáí áðü áóôÜèìçôïõò
ðáñÜãïíôåò: åíÜíôéïé, Üíåìïé, èáëáóóïôáñá÷Ýò êôë.
â) Åßíáé áëÞèåéá üôé ðïëëïß Áèçíáßïé äå ãíþñéæáí ôï ìÝãåèïò ôçò Óéêåëßáò ïýôå ðüóï
ìáêñéÜ âñéóêüôáí. Äå äéÝèåôáí óáöÞ ãíþóç ôïõ ôüðïõ ðïõ èá ðïëåìïýóáí. Áõôü
óÞìáéíå óôçí ðñÜîç üôé âñßóêïíôáí óôï Ýëåïò êáôáóôÜóåùí êáé óõó÷åôéóìþí ðïõ äåí
ìðïñïýóáí íá åëÝãîïõí. ¢ìåóç âïÞèåéá áðü ôçí ÁèÞíá Þôáí áäýíáôç. ¹ôáí óôçí
ïõóßá ìüíïé ôïõò. Áêüìç êáé óÞìåñá ìå ôá óýã÷ñïíá ìÝóá ìåôáöïñþí, ôÝôïéï
åã÷åßñçìá äå èá Þôáí åýêïëï.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç ÓéêåëéêÞ åêóôñáôåßá;
Êõñßáñ÷ïò ìåôÜ ôçí åéñÞíç ôïõ Íéêßá áíáäåéêíýåôáé ï ÁëêéâéÜäçò, ðñüóùðï ðïëý
éêáíü, áëëÜ êáé éäéáßôåñá öéëüäïîï. ÕðÞñîå ï åìðíåõóôÞò ôçò ÓéêåëéêÞò åêóôñáôåßáò,
÷ñçóéìïðïéþíôáò ùò ðñüöáóç ôç äéáìÜ÷ç ôùí Åãåóôáßùí êáé ôùí êáôïßêùí ôïõ
Óåëéíïýíôá. Áñ÷çãïß ôçò åêóôñáôåßáò ïñßóôçêáí ï ÁëêéâéÜäçò, ï Íéêßáò êáé ï ËÜìá÷ïò.
Åíþ ï óôüëïò üäåõå ðñïò ôç Óéêåëßá, îÝóðáóå óêÜíäáëï óôçí ÁèÞíá. Ï ÁëêéâéÜäçò
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 163
êáôçãïñÞèçêå üôé óå êáôÜóôáóç ìÝèçò ìáæß ìå ôïõò ößëïõò ôïõ êáôÝóôñåøå ôéò åñìáúêÝò
óôÞëåò. Ï ÁëêéâéÜäçò êáôáöåýãåé óôïõò ÓðáñôéÜôåò. Ôïõò óõìâïõëåýåé íá âïçèÞóïõí
ôïõò Óåëéíïýíôéïõò êáé ôïõò Óõñáêïýóéïõò êáé íá ï÷õñþóïõí ôç ÄåêÝëåéá.
Ç ÓéêåëéêÞ åêóôñáôåßá êáôáëÞãåé óå êáôáóôñïöÞ. Ï ËÜìá÷ïò óêïôþíåôáé óôç ìÜ÷ç,
ôï áèçíáúêü óþìá áé÷ìáëùôßæåôáé ìå óðáñôéáôéêÞ âïÞèåéá (Ãýëéððïò).
2. Ðïéïé ïé üñïé ðáñÜäïóçò ôçò ÁèÞíáò; Ðïéåò ïé óõíÝðåéåò ôïõ ðïëÝìïõ;
Óôï óõíÝäñéï ôùí óõììÜ÷ùí, ïé ÓðáñôéÜôåò áñíïýíôáé íá äå÷ôïýí ôçí Üðïøç ôùí
Êïñéíèßùí êáé Üëëùí íá êáôáóôñáöåß ç ÁèÞíá. Áðïöáóßæïõí:
á) Íá ðáñáäïèïýí üëá ôá ðëïßá ôùí Áèçíáßùí åêôüò áðü äþäåêá.
â) Íá êáôåäáöéóôïýí ôá ÌáêñÜ Ôåß÷ç êáé ôá ôåß÷ç ôïõ ÐåéñáéÜ.
ã) Íá åðáíáðáôñéóôïýí ïé ðïëéôéêïß åîüñéóôïé.
ä) Íá äåèïýí ïé Áèçíáßïé óôï Üñìá ôùí Óðáñôéáôþí.
– Ïé êáôáóôñïöÝò ôïõ ðïëÝìïõ åßíáé ìåãÜëåò. Ç ýðáéèñïò êáé ðïëëÝò ðüëåéò Ý÷ïõí
êáôáóôñáöåß, ïé íåêñïß åßíáé ðïëëïß. Ôá Þèç Ý÷ïõí åîá÷ñåéùèåß, ç èñçóêåßá Þñèå óå
äåýôåñç ìïßñá, ï êïéíùíéêüò éóôüò âñÝèçêå óå êñßóç. Ïé ÐÝñóåò áíáìåß÷èçêáí ìå
ðëÜãéï ôñüðï óôéò åëëçíéêÝò õðïèÝóåéò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
164
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 164
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
165
3. Ç ÇÃÅÌÏÍÉÁ ÔÇÓ ÓÐÁÑÔÇÓ: ÌÉÁ ÊÕÑÉÁÑ×ÉÁ ÓÅ ÁÌÖÉÓÂÇÔÇÓÇ
Ðåñßëçøç
Ìå ôï ôÝëïò ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ Ýíáò ïëéãáñ÷éêüò Üíåìïò óÜñùíå ôéò
ðüëåéò. Ìå ôçí õðïóôÞñéîç ôùí Ðåñóþí Þôáí óýíçèåò ôï öáéíüìåíï íá ôïðïèåôåßôáé
óðáñôéáôéêÞ öñïõñÜ, ìå åðéêåöáëÞò Ýíáí áñìïóôÞ. ÐáñÜëëçëá ïé ÓðáñôéÜôåò
åðÝâáëáí öüñïõò.
Óôçí ÁèÞíá åãêáèßóôáôáé Ýíá ôõñáííéêü ïëéãáñ÷éêü êáèåóôþò (ÔñéÜêïíôá Ôýñáííïé)
ìå áñ÷çãü ôïí Êñéôßá. Ðïëëïß áíôéöñïíïýíôåò åêôåëïýíôáé. Ôï êáèåóôþò êáôáññÝåé
ôï 403 ð.×. ìåôÜ áðü åîÝãåñóç ìå áñ÷çãü ôï Èñáóýâïõëï.
Ôçí ßäéá åðï÷Þ Üñ÷éóáí íá öáßíïíôáé óôçí ÅëëÜäá ïé áäõíáìßåò ôçò ðåñóéêÞò
áõôïêñáôïñßáò. ÁöïñìÞ óôÜèçêå ç êÜèïäïò ôùí «Ìõñßùí», êáôÜ ôçí ïðïßá 13.000
¸ëëçíåò ìéóèïöüñïé êáôüñèùóáí íá äéáó÷ßóïõí ôç Ì. Áóßá, áðü ôá Êïýíáîá, üðïõ
ðïëÝìçóáí åíáíôßïí ôïõ ÁñôáîÝñîç ´, ùò ôïí Åýîåéíï Ðüíôï (Îåíïöþíôáò, «Êýñïõ
ÁíÜâáóéò»).
ÌåôÜ ôçí áðïôõ÷ßá ôïõ Êýñïõ íá ðñïóåôáéñéóôåß ôï èñüíï áðü ôïí áäåëöü ôïõ, ïé
ÐÝñóåò ðßåæáí ôéò åëëçíéêÝò ðüëåéò ôçò Éùíßáò íá õðïôá÷ôïýí. Ïé ðüëåéò æçôïýí ôç
âïÞèåéá ôùí Óðáñôéáôþí. Áñ÷çãüò ôçò åêóôñáôåßáò áíáëáìâÜíåé ï âáóéëéÜò Áãçóßëáïò
(395 ð.×.), ï ïðïßïò êáé ðåôõ÷áßíåé áñ÷éêÜ óðïõäáßåò íßêåò. Ùóôüóï ï ðåñóéêüò
÷ñõóüò ÷ñçóéìïðïéÞèçêå ãéá íá äçìéïõñãÞóåé áíôéðåñéóðáóìü óôçí ÅëëÜäá:
Áèçíáßïé, Êïñßíèéïé ê.Ü. óõíáóðßæïíôáé åíáíôßïí ôùí Óðáñôéáôþí. Ï Áãçóßëáïò
åðéóôñÝöåé êáé ôïõò íéêÜåé óôçí Êïñþíåéá (394 ð.×.). Ï äçìéïõñãçìÝíïò ìå ðåñóéêÜ
÷ñÞìáôá áèçíáúêüò óôüëïò ìå áñ÷çãü ôïí Êüíùíá íéêÜ êáôÜ êñÜôïò ôïõò ÓðáñôéÜôåò
óôç íáõìá÷ßá ôçò Êíßäïõ (394 ð.×.). Ôá áèçíáúêÜ ôåß÷ç îáíá÷ôßæïíôáé ìå ðåñóéêü
÷ñõóü, åíþ ïé ðïëåìéêÝò åðé÷åéñÞóåéò óõíå÷ßæïíôáé ùò ôï 380 ð.×.
Ïé ÓðáñôéÜôåò óôÝëíïõí ôïí Áíôáëêßäá óôï âáóéëéÜ ôçò Ðåñóßáò ÁñôáîÝñîç. Ôïí
ðåßèåé íá óôçñßîåé ó÷Ýäéï åéñÞíåõóçò (Âáóßëåéïò ÅéñÞíç, 386 ð.×.).
Õðåýèõíïé ãéá ôçí ôÞñçóç ôçò åéñÞíçò Ýãéíáí ïé ÓðáñôéÜôåò, åíþ äéáéôçôÝò
áíáãïñåýôçêáí ïé ÐÝñóåò. Ôï êåßìåíï ôçò óõíèÞêçò Ýãéíå ôåëéêÜ äåêôü áðü ôéò
åîïõèåíùìÝíåò ðüëåéò.
Ôï 378 ð.×. éäñýèçêå ç ´ ÁèçíáúêÞ Óõììá÷ßá óôçí ÁèÞíá.
06s.qxp 5/8/2008 9:00 Page 165
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç ðïëéôéêÞ êáôÜóôáóç óôçí ÅëëÜäá ìå ôï ôÝëïò ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ
• Ïëéãáñ÷éêÜ êáèåóôþôá ìå óðáñôéáôéêÝò öñïõñÝò
• ÔñéÜêïíôá ôýñáííïé óôçí ÁèÞíá
Êýñïõ ÁíÜâáóéò
• Ç ðïñåßá ôùí Ìõñßùí ðñïò ôçí åëåõèåñßá
Ç êáôÜóôáóç ìÝ÷ñé ôçí Áíôáëêßäåéï åéñÞíç
Ï Áãçóßëáïò óôç Ì. Áóßá ðéÝæåé ôïõò ÐÝñóåò
Óýóôáóç áíôéóðáñôéáôéêïý óõíáóðéóìïý óôçí ÅëëÜäá
• ÌÜ÷ç óôçí Êïñþíåéá êáé íáõìá÷ßá ôçò Êíßäïõ
• Äéáñêåßò ðüëåìïé ùò ôï 386 ð.×
Áíôáëêßäåéïò ÅéñÞíç
• Ïé ÐÝñóåò äéáéôçôÝò ôùí äéáöïñþí
• Õðåýèõíïé ãéá åöáñìïãÞ ôùí üñêùí ïé ÓðáñôéÜôåò
´ ÁèçíáúêÞ Óõììá÷ßá (378 ð.×.)
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
ÔñéÜêïíôá Ôýñáííïé
Êáèåóôþò ðïõ åãêáèéäñýèçêå óôçí ÁèÞíá ìå ôçí õðïóôÞñéîç ôùí Óðáñôéáôþí.
¹ôáí ðïëý ðéï ìåôñéïðáèåßò üôáí áñ÷çãüò ôïõò Þôáí ï ÈçñáìÝíçò. Áñãüôåñá ç
åîïõóßá ðÝñáóå óôá ÷Ýñéá ôùí óêëçñïðõñçíéêþí ìå áñ÷çãü ôïí Êñéôßá. Ðïëëïß
ðëïýóéïé Áèçíáßïé åêôåëÝóôçêáí, áñãüôåñá êáé ï ßäéïò ï ÈçñáìÝíçò, ï ïðïßïò
áíôÝäñáóå óå üóá Ýêáíáí ïé öáíáôéêïß. Ôï 403 ð.×. ï äçìïêñáôéêüò Èñáóýâïõëïò
ìå ïðáäïýò ôïõ, åß÷áí êáôáöýãåé óôç ÈÞâá áñ÷éêÜ, êáôÝëáâáí ôï öñïýñéï ÖõëÞ.
Áñãüôåñá ï óôñáôüò ôïõ ìåãÜëùóå. Ïé ÔñéÜêïíôá çôôÞèçêáí, ï Êñéôßáò óêïôþèçêå.
¼óïé áðü ôïõò ôõñÜííïõò åðÝæçóáí êáôÝöõãáí óôçí Åëåõóßíá. Ìå ðáñÝìâáóç ôïõ
âáóéëéÜ ôùí Óðáñôéáôþí, ç äçìïêñáôßá áðïêáôáóôÜèçêå óôçí ÁèÞíá, åíþ
áìíçóôåýèçêáí üóïé åß÷áí üóïé åß÷áí äéáðñÜîåé ðïëéôéêÜ áäéêÞìáôá.
ÅéñÞíç ôïõ Áíôáëêßäá
Åðñüêåéôï ãéá ìéá åðáßó÷õíôç óõíèÞêç ç ïðïßá ðáãßùíå ôïí ðåñóéêü ðáñåìâáôéóìü
óôçí ÅëëÜäá. Ç åöáñìïãÞ ôçò äåí åß÷å êÜðïéï ÷ñïíéêü ðåñéïñéóìü. Ïé åëëçíéêÝò
ðüëåéò ôçò ìéêñáóéáôéêÞò áêôÞò, êáèþò êáé ç Êýðñïò, ðáñÝìåíáí óôçí êõñéáñ÷ßá
ôïõ ÐÝñóç ÂáóéëéÜ. Ç ºìâñïò, ç Óêýñïò êáé ç ËÞìíïò áíáãíùñßóôçêáí êôÞóåéò
ôçò ÁèÞíáò. Ïé õðüëïéðåò ðüëåéò èá ðáñÝìåíáí áõôüíïìåò. ¼óïé äÝ÷ïíôáí ôç
óõíèÞêç èá Ýíéùèáí ôï âáñý ÷Ýñé ôùí Ðåñóþí êáé ôùí õðüëïéðùí ðïõ åß÷áí
äå÷èåß ôç óõíèÞêç. Ç áõôïíïìßá ôùí ðüëåùí - êñáôþí åõíïïýóå ôïõò ÐÝñóåò êáé
ôïõò ÓðáñôéÜôåò. Ïé ðñþôïé èá êÝñäéæáí ðïëëÜ áðü ôïí êåñìáôéóìü ôùí åëëçíéêþí
166
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 166
ðüëåùí, åöüóïí åß÷áí ïñéóôåß õøçëïß ðñïóôÜôåò ôçò äéáôÞñçóçò ôçò åéñÞíçò. Ïé
ÓðáñôéÜôåò áðïêôïýóáí ñüëï åðéôçñçôÞ ôùí Ðåñóþí óôá åëëçíéêÜ ðñÜãìáôá,
ãåãïíüò ðïõ áíáâÜèìéæå ôï ñüëï ôïõò. ¹äç ôá åðüìåíá ÷ñüíéá äåí Ýëåéøáí ïé
ùìÝò ðáñåìâÜóåéò ôçò ÓðÜñôçò óôéò åëëçíéêÝò ðüëåéò.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Êñéôßáò
Ðïëéôéêüò ôçò áñ÷áßáò ÁèÞíáò (460 - 403 ð.×.). Áðü ðëïýóéá ïéêïãÝíåéá, õðÞñîå
ìáèçôÞò ôïõ ÓùêñÜôç êáé Üëëùí óïöéóôþí. Áí êáé êáôçãïñÞèçêå ôï 415 ð.×. ãéá
ôï óêÜíäáëï ôçò êïðÞò ôùí åñìáúêþí óôçëþí, áèùþèçêå. Áñ÷éêÜ áíÞêå óôç
äçìïêñáôéêÞ ìåñßäá, ãéá íá ãßíåé áñãüôåñá ïëéãáñ÷éêüò. Áñãüôåñá åîïñßóôçêå
óôç Èåóóáëßá, üðïõ ðñïóðÜèçóå íá ãßíåé ôýñáííïò. Ôï 405 ð.×. åðÝóôñåøå óôçí
ÁèÞíá, åíþ ôï 404 ð.×. Ýãéíå Ýíáò áðü ôïõò 30 ÔõñÜííïõò. Èåùñåßôáé ï âáóéêüò
áßôéïò ðïëëþí äïëïöïíéþí ìå óêïðü ôçí áðüêôçóç ôùí ðåñéïõóéþí ôùí èõìÜôùí.
Áñãüôåñá èáíÜôùóå ôïí ðáëéü óõíåñãÜôç ôïõ êáé ìåôñéïðáèÞ ïëéãáñ÷éêü
ÈçñáìÝíç. Óêïôþèçêå áðü ïðáäïýò ôïõ Èñáóýâïõëïõ.
Èñáóýâïõëïò
Áèçíáßïò óôñáôçãüò (5ïò - 4ïò áé. ð.×.). ÊáôÜ ôï ïëéãáñ÷éêü ðñáîéêüðçìá ôïõ 411
ð.×. õðåñáóðßóôçêå ôï äçìïêñáôéêü ðïëßôåõìá áðü ôç ÓÜìï. ÃåíéêÜ åß÷å áíáäåé÷èåß
óå ðïëëÝò ìÜ÷åò. Åîïñßóôçêå óôç ÈÞâá áðü ôïõò ÔñéÜêïíôá ÔõñÜííïõò. Áðü åêåß
åñãÜóôçêå ãéá ôçí áðïêáôÜóôáóç ôçò äçìïêñáôßáò óôçí ÁèÞíá. Ìå ôç âïÞèåéá
åèåëïíôþí íßêçóå ôïõò ÔñéÜêïíôá êáé åðáíÝöåñå ôï äçìïêñáôéêü ðïëßôåõìá. Ôï
391 ð.×. ðñïóðÜèçóå íá åãêáèéäñýóåé äçìïêñáôéêü ðïëéôåýìáôá óôçí ðåñéï÷Þ ôçò
Ðñïðïíôßäáò. ÓõêïöáíôÞèçêå üôé åß÷å çãåìïíéêÝò ôÜóåéò êáé äïëïöïíÞèçêå óôçí
ðüëç ¢óðåíäï.
Áãçóßëáïò
ÂáóéëéÜò ôçò ÓðÜñôçò (444 - 360 ð.×.). ÐÞñå ôçí åîïõóßá ôï 399 ð.×. ÄéÝèåôå
óðÜíéåò óôñáôéùôéêÝò êáé ðïëéôéêÝò éêáíüôçôåò. Ç áõîáíüìåíç ðåñóéêÞ ðßåóç óôéò
ðüëåéò ôçò Ì. Áóßáò åß÷å ùò áðïôÝëåóìá íá æçôÞóïõí óðáñôéáôéêÞ âïÞèåéá. ¸íá
ìéêñü óþìá ìå áñ÷çãïýò ôï Èßâñùíá êáé ôï Äåñêõëßäá åíéó÷ýèçêå ôï 396 ð.×.
áðü Ýíá Üëëï óþìá ìå áñ÷çãü ôïí Áãçóßëáï. Ôï 395 ð.×. êáôáôñüðùóå ðåñóéêÞ
óôñáôéÜ óôéò ÓÜñäåéò ìå áñ÷çãü ôïí ÔéóóáöÝñíç. ÅðÝóôñåøå óôçí ÅëëÜäá ãéá íá
áíôéìåôùðßóåé áíôéóðáñôéáôéêü óõíáóðéóìü. Ôï 394 ð.×. íßêçóå ôïõò
óõíáóðéóìÝíïõò Áèçíáßïõò, Êïñßíèéïõò, Èçâáßïõò ê.Ü. óôçí Êïñþíåéá. Áñãüôåñá
Ýóùóå ôç ÓðÜñôç áðü åéóâïëÞ ôùí Èçâáßùí (362 ð.×.) ìå áñ÷çãü ôïí
Åðáìåéíþíäá. Ôïí åðüìåíï ÷ñüíï ðÞãå óôçí Áßãõðôï åðéêåöáëÞò ìéóèïöüñùí,
üðïõ áíáêáôåýôçêå óå ôïðéêÝò äõíáóôéêÝò Ýñéäåò. ÐÝèáíå ôçí ßäéá ÷ñïíéÜ.
167
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 167
Áíôáëêßäáò
Ðïëéôéêüò ôçò áñ÷áßáò ÓðÜñôçò (4ïò áé. ð.×.). ÓôÜëèçêå ôï 393 ð.×. óôï óáôñÜðç
ôùí ÓÜñäåùí Ôéñßâáæï íá ôïí ðåßóåé íá äéáêüøåé ôç âïÞèåéá ðñïò ôçí ÁèÞíá. Ïé
ÓðáñôéÜôåò ðñïóÝöåñáí ôçí åëåõèåñßá ôùí ðüëåùí ôçò Ì. Áóßáò. Ï ÂáóéëéÜò ôùí
Ðåñóþí ôåëéêÜ äÝ÷ôçêå íá õðïãñÜøåé ôçí Áíôáëêßäåéï ÅéñÞíç, ìå ôçí ïðïßá
áíáãíùñéæüôáí ç ÓðÜñôç êõñßáñ÷ç äýíáìç óôçí ÅëëÜäá, ìå áíôÜëëáãìá ôçí
õðáãùãÞ ôùí åëëçíéêþí ðüëåùí ôçò Ì. Áóßáò óôïõò ÐÝñóåò. Ï Áíôáëêßäáò íßêçóå
ôïí áèçíáúêü óôüëï êáé õðï÷ñÝùóå ôéò ðüëåéò ôçò ÅëëÜäáò íá õðïãñÜøïõí ôçí
åéñÞíç. Ôï 370 ð.×. Ýãéíå Ýíáò áðü ôïõò ÐÝíôå Åöüñïõò. Áñãüôåñá óôÜëèçêå
ðÜëé ùò ðñÝóâçò óôïõò ÐÝñóåò (367 ð.×.), ùóôüóï åêåßíïé ðñïôßìçóáí ôç öéëßá
ôùí Èçâáßùí. Áñãüôåñá áõôïêôüíçóå.
ÁñôáîÝñîçò ´
ÂáóéëéÜò ôùí Ðåñóþí. ¹ôáí ãéïò ôïõ Äáñåßïõ êáé ôçò ÐáñõóÜôéäáò. Áíôßðáëïò
óôçí åíèñüíéóÞ ôïõ óôÜèçêå ï áäåëöüò ôïõ Êýñïò ï Íåüôåñïò. Óôç ãíùóôÞ ìÜ÷ç
óôá Êïýíáîá ï Êýñïò óêïôþèçêå. Êáôüñèùóå íá êáôáðïëåìÞóåé ôçí áíáñ÷ßá
óôçí áõôïêñáôïñßá. ÕðÝãñáøå ôçí Áíôáëêßäåéï ÅéñÞíç. Ùóôüóï, ôï êñÜôïò ôïõ åß÷å
áäõíáôßóåé óçìáíôéêÜ. Áñãüôåñá Ý÷áóå ôçí Áßãõðôï.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
168
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
404 ð.×. ÔñéÜêïíôá Ôýñáííïé óôçí ÁèÞíá
403 ð.×. ÁíáôñïðÞ ôïõ êáèåóôþôïò áðü ôï Èñáóýâïõëï
401 ð.×. ÌÜ÷ç óôá Êïýíáîá, ç «ÊÜèïäïò ôùí Ìõñßùí»
395 ð.×. Ïé ÓðáñôéÜôåò óôç Ì. Áóßá
394 ð.×. Ç ìÜ÷ç óôçí Êïñþíåéá
394 ð.×. Ç íáõìá÷ßá ôçò Êíßäïõ
386 ð.×. Ç Áíôáëêßäåéïò ÅéñÞíç
378 ð.×. ´ ÁèçíáúêÞ Óõììá÷ßá
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 168
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
169
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Åßíáé ãíùóôü üôé êÜèå êñÜôïò åöáñìüæåé ôçí ðïëéôéêÞ ðïõ åîõðçñåôåß ôá
óõìöÝñïíôÜ ôïõ. Ôï ßäéï Ýêáíáí êáé ïé ÐÝñóåò ðáñåìâáßíïíôáò óôçí
ÅëëÜäá. Ðïéá óöÜëìáôá ôùí åëëçíéêþí ðüëåùí åêìåôáëëåýôçêáí; Íá
óõãêñßíåôå ôç èÝóç ôùí åëëçíéêþí ðüëåùí áðÝíáíôé óôçí Ðåñóßá ôïí
ðñïçãïýìåíï áéþíá.
á) Ïé ¸ëëçíåò ðáñÝìåéíáí âáóéêÜ êáôáêåñìáôéóìÝíïé ìåôÜ ôïõò Ìçäéêïýò ðïëÝìïõò.
ÄçìéïõñãÞèçêáí âÝâáéá äýï ìåãÜëïé óõíáóðéóìïß, ç ÁèçíáúêÞ Óõììá÷ßá êáé ç
ÐåëïðïííçóéáêÞ Óõììá÷ßá, ìå çãåôéêÞ äýíáìç ôç ÓðÜñôç. Ïé äýï áõôïß
óõíáóðéóìïß ÷ñçóéìïðïéÞèçêáí ùò ôï Üñìá ãéá ôçí åðéâïëÞ ôùí äýï ìåãÜëùí
ðüëåùí (ÁèÞíáò êáé ÓðÜñôçò) óôïí åëëáäéêü ÷þñï. Ç ÁèçíáúêÞ Óõììá÷ßá
ìåôáôñÜðçêå óå áèçíáúêÞ çãåìïíßá. Ïé Áèçíáßïé, êáé åéäéêÜ ï ÐåñéêëÞò,
÷ñçóéìïðïßçóáí ôïõò ðüñïõò ôçò Óõììá÷ßáò ãéá ôçí áíÜäåéîç ôçò ðüëçò ôïõò. Ç
ðñïóðÜèåéá ãéá åðÝêôáóç ôùí óöáéñþí åðéññïÞò, åéäéêÜ óôç Äýóç, Ýöåñå ôïõò
Áèçíáßïõò óå ôñï÷éÜ óýãêñïõóçò ìå ôïõò ÓðáñôéÜôåò êáé ôïõò óõììÜ÷ïõò ôçò.
ÁðïôÝëåóìá Þôáí ï Ðåëïðïííçóéáêüò ðüëåìïò. Áðü ôç äéáìÜ÷ç áõôÞ êáé ïé äýï
âãÞêáí áäõíáôéóìÝíïé: ç ÁèÞíá ùò çôôçìÝíç êáé ç ÓðÜñôç ãéáôß áäõíáôïýóå íá
åðéâëçèåß óôï ðáíåëëÞíéï. Áíôß íá óõìöéëéùèïýí ïé åëëçíéêÝò ðüëåéò, Üñ÷éóáí íá
ðïëåìïýí óõíå÷þò ìåôáîý ôïõò ìå äéáñêþò ìåôáâáëëüìåíïõò óõíáóðéóìïýò.
ÅðéðëÝïí, äÝ÷ôçêáí ï ðåñóéêüò ÷ñõóüò íá êáíïíßæåé ôçí ðïëéôéêÞ ôïõò, áöïý ôïí
èåùñïýóáí áðáñáßôçôï, þóôå íá éó÷õñïðïéçèïýí áðÝíáíôé óôïõò áíôéðÜëïõò ôïõò.
¸ôóé üìùò Üíïéîáí ôéò ðüñôåò óôïõò ÐÝñóåò äéÜðëáôá.
â) Óå ó÷Ýóç ìå ôïí ðñïçãïýìåíï áéþíá ç êáôÜðôùóç åßíáé ïëïöÜíåñç: 1) ïé ðüëåéò
- êñÜôç äÝ÷ïíôáé ôïí 4ï áé. ôçí Ðåñóßá ñõèìéóôÞ ôùí êáôáóôÜóåùí. Áíôßèåôá, ôïí
5ï áé. õðÞñ÷å äéÜ÷õôï ôï ðíåýìá ôïõ åðéèåôéêïý ðïëÝìïõ åíáíôßïí ôçò Ðåñóßáò.
Åíþ ôïí 5ï áé. áíáðôýóóåôáé ôï åèíéêü áõôïóõíáßóèçìá (¸ëëçíåò - ÂÜñâáñïé), ôïí
4ï áé. ïé «ÂÜñâáñïé» ãßíïíôáé ðñüèõìá äåêôïß áðü ôéò ðüëåéò - êñÜôç. 2) Åíþ ôïí
5ï áé. õðÜñ÷åé óáöÞò ôÜóç åíïðïßçóçò êáé çèéêÞò áíÜôáóçò, ôïí 4ï áé. ç ðüëç -
êñÜôïò ðáñáêìÜæåé. ¼ëïé ðïëåìïýí åíáíôßïí üëùí, ç çèéêÞ Ý÷åé ÷áëáñþóåé. Ïé
¸ëëçíåò æïõí óôç óêéÜ êáé óôçí áíÜìíçóç ôùí Ìçäéêþí.
2. ¸÷åé õðïóôçñé÷èåß üôé ïé ÐÝñóåò ðÝôõ÷áí ìå ôç äéðëùìáôßá (âë. ðáñÜèåìá:
«Ç ÅéñÞíç ôïõ âáóéëÝùò», 386 ð.×.) ü,ôé äåí ðÝôõ÷áí ìå ôá üðëá. Ìðïñåßôå
íá åîçãÞóåôå ôç öñÜóç «Ç äéðëùìáôßá áðïôåëåß óõíÝ÷éóç ôïõ ðïëÝìïõ ìå
Üëëá ìÝóá»;
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 169
Ç ðáñáðÜíù öñÜóç õðïäçëþíåé ôï ãåãïíüò üôé ç ÷ñÞóç ðëÜãéùí ìÝóùí – õðïóôÞñéîç
öéëéêþí êáèåóôþôùí, ÷ñçìáôéóìüò ôùí çãåôþí êôë. – ìðïñåß íá ðåôý÷åé ðåñéóóüôåñá
ðñÜãìáôá áðü ôç ÷ñÞóç ùìÞò âßáò. ÐñÜãìáôé, ç ÷ñÞóç Üìåóçò âßáò áðü ìåãÜëç äýíáìç
åíáíôßïí ìéáò ìéêñÞò ÷þñáò ïäçãåß óôç óõóðåßñùóç üëùí åíáíôßïí ôçò ìåãÜëçò
äýíáìçò. Ç óôñáôéùôéêÞ êáôï÷Þ ìéáò ÷þñáò ìðïñåß íá ðõñïäïôÞóåé Ýíá éó÷õñü êßíçìá
áíôßóôáóçò, ìå áðïôÝëåóìá ôçí áéìïññáãßá óå Ýìøõ÷ï õëéêü (óôñáôéþôåò) êáé ôçí
ïéêïíïìéêÞ åðéâÜñõíóç ôçò ÷þñáò ðïõ ðñáãìáôïðïßçóå ôçí åðÝìâáóç. Ç ßäéá ÷þñá
ìðïñåß íá åðéôý÷åé ðéï åýêïëá ôç äéåßóäõóç óôçí ßäéá ÷þñá ÷ñçóéìïðïéþíôáò êëáóéêÝò
ìåèüäïõò, üðùò ôç äçìéïõñãßá êëßìáôïò äéáßñåóçò («äéáßñåé êáé âáóßëåõå»), ôçí
õðïãñáöÞ ïéêïíïìéêþí óõìöùíéþí (ïéêïíïìéêÞ äéåßóäõóç) ê.Ü.
3. Ðïéá äéáöïñÜ áðü ðëåõñÜò óõíåðåéþí Ý÷åé ï åìöýëéïò ðüëåìïò áðü Ýíáí
ðüëåìï ìå åîùôåñéêü å÷èñü; (×ñÞóéìåò ðëçñïöïñßåò ìðïñïýí íá
áíôëçèïýí áðü áíèñþðïõò ìåãÜëçò çëéêßáò ìå åìðåéñßåò áðü ôïí ðüëåìï
ôïõ 1940 êáé ôïí Åìöýëéï [1946-1949]).
Ï ðüëåìïò ìå åîùôåñéêü å÷èñü ìðïñåß íá ïäçãÞóåé óôçí åèíéêÞ áíÜôáóç åíüò
êñÜôïõò. ÐñïâÜëëåôáé ç éäåïëïãßá ôçò Üìõíáò êáé ôçò ðñïÜóðéóçò ôçò åäáöéêÞò
áêåñáéüôçôáò êáé ôçò åëåõèåñßáò áðÝíáíôé óôï âÜñâáñï å÷èñü. Ôï ôÝëïò ôïõ ðïëÝìïõ
óçìáôïäïôåß ìéá ðåñßïäï óõíåñãáóßáò üëùí ôùí äõíÜìåùí ãéá ôçí áíáãÝííçóç êáé
ôçí áíüñèùóç ôçò ÷þñáò. Ï ðüëåìïò áõôüò âáóßæåôáé óå óôåñåÜ çèéêÝò êáé éäåïëïãéêÝò
âÜóåéò.
Áíôßèåôá, ï åìöýëéïò óðáñáãìüò, êáôÜ ôïí ïðïßï áäåëöüò óêïôþíåé áäåëöü, ïäçãåß,
ðÝñá áðü ôéò õëéêÝò æçìéÝò, óôç äçëçôçñßáóç ôùí áíèñþðùí áðü ôçí éäåïëïãßá ôïõ
ìßóïõò. Ôá ìßóç ïäçãïýí óôç äéÜóðáóç ôùí êïéíùíéêþí äõíÜìåùí, ç óõìâïëÞ ôùí
ïðïßùí åßíáé áðáñáßôçôç ãéá ôçí áíÜðôõîç ôçò ÷þñáò. Ç Ýëëåéøç ðíåýìáôïò ïìüíïéáò,
ç åðéâïõëÝò êáé ï êáôáôñåãìüò ôùí çôôçìÝíùí áðü ôïõò íéêçôÝò ïäçãïýí óå óçìáíôéêÞ
çèéêÞ êáôÜðôùóç êáé öèïñÜ ôùí çèéêþí áîéþí.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
Ðïéåò ïé ðïëéôåéáêÝò ìåôáâïëÝò óôçí ÅëëÜäá ìåôÜ ôï ôÝëïò ôïõ
Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ;
Ìå ôï ôÝëïò ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ, Ýíáò ïëéãáñ÷éêüò Üíåìïò óÜñùíå ôéò
ðüëåéò. Ìå ôçí õðïóôÞñéîç ôùí Ðåñóþí Þôáí óýíçèåò ôï öáéíüìåíï íá ôïðïèåôåßôáé
óðáñôéáôéêÞ öñïõñÜ ìå åðéêåöáëÞ Ýíáí áñìïóôÞ. ÐáñÜëëçëá ïé ÓðáñôéÜôåò åðÝâáëáí
öüñïõò.
Óôçí ÁèÞíá åãêáèßóôáôáé Ýíá ôõñáííéêü ïëéãáñ÷éêü êáèåóôþò (ÔñéÜêïíôá
Ôýñáííïé) ìå áñ÷çãü ôïí Êñéôßá. Ðïëëïß áíôéöñïíïýíôåò åêôåëïýíôáé. Ôï êáèåóôþò
êáôáññÝåé ôï 403 ð.×. ìåôÜ áðü åîÝãåñóç ìå áñ÷çãü ôï Èñáóýâïõëï.
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
170
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 170
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
171
4. Ç ÊÕÑÉÁÑ×ÉÁ ÔÇÓ ÈÇÂÁÓ ÓÔÇÍ ÅËËÁÄÁ
Ðåñßëçøç
ÌåôÜ ôï ôÝëïò ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ ç ÈÞâá, ùò ôüôå óýììá÷ïò ôçò
ÓðÜñôçò, óôñÝöåôáé åíáíôßïí ôçò. Óôïí åóùôåñéêü ôïìÝá Ýíôïíåò åßíáé ïé äéáìÜ÷åò
áíÜìåóá óå äçìïêñáôéêïýò êáé áñéóôïêñáôéêïýò.
Ôï 382 ð.×. ïé ÓðáñôéÜôåò åãêáèéäñýïõí ìå ùìÞ åðÝìâáóç ïëéãáñ÷éêü ðïëßôåõìá.
Ôï 379 ð.×. ï Ðåëïðßäáò, åðéêåöáëÞò ôùí äçìïêñáôéêþí, äéþ÷íåé ôïõò ïëéãáñ÷éêïýò.
Ôçí åðï÷Þ áõôÞ áíáóõãêñïôåßôáé ï èçâáúêüò óôñáôüò. ÐõñÞíáò åßíáé ï Éåñüò Ëü÷ïò,
ðïõ áðïôåëåßôáé áðü 300 óôñáôéþôåò. Âïçèüò ôïõ Ðåëïðßäá óôÜèçêå ï óðïõäáßïò
óôñáôçãüò Åðáìåéíþíäáò.
Ôï 371 ð.×. ïé ÓðáñôéÜôåò õößóôáíôáé âáñéÜ Þôôá óôá Ëåýêôñá ôçò Âïéùôßáò. Ï
âáóéëéÜò ôùí Óðáñôéáôþí Êëåüìâñïôïò óêïôþíåôáé óôç ìÜ÷ç. Áðïöáóéóôéêüò
ðáñÜãïíôáò ôçò íßêçò óôÜèçêå ç åöáñìïãÞ ôçò äéÜôáîçò ôçò ËïîÞò ÖÜëáããáò áðü ôïí
Åðáìåéíþíäá.
Ïé Èçâáßïé åêóôñáôåýïõí ùò ôç ÓðÜñôç. Ôï 370 ð.×. éäñýåôáé ç Ìåãáëüðïëç,
þóôå íá áðïêëåéóôïýí ïé ÓðáñôéÜôåò óôçí Üìåóç ðåñéï÷Þ ôïõò. Áñãüôåñá ï Ðåëïðßäáò
èá óêïôùèåß óå ìÜ÷ç óôç Èåóóáëßá. Ï Åðáìåéíþíäáò, ìüíïò ôïõ ðëÝïí, åðé÷åéñåß íÝá
åêóôñáôåßá óôçí Ðåëïðüííçóï. Ïé ôý÷åò ôçò ÈÞâáò êáé ôçò ÓðÜñôçò êñßíïíôáé óôç
Ìáíôéíåßá (362 ð.×.). Ïé Èçâáßïé íéêïýí, ï Åðáìåéíþíäáò öïíåýåôáé.
Ç ìÜ÷ç ôçò Ìáíôéíåßáò óçìáôïäïôåß ôï ôÝëïò ôçò êõñéáñ÷ßáò ôçò ÈÞâáò êáé ôçò
ÓðÜñôçò. Ç êáôÜóôáóç öôÜíåé óå ôÝëìá, óôçí ÅëëÜäá êõñéáñ÷åß ç áíáñ÷ßá. Ç þñá
Ý÷åé óçìÜíåé ãéá ôïõò Ìáêåäüíåò ôïõ Öéëßððïõ.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç êáôÜóôáóç óôç ÈÞâá óôéò áñ÷Ýò ôïõ 4ïõ áé. ð.×.
• Áíôéðáëüôçôá ìå ôç ÓðÜñôç
• ÄéáìÜ÷åò áíÜìåóá óå äçìïêñáôéêïýò êáé áñéóôïêñáôéêïýò
Ç åðéêñÜôçóç ôùí äçìïêñáôéêþí
Áñ÷éêÜ, êõñéáñ÷ßá ôùí ïëéãáñ÷éêþí
• Ï Ðåëïðßäáò áíáôñÝðåé ôïõò ïëéãáñ÷éêïýò
• ÏñãÜíùóç óôñáôïý ìå ôç âïÞèåéá ôïõ Åðáìåéíþíäá
Ïé ðñïóðÜèåéåò ãéá èçâáúêÞ çãåìïíßá
• ÌÜ÷ç óôá Ëåýêôñá - ËïîÞ ÖÜëáããá
• ºäñõóç Ìåãáëüðïëçò
• ÈÜíáôïò Ðåëïðßäá
• ÌÜ÷ç Ìáíôéíåßáò - ÈÜíáôïò Åðáìåéíþíäá
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 171
ÌåôÜ ôç Ìáíôéíåßá
• Áíáñ÷ßá óôçí ÅëëÜäá
• ¸ëåõóç ôùí Ìáêåäüíùí
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Ðåëïðßäáò
Èçâáßïò óôñáôçãüò êáé ðïëéôéêüò (410 - 364 ð.×.). ÁíÞêå óôç äçìïêñáôéêÞ ìåñßäá.
Ôï 382 ð.×. êáôÝöõãå óôçí ÁèÞíá, üôáí óôç ÈÞâá åãêáôáóôÜèçêå ç óðáñôéÜôéêç
öñïõñÜ ìå äéïéêçôÞ ôï Öïéâßäá. ÅðéâëÞèçêå ôõñáííéêÞ äéáêõâÝñíçóç. Ôï 379 ð.×.
åðÝóôñåøå, óêïôþíïíôáò ôï ËåïíôéÜäç, ôïí ðéï åðéêßíäõíï áðü ôïõò ôõñÜííïõò.
Ôï 378 ð.×. ðÞñå ôï áîßùìá ôïõ ÂïéùôÜñ÷ç. Ôï 375 êáé 371 ð.×. íßêçóå ôïõò
ÓðáñôéÜôåò óôïí Ïñ÷ïìåíü êáé óôá Ëåýêôñá áíôßóôïé÷á. Ôï 369 ð.×. óôñÜöçêå ìå
åðéôõ÷ßá åíáíôßïí ôïõ ÁëÝîáíäñïõ, ôõñÜííïõ ôùí Öåñþí. Áñãüôåñá Ýöôáóå êáé ùò
ôç Ìáêåäïíßá, üðïõ áíÜãêáóå ôï âáóéëéÜ ÁëÝîáíäñï ´ íá õðïôá÷ôåß óôï Âïéùôéêü
Êïéíü, ðáßñíïíôáò ùò üìçñï ôï íåáñü Ößëéððï ´. Áñãüôåñá áé÷ìáëùôßóôçêå áðü
ôïí ôýñáííï ôùí Öåñþí ÁëÝîáíäñï áëëÜ åëåõèåñþèçêå áðü ôïí Åðáìåéíþíäá.
ÐñïóðÜèçóå ÷ùñßò åðéôõ÷ßá íá áíáãíùñßóïõí ïé ÐÝñóåò ôç èçâáúêÞ çãåìïíßá óôçí
ÅëëÜäá. Óêïôþèçêå ôï 364 ð.×. óå ìÜ÷ç óôç èÝóç Êõíüò Êåöáëáß, åíáíôßïí ôïõ
ôõñÜííïõ ôùí Öåñþí ÁëÝîáíäñïõ.
Åðáìåéíþíäáò
Èçâáßïò ðïëéôéêüò êáé óôñáôçãüò. Äéáêñéíüôáí ãéá ôéò óôñáôéùôéêÝò éêáíüôçôåò êáé
ôçí ðíåõìáôéêÞ ôïõ êáëëéÝñãåéá. ÕðÞñîå ìáèçôÞò ôïõ öéëüóïöïõ Ëýóç. Ôï 385
ð.×. ðïëÝìçóå óôç Ìáíôéíåßá Ý÷ïíôáò ùò óõììÜ÷ïõò ôïõò ÓðáñôéÜôåò. Åêåß
ãíùñßóôçêáí ìå ôïí Ðåëïðßäá. Ôï 371 ð.×. áíôéðñïóþðåõóå ôç ÈÞâá óå óõíÝäñéï
åéñÞíçò ðïõ Ýãéíå óôç ÓðÜñôç. Åêåß æÞôçóå éóüôéìç ìåôá÷åßñéóç üëùí ôùí ðüëåùí.
Ï Áãçóßëáïò èýìùóå êáé êÞñõîå ôïí ðüëåìï óôç ÈÞâá. Ïé ÓðáñôéÜôåò çôôÞèçêáí
óôá Ëåýêôñá (371 ð.×.). Ôï 370 ð.×. âïÞèçóå ôïõò ÁñêÜäåò íá ïñãáíùèïýí þóôå
íá ìåéùèåß ç äýíáìç ôçò ÓðÜñôçò. Ôï 369 êáé ôï 367 ð.×. ðñáãìáôïðïßçóå Üëëåò
äõï åêóôñáôåßåò óôçí Ðåëïðüííçóï, ìå áñêåôÝò åðéôõ÷ßåò. ÐñïóðÜèçóå íá
ìåôáôñÝøåé ôç ÈÞâá óå íáõôéêü êñÜôïò, ÷ùñßò åðéôõ÷ßá üìùò. Ôï 362 ð.×.
óêïôþèçêå óôç ìÜ÷ç ôçò Ìáíôéíåßáò åíáíôßïí ôùí Óðáñôéáôþí, áí êáé ïé Èçâáßïé
åß÷áí êåñäßóåé ôç ìÜ÷ç.
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
172
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 172
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
173
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. ÅîçãÞóôå ðùò ç ëïîÞ öÜëáããá áíÝôñåøå ôç ìÝ÷ñé ôüôå ôáêôéêÞ ôçò
ðáñÜëëçëçò ðáñÜôáîçò.
ÌÝ÷ñé ôç ìÜ÷ç ôùí Ëåýêôñùí ç âáóéêÞ ôáêôéêÞ ìÜ÷çò Þôáí ç äéÜóðáóç ôùí ãñáììþí
ôçò å÷èñéêÞò öÜëáããáò ìå Üìåóç åðßèåóç. Ï Ýíáò ó÷çìáôéóìüò åðéäßùêå ôç äçìéïõñãßá
ñÞãìáôïò óôçí áíôßðáëç öÜëáããá. Ìéá ôÝôïéá äéÜóðáóç Þôáí êáôáóôñïöéêÞ.
Ï Åðáìåéíþíäáò äéáßñåóå ãéá ðñþôç öïñÜ ôç öÜëáããá óå åðéèåôéêÞ êáé óå áìõíôéêÞ
ðôÝñõãá. Ç åðéèåôéêÞ ðôÝñõãá åß÷å ìåãÜëï âÜèïò, þóôå íá åðéôåõ÷èåß Üìåóç äéÜóðáóç
ôùí óðáñôéáôþí ãñáììþí. Ç áóèåíÝóôåñç áìõíôéêÞ ðôÝñõãá Ýðñåðå íá êñáôÞóåé ôéò
å÷èñéêÝò ãñáììÝò, ç åðéèåôéêÞ ðåñíïýóå óôçí åðßèåóç êáé ï å÷èñüò âñéóêüôáí
áíÜìåóá óôá äýï ðõñÜ. Ãéá ðñþôç öïñÜ ôï áðïôÝëåóìá ôçò ìÜ÷çò åîáñôéüôáí ôüóï
Üìåóá áðü ôïõò åëéãìïýò, ôçí ôáêôéêÞ êáé ôç óõíåñãáóßá ôçò öÜëáããáò. Ç ôáêôéêÞ áõôÞ
õðåñôåñïýóå óå ó÷Ýóç ìå ôçí ðáñÜëëçëç ðáñÜôáîç, ãéáôß ç åðéèåôéêÞ ðôÝñõãá
áðïêôïýóå ìåãÜëç éó÷ý, ç ïðïßá, óå óõíäõáóìü ìå ôçí áóôñáðéáßá ôá÷ýôçôá, ïäçãïýóå
óôçí êáôáóôñïöÞ ôïõ áíôéðÜëïõ. Åìöáíßóôçêå ç åîåéäßêåõóç ôùí ìïíÜäùí, ãåãïíüò
ðïõ ïäçãïýóå óå åõêïëüôåñç íßêç.
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
382 ð.×. ÅðéêñÜôçóç ïëéãáñ÷éêþí óôç ÈÞâá
379 ð.×.
ÁíáôñïðÞ ïëéãáñ÷éêþí áðü ôïõò
äçìïêñáôéêïýò (Ðåëïðßäáò)
371 ð.×. ÌÜ÷ç ôùí Ëåýêôñùí
370 ð.×. ºäñõóç Ìåãáëüðïëçò
362 ð.×. ÌÜ÷ç ôçò Ìáíôéíåßáò
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 173
2. Ç ÈÞâá, ðáñÜ ôéò ðñïóðÜèåéåò ôïõ Åðáìåéíþíäá, äåí êáôÜöåñå íá
óõãêñïôÞóåé íáõôéêü. Ðïéåò áñíçôéêÝò óõíÝðåéåò åß÷å ç Ýëëåéøç áõôÞ óôçí
ðïëéôéêÞ ôçò ãéá çãåìïíßá óôçí ÅëëÜäá; Ôé èá óÞìáéíå óÞìåñá ãéá ôç ÷þñá
ìáò ç áíôßóôïé÷ç Ýëëåéøç íáõôéêïý (Þ êáé áåñïðïñßáò);
á) Ç Ýëëåéøç íáõôéêïý Þôáí óçìáíôéêüò ðáñÜãïíôáò áðïôõ÷ßáò ôçò çãåìïíéêÞò
ðïëéôéêÞò ôçò ÈÞâáò. Ç ÅëëÜäá åßíáé ÷þñá ç ïðïßá ðåñéâÜëëåôáé áðü èÜëáóóá.
Ïé èáëÜóóéåò ïäïß Ý÷ïõí æùôéêÞ óçìáóßá ãéá ôç ÷þñá. Ç ýðáñîç íáõôéêïý êáé ç
êõñéáñ÷ßá óôç èÜëáóóá èá åðåîÝôåéíå ôçí êõñéáñ÷ßá ôùí Èçâáßùí ùò ôïí
ÅëëÞóðïíôï. Ç ÈÞâá èá ìðïñïýóå íá åëÝã÷åé ôçí åéóáãùãÞ óéôçñþí áðü ôï
Âüóðïñï. Ç áðïõóßá íáõôéêïý óÞìáéíå üôé ïé Èçâáßïé äåí ìðïñïýóáí íá
åîáóöáëßóïõí ãñÞãïñá áðïóôïëÞ äõíÜìåùí êáé åöïäéïðïìðþí üðïõ ÷ñåéáæüôáí.
Ìðïñïýóáí íá åðåêôåßíïõí ôçí åðéññïÞ ôïõò ìüíï óôçí çðåéñùôéêÞ ÅëëÜäá.
Áêüìç, ï áðïêëåéóìüò å÷èñéêþí ðåñéï÷þí ìÝóù ôçò èÜëáóóáò Þôáí áäýíáôïò.
â) Ç ðïëåìéêÞ éó÷ýò ôçò ÅëëÜäáò åßíáé áíÝêáèåí óõíäåäåìÝíç ìå ôï èáëÜóóéï
óôïé÷åßï. Ç Ýëëåéøç íáõôéêïý (Þ êáé áåñïðïñßáò) èá óÞìáéíå áðþëåéá óçìáíôéêÞò
óôñáôéùôéêÞò éó÷ýïò. ÓÞìåñá, åéäéêÜ ç êõñéáñ÷ßá ôùí áéèÝñùí åßíáé óçìáíôéêÞ ãéá
ôçí åðéôõ÷Þ Ýêâáóç åíüò ðïëÝìïõ. Ôá ðëïßá êáé ôá áåñïðëÜíá áðïôåëïýí éäéáßôåñá
éó÷õñÝò ðëáôöüñìåò üðëùí êáé ôá÷åßáò áðïóôïëÞò äõíÜìåùí.
3. ÁíáæçôÞóôå óôïé÷åßá ãéá ôç óõãêñüôçóç Éåñïý Ëü÷ïõ óå äýï êñßóéìåò óôéãìÝò
ôçò åëëçíéêÞò éóôïñßáò (ÅðáíÜóôáóç ôïõ 1821 êáé ´ Ðáãêüóìéïò ðüëåìïò).
ÄéêáéïëïãÞóôå ôï ãåãïíüò.
á) Óþìá áðïôåëïýìåíï áðü 500 åèåëïíôÝò êáé óðïõäáóôÝò ôï ïðïßï óõãêñïôÞèçêå
ôï 1821 óôç Ìïëäáâßá áðü ôïí ÁëÝîáíäñï ÕøçëÜíôç. Óôç ìÜ÷ç ôïõ Äñáãáôóáíßïõ
(Éïýíéïò 1821) õðÝóôç êáôáóôñïöéêÞ Þôôá. ÅëÜ÷éóôïé êáôüñèùóáí íá óùèïýí.
Áñãüôåñá ðïëÝìçóáí óôçí åðáíáóôáôçìÝíç ÅëëÜäá.
â) ÌïíÜäá ç ïðïßá éäñýèçêå óôç Ì. ÁíáôïëÞ êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôïõ ´ Ðáãêïóìßïõ
ðïëÝìïõ (1942) áðü áîéùìáôéêïýò ôïõ óôñáôïý. ÐïëÝìçóå ãåííáßá óôï ðëåõñü
ôùí óõììÜ÷ùí êáé óôçí ÁöñéêÞ áëëÜ êáé óôï Áéãáßï.
ã) Ï Éåñüò Ëü÷ïò áðïôåëïýíôáí áðü óôñáôéþôåò ïé ïðïßïé åìðíÝïíôáí áðü õøçëÜ
öñïíÞìáôá êáé éäáíéêÜ. ¸äéíáí éäéáßôåñï üñéï. Ç óýóôáóÞ ôïõ äéêáéïëïãåßôáé,
êáèþò õðÞñ÷å áíÜãêç ãéá ôçí ýðáñîç åíüò óþìáôïò ôï ïðïßï èá áðïôåëïýóå
ïäçãü ü÷é ìüíï óôñáôéùôéêü áëëÜ êáé éäåïëïãéêü ãéá ôï õðüëïéðï óôñÜôåõìá. Óôçí
ðñþôç ðåñßðôùóç áðïôåëïýóå ôçí éäåïëïãéêÞ óõíÝ÷åéá ôïõ óôñáôïý ôùí Óðáñôéáôþí,
ôùí Áèçíáßùí, ôùí ôåëåõôáßùí õðåñáóðéóôþí ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò. Óôï ´
Ðáãêüóìéï ðüëåìï áðïôåëïýóå ìÝóï óõóðåßñùóçò ôùí äéáëõìÝíùí åëëçíéêþí
äõíÜìåùí ìåôÜ áðü ôçí óõíèçêïëüãçóç ôçò ÅëëÜäáò ìå ôïõò Ãåñìáíïýò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
174
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 174
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
175
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ãåãïíüôá ðñïåôïßìáóáí ôçí çãåìïíßá ôçò ÈÞâáò óôçí ÅëëÜäá;
Ôï 382 ð.×. ïé ÓðáñôéÜôåò åãêáèéäñýïõí ìå ùìÞ åðÝìâáóç ïëéãáñ÷éêü ðïëßôåõìá. Ôï
379 ð.×. ï Ðåëïðßäáò, åðéêåöáëÞò ôùí äçìïêñáôéêþí, äéþ÷íåé ôïõò ïëéãáñ÷éêïýò.
Ôçí åðï÷Þ áõôÞ áíáóõãêñïôåßôáé ï èçâáúêüò óôñáôüò. ÐõñÞíáò åßíáé ï Éåñüò Ëü÷ïò,
ðïõ áðïôåëåßôáé áðü 300 óôñáôéþôåò. Âïçèüò ôïõ Ðåëïðßäá óôÜèçêå ï óðïõäáßïò
óôñáôçãüò Åðáìåéíþíäáò.
2. Áíáöåñèåßôå óôçí áêìÞ êáé ðáñáêìÞ ôçò èçâáúêÞò éó÷ýïò.
Ôï 371 ð.×. ïé ÓðáñôéÜôåò õößóôáíôáé âáñéÜ Þôôá óôá Ëåýêôñá ôçò Âïéùôßáò. Ï âáóéëéÜò
ôùí Óðáñôéáôþí Êëåüìâñïôïò óêïôþíåôáé óôç ìÜ÷ç. Áðïöáóéóôéêüò ðáñÜãïíôáò ôçò
íßêçò óôÜèçêå ç äéÜôáîç ôçò ËïîÞò ÖÜëáããáò áðü ôïí Åðáìåéíþíäá.
Ïé Èçâáßïé åêóôñáôåýïõí ùò ôç ÓðÜñôç. Ôï 370 ð.×. éäñýåôáé ç Ìåãáëüðïëç,
þóôå íá áðïêëåéóôïýí ïé ÓðáñôéÜôåò óôçí Üìåóç ðåñéï÷Þ ôïõò. Áñãüôåñá ï Ðåëïðßäáò
èá óêïôùèåß óå ìÜ÷ç óôç Èåóóáëßá. Ï Åðáìåéíþíäáò, ìüíïò ôïõ ðëÝïí, åðé÷åéñåß íÝá
åêóôñáôåßá óôçí Ðåëïðüííçóï. Ïé ôý÷åò ôçò ÈÞâáò êáé ôçò ÓðÜñôçò êñßíïíôáé óôç
Ìáíôéíåßá (362 ð.×.). Ïé Èçâáßïé íéêïýí, ï Åðáìåéíþíäáò öïíåýåôáé.
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 175
ÓÕÍÏØÇ ÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
Ðåñßëçøç
Ïé åëëçíéêÝò ðüëåéò öèåßñïíôáé óçìáíôéêÜ ìåôÜ ôïí Ðåëïðïííçóéáêü ðüëåìï. Ç
çãåìïíßá ôçò ÓðÜñôçò êáé ôçò ÈÞâáò êáôáññÝïõí. Åðéêñáôåß ÷Üïò.
ÁÓÊÇÓÇ ÁÕÔÏÁÎÉÏËÏÃÇÓÇÓ
ÊÜíôå ôç óùóôÞ áíôéóôïß÷éóç
Áãçóßëáïò óôñáôçãüò Áéãüò Ðïôáìüò
Åðáìåéíþíäáò íáýáñ÷ïò Êïñþíåéá
ÊëÝùí âáóéëéÜò Ìáíôéíåßá
Ëýóáíäñïò äçìáãùãüò Áìößðïëç
ÁðÜíô çóç:
(1) Áãçóßëáïò - âáóéëéÜò - Êïñþíåéá
(2) Åðáìåéíþíäáò - óôñáôçãüò - Ìáíôéíåßá
(3) ÊëÝùí - äçìáãùãüò - Áìößðïëç
(4) Ëýóáíäñïò - íáýáñ÷ïò - Áéãüò ðïôáìü
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
176
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 176
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
177
ÁÓÊÇÓÅÉÓ ÅÊÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1. Óõìðëçñþóôå ôá ïíüìáôá óôç óôÞëç ÏÍÏÌÁ
ÐÑÏÔÁÓÇ ÏÍÏÌÁ
1. Éóôïñéêüò ðïõ óõíÝãñáøå ôá ãåãïíüôá ôïõ
Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ.
2. ÓðáñôéÜôçò óôñáôçãüò, êáôÝëáâå ôçí
Áìößðïëç (422 ð.×.).
3. Áñ÷çãüò ôïõ ñéæïóðáóôéêïý êüììáôïò óôçí
ÁèÞíá.
4. Áíéøéüò ôïõ ÐåñéêëÞ, õðåýèõíïò ãéá ôç
ÓéêåëéêÞ åêóôñáôåßá.
5. Áèçíáßïò óôñáôçãüò, õðåýèõíïò ãéá ôçí
åéñÞíç ôïõ 421 ð.×.
6. ÓðáñôéÜôçò óôñáôçãüò ðïõ íßêçóå ôïõò
Áèçíáßïõò óôç Óéêåëßá.
7. Áèçíáßïò íáýáñ÷ïò, íéêçôÞò ôçò íáõìá÷ßáò
óôéò Áñãéíïýóåò.
8. ÓðáñôéÜôçò óôñáôçãüò. Óå áõôüí ðáñáäüèçêå
ç ÁèÞíá.
9. Áñ÷çãüò ôùí ÔñéÜêïíôá ÔõñÜííùí.
10. ÓðáñôéÜôçò âáóéëéÜò, áíôéìåôþðéóå ôïõò
ÐÝñóåò êáé ôïõò ¸ëëçíåò óôéò áñ÷Ýò ôïõ 4ïõ
áé. ð.×.
11. ÓðáñôéÜôçò äéðëùìÜôçò, õðåýèõíïò ãéá ôç
Âáóßëåéï ÅéñÞíç.
12. Óðïõäáßïé Èçâáßïé óôñáôçãïß, èåìåëéùôÝò ôçò
èçâáúêÞò êõñéáñ÷ßáò.
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 177
2. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò âÜëôå Ýíá × óôçí áíôßóôïé÷ç óôÞëç, áíÜëïãá áí
ôéò èåùñåßôå óùóôÝò Þ ëáíèáóìÝíåò
ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
1. ÁöïñìÞ ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ Þôáí ç
áíôßèåóç Áèçíáßùí êáé Êïñéíèßùí.
2. Ï Ðåëïðïííçóéáêüò ðüëåìïò êñÜôçóå 27 ÷ñüíéá.
3. Ï ÐåñéêëÞò ðÝèáíå áðü ôçí Ýëëåéøç ôñïöÞò.
4. ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôïõ ðïëÝìïõ äåí õðÞñîáí
áðïóôáóßåò áðü ôçí ÁèçíáúêÞ Óõììá÷ßá.
5. Ïé Áèçíáßïé ðÝôõ÷áí óðïõäáßá íßêç óôç Óöáêôçñßá.
6. Óôç ìÜ÷ç ôçò Áìößðïëçò óêïôþèçêå ìüíï ï ÊëÝùíáò.
7. ÌåôÜ ôï 421 ð.×. óôçí ÁèÞíá êõñéáñ÷åß ï ÁëêéâéÜäçò.
8. Ï ËÜìá÷ïò Þôáí áñ÷çãüò ôùí ÔñéÜêïíôá ôõñÜííùí.
9. Ï ÁëêéâéÜäçò êáôçãïñÞèçêå üôé áêñùôçñßáóå
ôéò åñìáúêÝò óôÞëåò.
10. Ï áèçíáúêüò óôüëïò çôôÞèçêå áðü ôï óðáñôéáôéêü
óôï áêñùôÞñéï Íüôéï ôçò ÓÜìïõ (407 ð.×.).
11. Óôï óõíÝäñéï åéñÞíçò ïé ÓðáñôéÜôåò èÝëçóáí
ôçí êáôáóôñïöÞ ôçò ÁèÞíáò.
12. Ç ÅëëÜäá ãíþñéóå ëßãåò êáôáóôñïöÝò êáôÜ
ôïí Ðåëïðïííçóéáêü ðüëåìï.
13. Ï Ëõóßáò åðáíÝöåñå ôç äçìïêñáôßá óôçí ÁèÞíá.
14. Ïé Ìýñéïé íßêçóáí óôá Êïýíáîá (401 ð.×.).
15. Ï Áãçóßëáïò ðÝôõ÷å óðïõäáßåò íßêåò óôç Ì. Áóßá.
16. Ïé ÓðáñôéÜôåò áíÝëáâáí ôçí åöáñìïãÞ
ôçò Âáóéëåßïõ ÅéñÞíçò.
17. Ï Êëåüìâñïôïò óõãêñüôçóå óôñáôü ìå ðõñÞíá
ôïí Éåñü Ëü÷ï.
18. Óôá Ëåýêôñá (371 ð.×.) óêïôþèçêå ï Åðáìåéíþíäáò.
3. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ
1. Ç ÁèÞíá êáé ç ÓðÜñôç åß÷áí äéáöïñåôéêÞ ................ óôçí áíôéìåôþðéóç ôùí
ðñáãìÜôùí.
2. ÊáèïñéóôéêÞ Þôáí ç äéáìÜ÷ç Áèçíáßùí - Êïñéíèßùí ãéá ôçí ...............
3. ÌåôÜ ôïí ÐåñéêëÞ óôçí ðïëéôéêÞ óêçíÞ êõñéáñ÷ïýí ïé ..................
4. ÊáôÜ ôçí ðñþôç ðåñßïäï ïé ÓðáñôéÜôåò ìåôáöÝñïõí ôïí ðüëåìï óôç ...........
5. Ï ............ óêïôþèçêå óôç Óéêåëßá.
6. Ï ÁëêéâéÜäçò, ãéá íá óùèåß áðü ôïõò Áèçíáßïõò, êáôÝöõãå óôç ........
7. Ïé Áéãüò Ðïôáìïß âñßóêïíôáé óôïí ..............
8. Ïé Áèçíáßïé õðï÷ñåþèçêáí íá ãêñåìßóïõí ..............
9. Ï Ðåëïðïííçóéáêüò ðüëåìïò Ýäùóå ôçí åõêáéñßá óôïõò ........... íá
áíáìåé÷èïýí óôçí ÅëëÜäá.
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
178
06s.qxp 5/8/2008 9:01 Page 178
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
179
10. Ï Êýñïò ï íåüôåñïò óôñÜöçêå åíáíôßïí ôïõ áäåëöïý ôïõ .............
11. Óôïí Ðåëïðïííçóéáêü ðüëåìï ïé Èçâáßïé Þôáí óýììá÷ïé ôçò ..................
12. Ï .............. áíÝôñåøå ôïõò ïëéãáñ÷éêïýò êáé åãêáèßäñõóå äçìïêñáôßá.
13. Ï ................ ÷ñçóéìïðïßçóå ôç ............ óôç ìÜ÷ç.
14. ÌåôÜ ôç ìÜ÷ç óôç Ìáíôéíåßá óôçí ÅëëÜäá åðéêñÜôçóå ........................
4. Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò ÷ñïíïëïãßåò ìå ôá ãåãïíüôá
5. ÅðéëïãÞ ïñèÞò áðÜíôçóçò:
(Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò õðïãñáììßóôå ôç óùóôÞ áðÜíôçóç)
1. ¢ìåóç áöïñìÞ ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ Þôáí:
á) ç êáôÜëçøç ôçò ÄåêÝëåéáò, â) ôï Ìåãáñéêü øÞöéóìá, ã) ç áðïóôáóßá ôçò
ËÝóâïõ
2. Ç ÁèÞíá áðïäåêáôßóôçêå ôï 430 ð.×. áðü:
á) ëïéìü, â) ëéìü ã) èåïìçíßåò
3. Ç Íéêåßïò ÅéñÞíç õðïãñÜöôçêå ãéá:
á) 10 ÷ñüíéá, â) 50 ÷ñüíéá, ã) 20 ÷ñüíéá
4. Ðñüöáóç ãéá ôç ÓéêåëéêÞ åêóôñáôåßá Þôáí ç äéáìÜ÷ç:
á) Óõñáêïýóéùí - ÃÝëáò, â) ÉìÝñáò - ÊáôÜíçò, ã) ¸ãåóôáò - Óåëéíïýíôá
5. Ïé Áèçíáßïé Ýðáèáí êáôáóôñïöÞ:
×ÑÏÍÏËÏÃÉÁ ÃÅÃÏÍÏÓ
1. 432 ð.×. á) ìÜ÷ç óôá Êïýíáîá
2. 431 - 421 ð.×. â) Íéêåßïò ÅéñÞíç
3. 413 - 411 ð.×. ã) íßêç Áèçíáßùí óôéò Áñãéíïýóåò
4. 422 ð.×. ä) ðáñÜäïóç ÁèÞíáò
5. 421 ð.×. å) Âáóßëåéïò ÅéñÞíç
6. 415 - 413 ð.×. óô) Áñ÷éäÜìåéïò ðüëåìïò
7. 406 ð.×. æ) ìÜ÷ç ôçò Ìáíôéíåßáò
8. 404 ð.×. ç) Äåêåëåéêüò ðüëåìïò
9. 401 ð.×. è) ìÜ÷ç óôá Ëåýêôñá
10. 386 ð.×. é) áðïóôáóßá ôçò Ðïôßäáéáò
11. 371 ð.×. éá) ìÜ÷ç óôçí Áìößðïëç
12. 362 ð.×. éâ) ÓéêåëéêÞ åêóôñáôåßá
06s.qxp 5/8/2008 9:02 Page 179
á) óôïõò Áéãüò Ðïôáìïýò, â) óôéò Áñãéíïýóåò, ã) óôç ËÝóâï
6. Ïé ÓðáñôéÜôåò åðÝâáëáí ............... êáèåóôþò óôçí ÁèÞíá.
á) äçìïêñáôéêü, â) ïëéãáñ÷éêü, ã) ìïíáñ÷éêü
7. Ç ðïñåßá ôùí Ìõñßùí áíáöÝñåôáé óôï Ýñãï ôïõ Îåíïöþíôá:
á) Êýñïõ ÈÜíáôïò, â) Êýñïõ ÊáôÜâáóéò, ã) Êýñïõ ÁíÜâáóéò
8) Ôï 378 ð.×. éäñýåôáé ç:
á) ´ ÁèçíáúêÞ Óõììá÷ßá, â) ÄçëéáêÞ Óõììá÷ßá, ã) ÈçâáúêÞ Óõììá÷ßá
9. Ï Éåñüò Ëü÷ïò áðïôåëïýíôáí áðü:
á) 100 Üíäñåò, â) 200 Üíäñåò, ã) 300 Üíäñåò
10. Ðñùôåýïõóá ôçò áñêáäéêÞò óõìðïëéôåßáò Ýãéíå ç:
á) ÔåãÝá, â) ¹ëéäá, ã) Ìåãáëüðïëç
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÁÓÊÇÓÅÙÍ ÅÊÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1ç Üóêçóç
1. Èïõêõäßäçò, 2. Âñáóßäáò, 3. ÊëÝùíáò, 4. ÁëêéâéÜäçò, 5. Íéêßáò, 6. Ãýëéððïò,
7. Êüíùíáò, 8. Ëýóáíäñïò, 9. Êñéôßáò, 10. Áãçóßëáïò, 11. Áíôáëêßäáò, 12.
Ðåëïðßäáò - Åðáìåéíþíäáò
2ç Üóêçóç
1Ó, 2Ó, 3Ë, 4Ë, 5Ó, 6Ë, 7Ó, 8Ë, 9Ó, 10Ó, 11Ë, 12Ë, 13Ë, 14Ó, 15Ó, 16Ó, 17Ë,
18Ë
3ç Üóêçóç
1. íïïôñïðßá, 2. Åðßäáìíï, 3. äçìáãùãïß, 4. Ìáêåäïíßá, 5. ËÜìá÷ïò, 6. ÓðÜñôç,
7. ÅëëÞóðïíäï, 8. ôá ÌáêñÜ Ôåß÷ç, 9. ÐÝñóåò, 10. ÁñôáîÝñîç, 11. ÓðÜñôçò, 12.
Ðåëïðßäáò, 13. Åðáìåéíþíäáò - ëïîÞ öÜëáããá, 14. ÷Üïò
4ç Üóêçóç
1é, 2óô, 3ç, 4éá, 5â, 6éâ, 7ã, 8ä, 9á, 10å, 11è, 12æ
5ç Üóêçóç
1â, 2á, 3â, 4ã, 5á, 6â, 7ã, 8á, 9ã, 10ã
ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ ÓÔ´
Çãåìïíéêïß Çãåìïíéêïß
Áíôáãùíéóìïß Áíôáãùíéóìïß
(431 - 362 ð.×.) (431 - 362 ð.×.)
180
06s.qxp 5/8/2008 9:02 Page 180
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ ´
Ç ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÔÇÓ ÌÁÊÅÄÏÍÉÁÓ
Ðåñßëçøç
Ïé âáóéëéÜäåò ôçò Ìáêåäïíßáò ðïëåìïýóáí óôï âïññÜ, áëëÜ óôñÝöïíôáí ðñïò ôï
íüôï. Ï Ößëéððïò ´ èÝôåé ôéò âÜóåéò ôçò ìáêåäïíéêÞò éó÷ýïò êáé ôçò ðáíåëëÞíéáò
ðïëéôéêÞò åíáíôßïí ôùí Ðåñóþí. Ï ãéïò ôïõ ÁëÝîáíäñïò ïäçãåß ôá åëëçíéêÜ
óôñáôåýìáôá ùò ôçí Éíäßá.
1. ÔÏ ÊÑÁÔÏÓ ÔÇÓ ÌÁÊÅÄÏÍÉÁÓ
Ðåñßëçøç
Ïé Ìáêåäüíåò æïýóáí ãéá áéþíåò óôï âïññÜ ðåñéóôïé÷éóìÝíïé áðü å÷èñéêÜ öýëá.
Æþíôáò óå áðïìüíùóç, äéáôÞñçóáí ôï èåóìü ôçò ðáôñéáñ÷éêÞò âáóéëåßáò. Ç íüôéá
Ìáêåäïíßá åß÷å áðïéêéóôåß áðü íüôéïõò ¸ëëçíåò.
Áðü íùñßò âñÝèçêáí óôçí áíÜãêç íá ðïëåìÞóïõí ìå å÷èñéêÜ öýëá, üðùò ïé
Éëëõñéïß êáé ïé Ðáßïíåò.
ÌåôÜ ôá ÌçäéêÜ, ïé ó÷Ýóåéò Ìáêåäüíùí êáé ÅëëÞíùí ôçò Í. ÅëëÜäáò ðõêíþíïõí.
Ïé Áèçíáßïé åéóÜãïõí îõëåßá áðïêëåéóôéêÜ áðü ôç Ìáêåäïíßá.
Ï ÁëÝîáíäñïò Á´ áíáäéïñãÜíùóå ôï êñÜôïò. Óôá ÌçäéêÜ åß÷å ÷ñçóéìåýóåé ùò
áããåëéïöüñïò ôïõ Ìáñäüíéïõ, áêïëïõèþíôáò áíáãêáóôéêÜ ôïõò ÐÝñóåò. Áñãüôåñá
ïñãÜíùóå ôï éððéêü êáé ôï ðåæéêü.
Áñ÷éêÜ ðñùôåýïõóá Þôáí ïé ÁéãÝò. Ï Áñ÷Ýëáïò (áñ÷Ýò 4ïõ áé.) ìåôÝöåñå ôçí
ðñùôåýïõóá óôçí ÐÝëëá.
Ç Ìáêåäïíßá ãíþñéóå ìåãÜëç áêìÞ óôá ÷ñüíéá ôïõ. ÁíÝêôçóå áèçíáúêÜ åäÜöç
ìåôÜ ôçí êáôáóôñïöÞ ôùí ôåëåõôáßùí óôç Óéêåëßá. ÓçìáíôéêÞ áêìÞ ãíþñéóå ôï Äßï, ùò
èñçóêåõôéêü êÝíôñï. ÐáñÜëëçëá ï Áñ÷Ýëáïò êÜëåóå óôçí áõëÞ ôïõ ðïëëïýò
óçìáíôéêïýò áíèñþðïõò ôïõ ðíåýìáôïò.
Áðü ôï èÜíáôï ôïõ Áñ÷Ýëáïõ ùò ôï Ößëéððï ´ óôç Ìáêåäïíßá êõñéáñ÷ïýóå
áíáñ÷ßá.
181
07s.qxp 5/8/2008 9:03 Page 181
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ï ÷áñáêôÞñáò ôùí Ìáêåäüíùí
• Æïõí áðïìïíùìÝíïé óôï âïññÜ
• Äéáôçñïýí ôï èåóìü ôçò âáóéëåßáò
• ¸ñ÷ïíôáé óéãÜ óéãÜ óå åðáöÞ ìå ôïõò íüôéïõò ¸ëëçíåò
• Âñßóêïíôáé óå äéáìÜ÷ç ìå ôïõò âüñåéïõò ãåßôïíåò
ÁëÝîáíäñïò Á´
• ÌåóïëáâçôÞò Ðåñóþí êáé Áèçíáßùí
• ÏñãÜíùóç ðåæéêïý êáé éððéêïý Ìáêåäüíùí
Áñ÷Ýëáïò
• ÌåôáöïñÜ ðñùôåýïõóáò óôçí ÐÝëëá
• ÁíÜêôçóç ôìçìÜôùí áðü Áèçíáßïõò
• ÁíÜäåéîç ôïõ Äßïõ ùò èñçóêåõôéêü êÝíôñï
• Óçìáíôéêïß ðíåõìáôéêïß Üíèñùðïé óôçí áõëÞ ôïõ
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
Ìáêåäüíåò
ÊÜðïéåò åðéãñáöÝò ðïõ óþèçêáí, êáé êõñßùò ç ìåëÝôç ôçò èñçóêåßáò êáé ôùí
èåóìþí, äåß÷íïõí êáèáñÜ üôé ïé Ìáêåäüíåò Þôáí êáèáñÜ åëëçíéêü öýëï
(Ìáêåäíüò = øçëüò). Ãéá ðïëëÜ ÷ñüíéá æïýóáí áðïìïíùìÝíïé óôï âïññÜ
áðïôåëþíôáò áóðßäá ãéá ôïõò íüôéïõò ¸ëëçíåò, êáèþò áðÝêñïõáí óõóôçìáôéêÜ
åðéäñïìÝò ôùí âüñåéùí ìç åëëçíéêþí öýëùí (Éëëõñéïß, Ðáßïíåò, êôë.). Ç ÷ñüíéá
áðïìüíùóç äéêáéïëïãåß ôç äéáôÞñçóç èåóìþí ðïõ åß÷áí åîáöáíéóôåß ðñï ðïëëïý
áðü ôïõò õðüëïéðïõò ¸ëëçíåò. ¸ôóé äéáôçñÞèçêå ç ðáëáéÜ ðáôñéáñ÷éêÞ âáóéëåßá.
Ï âáóéëéÜò Þôáí ðñþôïò ìåôáîý ßóùí áíÜìåóá óôïõò åõãåíåßò (åôáßñïé).
Áíáêçñõóóüôáí âáóéëéÜò áðü ôç óõíÝëåõóç ôïõ óôñáôïý, åíþ åß÷å èñçóêåõôéêÝò
êáé äéêáóôéêÝò áñìïäéüôçôåò.
ÁéãÝò
Ðñþôç ðñùôåýïõóá ôçò áñ÷áßáò Ìáêåäïíßáò. ÓÞìåñá ç èÝóç ôáõôßæåôáé ìå ôï
÷ùñéü Âåñãßíá. Ç ðáñÜäïóç áíáöÝñåé üôé ôï ìÝñïò ïíïìÜóôçêå Ýôóé áðü ôïí
Áñ÷Ýëáï, ãéï ôïõ ÔÞìåíïõ, âáóéëéÜ ôïõ ¢ñãïõò. Ï Áñ÷Ýëáïò åß÷å ðÜåé óôç
Ìáêåäïíßá ãéá íá âïçèÞóåé ôï âáóéëéÜ ÊéóóÝá. Áõôüò üìùò, ðáôþíôáò ôïõò üñêïõò,
ðñïóðÜèçóå íá ôïí óêïôþóåé. Ï Áñ÷Ýëáïò, áöïý ôïí óêüôùóå, áêïëïýèçóå ìéá
êáôóßêá (áßãá) ùò ïäçãü, ðñïóðáèþíôáò íá äñáðåôåýóåé. Óôï ìÝñïò ðïõ ç áßãá
óôáìÜôçóå áðïöÜóéóå íá éäñýóåé ôçí ïìþíõìç ðüëç. Ç ðüëç ãíþñéóå äüîá êáé
áêìÞ ùò ðñþôç ðñùôåýïõóá ôïõ ìáêåäïíéêïý êñÜôïõò. Áí êáé áñãüôåñá ç
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
182
07s.qxp 5/8/2008 9:03 Page 182
183
ðñùôåýïõóá ìåôáöÝñèçêå óôçí ÐÝëëá, óôéò ÁéãÝò óõíÞèéæáí íá èÜâïõí ôïõò
âáóéëéÜäåò ôçò Ìáêåäïíßáò.
ÐÝëëá
Áñ÷áßá ðüëç ôçò Ìáêåäïíßáò êáé äåýôåñç ðñùôåýïõóá ôùí Ìáêåäüíùí. Âñßóêåôáé
óôïí êÜìðï ôùí Ãéáííéôóþí, êïíôÜ óôïí ðïôáìü Ëïõäßá. Ç ìåôáöïñÜ ôçò
ðñùôåýïõóáò Ýãéíå áðü ôï âáóéëéÜ Áñ÷Ýëáï (áñ÷Ýò 4ïõ áé. ð.×.). ¸êôïôå ãíþñéóå
óçìáíôéêÞ áêìÞ. Ç áñ÷áßá ðüëç êáôáóôñÜöçêå óôéò áñ÷Ýò ôïõ 3ïõ áé. ì.×. Ðñþôïò
áíáöÝñåé ôçí ðüëç ï Çñüäïôïò, åíþ áíáöïñÝò ãßíïíôáé áðü ôï Èïõêõäßäç êáé ôïí
Îåíïöþíôá. Óôç ìáêåäïíéêÞ áõëÞ ðñïóêëÞèçêáí óçìáíôéêïß êáëëéôÝ÷íåò êáé
Üíèñùðïé ôïõ ðíåýìáôïò: ï æùãñÜöïò Æåýîçò, ï ×ïéñßëïò, ï Åõñéðßäçò, ï
ÁñéóôïôÝëçò áðü ôï Ößëéððï ´. ¹äç êáôÜ ôéò ðñþôåò áíáóêáöÝò âñÝèçêáí
óçìáíôéêÜ åõñÞìáôá ðïõ öôÜíïõí ìÝ÷ñé êáé ôçí åðï÷Þ ôïõ ×áëêïý. Óçìáíôéêü
áñ÷éôåêôïíéêü ëåßøáíï åßíáé ôï áíÜêôïñï. Áðïôåëåßôáé áðü äéÜöïñá êôßñéá êáé
ðëáéóéþíåôáé áðü óôïÝò êáé áõëÝò. Óðïõäáßá åßíáé êáé ç áãïñÜ ôçò ðüëçò. ÂñÝèçêáí
ðïëëÜ êáôáóôÞìáôá. ÕðÜñ÷åé åêôåôáìÝíï áðï÷åôåõôéêü äßêôõï, åíþ óçìáíôéêÜ åßíáé
êáé ôá øçöéäùôÜ ðïõ âñÝèçêáí. Åéêïíßæïõí: êõíÞãé åëáöéïý, ôï Äéüíõóï ðÜíù óå
ðÜíèçñá ê.Ü. Ôá øçöéäùôÜ áõôÜ áíÞêïõí óôéò êáëýôåñåò äçìéïõñãßåò ôçò åðï÷Þò.
ÕðÜñ÷åé ç áðüäïóç ôçò ôñßôçò äéÜóôáóçò, åíþ ïé ìïñöÝò ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü ÷Üñç,
öõóéêüôçôá êáé áñìïíßá.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
495 - 450 ð.×. ÁëÝîáíäñïò Á´
413 - 399 ð.×. Áñ÷Ýëáïò
Áñ÷Ýò 4ïõ áé. ð.×. ÌåôáöïñÜ ðñùôåýïõóáò óôçí ÐÝëëá
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
07s.qxp 5/8/2008 9:03 Page 183
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. ÌåëåôÞóôå ôï ðáñÜèåìá «Ðíåõìáôéêüò âßïò» êáé áíáöÝñåôå ôïõò óôü÷ïõò
ôçò ðïëéôéêÞò ôùí ðñþôùí Ìáêåäüíùí âáóéëÝùí óôïí ðíåõìáôéêü ôïìÝá.
Ïé ðñþôïé Ìáêåäüíåò âáóéëåßò êáëïýóáí óôçí áõëÞ ôïõò äéÜóçìïõò ðíåõìáôéêïýò
áíèñþðïõò áðü ôç íüôéá ÅëëÜäá. Ï ÉððïêñÜôçò, ï æùãñÜöïò Æåýîçò, ï åðéêüò ðïéçôÞò
×ïéñßëïò, ï Åõñéðßäçò êáé ðïëëïß Üëëïé Ýæçóáí êáé äçìéïýñãçóáí óôç ìáêåäïíéêÞ
áõëÞ. Óôü÷ïò áõôþí ôùí âáóéëéÜäùí Þôáí ç ðíåõìáôéêÞ Üíïäïò ôïõ âáóéëåßïõ ìÝóá
áðü ôçí åéóáãùãÞ ôïõ ðïëéôéóìïý ôùí íüôéùí ÅëëÞíùí. ÐñïóðÜèçóáí ìå êÜèå ôñüðï
íá óðÜóïõí ôá äåóìÜ ôçò ÷ñüíéáò áðïìüíùóçò êáé ôçò åðáöÞò ìå ôá å÷èñéêÜ öýëá
ôïõ âïññÜ. Ãé’ áõôü êáëïýóáí ü,ôé êáëýôåñï äéÝèåôå ç íüôéá ÅëëÜäá óôïí ðíåõìáôéêü
ôïìÝá. Ïé Ìáêåäüíåò áñ÷ßæïõí óéãÜ óéãÜ íá äéåêäéêïýí êáé ïé ßäéïé ìåñßäéï óôá
åëëçíéêÜ äñþìåíá óå ðïëëáðëÜ åðßðåäá êáé âÝâáéá êáé óôïí ðíåõìáôéêü ôïìÝá, ï
ïðïßïò Ý÷áéñå óçìáíôéêÞò åêôßìçóçò áðü ôïõò ¸ëëçíåò.
2. ÁíáæçôÞóôå óôïé÷åßá ãéá ôéò áíáóêáöÝò óôç Âåñãßíá êáé óôï Äßï êáé, áöïý
ó÷ïëéÜóåôå ôá åõñÞìáôá, áîéïëïãÞóôå ôç óõìâïëÞ ôçò áñ÷áéïëïãßáò óôç
ãíþóç ôïõ ðáñåëèüíôïò. Íá áîéïðïéÞóåôå ãé’ áõôü ôï óêïðü êáé ôéò ó÷åôéêÝò
åéêüíåò ôïõ âéâëßïõ.
á) Ïé áíáóêáöÝò Üñ÷éóáí óôçí ðåñéï÷Þ áðü ôï ÃÜëëï áñ÷áéïëüãï ÅæÝ. Ôï 1861
áíáêÜëõøå ôï áíÜêôïñï, åíþ áñãüôåñá áíÜóêáøå êáé Ýíá ìáêåäïíéêü ôÜöï. Ôï
1938 áíáêáëýöèçêå áðü ôïí Ê. Ñùìáßï Üëëïò Ýíáò óõëëçìÝíïò ôÜöïò óå ó÷Þìá
íáïý. Ôï 1977 áíáêáëýöèçêå áðü ôï Ìáíüëç Áíäñüíéêï ï ôÜöïò ôïõ Öéëßððïõ óå
Ýíá ìåãÜëï ôå÷íçôü ëüöï (ôïýìðá). ¸ôóé Ýãéíå äõíáôÞ ç ôáýôéóç ôïõ ÷ùñéïý ìå ôéò
ÁéãÝò, ôçí ðñþôç ðñùôåýïõóá ôùí Ìáêåäüíùí (ðñïçãïõìÝíùò ïé ÁéãÝò ôáõôßæïíôáí
ìå ôçí ¸äåóóá). Ï ëüöïò áõôüò áðÝôñåøå ôç ëåçëáóßá ôïõ ôÜöïõ áðü ôçí áñ÷áéüôçôá
ìÝ÷ñé óÞìåñá. Óôïí ðñïèÜëáìï ôïõ ôÜöïõ âñÝèçêå ìáñìÜñéíç óáñêïöÜãïò êáé äýï
ìéêñüôåñåò ëÜñíáêåò. Åêåß âñÝèçêáí ôá ïóôÜ ôçò ÊëåïðÜôñáò, óõæýãïõ ôïõ Öéëßððïõ,
êáèþò êáé ÷ñõóü äéÜäçìá ìáæß ìå ðïñöõñü ýöáóìá. Óôïí êåíôñéêü èÜëáìï âñÝèçêå
óáñêïöÜãïò ðïõ ðåñéåß÷å ÷ñõóÞ ëÜñíáêá ìå ôá ïóôÜ ôïõ Öéëßððïõ ´. ÐÜíù áðü
ôá ïóôÜ âñÝèçêå ÷ñõóü óôåöÜíé, åíþ ãýñù áðü ôç óáñêïöÜãï áíáêáëýöèçêå
èþñáêáò, ç ÷ñõóåëåöÜíôéíç áóðßäá, êñÜíïò ìå ôç ìïñöÞ ôçò ÁèçíÜò ê.Ü. åõñÞìáôá.
ÂñÝèçêáí áêüìç êáé êåöÜëéá áðü åëåöáíôïóôü. ÊïíôÜ óôïí ôÜöï ôïõ Öéëßððïõ
âñßóêåôáé ï ôÜöïò ôçò Ðåñóåöüíçò. ¸÷åé óõëëçèåß, ùóôüóï óþæïíôáé óçìáíôéêÝò
ôïé÷ïãñáößåò, üðïõ êõñéáñ÷åß ç áñðáãÞ ôçò Ðåñóåöüíçò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
184
07s.qxp 5/8/2008 9:03 Page 184
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
185
¢ëëï ãíùóôü åýñçìá åßíáé ï ôÜöïò ôïõ Ðñßãêéðá, ï ïðïßïò åßíáé áóýëëçôïò. Åêåß
âñÝèçêå óðïõäáßï áíÜãëõöï áðü åëåöáíôïóôü ðïõ ðáñéóôÜíåé ôïí ÐÜíá íá
ïäçãåß Ýíáí Üíäñá êáé ìéá ãõíáßêá.
¢ëëá åõñÞìáôá: Íåêñüðïëç áðïôåëïýìåíç áðü ðïëëïýò ôýìâïõò: Ôï Çñþï, ôï
ïðïßï Þôáí áöéåñùìÝíï óôï íåêñü Ößëéððï· ôï èÝáôñï, üðïõ äïëïöïíÞèçêå ï
Ößëéððïò· ôï áíÜêôïñï ôùí Áéãþí, ôï ïðïßï åßíáé Ýíá ìåãáëïðñåðÝò êôßñéï ðïõ
åíþíïíôáí ìå ôï èÝáôñï êáé ôï íáü ê.Ü.
Ôá åõñÞìáôá ôçò Âåñãßíáò, êáé åéäéêÜ ï ôÜöïò ôïõ Öéëßððïõ, áðïôåëïýí íýîåéò ôçò
áêìÞò ôïõ ìáêåäïíéêïý ðïëéôéóìïý ìåôÜ ôï Ößëéððï ´. Ï ðëïýôïò êáé ç åîáéñåôéêÞ
äåîéïôå÷íßá ôùí êáëëéôå÷íþí (áí äåé êáíåßò óôï óôåöÜíé áðü öýëëá âåëáíéäéÜò
ìÝíåé Ýêèáìâïò ãéá ôç ëåðôüôçôá êáé ôç ÷Üñç) ìáñôõñïýí ìéá êïéíùíßá ðïõ äåí
åß÷å ôßðïôá íá æçëÝøåé áðü ôïí ðïëéôéóìü ôùí íüôéùí ÅëëÞíùí. Ïé Ìáêåäüíåò,
üíôáò áðïìïíùìÝíïé ãéá áéþíåò óôï âïññÜ, äéåêäéêïýí åðÜîéá ìåñßäéï êáé óôïí
ðïëéôéóìü áðü ôïõò õðüëïéðïõò ¸ëëçíåò. Ôá ïñõ÷åßá ÷ñõóïý óôï Ðáããáßï üñïò
åîáóöÜëéóáí ôçí ïéêïíïìéêÞ áíåîáñôçóßá êáé ôçí åõäáéìïíßá óôï âáóßëåéï ôïõ
Öéëßððïõ êáé ôïõ ÁëÝîáíäñïõ. Ôá åõñÞìáôá ôçò Âåñãßíáò áðïôåëïýí óôáèìü óôç
ìåëÝôç ôçò éóôïñßáò ôùí Ìáêåäüíùí, ùò ôïõ åëëçíéêïý öýëïõ ðïõ Ýíùóå ôïõò
õðüëïéðïõò ¸ëëçíåò êáé ìÝóù éäéïöõþí áíäñþí äéÝäùóå ôïí åëëçíéêü ðïëéôéóìü
óôá ðÝñáôá ôçò ôüôå ïéêïõìÝíçò.
â) Ïé áíáóêáöÝò Üñ÷éóáí áñãÜ óå ó÷Ýóç ìå Üëëåò ðåñéï÷Ýò, ìüëéò ôï 1928. Ç ðüëç
Þôáí èñçóêåõôéêü êÝíôñï ôùí Ìáêåäüíùí. ¸îù áðü ôá ôåß÷ç ç áñ÷áéïëïãéêÞ
óêáðÜíç Ýöåñå óôï öùò éåñü ôçò ÄÞìçôñáò, éåñÜ åéóáãïìÝíùí (áéãõðôéáêþí) èåþí:
ôçò ºóéäáò ê.Ü. ÂñÝèçêå áêüìç Ýíá ñùìáúêü èÝáôñï. Óôçí áíáôïëéêÞ ðëåõñÜ
âñÝèçêå ç ëåãüìåíç Ýðáõëç ôïõ Äéïíýóïõ. Óôï äÜðåäï ôçò áßèïõóáò üðïõ
äéåîÜãïíôáí ôá óõìðüóéá óþèçêå åîáéñåôéêü øçöéäùôü ðïõ áðåéêïíßæåé ôï èåü
Äéüíõóï. Ïé áíáóêáöÝò Ýöåñáí óôï öùò íåêñïôáöåßï, ìáãáæéÜ, Áóêëçðéåßï, Ùäåßï.
ÂñÝèçêáí áêüìç ñùìáúêÜ ëïõôñÜ êáé Ýíá ôÝìåíïò áöéåñùìÝíï óôï Äßá (áðü ôïí
ïðïßï ðÞñå ôï üíïìá ç ðüëç)· óôï ôÝìåíïò áíáêáëýöèçêáí ðÝôñéíåò óôÞëåò ìå
óõíèÞêåò ê.Ü. äçìüóéá êåßìåíá.
Ïé áíáóêáöÝò óôï Äßï åßíáé óçìáíôéêÝò áðü åèíéêÞ êáé åèíïëïãéêÞ Üðïøç. Ç
ðüëç Þôáí óðïõäáßï èñçóêåõôéêü êÝíôñï. Ôá èñçóêåõôéêÜ áñ÷éôåêôïíéêÜ ëåßøáíá
áðïäåéêíýïõí ïñéóôéêÜ êáé áìåôÜêëçôá üôé ïé Ìáêåäüíåò Þôáí åëëçíéêü öýëï.
Êáôáññßðôïíôáé Ýôóé ïñéóôéêÜ ïé èåùñßåò ðåñß ìç åëëçíéêüôçôáò ôùí Ìáêåäüíùí,
ïé ïðïßåò öÜíçêå üôé Ý÷ïõí êáé ðïëéôéêü õðüâáèñï. Óôçí ðåñßðôùóç ôùí
Ìáêåäüíùí õðÞñ÷áí äýï âáóéêÜ ðñïâëÞìáôá: äå óþèçêáí ðáñÜ åëÜ÷éóôá
äåßãìáôá ãñáöÞò, åíþ ðáñÜëëçëá ãíùñßæáìå åëÜ÷éóôá ãéá ôéò èñçóêåõôéêÝò ôïõò
ðåðïéèÞóåéò êáèþò êáé ãéá ôá Þèç, Ýèéìá êáé ôïí ôñüðï æùÞò ôïõò. Ôá áñ÷áéïëïãéêÜ
åõñÞìáôá äåß÷íïõí êáôáöáíþò üôé ëÜôñåõáí åëëçíéêÝò èåüôçôåò êáé áêïëïõèïýóáí
Ýíáí ôñüðï æùÞò ðïõ Þôáí áíÜëïãïò ôùí íïôßùí ÅëëÞíùí. ÌÜëéóôá, åðåéäÞ æïýóáí
áðïìïíùìÝíïé óôï âïññÜ, äéáôÞñçóáí ðáëáéÝò èñçóêåõôéêÝò óõíÞèåéåò, ëáôñåßåò
êáé ðáñáäüóåéò, üðùò ôçí ðáôñéáñ÷éêïý ôýðïõ âáóéëåßá.
07s.qxp 5/8/2008 9:03 Page 185
ã) Ç áñ÷áéïëïãßá åßíáé ìéá åðéóôÞìç ç ïðïßá ìáò âïçèÜåé óçìáíôéêÜ íá êáôáíïÞóïõìå
ôï ðáñåëèüí ìÝóá áðü ôçí áíáóêáöÞ êáé åñìçíåßá ôùí ëåéøÜíùí ðïõ Ýñ÷ïíôáé óôï
öùò. Ãé’ áõôü êáé ç áñ÷áéïëïãßá èåùñåßôáé âïçèçôéêÞ åðéóôÞìç ôçò éóôïñßáò.
Ç áíáóêáöÞ íáþí ìáò âïçèÜåé íá êáôáíïÞóïõìå ôç èñçóêåßá ìéáò åðï÷Þò. Ôï
ßäéï óçìáíôéêÝò åßíáé êáé ïé ðáñáóôÜóåéò èñçóêåõôéêïý ðåñéå÷ïìÝíïõ áðü ôçí
áããåéïãñáößá. Ïé áíáóêáöÝò óå íåêñïôáöåßá ìáò äßíïõí ðëçñïöïñßåò ãéá ôá
ôáöéêÜ Þèç êáé Ýèéìá.
Óðïõäáßá ðçãÞ ðëçñïöïñéþí åßíáé êáé ôá áãÜëìáôá. Ôá èÝáôñá ìáò ðáñÝ÷ïõí
ìáñôõñßåò ãéá ôçí ðïëéôéóôéêÞ æùÞ ìéáò åðï÷Þò. Ôá êáôáóôÞìáôá êáé ôá áããåßá ðïõ
áíáêáëýðôïíôáé óå áõôÜ ìáò ðáñÝ÷ïõí ðëçñïöïñßåò ãéá ôï åìðüñéï êáé ôçí
ïéêïíïìéêÞ æùÞ ìéáò ðåñéï÷Þò. ÓçìáíôéêÜ åßíáé êáé ôá íïìßóìáôá. Ç óýíèåóç ôïõ
ìåôÜëëïõ (÷ñõóü, áóçìÝíéï êôë.) ìáò äßíåé Ýììåóåò ìáñôõñßåò ãéá ôçí ïéêïíïìéêÞ
êáôÜóôáóç ôùí êñáôþí ôçò åðï÷Þò. ÓçìáíôéêÝò ïéêïíïìéêÝò, èñçóêåõôéêÝò,
ðïëéôéêÝò, êïéíùíéêÝò ðëçñïöïñßåò ìáò äßíïõí ïé ðáñáóôÜóåéò óôá íïìßóìáôá êáé
óôá áããåßá. Ïé óõíèÞêåò, ôá øçößóìáôá ìáò ìéëïýí ãéá ôçí åîùôåñéêÞ êáé åóùôåñéêÞ
êáôÜóôáóç êÜèå åðï÷Þò (êïéíùíéêïß áãþíåò, ó÷Ýóåéò ìåôáîý ðüëåùí - êñáôþí).
ÊÜèå åýñçìá Ý÷åé íá ìáò ðåé ôç äéêÞ ôïõ éóôïñßá. Åêåß åßíáé êáé ç ìåãÜëç óõìâïëÞ
ôçò áñ÷áéïëïãßáò. ÁöïõãêñÜæåôáé ìå óõíÝðåéá ôïõò Þ÷ïõò ôïõ ðáñåëèüíôïò ðïõ
âãáßíïõí áêáôÜðáõóôá áðü ôá áñ÷áéïëïãéêÜ åõñÞìáôá.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ç êáôÜóôáóç ôçò Ìáêåäïíßáò ìÝ÷ñé êáé ôïí ÁëÝîáíäñï Á´;
Áðü íùñßò ïé Ìáêåäüíåò âñÝèçêáí óôçí áíÜãêç íá ðïëåìÞóïõí ìå å÷èñéêÜ öýëá,
üðùò ïé Éëëõñéïß êáé ïé Ðáßïíåò.
ÌåôÜ ôá ÌçäéêÜ, ïé ó÷Ýóåéò Ìáêåäüíùí êáé ÅëëÞíùí ôçò Í. ÅëëÜäáò ðõêíþíïõí.
Ïé Áèçíáßïé åéóÜãïõí îõëåßá áðïêëåéóôéêÜ áðü ôç Ìáêåäïíßá.
Ï ÁëÝîáíäñïò Á´ áíáäéïñãÜíùóå ôï êñÜôïò. Óôá ÌçäéêÜ åß÷å ÷ñçóéìåýóåé ùò
áããåëéïöüñïò ôïõ Ìáñäüíéïõ, áêïëïõèþíôáò ôïõò ÐÝñóåò áíáãêáóôéêÜ. Áñãüôåñá
ïñãÜíùóå ôï éððéêü êáé ôï ðåæéêü.
2. Ðïéá ç ðñïóöïñÜ ôïõ Áñ÷Ýëáïõ óôçí áíÜðôõîç ôçò Ìáêåäïíßáò;
Áñ÷éêÜ ðñùôåýïõóá Þôáí ïé ÁéãÝò. Ï Áñ÷Ýëáïò (áñ÷Ýò 4ïõ áé.) ìåôÝöåñå ôçí
ðñùôåýïõóá óôçí ÐÝëëá.
Ç Ìáêåäïíßá ãíþñéóå ìåãÜëç áêìÞ óôá ÷ñüíéá ôïõ. ÁíÝêôçóå áèçíáúêÜ åäÜöç
ìåôÜ ôçí êáôáóôñïöÞ ôùí ôåëåõôáßùí óôç Óéêåëßá. ÓçìáíôéêÞ áêìÞ ãíþñéóå ôï Äßï ùò
èñçóêåõôéêü êÝíôñï. ÐáñÜëëçëá ï Áñ÷Ýëáïò êÜëåóå óôçí áõëÞ ôïõ ðïëëïýò
óçìáíôéêïýò áíèñþðïõò ôïõ ðíåýìáôïò.
Áðü ôï èÜíáôï ôïõ Áñ÷Ýëáïõ ùò ôï Ößëéððï ´ óôç Ìáêåäïíßá êõñéáñ÷ïýóå
áíáñ÷ßá.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
186
07s.qxp 5/8/2008 9:03 Page 186
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
187
2. ÔÏ ÊÑÁÔÏÓ ÔÇÓ ÌÁÊÅÄÏÍÉÁÓ ÅÐÅÊÔÅÉÍÅÔÁÉ
Ðåñßëçøç
Ï Ößëéððïò ´ áíÝâçêå óôï èñüíï ìåôÜ ôï èÜíáôï ôï Ðåñäßêêá ô, áñ÷éêÜ ùò
åðßôñïðïò ôïõ áíéøéïý ôïõ Áìýíôá. Óðïõäáßï êáôüñèùìá Þôáí ç áíáäéïñãÜíùóç ôïõ
óôñáôïý. Áðü ôïõò áãñüôåò êáé ôïõò âïóêïýò äçìéïýñãçóå ôç ìáêåäïíéêÞ öÜëáããá.
ÊÜèå óôñáôéþôçò Ýöåñå ìéá ìéêñüôåñç áóðßäá êáé Ýíá ìáêñý äüñõ (6 ìÝôñùí) áðü
îýëï êñáíéÜò, ôç óÜñéóá.
ÁíáäéïñãÜíùóå ôï ðáëáéü ìáêåäïíéêü éððéêü, ôï ïðïßï áðÝêôçóå ìåãÜëåò
éêáíüôçôåò óôç ìÜ÷ç. Ôá äýï áõôÜ âáóéêÜ óþìáôá ðëáéóßùíáí ïé éó÷õñÝò ðïëéïñêçôéêÝò
ìç÷áíÝò êáé åëáöñÜ ïðëéóìÝíïé óôñáôéþôåò. Ç åõöõßá ôïõ Öéëßððïõ öÜíçêå êáé óôïí
ôïìÝá ôçò óôñáôçãéêÞò. ÅöÜñìïóå éäéáßôåñá åðéäÝîéá ôç äéêÞ ôïõ åêäï÷Þ ôçò ëïîÞò
öÜëáããáò.
Áíôéìåôþðéóå ìå åðéôõ÷ßá ôïõò Éëëõñéïýò êáé ôïõò Ðáßïíåò êáé êáôÜöåñå íá áíáðôýîåé
êáëÝò ó÷Ýóåéò ìå ôç ÈñÜêç.
Ç ðáñáêìÞ ôçò ðüëçò - êñÜôïõò óôïí åëëçíéêü íüôï åîáéôßáò ôùí óõíå÷þí ðïëÝìùí
êáé ôùí êáôáóôñïöþí áíïßãåé ôï äñüìï óôï Ößëéððï ãéá åðÝêôáóç. Áñ÷ßæïõí êáé
áêïýãïíôáé öùíÝò ãéá åéñÞíåõóç êáé Ýíùóç ôùí ÅëëÞíùí (ÉóïêñÜôçò). Óôçí ÁèÞíá
âñßóêåé óõììÜ÷ïõò áëëÜ êáé öáíáôéêïýò å÷èñïýò.
Áñ÷éêÜ ï Ößëéððïò åíóùìáôþíåé óôç äéêÞ ôïõ åðéêñÜôåéá ôá ðáñÜëéá ôçò
Ìáêåäïíßáò, óöáßñá åðéññïÞò ôùí Áèçíáßùí. Áñãüôåñá åðåìâáßíåé óôá ðñÜãìáôá ôçò
êåíôñéêÞò ÅëëÜäáò ìå áöïñìÞ ôïí éåñü ðüëåìï ðïõ êÞñõîå ôï áìöéêôéïíéêü óõíÝäñéï
åíáíôßïí ôùí ÖùêÝùí. Ï Ößëéððïò ïñßæåôáé áñ÷éóôñÜôçãïò. Óôñáôïðåäåýåé óôçí
ÅëÜôåéá. Ïé Áèçíáßïé êáé ïé Öùêåßò ðáñáôÜóóïíôáé åíáíôßïí ôïõ óôç ×áéñþíåéá (338
ð.×.). Õößóôáíôáé óõíôñéðôéêÞ Þôôá. Áñ÷çãüò ôçò áñéóôåñÞò ðôÝñõãáò Þôáí ï
äåêáïêôÜ÷ñïíïò ãéïò ôïõ ÁëÝîáíäñïò.
Ôï 337 ð.×. óõãêáëåß ðáíåëëÞíéï óõíÝäñéï óôçí Êüñéíèï, ìå åîáßñåóç ôç ÓðÜñôç,
óôï ïðïßï ï Ößëéððïò áíáêçñý÷ôçêå áñ÷çãüò óôçí åêóôñáôåßá åíáíôßïí ôùí Ðåñóþí.
Ùóôüóï ôï 336 ð.×. ï Ößëéððïò äïëïöïíÞèçêå êáé ç åêóôñáôåßá ìáôáéþèçêå
ðñïóùñéíÜ.
07s.qxp 5/8/2008 9:03 Page 187
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç Üíïäïò ôïõ Öéëßððïõ ô êáé ç ïñãÜíùóç ôïõ óôñáôïý
• Ï Ößëéððïò ´ âáóéëéÜò ôçò Ìáêåäïíßáò
• ÏñãÜíùóç ðåæéêïý
• ÏñãÜíùóç éððéêïý
• ÁíÜðôõîç óôñáôçãéêÞò - ëïîÞ öÜëáããá
Ðñþôåò åíÝñãåéåò ôïõ Öéëßððïõ
• Áíôéìåôþðéóç âïñåßùí öýëùí
• ÊáëÝò ó÷Ýóåéò ìå ÈñÜêç
• Áñ÷Þ åðåìâÜóåùí óôçí Í. ÅëëÜäá
• ÐáñáêìÞ ðüëçò - êñÜôïõò
• ÖùíÝò ãéá åéñÞíç êáé Ýíùóç
• Ößëïé êáé å÷èñïß óôçí ÁèÞíá
Ï Ößëéððïò êáé ç Í. ÅëëÜäá
• ÐñïóÜñôçóç ðáñáëßùí Ìáêåäïíßáò
• Ôï áìöéêôéïíéêü óõíÝäñéï êáëåß ôï Ößëéððï ùò áñ÷éóôñÜôçãï
• ÌÜ÷ç ×áéñþíåéáò
• ÓõíÝäñéï Êïñßíèïõ
• ÈÜíáôïò Öéëßððïõ
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
Ìáêåäïíéêü ðåæéêü
ÊÜôù áðü ôçí çãåóßá ôïõ Öéëßððïõ ôï ìáêåäïíéêü ðåæéêü èñéÜìâåõóå. Ïé óôñáôéþôåò
ôçò öÜëáããáò ïíïìÜæïíôáí ðåæÝôáéñïé. ÁðÝêôçóáí ôá ðñïíüìéá ðïõ åß÷áí
ðñïçãïõìÝíùò ïé åõãåíåßò, ïé åôáßñïé. ÄéáéñÝèçêáí óå óõíôÜãìáôá, Þ ôÜîåéò.
ÕðÞñ÷áí êáé ðéï åëáöñéÜ ïðëéóìÝíïé óôñáôéþôåò, ïé õðáóðéóôÝò.
ËïîÞ ÖÜëáããá
Ï Ößëéððïò åß÷å ãíùñßóåé ôçí ôáêôéêÞ ôçò ëïîÞò öÜëáããáò üôáí Þôáí üìçñïò óôç
ÈÞâá. Ùóôüóï ðñïÝâç óå áíáãêáßåò áëëáãÝò: ç åðéèåôéêÞ êßíçóç äéåíåñãïýíôáí
áðü ôï åîáéñåôéêÜ åõÝëéêôï éððéêü, åíþ ç âáñéÜ ïðëéóìÝíç öÜëáããá åß÷å áìõíôéêü
ñüëï. Ç åðßèåóç äéåíåñãïýíôáí áðü ôçí áñéóôåñÞ Þ áðü ôç äåîéÜ ðôÝñõãá, áíÜëïãá
ìå ôéò óõíèÞêåò.
ÐïëéïñêçôéêÝò ìç÷áíÝò
ÓçìáíôéêÞ Þôáí ç óõìâïëÞ ôùí ðïëéïñêçôéêþí ìç÷áíþí. Óêïðüò ôçò ÷ñÞóçò ôïõò
Þôáí ç ðëÞñçò êáé ïëïêëçñùôéêÞ íßêç. ÓõìðëÞñùíáí åðÜîéá ôç ãåíéêüôåñç
óôñáôéùôéêÞ ïñãÜíùóç ôùí Ìáêåäüíùí. Ç ÷ñÞóç ôùí ìç÷áíþí áõôþí äéåõêüëõíå
ðïëý ôçí ðïëéïñêßá ôùí ðüëåùí. ÓçìáíôéêÝò ó÷åôéêÜ ìå ôç ÷ñÞóç ðïëéïñêçôéêþí
ìç÷áíþí Þôáí ïé ðïëéïñêßåò ôïõ Âõæáíôßïõ êáé ôçò Ðåñßíèïõ: áðïôÝëåóìá ôçò
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
188
07s.qxp 5/8/2008 9:03 Page 188
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
189
åêôåôáìÝíçò ÷ñÞóçò ôçëåâüëùí êáé Üëëùí ìç÷áíþí Þôáí ç áíôéêáôÜóôáóç ôùí
ðëßèéíùí ôåé÷þí áðü ðÝôñéíá.
Éëëõñéïß
Ëáüò ôçò Â.Ä. ÂáëêáíéêÞò. Ç êáôáãùãÞ ôïõò äåí åßíáé ãíùóôÞ. ºóùò íá
ðñïÝñ÷ïíôáé áðü ìåßîç éíäïåõñùðáúêþí êáé áõôï÷èüíùí öõëþí. ÅëÜ÷éóôá åßíáé
ôá ãëùóóéêÜ ëåßøáíá. Ùóôüóï îÝñïõìå üôé ìéëïýóáí éíäïåõñùðáúêÞ ãëþóóá. Ôï
ðïëéôéóôéêü åðßðåäï äåí Þôáí õøçëü. Áó÷ïëïýíôáí êõñßùò ìå ôçí ðåéñáôåßá. Ï
Ößëéððïò ´ êáé ï ÁëÝîáíäñïò õðÝôáîáí ôéò ðïëõðëçèåßò éëëõñéêÝò öõëÝò êáé
ðñïóÜñôçóáí ôç ÷þñá ôïõò óôï ìáêåäïíéêü âáóßëåéï. ÐáñÜ ôïõò óõíå÷åßò
ðïëÝìïõò, ùóôüóï, ç ðåñéï÷Þ õðïôÜ÷ôçêå ïñéóôéêÜ óôïõò Ñùìáßïõò êáôÜ ôá ôÝëç
ôïõ 1ïõ áé. ð.×., áí êáé ïé åîåãÝñóåéò äåí Ýëåéøáí. Ôïí 6ï áé. ç ðåñéï÷Þ
êáôïéêÞèçêå áðü óëáâéêÜ öýëá.
Ðáßïíåò
Öýëï èñáêéêÞò ðñïÝëåõóçò. Êáôïéêïýóáí óå ìéá ðåñéï÷Þ åêôåéíüìåíç áíÜìåóá
óôï Ðáããáßï üñïò êáé óôçí Çìáèßá. ÁíáöïñÜ óôï ëáü áõôü õðÜñ÷åé Þäç áðü ôçí
ÉëéÜäá. Åêåß áíáöÝñïíôáé óýììá÷ïé ôùí Ôñþùí. ÕðïôÜ÷ôçêáí óôïõò Ìáêåäüíåò
ïñéóôéêÜ óôá ìÝóá ôïõ 3ïõ áé. ð.×.
×áéñþíåéá
Ç ìÜ÷ç ôçò ×áéñþíåéáò óçìáôïäïôåß ôçí ïñéóôéêÞ íßêç ôçò ìïíáñ÷ßáò Ýíáíôé ôçò
ðüëçò - êñÜôïõò. Ç ÈÞâá ôéìùñÞèçêå ìå ôï íá äå÷ôåß õðï÷ñåùôéêÜ ìáêåäïíéêÞ
öñïõñÜ óôçí Êáäìåßá. Óôïõò Áèçíáßïõò öÜíçêå éäéáßôåñá åðéåéêÞò: áíáãíþñéóå
ôçí áõôïíïìßá ôçò ðüëçò êáé óõìöþíçóå íá ãßíåé áðåëåõèÝñùóç ôùí áé÷ìáëþôùí
÷ùñßò ÷ñçìáôéêü áíôßôéìï. Ç íáõôéêÞ óõììá÷ßá ôùí Áèçíáßùí äéáëýèçêå. Óêïðüò
áõôÞò ôçò ðïëéôéêÞò Þôáí ç äçìéïõñãßá ðáíåëëÞíéáò óõììá÷ßáò åíáíôßïí ôùí
Ðåñóþí, ìå ôç óõììåôï÷Þ âÝâáéá êáé ôçò ÁèÞíáò. Ïé ÓðáñôéÜôåò ðåñéïñßóôçêáí
óôá äéêÜ ôïõò åäÜöç. ÏñéóôéêÜ ðëÝïí ç äýíáìç ôçò ÓðÜñôçò êáôáóôñÜöçêå.
ÓõíÝäñéï ôçò Êïñßíèïõ
Óôï óõíÝäñéï óõììåôåß÷áí ôá íüôéá êáé êåíôñéêÜ åëëçíéêÜ öýëá åêôüò áðü ôç
ÓðÜñôç. Áðïöáóßóôçêå íá äçìéïõñãçèåß êïéíüò ïñãáíéóìüò ìå ôï üíïìá ¸ëëçíåò.
Ïé ðüëåìïé èá óôáìáôïýóáí êáé èá õðÞñ÷å êïéíÞ åéñÞíç. Ç óõíèÞêç åéñÞíçò
ðñïÝâëåðå ôçí áõôïíïìßá ôùí åëëçíéêþí ðüëåùí ðïõ óõììåôåß÷áí êáèþò êáé ôçí
ðáñï÷Þ åããýçóçò ãéá äéáôÞñçóç ôùí ðïëéôåõìÜôùí ôïõò. ÐáñÜëëçëá, äçëþèçêå
ç ðñüèåóç ãéá áóöÜëåéá óôéò èáëÜóóéåò ìåôáöïñÝò ìå ôçí êáôáðïëÝìçóç ôçò
ðåéñáôåßáò. Âáóéêü üñãáíï Þôáí Ýíá óõìâïýëéï ðïõ áðïôåëïýíôáí áðü ôá êñÜôç
- ìÝëç. ÊÜèå ìÝëïò Ýóôåëíå ïñéóìÝíï áñéèìü áíôéðñïóþðùí. Ç åêôåëåóôéêÞ åîïõóßá
ðÜíôùò áóêïýíôáí áðü ôï Ößëéððï, ï ïðïßïò áóêïýóå áðåõèåßáò Ýëåã÷ï óôï
óôñáôü êáé óôéò ó÷Ýóåéò ôçò Óõììá÷ßáò ìå ôá õðüëïéðá êñÜôç. Áðþôåñïò óêïðüò
áõôÞò ôçò óõììá÷ßáò Þôáí ç áíÜëçøç ðïëÝìïõ åíáíôßïí ôùí Ðåñóþí áðü üëåò
ôéò åëëçíéêÝò ðüëåéò, ìå ôï ìáêåäïíéêü óôñáôü êáé ôïí ßäéï íá âñßóêïíôáé óå
ðåñßïðôç èÝóç. Ãé’ áõôü ï Ößëéððïò ðñïóðÜèçóå íá ðáñïõóéÜóåé ôïí ðüëåìï áõôü
ùò óõíÝ÷åéá ôùí Ìçäéêþí ðïëÝìùí.
07s.qxp 5/8/2008 9:03 Page 189
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Ï Ößëéððïò áíÝèåóå óôïí ÁñéóôïôÝëç ôç äéáðáéäáãþãçóç ôïõ ãéïõ ôïõ
ÁëÝîáíäñïõ. Íá êñßíåôå ôçí åíÝñãåéá áõôÞ.
Ï Ößëéððïò ðñïüñéæå ôï äéÜäï÷ü ôïõ íá ãßíåé çãÝôçò üëùí ôùí ÅëëÞíùí. Ï ßäéïò
ðñïåôïßìáóå ôï Ýäáöïò, Ýèåóå ôéò âÜóåéò, ãéá ôç äçìéïõñãßá ìéáò áõôïêñáôïñßáò.
ÊáôÜöåñå, Üëëïôå ìå ôçí ðïíçñéÜ, Üëëïôå ìå ôç äýíáìç êáé ôçí åõåëéîßá ôùí
ìáêåäïíéêþí üðëùí, íá äçìéïõñãÞóåé ôï ìåãáëýôåñï ìÝ÷ñé ôüôå åëëçíéêü ïñãáíéóìü.
ÏðùóäÞðïôå ç áíÜäåéîç ôïõ ìáêåäïíéêïý Åëëçíéóìïý ùò êéíçôÞñéá äýíáìç õðÞñ÷å
óôï ìõáëü ôïõ Öéëßððïõ áðü ôçí áñ÷Þ. Æþíôáò ùò üìçñïò óôç ÈÞâá åßäå áðü êïíôÜ
ôéò áäõíáìßåò ôçò ðüëçò - êñÜôïõò. ÐáñÜëëçëá óõíåéäçôïðïßçóå ôá ðëåïíåêôÞìáôá
ôçò ìïíáñ÷ßáò áðÝíáíôé óôïõò Þäç õðÜñ÷ïíôåò ðïëéôåéáêïýò ó÷çìáôéóìïýò. Ãéá íá åßíáé
áðïôåëåóìáôéêÞ üìùò ç ìïíáñ÷ßá, Ýðñåðå ç êåöáëÞ, ï âáóéëéÜò, íá åßíáé Üíèñùðïò
ðïëýðëåõñïò, éêáíüò ü÷é ìüíï óå óôñáôéùôéêü åðßðåäï. Ï êáëüò óôñáôçãüò åßíáé ç
ìßá ìüíï ðôõ÷Þ åíüò ìåãÜëïõ çãÝôç. Áõôüò èá ðñÝðåé íá äéáèÝôåé ðëáôéÜ ìüñöùóç
êáé êáëëéÝñãåéá, áëëÜ êáé äéåéóäõôéêüôçôá, áíïé÷ôü ìõáëü, ãíþóç ôùí áíèñþðùí êáé
ôùí ðñáãìÜôùí. Èá ÷ñåéáæüôáí íá äéáèÝôåé ôçí áðáñáßôçôç ðíïÞ, þóôå íá ïñáìáôßæåôáé
ìåãáëåðÞâïëá ó÷Ýäéá ãéá ôï ìÝëëïí ôçò ÷þñáò. Ï äéÜäï÷üò ôïõ Ýðñåðå íá Ý÷åé
äÜóêáëï êÜðïéïí ï ïðïßïò èá Þôáí áíôÜîéïò áõôþí ôùí ìåãÜëùí ðñïóäïêéþí. Ï
Ößëéððïò Ýêñéíå üôé ï ÁñéóôïôÝëçò åêðëçñïýóå üëåò ôéò ðñïûðïèÝóåéò êáé ç éóôïñßá
ôïí äéêáßùóå.
2. 405 ð.×., 371 ð.×. êáé 338 ð.×.: Ðïéá ãåãïíüôá Ýëáâáí ÷þñá êáôÜ ôá Ýôç
áõôÜ êáé ðþò åðçñÝáóáí ôçí ðïëéôéêÞ æùÞ ôùí ÅëëÞíùí;
á) 405 ð.×.: ¹ôôá ôïõ áèçíáúêïý óôüëïõ óôïõò Áéãüò Ðïôáìïýò áðü ôï ÓðáñôéÜôç
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
190
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
338 ð.×. ÌÜ÷ç ×áéñþíåéáò
337 ð.×. ÓõíÝäñéï Êïñßíèïõ
336 ð.×. Äïëïöïíßá Öéëßððïõ
07s.qxp 5/8/2008 9:03 Page 190
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
191
Ëýóáíäñï. Ïé Áèçíáßïé ÷Üíïõí ôï óôüëï ôïõò. Ï ÐåéñáéÜò áðïêëåßåôáé áðü ôïõò
ÓðáñôéÜôåò. Ôï ôÝëïò öôÜíåé ãéá ôçí ÁèÞíá. Ïé Áèçíáßïé ðáñáäßäïíôáé êáé ï
Ðåëïðïííçóéáêüò ðüëåìïò ôåëåéþíåé.
â) 371 ð.×.: ÌÜ÷ç óôá Ëåýêôñá ôçò Âïéùôßáò. Ï Åðáìåéíþíäáò êáé ï Ðåëïðßäáò
åöáñìüæïõí ôç ëïîÞ öÜëáããá (åðéèåôéêÞ ðôÝñõãá: ìåãÜëï âÜèïò, áìõíôéêÞ: ìéêñü
âÜèïò) êáé óõíôñßâïõí ôïõò ÓðáñôéÜôåò. Áñ÷Þ ôïõ ôÝëïõò ôçò óðáñôéáôéêÞò ðïëåìéêÞò
éó÷ýïò.
ã) 338 ð.×.: ÌÜ÷ç ôçò ×áéñþíåéáò. Ïé Ìáêåäüíåò ôïõ Öéëßððïõ êáé ôïõ ÁëåîÜíäñïõ
êáôáôñïðþíïõí ôçí áíôéìáêåäïíéêÞ óõììá÷ßá, óôçí ïðïßá ìåôÝ÷ïõí âáóéêÜ ïé
Áèçíáßïé êáé ïé Èçâáßïé. ÏñéóôéêÞ åðéêñÜôçóç ôïõ Öéëßððïõ êáé ôçò ìïíáñ÷ßáò
áðÝíáíôé óôçí ðáñçêìáóìÝíç áðü ôïõò äéáñêåßò ðïëÝìïõò ðüëç - êñÜôïò.
3. «ËÝãù õìßí ç ôïéò üðëïéò êñáôåßí ç ôïéò êñáôïýóé (ìå ôïõò
éó÷õñïýò) ößëïõò åßíáé»: (Ðëïýôáñ÷ïò Öùêßùí, 21): ÁîéïëïãÞóôå ôéò
óõìâïõëÝò ðïõ Ýäéíå ï óôñáôçãüò Öùêßùí óôïõò Áèçíáßïõò ãéá ôç óôÜóç
ðïõ Ýðñåðå íá ôçñÞóïõí áðÝíáíôé óôï Ößëéððï êáé íá äéêáéïëïãÞóåôå ôï
÷áñáêôçñéóìü «óõíåôüò» ðïõ áðïäéäüôáí ó’ áõôüí.
á) Ïé óõìâïõëÝò ôïõ Öùêßùíá áêïõìðïýí óôçí ðñáãìáôéêüôçôá ôçò åðï÷Þò. ¼óï êé
áí Þôáí äõóÜñåóôï ãéá ôçí ÁèÞíá, ïé ìÝñåò ôçò äüîáò êáé ôçò ðáíôïäõíáìßáò Ý÷ïõí
ðåñÜóåé ãéá ôçí ðüëç. Éó÷õñüò Üíäñáò ðéá åßíáé ï Ößëéððïò. Ïé Áèçíáßïé ðñÝðåé
íá Ý÷ïõí öéëéêÝò ó÷Ýóåéò ìå ôïõò éó÷õñïýò, þóôå íá ìðïñÝóåé íá åðéâéþóåé ç ðüëç.
Áëëéþò ôï ìüíï ðïõ Ý÷ïõí íá êåñäßóïõí åßíáé ç êáôáóôñïöÞ êáé ç ëåçëáóßá ôùí
ðåñéïõóéþí ôïõò. ÂÝâáéá, ìéá ôÝôïéá óõìâïõëÞ äåí ìðïñåß íá ãßíåé åýêïëá
êáôáíïçôÞ áðü åêåßíïõò ôùí ïðïßùí ç ðüëç ðñùôáãùíéóôïýóå óôï åëëçíéêü
ãßãíåóèáé ôïí ðñïçãïýìåíï åíÜìéóé áéþíá. Ùóôüóï, êÜôé ôÝôïéï Þôáí áðáñáßôçôï,
ãéáôß ïé êáôáóôÜóåéò Ý÷ïõí áëëÜîåé ðëÝïí, ôï ßäéï êáé ïé éóïññïðßåò äõíÜìåùí.
â) Ï Öùêßùíáò Þôáí ñåáëéóôÞò. ÎÝñåé ôç äýíáìç ôïõ Öéëßððïõ êáé ôçí áäõíáìßá ôçò
ÁèÞíáò. Ç ðüëç äåí åßíáé ðëÝïí ç êñáôáéÜ ðñïóôÜôéäá ôçò ÁèçíÜò. Ïé óõíå÷åßò
êáé áéìáôçñïß ðüëåìïé ôçí Ý÷ïõí öèåßñåé óçìáíôéêÜ. Ï Öùêßùíáò óêÝöôåôáé ìå ôï
ìõáëü êáé ü÷é ìå ôçí êáñäéÜ ôïõ, üðùò ï ÄçìïóèÝíçò. Åßíáé ñåõóôüò,
ðñïóáñìïóôéêüò. ÓêÝöôåôáé ìå âÜóç ôï ðáñüí êáé ü÷é ôéò êáôáóôÜóåéò ôïõ
ðáñåëèüíôïò. Êáé ç ëïãéêÞ õðáãïñåýåé íá åßíáé ößëïé ïé Áèçíáßïé ìå ôïõò äõíáôïýò.
07s.qxp 5/8/2008 9:03 Page 191
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ç óõìâïëÞ ôïõ Öéëßððïõ ´ óôçí ïñãÜíùóç ôïõ ìáêåäïíéêïý óôñáôïý;
Óðïõäáßï êáôüñèùìá Þôáí ç áíáäéïñãÜíùóç ôïõ óôñáôïý. Áðü ôïõò áãñüôåò êáé
ôïõò âïóêïýò äçìéïýñãçóå ôç ìáêåäïíéêÞ öÜëáããá. ÊÜèå óôñáôéþôçò Ýöåñå ìéá
ìéêñüôåñç áóðßäá êáé Ýíá ìáêñý äüñõ (6 ìÝôñùí) áðü îýëï êñáíéÜò, ôç óÜñéóá.
ÁíáäéïñãÜíùóå ôï ðáëáéü ìáêåäïíéêü éððéêü, ôï ïðïßï áðÝêôçóå ìåãÜëåò
éêáíüôçôåò óôç ìÜ÷ç. Ôá äýï áõôÜ âáóéêÜ óþìáôá ðëáéóßùíáí ïé éó÷õñÝò ðïëéïñêçôéêÝò
ìç÷áíÝò êáé åëáöñÜ ïðëéóìÝíïé óôñáôéþôåò. Ç åõöõßá ôïõ Öéëßððïõ öÜíçêå êáé óôïí
ôïìÝá ôçò óôñáôçãéêÞò. ÅöÜñìïóå éäéáßôåñá åðéäÝîéá ôç äéêÞ ôïõ åêäï÷Þ ôçò ëïîÞò
öÜëáããáò.
2. Ðïéá ç ðïñåßá ôïõ Öéëßððïõ ìÝ÷ñé ôï ÓõíÝäñéï ôçò Êïñßíèïõ;
Áñ÷éêÜ ï Ößëéððïò åíóùìáôþíåé óôç äéêÞ ôïõ åðéêñÜôåéá ôá ðáñÜëéá ôçò Ìáêåäïíßáò,
óöáßñá åðéññïÞò ôùí Áèçíáßùí. Áñãüôåñá åðåìâáßíåé óôá ðñÜãìáôá ôçò êåíôñéêÞò
ÅëëÜäáò ìå áöïñìÞ ôïí éåñü ðüëåìï ðïõ êÞñõîå ôï áìöéêôéïíéêü óõíÝäñéï åíáíôßïí
ôùí ÖùêÝùí. Ï Ößëéððïò ïñßæåôáé áñ÷éóôñÜôçãïò. Óôñáôïðåäåýåé óôçí ÅëÜôåéá. Ïé
Áèçíáßïé êáé ïé Öùêåßò ðáñáôÜóóïíôáé åíáíôßïí ôïõ óôç ×áéñþíåéá (338 ð.×.).
Õößóôáíôáé óõíôñéðôéêÞ Þôôá. Áñ÷çãüò ôçò áñéóôåñÞò ðôÝñõãáò Þôáí ï äåêáïêôÜ÷ñïíïò
ãéïò ôïõ ÁëÝîáíäñïò.
Ôï 337 ð.×. óõãêáëåß ðáíåëëÞíéï óõíÝäñéï óôçí Êüñéíèï, ìå åîáßñåóç ôç ÓðÜñôç,
óôï ïðïßï ï Ößëéððïò áíáêçñý÷ôçêå áñ÷çãüò óôçí åêóôñáôåßá åíáíôßïí ôùí Ðåñóþí.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
192
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 192
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
193
3. ÁËÅÎÁÍÄÑÏÓ. Ç ÊÁÔÁÊÔÇÓÇ ÔÇÓ ÁÍÁÔÏËÇÓ
Ðåñßëçøç
Ï ÁëÝîáíäñïò áíáêçñýóóåôáé âáóéëéÜò ôçò Ìáêåäïíßáò óå çëéêßá åßêïóé åôþí.
ÌáèçôÞò ôïõ ÁñéóôïôÝëç, èáõìÜæåé êõñßùò ôïí ¼ìçñï, ôïí Ðßíäáñï êáé Üëëïõò.
Óõììåñßæåôáé ôï üñáìá ôïõ ðáôÝñá ôïõ ãéá ðáãêüóìéá êõñéáñ÷ßá ôïõ Åëëçíéóìïý.
Áñ÷éêÜ ôáêôïðïéåß ôá ðñÜãìáôá óôçí ÅëëÜäá, üðïõ îåóðïýí ôáñá÷Ýò ìåôÜ ôï
èÜíáôï ôïõ Öéëßððïõ. Ôï ÓõíÝäñéï ôçò Êïñßíèïõ ôïõ áðïíÝìåé ôïí ôßôëï ôïõ «óôñáôçãïý
áõôïêñÜôïñá». ÂáóéëéÜò ôçò Ðåñóßáò åßíáé ï Äáñåßïò ï ô ï Êïäïìáíüò. Ôï 334 ð.×. ï
ÁëÝîáíäñïò åéóâÜëëåé ìå ëéãïóôïýò ðüñïõò, ìÝôñéï óå áñéèìü óôñáôü êáé áêëüíçôç
ðßóôç óôç íßêç. Ïé óáôñÜðåò ôçò Ì. Áóßáò ôïí áíôéìåôùðßæïõí óôï Ãñáíéêü ðïôáìü (334
ð.×.). Ç íßêç ôïõ ÁëÝîáíäñïõ åßíáé ïëïêëçñùôéêÞ. Ç Ì. Áóßá ðÝöôåé óôá ÷Ýñéá ôïõ.
Ïé ÐÝñóåò çôôþíôáé êáé óôçí Éóóü (333 ð.×.). Ï ÁëÝîáíäñïò öôÜíåé ùò ôçí Áßãõðôï
áêïëïõèþíôáò ôá ðáñÜëéá. Åêåß éäñýåé ôçí ðåñßöçìç ÁëåîÜíäñåéá.
Ç åðüìåíç óçìáíôéêÞ ìÜ÷ç äéåîÜãåôáé óôá ÃáõãÜìçëá ôçò Ìçäåßáò. Ïé ÐÝñóåò
ðáèáßíïõí íÝá ðáíùëåèñßá. Ï Äáñåßïò äéáöåýãåé áëëÜ ôåëéêÜ äïëïöïíåßôáé. Ï
ÁëÝîáíäñïò êáôáëáìâÜíåé üëåò ôéò ìåãÜëåò ðüëåéò ôçò Ðåñóßáò. ÌåôÜ áðü óêëçñïýò
áãþíåò óôá áíáôïëéêÜ (Áñåßá, Âáêôñßá, ÄñáããéáíÞ) ï ÁëÝîáíäñïò êáôåõèýíåôáé ðñïò
ôïí Éíäü ðïôáìü (326 ð.×.). Ç ôåëåõôáßá óçìáíôéêÞ ìÜ÷ç Ýëáâå ÷þñá åíáíôßïí ôïõ
âáóéëéÜ Ðþñïõ óôïí ðïôáìü ÕäÜóðç. Ôï ìáêåäïíéêü óôñÜôåõìá Ýöôáóå ìÝ÷ñé ôïí
¾öáóç, ðáñáðüôáìï ôïõ Éíäïý. Åêåß ïé óôñáôéþôåò áñíÞèçêáí íá ðñï÷ùñÞóïõí,
üðùò Þèåëå ï ÁëÝîáíäñïò. Ç åðéóôñïöÞ óôá Óïýóá (324 ð.×.) åßíáé äýóêïëç.
Ðåèáßíåé ôï 323 ð.×. óôç Âáâõëþíá áðü áíåîé÷íßáóôá áßôéá.
ÌÝóá óå ëßãá ÷ñüíéá äçìéïõñãåßôáé ìéá ôåñÜóôéá áõôïêñáôïñßá. Ï ÁëÝîáíäñïò
ìõèïðïéåßôáé.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç öõóéïãíùìßá ôïõ ÁëÝîáíäñïõ
• ÌáèçôÞò ôïõ ÁñéóôïôÝëç
• ÈáõìÜæåé ôïí ¼ìçñï, ôïí Ðßíäáñï ê.Ü.
• Ïíåéñåýåôáé ôç óõíôñéâÞ ôùí Ðåñóþí êáé ôçí ðíåõìáôéêÞ åðéêñÜôçóç ôùí
ÅëëÞíùí
Ïé ðñþôåò åíÝñãåéåò ôïõ ÁëÝîáíäñïõ
• Ôáêôïðïßçóç ôçò êáôÜóôáóçò óôçí ÅëëÜäá
• ÅéóâïëÞ óôçí Áóßá
• ÌÜ÷ç óôï Ãñáíéêü
• ÌÜ÷ç óôçí Éóóü
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 193
• ÅéóâïëÞ óôçí Áßãõðôï ìÝóù ôùí ðáñáëßùí
• ºäñõóç ÁëåîÜíäñåéáò
Ï ÁëÝîáíäñïò ðñï÷ùñåß áêÜèåêôïò óôçí Áóßá
• ÌÜ÷ç óôá ÃáõãÜìçëá
• ÕðïôáãÞ ôùí áíáôïëéêþí åðáñ÷éþí
Ï ÁëÝîáíäñïò óôçí Éíäßá
• ÌÜ÷ç ìå ôï âáóéëéÜ Ðþñï
• Ï óôñáôüò öôÜíåé óôçí ¾öáóç. Áñ÷ßæåé ç åðéóôñïöÞ
Ôï ôÝëïò ôïõ ÁëÝîáíäñïõ
• Äýóêïëç ðïñåßá ìÝ÷ñé ôá Óïýóá
• ÈÜíáôïò ôïõ ÁëåîÜíäñïõ óôç Âáâõëþíá
• Ìõèïðïßçóç ôïõ ÁëåîÜíäñïõ
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
Ãñáíéêüò ðïôáìüò
Ïé ÐÝñóåò äéÝèåôáí Ýíá ðïëý êáëÜ åêðáéäåõìÝíï óþìá ÅëëÞíùí ìéóèïöüñùí. Ù-
óôüóï óôç äéÜñêåéá ôçò ìÜ÷çò áõôïß âñßóêïíôáí ðßóù êáé äåí ðñüëáâáí íá áðïêñïý-
óïõí ôçí ïñìçôéêÞ åðßèåóç ôïõ ÁëåîÜíäñïõ. Ï ßäéïò Þôáí åðéêåöáëÞò ôçò äåîéÜò å-
ðéèåôéêÞò ðôÝñõãáò, ç åðßèåóç ôçò ïðïßáò Ýêñéíå êáé ôçí Ýêâáóç ôçò ìÜ÷çò. Óôï Ãñá-
íéêü ï ÁëÝîáíäñïò ðáñáëßãï íá óêïôùèåß. Ïé ¸ëëçíåò ìéóèïöüñïé ôéìùñÞèçêáí
óêëçñÜ, åíþ Ýóôåéëå óôçí ÁèÞíá 300 ðáíïðëßåò ùò áíáèÞìáôá óôç èåÜ ÁèçíÜ.
Éóóüò
¹äç áðü ôçí Üíïéîç ôï 333 ð.×. ï ÁëÝîáíäñïò êáôÝëáâå ÷ùñßò áíôßóôáóç ôç
äéÜâáóç ôïõ Ôáýñïõ (Í.Á. Ôïõñêßá). Ï Äáñåßïò êéíÞèçêå åíáíôßïí ôïõ ÁëåîÜíäñïõ
óôçí ðåñéï÷Þ ôçò Êéëéêßáò. Áñ÷éêÜ ïé äýï óôñáôïß êéíïýíôáí ðáñÜëëçëá ðñïò
äéáöïñåôéêÞ êáôåýèõíóç ÷ùñßò íá Ý÷åé ðÜñåé åßäçóç ôï Ýíá óôñáôüðåäï ôéò êéíÞóåéò
ôïõ Üëëïõ. Ìüëéò ðëçñïöïñÞèçêå ï Äáñåßïò üôé ï ÁëÝîáíäñïò êéíïýíôáí íüôéá,
óôñÜöçêå êáé áõôüò ðñïò ôçí ßäéá êáôåýèõíóç. Ç èÝóç ôçò ìÜ÷çò åõíïïýóå ôïí
ÁëÝîáíäñï: Þôáí ìéá óôåíÞ ðåäéÜäá áíÜìåóá óôï üñïò ¢ìáíïò êáé óôç èÜëáóóá.
¸ôóé, ï Äáñåßïò äåí ìðüñåóå íá áíáðôýîåé ôéò äõíÜìåéò ôïõ üðùò èá Þèåëå.
Åöáñìüóôçêå ðÜëé ç ôáêôéêÞ ôçò ëïîÞò öÜëáããáò. ÄçìéïõñãÞèçêå Ýíá êåíü óôç
öÜëáããá ðïõ åñ÷üôáí ðßóù áðü ôïí ÁëÝîáíäñï. Ó’ áõôü ðñïóðÜèçóáí íá
äéåéóäýóïõí ïé ¸ëëçíåò ìéóèïöüñïé. Ùóôüóï ç åðßèåóç ôïõ ÁëåîÜíäñïõ Þôáí ôüóï
åðéôõ÷çìÝíç, þóôå ïé ¸ëëçíåò ìéóèïöüñïé áðïêñïýóôçêáí. Ï Äáñåßïò õðï÷þñçóå
Üôáêôá, ç ïéêïãÝíåéÜ ôïõ ðéÜóôçêå áé÷ìÜëùôç. Ï ÁëÝîáíäñïò áñ÷ßæåé óéãÜ óéãÜ íá
ðáñïõóéÜæåôáé ü÷é ìüíï ùò áñ÷çãüò ôçò ðáíåëëÞíéáò åêäéêçôéêÞò åêóôñáôåßáò,
áëëÜ êáé ùò åðßäïîïò âáóéëéÜò ôçò ðåñóéêÞò áõôïêñáôïñßáò.
ÁëåîÜíäñåéá
Ç ðéï óðïõäáßá ðüëç áðü ôï üíïìÜ ôïõ ðïõ ßäñõóå ï ÁëÝîáíäñïò. ×ôßóôçêå ôï
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
194
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 194
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
195
331 ð.×. óôï äõôéêü âñá÷ßïíá ôïõ äÝëôá ôïõ Íåßëïõ áíÜìåóá óôï íçóß ÖÜñïò êáé
óôç ëßìíç Ìáñåþôéäá. Ôï óçìåßï Þôáí éäáíéêü ãéá ôçí ßäñõóç áõôÞò ôçò åìðïñéêÞò
ðüëçò. Ôá íåñÜ Þôáí êáèáñÜ óå åêåßíï ôï óçìåßï êáèþò ôá ñåýìáôá ôçò Ìåóïãåßïõ
áðïìÜêñõíáí ôç ëÜóðç ðïõ êáôÝâáæå ï Íåßëïò. Áñãüôåñá ãíþñéóå ëáìðñÞ
áíÜðôõîç êÜôù áðü ôçí çãåóßá ôùí Ðôïëåìáßùí. Áíáäåß÷ôçêå óå óðïõäáßá
åìðïñéêÞ, ïéêïíïìéêÞ, ðíåõìáôéêÞ ìçôñüðïëç ôçò ÁíáôïëÞò. ¹ôáí éäéáßôåñá
ãíùóôÞ ãéá ôï Ìïõóåßï êáé ôç ÂéâëéïèÞêç. Ìå ôçí ßäñõóç ôçò ÁëåîÜíäñåéáò
ðáãéþíåôáé ç åëëçíéêÞ ðáñïõóßá óôçí Áßãõðôï.
ÃáõãÜìçëá
Ç ìÜ÷ç óôá ÃáõãÜìçëá (1/10/331 ð.×.) Ýêñéíå óôçí ïõóßá ôç ìïßñá ôçò áõôïêñáôïñßáò.
Ï Äáñåßïò åß÷å áíôéðáñáôÜîåé Ýíáí ôåñÜóôéï óôñáôü. Éäéáßôåñá åðéêßíäõíá Þôáí ôá
äñåðáíïöüñá Üñìáôá êáé ïé ðïëåìéêïß åëÝöáíôåò ôùí Ðåñóþí. Ç ìÜ÷ç êñßèçêå
ðÜëé áðü ôçí ïñìçôéêÞ åðßèåóç ôçò äåîéÜò ðôÝñõãáò ôïõ éððéêïý, ðïõ äéïéêïýóå. Óáí
êåñáõíüò Ýðåóå ðÜíù óôï ðåñóéêü êÝíôñï, åêìåôáëëåõüìåíïò ðñïóðÜèåéá êõêëùôéêÞò
êßíçóçò ôçò áñéóôåñÞò ðåñóéêÞò ðôÝñõãáò. ÓçìáíôéêÞ ðßåóç äÝ÷ôçêå ç áñéóôåñÞ
ìáêåäïíéêÞ ðôÝñõãá· ùóôüóï ìå ôç âïÞèåéá ôùí Èåóóáëþí éððÝùí ïé å÷èñïß
áðùèÞèçêáí. Ï Äáñåßïò õðï÷þñçóå Üôáêôá ðÜëé áðü ôï ðåäßï ôçò ìÜ÷çò.
Áñåßá, Âáêôñßá, ÄñáããéáíÞ
Ðåñéï÷Ýò ôçò áíáôïëéêÞò ðåñóéêÞò áõôïêñáôïñßáò. ÓÞìåñá áíÞêïõí óôï Í. êáé Â.
ÁöãáíéóôÜí, óôï Ä. ÐáêéóôÜí êáé óôï ÔïõñêåóôÜí. Óôéò ðåñéï÷Ýò áõôÝò ï ÁëÝîáíäñïò
äéåîÞãáãå óêëçñïýò ðïëÝìïõò ãéá ôñßá ÷ñüíéá (330 - 327 ð.×.). Ï ÁëÝîáíäñïò
ßäñõóå ðïëëÝò ðüëåéò ìå ôï üíïìá ÁëåîÜíäñåéá, þóôå íá ðñïùèçèåß ï áðïéêéóìüò
áðü ôïõò ¸ëëçíåò. Ï ÁëÝîáíäñïò åß÷å íá áíôéìåôùðßóåé ôï äýóêïëï Ýäáöïò, áíôßîïåò
êëéìáôïëïãéêÝò óõíèÞêåò êáé ôïõò ðïëåìéêïýò êáé áíåîÜñôçôïõò ëáïýò ôçò ðåñéï÷Þò.
Ãé’ áõôü ðñïôßìçóå íá ÷ñçóéìïðïéÞóåé åëáöñÜ ïðëéóìÝíïõò Ýöéððïõò óôñáôéþôåò
(Ýöéððïõò ôïîüôåò êõñßùò).
¾öáóçò
Ðñüêåéôáé ãéá ðáñáðüôáìï ôïõ Éíäïý. ÖôÜíïíôáò åêåß ï ÁëÝîáíäñïò, èÝëçóå íá
ôïí ðåñÜóåé êáé íá ðñï÷ùñÞóåé óôçí éíäéêÞ ÷åñóüíçóï. Åäþ öÜíçêå êáèáñÜ ç
áíåîÜíôëçôç öéëïäïîßá ôïõ ÁëÝîáíäñïõ. Ïé óôñáôéþôåò üìùò åîåãÝñèçêáí ãéá
ðñþôç êáé ôåëåõôáßá öïñÜ. Åß÷áí öôÜóåé ðëÝïí óôá üñéÜ ôïõò. Ï öüâïò ãéá ôï
Üãíùóôï êáé ç ìåãÜëç êüðùóç õðÞñîáí áíáóôáëôéêïß ðáñÜãïíôåò. Ï ÁëÝîáíäñïò
õðÜêïõóå ãéá ðñþôç êáé ôåëåõôáßá öïñÜ.
ÈÜíáôïò ÁëåîÜíäñïõ
Ï Áññéáíüò äéçãåßôáé ðùò ôéò ôåëåõôáßåò ìÝñåò ôçò æùÞò ôïõ ï ÁëÝîáíäñïò åìöÜíéóå
Ýíôïíï ðõñåôü. ÐÝèáíå ÷ùñßò íá ãßíåé ôåëéêÜ áíôéëçðôÞ ç áéôßá èáíÜôïõ ôïõ. ¢ëëïé
õðïóôçñßæïõí ðùò ðÝèáíå áðü öõóéêÜ áßôéá, åíþ Üëëïé üôé äçëçôçñéÜóôçêå áðü
Âáâõëþíéïõò éåñåßò, Þ áêüìç êáé áðü ôïí ÁñéóôïôÝëç. ÓõãêéíçôéêÞ åßíáé ç ôåëåõôáßá
åéêüíá: ïé óõìðïëåìéóôÝò ôïõ ðåñíïýí êáé ÷áéñåôïýí ìå êëÜìáôá ôïí åôïéìïèÜíáôï
ÁëÝîáíäñï óôçí êëßíç ôïõ.
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 195
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
¼ìçñïò
¸íáò áðü ôïõò óçìáíôéêüôåñïõò ¸ëëçíåò ðïéçôÝò. ÃåííçìÝíïò êÜðïõ óôçí Éùíßá
óõíÝèåóå ôá ðáëáéüôåñá åõñùðáúêÜ Ýðç: ôçí ÉëéÜäá êáé ôçí Ïäýóóåéá. Ïé éóôïñßåò
ôçò ÉëéÜäáò êáé ôçò Ïäýóóåéáò öáßíåôáé ðùò êõêëïöïñïýóáí êáôÜ êýêëïõò êáé
ðñéí áðü áõôüí. Ç ìåãáëïöõßá ôïõ öáßíåôáé áðü ôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï óõíÝäåóå
áõôïýò ôïõò åðéêïýò êýêëïõò, äßíïíôÜò ôïõò íÝá ðíïÞ êáé êÜíïíôÜò ôïõò
áèÜíáôïõò. Ôá Ýðç ôïõ ÏìÞñïõ õðÞñîáí åíïðïéçôéêü óôïé÷åßï áíÜìåóá óôïõò
¸ëëçíåò, êáèþò ðñþôïò áíáöÝñèçêå óå åêóôñáôåßá ôùí åíùìÝíùí á÷áúêþí
âáóéëåßùí óôçí áíáôïëÞ. Óôïí ¼ìçñï êáé óôïí Çóßïäï ïöåßëåôáé ç äéáìüñöùóç
ôçò ëáôñåßáò ôùí Ïëõìðßùí èåþí: óôá Ýðç ôïõò ãéá ðñþôç öïñÜ ãßíåôáé óáöÞò
÷ùñéóìüò ôïõ ðåäßïõ äñÜóçò êÜèå èåüôçôáò.
Ðþñïò
ÂáóéëéÜò ðåñéï÷Þò ôïõ óçìåñéíïý ÐáêéóôÜí. ÍéêÞèçêå áðü ôïí ÁëÝîáíäñï óå
ìéá óðïõäáßá ìÜ÷ç ôï 326 ð.×. Ï ÁëÝîáíäñïò êáôÜöåñå íá íéêÞóåé åêôåëþíôáò
õðïäåéãìáôéêÞ êõêëùôéêÞ êßíçóç. ÐáñïõóéÜæåôáé ùò Ýíôéìïò Üíèñùðïò. Áñãüôåñá
äÞëùóå õðïôáãÞ óôïí ÁëÝîáíäñï, ìÝíïíôáò ðéóôüò óôïí ìåãÜëï óôñáôçëÜôç. Ï
ÁëÝîáíäñïò ôïí áíôÜìåéøå êÜíïíôÜò ôïí Üñ÷ïíôá ôçò ðåñéï÷Þò óôçí ïðïßá Þôáí
ðñïçãïõìÝíùò âáóéëéÜò.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
196
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
336 ð.×. Äïëïöïíßá Öéëßððïõ
336 ð.×. ÂáóéëéÜò ôçò Ðåñóßáò ï Äáñåßïò ô Êïäïìáíüò
334 ð.×. Ï ÁëÝîáíäñïò îåêéíÜ ôçí åêóôñáôåßá ôïõ
334 ð.×. ÌÜ÷ç ôïõ Ãñáíéêïý ðïôáìïý
333 ð.×. ÌÜ÷ç ôéò Éóóïý
331 ð.×. ºäñõóç ôçò ÁëåîÜíäñåéáò óôçí Áßãõðôï
331 ð.×. ÌÜ÷ç óôá ÃáõãÜìçëá
326 ð.×. Ç ìÜ÷ç ìå ôïí Ðþñï
324 ð.×. Ï ÁëÝîáíäñïò óôá Óïýóá
323 ð.×. ÈÜíáôïò ôïõ ÁëÝîáíäñïõ óôç Âáâõëþíá
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 196
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
197
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Ç êôßóç ôçò ÁëåîÜíäñåéáò
Ôé óçìáßíåé, êáôÜ ôç ãíþìç óïõ, üôé ï ÁëÝîáíäñïò Ý÷ôéóå íáü óôçí ºóéäá;
(óåë. 100 ó÷. âéâëßïõ)
Ï ÁëÝîáíäñïò Þôáí Ýíáò Üíèñùðïò ìå ðëáôéïýò ïñßæïíôåò. ¹îåñå üôé åß÷å ðÜåé ùò
êáôáêôçôÞò óå îÝíç ãç. ÐñïóðÜèçóå ìå êÜèå ôñüðï íá åíôÜîåé ïñãáíéêÜ ôïõò ¸ëëçíåò
êáé ôïí ðïëéôéóìü ôïõò óôïí áíôßóôïé÷ï áéãõðôéáêü. ÂáóéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ Þôáí ç áñìïíéêÞ
óõìâßùóç ôùí êáôáêôçôþí ÅëëÞíùí ìå ôïõò õðïôáãìÝíïõò ëáïýò. Ï íáüò ôçò ºóéäáò,
áíÜìåóá óôïõò åëëçíéêïýò, Þôáí Ýíáò ôñüðïò óõãêåñáóìïý ôùí ðßóôåùí êáé Ýíäåéîç
óåâáóìïý óôçí áñ÷áßá áéãõðôéáêÞ èñçóêåßá. ¹èåëå íá äåßîåé üôé ïé èåïß, üðùò êáé ïé
ëáïß, ôçò áíáôïëÞò ìðïñïýí íá æÞóïõí ìáæß ìå ôïõò êáôáêôçôÝò ¸ëëçíåò.
1. ÌåëÝôçóå ôï ÷Üñôç êáé ðñïóäéüñéóå ôéò ÷þñåò ðïõ êáôÝêôçóå ï ÁëÝîáíäñïò.
Ï ÁëÝîáíäñïò êáôÜêôçóå ôç Ì. Áóßá, ôç Óõñßá, ôçí Ðáëáéóôßíç, ôçí Áßãõðôï, ôç
Ìåóïðïôáìßá (óçìåñéíü ÉñÜê), ôçí Ðåñóßá (ôï ÉñÜí) êáèþò êáé óçìáíôéêÜ åäÜöç ðïõ
áíÞêïõí óÞìåñá óôï ÁöãáíéóôÜí, ÔïõñêåóôÜí êáé ÐáêéóôÜí, öôÜíïíôáò ùò ôá üñéá
ôçò óçìåñéíÞò Éíäßáò.
2. Ðïéåò ìÜ÷åò Ýêñéíáí ôçí åêóôñáôåßá ôïõ ÁëÝîáíäñïõ;
á) Ç ìÜ÷ç ôïõ Ãñáíéêïý ðïôáìïý (334 ð.×.): êñßèçêå ç ôý÷ç ôçò Ì. Áóßáò.
â) Ç ìÜ÷ç ôçò Éóóïý (333 ð.×.): êñßèçêå ç ôý÷ç ôçò Ðáëáéóôßíçò, ôçò Áéãýðôïõ êáé
ðñïåôïéìÜóôçêå ôï Ýäáöïò ãéá ôçí åéóâïëÞ ôïõ óôç Ìåóïðïôáìßá.
ã) Ç ìÜ÷ç óôá ÃáõãÜìçëá (331 ð.×.): êñßèçêå ç ôý÷ç ôïõ êñÜôïõò ôùí Á÷áìåíéäþí
êáé ôçò Ìåóïðïôáìßáò.
ä) Ç ìÜ÷ç ìå ôï âáóéëéÜ Ðþñï: êñßèçêå ç ôý÷ç ôïõ éíäéêïý Êáýêáóïõ êáé ôùí
áíáôïëéêþí åó÷áôéþí ôçò áõôïêñáôïñßáò.
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 197
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ç äñÜóç ôïõ ÁëÝîáíäñïõ ìÝ÷ñé êáé ôçí êáôÜêôçóç ôçò Áéãýðôïõ;
Áñ÷éêÜ ôáêôïðïéåß ôá ðñÜãìáôá óôçí ÅëëÜäá, üðïõ îåóðïýí ôáñá÷Ýò ìåôÜ ôï èÜíáôï
ôïõ Öéëßððïõ. Ôï ÓõíÝäñéï ôçò Êïñßíèïõ ôïõ áðïíÝìåé ôïí ôßôëï ôïõ «óôñáôçãïý
áõôïêñÜôïñá». ÂáóéëéÜò ôçò Ðåñóßáò åßíáé ï Äáñåßïò ï ô ï Êïäïìáíüò. Ôï 334 ð.×.
ï ÁëÝîáíäñïò åéóâÜëëåé ìå ëéãïóôïýò ðüñïõò, ìÝôñéï óå áñéèìü óôñáôü êáé áêëüíçôç
ðßóôç óôç íßêç. Ïé óáôñÜðåò ôçò Ì. Áóßáò ôïí áíôéìåôùðßæïõí óôï Ãñáíéêü ðïôáìü. Ç
íßêç ôïõ ÁëÝîáíäñïõ åßíáé ïëïêëçñùôéêÞ. Ç Ì. Áóßá ðÝöôåé óôá ÷Ýñéá ôïõ. Ïé ÐÝñóåò
çôôþíôáé êáé óôçí Éóóü (333 ð.×.). Ï ÁëÝîáíäñïò öôÜíåé ùò ôçí Áßãõðôï áêïëïõèþíôáò
ôá ðáñÜëéá. Åêåß éäñýåé ôçí ðåñßöçìç ÁëåîÜíäñåéá.
2. Ç ðïñåßá ôïõ ÁëÝîáíäñïõ áðü ôá ÃáõãÜìçëá ùò ôï èÜíáôü ôïõ.
Ç åðüìåíç óçìáíôéêÞ ìÜ÷ç äéåîÜãåôáé óôá ÃáõãÜìçëá ôçò Ìçäåßáò. Ïé ÐÝñóåò
ðáèáßíïõí íÝá ðáíùëåèñßá. Ï Äáñåßïò äéáöåýãåé áëëÜ ôåëéêÜ äïëïöïíåßôáé. Ï
ÁëÝîáíäñïò êáôáëáìâÜíåé üëåò ôéò ìåãÜëåò ðüëåéò ôçò Ðåñóßáò. ÌåôÜ áðü óêëçñïýò
áãþíåò óôá áíáôïëéêÜ (Áñåßá, Âáêôñßá, ÄñáããéáíÞ) ï ÁëÝîáíäñïò êáôåõèýíåôáé ðñïò
ôïí Éíäü ðïôáìü (326 ð.×.). Ç ôåëåõôáßá óçìáíôéêÞ ìÜ÷ç Ýëáâå ÷þñá åíáíôßïí ôïõ
âáóéëéÜ Ðþñïõ óôïí ðïôáìü ÕäÜóðç. Ôï ìáêåäïíéêü óôñÜôåõìá Ýöôáóå ìÝ÷ñé ôïí
¾öáóç, ðáñáðüôáìï ôïõ Éíäïý. Åêåß ïé óôñáôéþôåò áñíÞèçêáí íá ðñï÷ùñÞóïõí,
üðùò Þèåëå ï ÁëÝîáíäñïò. Ç åðéóôñïöÞ óôá Óïýóá (324 ð.×.) åßíáé äýóêïëç.
Ðåèáßíåé ôï 323 ð.×. óôç Âáâõëþíá áðü áíåîé÷íßáóôá áßôéá.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
198
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 198
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
199
4. ÔÏ ÅÑÃÏ ÔÏÕ ÁËÅÎÁÍÄÑÏÕ
Ðåñßëçøç
Ï ÁëÝîáíäñïò äçìéïýñãçóå Ýíá åíéáßï êñÜôïò ðïõ Ýöôáíå áðü ôçí ÁäñéáôéêÞ ùò
ôéò Éíäßåò. Óôá üñéá ôïõ êñÜôïõò æïýóå ðëÞèïò ëáþí ìå äéáöïñåôéêÜ Þèç êáé Ýèéìá.
Ãéá íá åßíáé âéþóéìï áõôü ôï êñÜôïò Ýðñåðå íá åöáñìïóôåß ìéá áðïäåêôÞ áðü üëïõò
ðïëéôéêÞ.
Ï ÁëÝîáíäñïò îåêßíçóå áðü ôï óôñáôü. ÓéãÜ óéãÜ Üñ÷éóáí íá ìðáßíïõí óôï
óôñÜôåõìá êáé ÐÝñóåò. ÄéáôçñÞèçêå ç äéïéêçôéêÞ äéáßñåóç ôùí Ðåñóþí, õéïèåôÞèçêáí
êÜðïéá Ýèéìá ôçò áõëÞò ôùí Ðåñóþí, åíþ Ýãéíáí êáé ðïëëïß ìéêôïß ãÜìïé.
Óçìáíôéêü Þôáí ôï ãåãïíüò ôçò ßäñõóçò ðüëåùí óôçí áõôïêñáôïñßá ôïõ.
ÌåôáôñÜðçêáí óå ïéêïíïìéêÝò êáé ðïëéôéóôéêÝò êõøÝëåò ôïõ Åëëçíéóìïý. Ï åëëçíéêüò
ðïëéôéóìüò äéáäüèçêå óôá âÜèç ôçò Áóßáò.
Ï ÁëÝîáíäñïò ðñïóðÜèçóå íá äçìéïõñãÞóåé Ýíá áñìïíéêü ìßãìá ëáþí. ÅíèÜññõíå
ôïõò ìéêôïýò ãÜìïõò. Ï ßäéïò ðáíôñåýåôáé ôç ÑùîÜíç, ç ïðïßá Þôáí åõãåíÞò áðü ôç
ÂáêôñéáíÞ. Ðïëëïß ¸ëëçíåò ðáíôñåýïíôáé Ðåñóßäåò óå ëáìðñÞ ôåëåôÞ, åíþ ðïëëÜ
ðáéäéÜ ôùí Ðåñóþí (40.000) äéäÜóêïíôáé ôá åëëçíéêÜ.
ÊÜëåóå óçìáíôéêïýò êáëëéôÝ÷íåò íá äïîÜóïõí ôá Ýñãá ôïõ, ïñãÜíùíå
ãõìíáóôéêïýò êáé ìïõóéêïýò áãþíåò. ÐáñÜëëçëá ðñïùèåß ôçí éäÝá ôçò áíåîéèñçóêåßáò.
Ï ÁëÝîáíäñïò êáôáëáâáßíåé ôç æùôéêÞ áîßá ôùí áíôáëëáãþí ãéá ôçí åîáóöÜëéóç ôïõ
ïìáëïý âßïõ ôçò áõôïêñáôïñßáò.
ÊáôáóêåõÜæåé Ýñãá õðïäïìÞò (ãÝöõñåò, äñüìïõò êôë.), þóôå ôá áãáèÜ íá öôÜíïõí
ùò ôá Ýó÷áôá óýíïñá. Êïéíü íüìéóìá ãßíïíôáé óéãÜ óéãÜ ôá ìáêåäïíéêÜ íïìßóìáôá.
Åíïðïéåßôáé Ýôóé ïéêïíïìéêÜ ìéá ôåñÜóôéá ðåñéï÷Þ.
Óôïí ðïëéôåéáêü ôïìÝá, ôá ÷ñüíéá ôçò âáóéëåßáò ôïõ ÁëÝîáíäñïõ åðçñÝáóáí
óçìáíôéêÜ ôçí åëëçíéêÞ íïïôñïðßá: åéóÜãåôáé ç ëáôñåßá ôïõ çãåìüíá êáèþò êáé Ýíá
íÝï óõãêåíôñùôéêü óýóôçìá. Ï åëëçíéêüò ôñüðïò æùÞò äéáäßäåôáé óå ìéá ôåñÜóôéá
ðåñéï÷Þ êáé ãßíåôáé ôï Üëáò ôçò ïéêïõìÝíçò.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ï ÷áñáêôÞñáò ôïõ êñÜôïõò ôïõ ÁëåîÜíäñïõ
• ÅêôåôáìÝíá óýíïñá
• ÐëÞèïò ëáþí
• ÅöáñìïãÞ ðïëéôéêÞò áñìïíéêÞò óõìâßùóçò ôùí ðëçèõóìþí
• ¸íôáîç Ðåñóþí óôï ìáêåäïíéêü óôñáôü
• ºäñõóç ðüëåùí
• Ìéêôïß ãÜìïé
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 199
• Ïé ÐÝñóåò ãßíïíôáé ìÝôï÷ïé ôçò åëëçíéêÞò ðáéäåßáò
ÌÝôñá ãéá ôçí ðñïþèçóç ôïõ åëëçíéêïý ðíåýìáôïò
• ÊáëëéôÝ÷íåò Ýñ÷ïíôáé óôçí Áóßá
• ÏñãÜíùóç áãþíùí
• Åðßäåéîç áíåîéèñçóêßáò
ÏéêïíïìéêÜ ìÝôñá
• ÏéêïíïìéêÞ åíïðïßçóç ôçò áõôïêñáôïñßáò
• ÊáôáóêåõÞ õðïäïìþí
• ÅðéâïëÞ êïéíïý íïìßóìáôïò
Ç äéáìüñöùóç ôïõ ðïëéôåýìáôïò êáé ôïõ ðïëéôéóìïý
• Óõãêåíôñùôéêü ðïëßôåõìá
• ÄéÜäïóç åëëçíéêïý ðíåýìáôïò óôçí Áóßá
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
Ç Ýíùóç ôçò Åõñþðçò ìå ôçí Áóßá
Ãéáôß äßíåé ôüóç óçìáóßá ï Ðëïýôáñ÷ïò óôïõò ìéêôïýò ãÜìïõò; (óåë. 102 ó÷.
âéâëßïõ)
Ïé ìéêôïß ãÜìïé óõìâïëßæïõí ôçí Ýíùóç äýï éó÷õñþí öõëþí, ôçò åëëçíéêÞò êáé ôçò
ðåñóéêÞò. Ôçò öõëÞò ðïõ áðïôåëïýóå ôç âÜóç ôçò ðáëéÜò áõôïêñáôïñßáò êáé ôïõ
íÝïõ êõñßáñ÷ïõ, ôùí ÅëëÞíùí. Ïé ãÜìïé áõôïß óõìâïëßæïõí ôçí Ýíùóç äýï
äéáöïñåôéêþí ðïëéôéóìþí, çèþí êáé åèßìùí. Ç íÝá öõëÞ ðïõ èá ðñïêýøåé èá åßíáé
ðñïïñéóìÝíç íá äéïéêÞóåé ìå ôñüðï ëáìðñü ôç íÝá áõôïêñáôïñßá. Ç Ýíùóç áõôÞ
óçìáôïäïôåß ìéá íÝá ëáìðñÞ åðï÷Þ áêìÞò, óôçí ïðïßá èá åíùèïýí ôá ðåðñùìÝíá ôçò
ÅëëÜäáò êáé ôçò áíáôïëÞò ãéá ðñþôç öïñÜ.
Óêéáãñáößá ôïõ ÁëÝîáíäñïõ
Óçìåßùóå ôá êýñéá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ðïõ äéáìïñöþíïõí ôïí ôÝëåéï óôñáôéùôéêü
çãÝôç. (óåë. 103 ó÷. âéâëßïõ)
á) Ç åñãáôéêüôçôá, ç ãåííáéüôçôá êáé ç ðåñéöñüíçóç óôïõò êéíäýíïõò.
â) ÕðïìïíÞ óôéò óôåñÞóåéò.
ã) ÄéÜêñéóç óùóôïý - ëÜèïõò.
ä) ÓùóôÞ ïñãÜíùóç êáé åîïðëéóìüò ôïõ óôñáôïý.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
200
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 200
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
201
å) ÐñÝðåé íá åìðíÝåé åìðéóôïóýíç óôï óôñÜôåõìá, íá äßíåé ï ßäéïò ôï ðáñÜäåéãìá êáé
íá åîõøþíåé ôï çèéêü ôïõ óôñáôïý êáé ãåíéêÜ íá êáôáíïåß ôçí øõ÷ïëïãßá ôïõ
óôñáôåýìáôïò.
1. Ãéáôß ïé ðüëåéò ðïõ ßäñõóå ï ÁëÝîáíäñïò áðïôåëïýí ôï áðïêïñýöùìá ôïõ
åêðïëéôéóôéêïý ôïõ Ýñãïõ;
Ïé åëëçíéêÝò ðüëåéò ôçò áíáôïëÞò áðïôÝëåóáí öÜñïõò ðïõ äéÝäùóáí ôïí åëëçíéêü
ðïëéôéóìü óôá âÜèç ôçò Áóßáò. Ôéò ðüëåéò áõôÝò áðïßêçóáí ðïëëïß ¸ëëçíåò áðü ôç
Ì. Áóßá êáé ôçí ÅëëÜäá, áíáæçôþíôáò íÝåò åõêáéñßåò êáé íÝïõò ïñßæïíôåò. Ï åëëçíéêüò
ôñüðïò æùÞò ñßæùóå ãéá ðïëëïýò áéþíåò âáèéÜ ìÝóá óôï Ýäáöïò ôçò Áóßáò. Óå ðïëëÝò
ðåñéðôþóåéò ôá åëëçíéêÜ Þèç êáé Ýèéìá åíþèçêáí ìå ôá íôüðéá. Õðïëåßììáôá ôïõ
åëëçíéêïý ðïëéôéóìïý óõíáíôÜìå áêüìç êáé óÞìåñá óå áõôÝò ôéò ðåñéï÷Ýò.
2. Ôé ïíïìÜæïõìå óÞìåñá ðïëõðïëéôéóìéêÞ êïéíùíßá êáé ðïéá ç ó÷Ýóç ôçò ìå
ôçí ðïëéôéêÞ ðïõ åöÜñìïóå ï ÁëÝîáíäñïò áðÝíáíôé óôïõò ëáïýò ôçò
áíáôïëÞò;
á) ÐïëõðïëéôéóìéêÞ êïéíùíßá ïíïìÜæïõìå ôçí êïéíùíßá üðïõ æïõí ìáæß êáé
óõíõðÜñ÷ïõí áñìïíéêÜ ëáïß ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï æùÞò, Þèç êáé Ýèéìá, èñçóêåßá.
â) Âáóéêüò Üîïíáò ôçò ðïëéôéêÞò ôïõ ÁëÝîáíäñïõ Þôáí ç äçìéïõñãßá ìéáò
ðïëõðïëéôéóìéêÞò êïéíùíßáò, üðïõ ïé ëáïß ôçò áõôïêñáôïñßáò èá æïýóáí åéñçíéêÜ
êáé áñìïíéêÜ ìåôáîý ôïõò. Èåùñïýóå üôé ìüíï Ýôóé èá åðéâßùíå ç áõôïêñáôïñßá
ôïõ.
3. Ôï åêðïëéôéóôéêü Ýñãï ôïõ ÁëÝîáíäñïõ äéáðíÝåôáé áðü ôï ðíåýìá ôçò
åëëçíéêÞò ðáéäåßáò. Áðïäåßîôå üôé ç Üðïøç åßíáé ïñèÞ.
Ï ÁëÝîáíäñïò áðïäåß÷ôçêå ãíÞóéïò ìáèçôÞò ôïõ ìåãÜëïõ öéëïóüöïõ ÁñéóôïôÝëç, ï
ïðïßïò ôïí åéóÞãáãå, íåáñü áêüìç, óôï ðíåýìá ôïõ åëëçíéêïý ðïëéôéóìïý êáé ðáéäåßáò.
Ï ÁëÝîáíäñïò èáýìáæå ôïí ¼ìçñï, ôïí Ðßíäáñï ê.Ü. ¸ëëçíåò ðïéçôÝò. ¸êöñáóç
áõôïý ôïõ èáõìáóìïý õðÞñîå êáé ôï åêðïëéôéóôéêü ôïõ Ýñãï. Ï ìåãÜëïò êáôáêôçôÞò
ðßóôåõå óôçí áóôåßñåõôç äýíáìç ôçò åëëçíéêÞò ðáéäåßáò. Èåùñïýóå üôé ôï åëëçíéêü
ðíåýìá èá áíáæùïãïíïýóå êáé ôéò äýï ðëåõñÝò, ðñïóèÝôïíôáò íÝá äõíáìéêÞ êáé
ïñìÞ óôïí åëëçíéêü êüóìï. Ç áíåêôéêüôçôá (èñçóêåõôéêÞ, öõëåôéêÞ), ðïõ áðïôåëåß
ìéá áðü ôéò âÜóåéò ôçò åëëçíéêÞò ðáéäåßáò, Ýãéíå ï óôýëïò êáé ôçò äéêÞò ôïõ ðïëéôéêÞò.
Óôçí ïõóßá, ç êáôÜêôçóç ôçò Áóßáò Þôáí Ýíá ðïëéôéóôéêü ðåßñáìá ôåñÜóôéáò Ýêôáóçò:
ï íåáñüò êáôáêôçôÞò ðñïóðÜèçóå íá ãßíåé ü÷é ìüíï êáôáêôçôÞò ôùí óùìÜôùí, áëëÜ
êáé êáôáêôçôÞò øõ÷þí. Êáé ùò ü÷çìá ÷ñçóéìïðïßçóå ôçí åëëçíéêÞ ðáéäåßá.
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 201
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ìå ðïéï ôñüðï åöÜñìïóå ï ÁëÝîáíäñïò ôçí ðïëéôéêÞ áñìïíéêÞò óõìâßùóçò
ÅëëÞíùí êáé íôüðéùí;
Ï ÁëÝîáíäñïò îåêßíçóå áðü ôï óôñáôü. ÓéãÜ óéãÜ Üñ÷éóáí ìðáßíïõí óôï óôñÜôåõìá
êáé ÐÝñóåò. ÄéáôçñÞèçêå ç äéïéêçôéêÞ äéáßñåóç ôùí Ðåñóþí, õéïèåôÞèçêáí êÜðïéá
Ýèéìá ôçò áõëÞò ôùí Ðåñóþí, åíþ Ýãéíáí êáé ðïëëïß ìéêôïß ãÜìïé.
Óçìáíôéêü Þôáí ôï ãåãïíüò ôçò ßäñõóçò ðüëåùí óôçí áõôïêñáôïñßá ôïõ.
ÌåôáôñÜðçêáí óå ïéêïíïìéêÝò êáé ðïëéôéóôéêÝò êõøÝëåò ôïõ Åëëçíéóìïý. Ï åëëçíéêüò
ðïëéôéóìüò äéáäüèçêå óôá âÜèç ôçò Áóßáò.
Ï ÁëÝîáíäñïò ðñïóðÜèçóå íá äçìéïõñãÞóåé Ýíá áñìïíéêÜ ôïðïèåôçìÝíï ìßãìá
ëáþí. ÅíèÜññõíå ôïõò ìéêôïýò ãÜìïõò. Ï ßäéïò ðáíôñåýåôáé ôç ÑùîÜíç, ç ïðïßá Þôáí
åõãåíÞò áðü ôç ÂáêôñéáíÞ. Ðïëëïß ¸ëëçíåò ðáíôñåýïíôáé Ðåñóßäåò óå ëáìðñÞ
ôåëåôÞ, åíþ ðïëëÜ ðáéäéÜ ôùí Ðåñóþí (40.000) äéäÜóêïíôáé ôá åëëçíéêÜ.
2. Ðïéåò ïé åîåëßîåéò óôïõò ôïìåßò ôçò ïéêïíïìßáò êáé ôïõ ðïëéôåýìáôïò;
Ï ÁëÝîáíäñïò êáôáëáâáßíåé ôç æùôéêÞ áîßá ôùí áíôáëëáãþí ãéá ôçí åîáóöÜëéóç ôïõ
ïìáëïý âßïõ ôçò áõôïêñáôïñßáò.
ÊáôáóêåõÜæåé Ýñãá õðïäïìÞò (ãÝöõñåò, äñüìïõò êôë.), þóôå ôá áãáèÜ íá öôÜíïõí
ùò ôá Ýó÷áôá óýíïñá. Êïéíü íüìéóìá ãßíïíôáé óéãÜ óéãÜ ôá ìáêåäïíéêÜ íïìßóìáôá.
Åíïðïéåßôáé Ýôóé ïéêïíïìéêÜ ìéá ôåñÜóôéá ðåñéï÷Þ.
Óôïí ðïëéôåéáêü ôïìÝá, ôá ÷ñüíéá ôçò âáóéëåßáò ôïõ ÁëÝîáíäñïõ åðçñÝáóáí óçìáíôéêÜ
ôçí åëëçíéêÞ íïïôñïðßá: åéóÜãåôáé ç ëáôñåßá ôïõ çãåìüíá êáèþò êáé Ýíá íÝï
óõãêåíôñùôéêü óýóôçìá. Ï åëëçíéêüò ôñüðïò æùÞò äéáäßäåôáé óå ìéá ôåñÜóôéá ðåñéï÷Þ
êáé ãßíåôáé ôï Üëáò ôçò ïéêïõìÝíçò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
202
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 202
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
203
5. ÏÉ ÔÕ×ÅÓ ÔÇÓ ÊÕÐÑÏÕ
Ðåñßëçøç
Ç Êýðñïò âñéóêüôáí ìáêñéÜ áðü ôçí êõñßùò ÅëëÜäá. Ãé’ áõôü êáé áðïôåëïýóå
èýìá åðßèåóçò áðü îÝíïõò ëáïýò. ÃåíéêÜ ôá åííÝá âáóßëåéá ôïõ íçóéïý êáôüñèùíáí
íá ìÝíïõí áõôüíïìá: Üëëïôå ðïëåìïýóáí åíùìÝíá, Üëëïôå ÷ñçóéìïðïéïýóáí ôç
äéðëùìáôßá. Áðü ôï 721 ð.×. ôï íçóß åîïõóéáæüôáí áðü ôïõò Áóóýñéïõò, ùóôüóï ïé
Êýðñéïé äéáôçñïýóáí ôçí áíåîáñôçóßá ôïõò ðëçñþíïíôáò öüñï. Ôïõò Áóóýñéïõò
äéáäÝ÷ôçêáí ïé Áéãýðôéïé êáé ïé ÐÝñóåò.
Ïé Êýðñéïé åðáíáóôáôïýí êáôÜ ôçí ÉùíéêÞ åðáíÜóôáóç ÷ùñßò åðéôõ÷ßá. ÐñïóùñéíÝò
ìüíï åðéôõ÷ßåò Ý÷åé êáé ï Êßìùíáò (450 ð.×.).
Ôï 410 ð.×. ðáßñíåé ôçí åîïõóßá óôï âáóßëåéï ôçò Óáëáìßíáò ï Åõáãüñáò. ¹ôáí
ëáìðñüò ìïíÜñ÷çò. Äçìéïýñãçóå ëáúêü óôñáôü, ìå åëåýèåñç óõììåôï÷Þ ôùí ðïëéôþí.
ÓéãÜ óéãÜ êõñßåõóå üëç ôçí Êýðñï. ÅéóÞãáãå ôçí åëëçíéêÞ ðáéäåßá êáé ôïí åëëçíéêü
ôñüðï æùÞò.
Ï Åõáãüñáò âïÞèçóå ôïõò Áèçíáßïõò óôç íáõìá÷ßá ôçò Êíßäïõ ìå 100 ðëïßá.
Ùóôüóï, ïé ÐÝñóåò åðáíÝñ÷ïíôáé ìå áöïñìÞ ôç «Âáóßëåéï ÅéñÞíç».
Ï Åõáãüñáò áíôéóôÝêåôáé, ôåëéêÜ üìùò óõíÜðôåé åéñÞíç (376 ð.×.), äéáôçñþíôáò
ôçí áõôïíïìßá ôïõ íçóéïý, ðëçñþíïíôáò üìùò öüñï. ÌåôÜ ôç äïëïöïíßá ôïõ Åõáãüñá
(374 ð.×.) óôï èñüíï áíåâáßíåé ï ãéïò ôïõ ÍåïêëÞò.
Ôï 323 ð.×. ç Êýðñïò áðåëåõèåñþíåôáé áðü ôïí ÁëÝîáíäñï.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç åóùôåñéêÞ êáôÜóôáóç ôçò Êýðñïõ
• ×ùñéóìÝíç óå åííÝá âáóßëåéá
• ÄéáôÞñçóç áõôïíïìßáò Ýíáíôé ôùí îÝíùí äõíáóôþí
• Ôá âáóßëåéá ðïëåìïýí åíùìÝíá
• ×ñÞóç äéðëùìáôßáò
ÎÝíïé äõíÜóôåò
• Áóóýñéïé (áðü 721 ð.×.)
• Áéãýðôéïé (550 - 525 ð.×.)
• ÐÝñóåò, ìå äéáêïðÝò
Ç âáóéëåßá ôïõ Åõáãüñá
• Ëáìðñüò ìïíÜñ÷çò
• Äçìéïõñãßá ëáúêïý óôñáôïý
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 203
• ÅéóáãùãÞ åëëçíéêÞò ðáéäåßáò
• ÕðïóôÞñéîç ôçò ÁèÞíáò
• Ðüëåìïò ìå ôïõò ÐÝñóåò - óõíèÞêç åéñÞíçò ìå áíôÜëëáãìá ðëçñùìÞ öüñùí
ÌåôÜ ôïí Åõáãüñá
• Äéáäï÷Þ áðü ôï ãéï ôïõ ÍåïêëÞ
• ÁðåëåõèÝñùóç Êýðñïõ áðü ôïí ÁëÝîáíäñï
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
Áóóýñéïé
Ïé Áóóýñéïé Ýèåóáí ôéò âÜóåéò ôçò áõôïêñáôïñßáò ôïõò ìå ôïí ÁóóïõñíáóéñðÜë
´. Ïé Áóóýñéïé áñãüôåñá ðñï÷þñçóáí êáôáêôþíôáò ôç Âáâõëþíá, åíþ Ýöôáóáí
ùò ôç Óõñßá. Êõñéáñ÷ïýóáí ôïí 8ï áé. ð.×. óôç Ìåóïðïôáìßá, óôç Óõñßá, óôç
Ìçäåßá êáé óôï ÉóñáÞë. Óôïí êïëïöþíá ôçò äýíáìÞò ôïõò Ýöôáóáí íá áðëþóïõí
ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõò ùò ôçí Êýðñï. Äéáêñßèçêáí ãéá ôç âáñâáñüôçôá ðïõ åðÝäåéîáí
áðÝíáíôé óôïõò õðüäïõëïõò ëáïýò áëëÜ êáé ãéá ôïí ùìü ôñüðï ìå ôïí ïðïßï
áíôéìåôþðéæáí ôéò åîåãÝñóåéò. Ôï êñÜôïò ôùí Áóóõñßùí Üñ÷éóå íá ðáñáêìÜæåé óôéò
áñ÷Ýò ôïõ 7ïõ áé. ð.×. åîáéôßáò åóùôåñéêþí äõíáóôéêþí áíôéðáëïôÞôùí. Ïé
Âáâõëþíéïé êáé ïé ÌÞäïé óõíáóðßóôçêáí åíáíôßïí ôùí Áóóõñßùí óôá ôÝëç ôïõ
7ïõ áé. ð.×. Ï ÌÞäïò ÊõáîÜñçò êáôÝëáâå êáé êáôÝóôñåøå ôçí Áóóïýñ (614 ð.×.)
êáé ôç Íéíåõß (612 ð.×.).
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
204
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
721 ð.×. Ç Êýðñïò êÜôù áðü áóóõñéáêÞ åîïõóßá
550 - 525 ð.×. Ç Êýðñïò óôïõò Áéãýðôéïõò
450 ð.×. Åêóôñáôåßá ôïõ Êßìùíá
410 ð.×. ÂáóéëéÜò ôçò Êýðñïõ ï Åõáãüñáò
394 ð.×. Íáõìá÷ßá ôçò Êíßäïõ
376 ð.×. ÅéñÞíç Åõáãüñá êáé Ðåñóþí
374 ð.×. Äïëïöïíßá Åõáãüñá
323 ð.×. ÁðåëåõèÝñùóç Êýðñïõ áðü ôïí ÁëÝîáíäñï
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 204
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
205
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Ìå ðïéïí ôñüðï ç Êýðñïò êáôüñèùóå íá äéáôçñåß, ïõóéáóôéêÜ, ôçí
áíåîáñôçóßá ôçò;
Ç Êýðñïò ÷ñçóéìïðïéïýóå êõñßùò ôç äéðëùìáôßá ãéá íá äéáôçñåß ôçí áõôïíïìßá ôçò.
Ðëçñþíïíôáò öüñï õðïôÝëåéáò, ïé âáóéëéÜäåò äéáôçñïýóáí áëþâçôç ôçí åîïõóßá ôïõò.
2. ÌåëåôÞóôå ôï ðáñÜèåìá ôïõ ÉóïêñÜôç ãéá ôïí Åõáãüñá êáé êáôáãñÜøôå ôá
óôïé÷åßá ôá ïðïßá äåß÷íïõí üôé Þôáí Ýíáò áãáèüò çãåìüíáò.
á) Êõâåñíïýóå ìå èåïóåâÞ êáé öéëÜíèñùðï ôñüðï.
â) Äåí áäéêïýóå êáíÝíá, ôéìïýóå ôïõò êáëïýò êáé ôéìùñïýóå ôïõò åíü÷ïõò.
ã) Óõæçôïýóå ôéò õðïèÝóåéò ìå ôïõò ößëïõò ôïõ.
ä) ¹ôáí Üøïãïò óôç äéáãùãÞ ôïõ, ôéìïýóå ôéò óõìöùíßåò.
3. ÓõíäÝóôå ôçí Êýðñï ìå üóá ãíùñßæåôå, ðñüóùðá êáé ãåãïíüôá, ìÝ÷ñé ôçí
áðåëåõèÝñùóÞ ôçò áðü ôïí ÁëÝîáíäñï.
721 ð.×. Ç Êýðñïò õðü ôçí åîïõóßá ôùí Áóóõñßùí.
550 - 525 ð.×. Ç Êýðñïò âñßóêåôáé êÜôù áðü áéãõðôéáêÞ êçäåìïíßá.
525 ê. åîÞò Ïé ÐÝñóåò êõñéáñ÷ïýí óôçí Êýðñï.
450 ð.×. Ç åêóôñáôåßá ôïõ Êßìùíá. ÐñïóùñéíÞ áðïìÜêñõíóç ôùí Ðåñóþí.
410 ð.×. Ï Åõáãüñáò âáóéëéÜò ôçò Óáëáìßíáò.
394 ð.×. Ï Åõáãüñáò âïçèÜåé ôïõò Áèçíáßïõò ìå 100 ðëïßá.
376 ð.×. ÅéñÞíç ìå ôïõò ÐÝñóåò, ïé Êýðñéïé ðëçñþíïõí öüñïõò.
374 ð.×. Äïëïöïíßá Åõáãüñá. Ôïí äéáäÝ÷åôáé ï ãéïò ôïõ ÍåïêëÞò.
323 ð.×. Ï ÁëÝîáíäñïò áðåëåõèåñþíåé ôçí Êýðñï.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç âáóéëåßá ôïõ Åõáãüñá;
Ôï 410 ð.×. ðáßñíåé ôçí åîïõóßá óôï âáóßëåéï ôçò Óáëáìßíáò ï Åõáãüñáò. ¹ôáí
ëáìðñüò ìïíÜñ÷çò. Äçìéïýñãçóå ëáúêü óôñáôü, ìå åëåýèåñç óõììåôï÷Þ ôùí ðïëéôþí.
ÓéãÜ óéãÜ êõñßåõóå üëç ôçí Êýðñï. ÅéóÞãáãå ôçí åëëçíéêÞ ðáéäåßá êáé ôïí åëëçíéêü
ôñüðï æùÞò.
Ï Åõáãüñáò âïÞèçóå ôïõò Áèçíáßïõò óôç íáõìá÷ßá ôçò Êíßäïõ ìå 100 ðëïßá. Ùóôüóï,
ïé ÐÝñóåò åðáíÝñ÷ïíôáé ìå áöïñìÞ ôç «Âáóßëåéï ÅéñÞíç».
Ï Åõáãüñáò áíôéóôÝêåôáé, ôåëéêÜ üìùò óõíÜðôåé åéñÞíç (376 ð.×.), äéáôçñþíôáò ôçí
áõôïíïìßá ôïõ íçóéïý, ðëçñþíïíôáò üìùò öüñï. ÄïëïöïíÞèçêå ôï 374 ð.×.
07s.qxp 5/8/2008 9:04 Page 205
ÓÕÍÏØÇ ÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
Ðåñßëçøç
Ï åëëçíéêüò ÷þñïò åíþèçêå ôï â´ ìéóü ôïõ 4ïõ áé. ð.×. êÜôù áðü ôçí çãåóßá ôùí
Ìáêåäüíùí. Ï Ößëéððïò ´ äçìéïýñãçóå ìéá ðáíåëëÞíéá óõììá÷ßá êáé Ýèåóå ôéò
âÜóåéò ôïõ êáôáêôçôéêïý ðïëÝìïõ óôçí Ðåñóßá. Ï ÁëÝîáíäñïò óõíÝ÷éóå ôï Ýñãï ôïõ
öôÜíïíôáò óôá ðÝñáôá ôçò ôüôå ïéêïõìÝíçò. Ï åëëçíéêüò ðïëéôéóìüò äéáäüèçêå óôçí
ÁíáôïëÞ, ç Êýðñïò óõíäÝèçêå Üìåóá ìå ôïí çðåéñùôéêü åëëáäéêü ÷þñï.
ÁÓÊÇÓÇ ÁÕÔÏÁÎÉÏËÏÃÇÓÇÓ
ÓõíäÝóôå ìå ìéá ãñáììÞ ôéò ëÝîåéò ðïõ Ý÷ïõí ó÷Ýóç ìåôáîý ôïõò
1. Ößëéððïò á. Êýðñïò
2. ÄçìïóèÝíçò â. ÁëåîÜíäñåéá
3. Äáñåßïò ô ã. Ãñáíéêüò ðïôáìüò
4. Áßãõðôïò ä. ñÞôïñáò
5. ÁñéóôïôÝëçò å. Ðåñóßá
6. ÁëÝîáíäñïò óô. äéäÜóêáëïò ÁëÝîáíäñïõ
7. Åõáãüñáò æ. ×áéñþíåéá
ÁðÜíô çóç:
1æ, 2ä, 3å, 4â, 5óô, 6ã, 7á
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
206
07s.qxp 5/8/2008 9:05 Page 206
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
207
ÁÓÊÇÓÅÉÓ ÅÂÄÏÌÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1. Óõìðëçñþóôå ôá ïíüìáôá óôç óôÞëç ÏÍÏÌÁ
2. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò âÜëôå Ýíá × óôçí áíôßóôïé÷ç óôÞëç, áíÜëïãá áí
ôéò èåùñåßôå óùóôÝò Þ ëáíèáóìÝíåò
ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
1. Ôá ðáñÜëéá ôçò Ìáêåäïíßáò áðïéêßóôçêáí áðü ôïõò
âüñåéïõò ¸ëëçíåò.
2. Ïé ó÷Ýóåéò Ìáêåäüíùí êáé íüôùí ÅëëÞíùí Ýãéíáí
óôåíüôåñåò ìåôÜ ôá ÐåñóéêÜ.
3. Ïé Ìáêåäüíåò ôéìïýóáí éäéáßôåñá ôïí Äßá.
4. Ï Ößëéððïò áíÝâçêå óôï èñüíï áñ÷éêÜ ùò åðßôñïðïò ôïõ
èåôïý ãéïý ôïõ.
5. ÂÜóç ôïõ ìáêåäïíéêïý ðåæéêïý Þôáí ïé åõãåíåßò.
6. Ï ìáêåäïíéêüò óôñáôüò äå äéÝèåôå, ðÜíôùò, ðïëéïñêçôéêÝò
ìç÷áíÝò.
7. ÊáôÜ ôçí åðï÷Þ ôïõ Öéëßððïõ, ïé åëëçíéêÝò ðüëåéò ôïõ íüôïõ
åß÷áí áñ÷ßóåé íá ðáñáêìÜæïõí.
ÐÑÏÔÁÓÇ ÏÍÏÌÁ
1. Ìáêåäüíáò âáóéëéÜò, ìåôÝöåñå ôçí ðñùôåýïõóá
óôçí ÐÝëëá.
2. Óðïõäáßïò âáóéëéÜò ôçò Ìáêåäïíßáò,
áíáäéïñãáíùôÞò ôïõ ìáêåäïíéêïý óôñáôïý.
3. Áèçíáßïò ñÞôïñáò, öáíáôéêüò å÷èñüò ôùí
Ìáêåäüíùí.
4. ÑÞôïñáò ôçò ÁèÞíáò, õðïóôçñéêôÞò ôçò
ðáíåëëÞíéáò éäÝáò.
5. Ï ôåëåõôáßïò âáóéëéÜò ôùí Ðåñóþí.
6. Éíäüò âáóéëéÜò, åíáíôßïí ôïõ ï ÁëÝîáíäñïò
Ýäùóå ôçí ôåëåõôáßá ìåãÜëç ìÜ÷ç.
7. Óðïõäáßïò ¸ëëçíáò óôñáôçëÜôçò. ÄéÝäùóå ôïí
åëëçíéêü ðïëéôéóìü óôçí ôüôå ïéêïõìÝíç.
8. Ãõíáßêá ôïõ ÁëÝîáíäñïõ êáôáãüôáí áðü ôç
Âáêôñßá.
9. Óðïõäáßïò âáóéëéÜò ôçò Êýðñïõ.
10. ÂáóéëéÜò ôçò Êýðñïõ, äéÜäï÷ïò ôïõ Åõáãüñá.
07s.qxp 5/8/2008 9:05 Page 207
8. ï Ößëéððïò ôÞñçóå áðü ôçí áñ÷Þ óôÜóç áõôïáðïìüíùóçò.
9. Ï Éåñüò ðüëåìïò Ýãéíå ãéá èÝìáôá ó÷åôéêÜ ìå ôï Ìáíôåßï
ôùí Äåëöþí.
10. Ï ÁëÝîáíäñïò êáôÝëáâå ÷ùñßò áíôßóôáóç ôçí ÐåñóÝðïëç.
11. Ï ÁëÝîáíäñïò èåùñïýóå ëáíèáóìÝíç ôçí ðïëéôéêÞ ôïõ
Öéëßððïõ ãéá ðáíåëëÞíéá åêóôñáôåßá åíáíôßïí
ôùí Ðåñóþí.
12. Ï ÁëÝîáíäñïò îåêßíçóå ãéá ôçí Ðåñóßá ìå ðïëý éó÷õñÝò
äõíÜìåéò.
13. Ï Äáñåßïò äïëïöïíÞèçêå ôåëéêÜ.
14. Ï ÁëÝîáíäñïò ðñïâëÞèçêå ùò ï íüìéìïò äéÜäï÷ïò
ôïõ Äáñåßïõ.
15. Åðéèõìßá ôïõ ÁëÝîáíäñïõ Þôáí íá öôÜóåé ìÝ÷ñé
ôá ÅêâÜôáíá.
16. Ç áõôïêñáôïñßá ôïõ ÁëÝîáíäñïõ Þôáí ðïëõöõëåôéêÞ.
3. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ
1. Óôá ÷ñüíéá ôïõ Áñ÷Ýëáïõ ç ............... ãíþñéóå áíÜðôõîç.
2. ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ Áñ÷Ýëáïõ áêïëïýèçóå ðåñßïäïò .........
3. Ç ìáêåäïíéêÞ öÜëáããá Þôáí åîïðëéóìÝíç åðéèåôéêÜ ìå ôç ........
4. Ï Ößëéððïò åöÜñìïóå ôç ................ ìå ìåãÜëç åðéôõ÷ßá.
5. Ïé öùíÝò ãéá .............. óôçí ÅëëÜäá äåí Ýðáøáí.
6. Ôï áìöéêôéïíéêü óõíÝäñéï óôñÜöçêå åíáíôßïí ôùí ...........
7. Ïé Èçâáßïé êáé ïé Áèçíáßïé áíôéìåôþðéóáí ôï Ößëéððï óôç ...........
8. Ôï ðáíåëëÞíéï óõíÝäñéï Ýãéíå óôçí ..............
9. Ï ÁëÝîáíäñïò ëÜôñåøå ôïí ................
10. Ï ÁëÝîáíäñïò ãíþñéæå ôéò äõó÷Ýñåéåò ôïõ ................
11. Ç ðñþôç ðüëç ìå ôï üíïìÜ ôïõ éäñýèçêå óôçí .............
12. Ï ÁëÝîáíäñïò ãíþñéóå éäéáßôåñá óêëçñÞ áíôßóôáóç óôéò .............. åðáñ÷ßåò ôïõ
ðåñóéêïý óôñáôïý.
13. Ï ÁëÝîáíäñïò ðñïóðÜèçóå íá åöáñìüóåé ðïëéôéêÜ ................ ìå ôïõò
êáôáêôçìÝíïõò ëáïýò.
14. Ç êõñéüôåñç ôïõ ÁëÝîáíäñïõ óôç äéÜäïóç ôïõ åëëçíéêïý ðïëéôéóìïý óôçí
ÁíáôïëÞ Þôáí ç ...............
15. Ðïëëïß ¸ëëçíåò ôç ìçôñïðïëéôéêÞò ÅëëÜäáò åãêáôáóôÜèçêáí .............
16. ÌÝóá óå ìéá çìÝñá 10.000 óôñáôéþôåò ðáíôñåýôçêáí ............
4. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ
1. Óôá ÷ñüíéá ôïõ Áñ÷Ýëáïõ ç ............... ãíþñéóå áíÜðôõîç.
2. ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ Áñ÷Ýëáïõ áêïëïýèçóå ðåñßïäïò .........
3. Ç ìáêåäïíéêÞ öÜëáããá Þôáí åîïðëéóìÝíç åðéèåôéêÜ ìå ôç ........
4. Ï Ößëéððïò åöÜñìïóå ôç ................ ìå ìåãÜëç åðéôõ÷ßá.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
208
07s.qxp 5/8/2008 9:05 Page 208
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
209
5. Ïé öùíÝò ãéá .............. óôçí ÅëëÜäá äåí Ýðáøáí.
6. Ôï áìöéêôéïíéêü óõíÝäñéï óôñÜöçêå åíáíôßïí ôùí ...........
7. Ïé Èçâáßïé êáé ïé Áèçíáßïé áíôéìåôþðéóáí ôï Ößëéððï óôç ...........
8. Ôï ðáíåëëÞíéï óõíÝäñéï Ýãéíå óôçí ..............
9. Ï ÁëÝîáíäñïò ëÜôñåøå ôïí ................
10. Ï ÁëÝîáíäñïò ãíþñéæå ôéò äõó÷Ýñåéåò ôïõ ................
11. Ç ðñþôç ðüëç ìå ôï üíïìÜ ôïõ éäñýèçêå óôçí .............
12. Ï ÁëÝîáíäñïò ãíþñéóå éäéáßôåñá óêëçñÞ áíôßóôáóç óôéò .............. åðáñ÷ßåò ôïõ
ðåñóéêïý êñÜôïõò.
13. Ï ÁëÝîáíäñïò ðñïóðÜèçóå íá åöáñìüóåé ðïëéôéêÞ ................ ìå ôïõò
êáôáêôçìÝíïõò ëáïýò.
14. Ç êõñéüôåñç óõìâïëÞ ôïõ ÁëÝîáíäñïõ óôç äéÜäïóç ôïõ åëëçíéêïý ðïëéôéóìïý
óôçí ÁíáôïëÞ Þôáí ç ...............
15. Ðïëëïß ¸ëëçíåò ôç ìçôñïðïëéôéêÞò ÅëëÜäáò åãêáôáóôÜèçêáí .............
16. ÌÝóá óå ìéá çìÝñá 10.000 óôñáôéþôåò ðáíôñåýôçêáí ............
5. Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò ÷ñïíïëïãßåò ìå ôá ãåãïíüôá
6. ÅðéëïãÞ ïñèÞò áðÜíôçóçò:
(Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò õðïãñáììßóôå ôç óùóôÞ áðÜíôçóç)
1. Áñ÷éêÞ ðñùôåýïõóá ôçò Ìáêåäïíßáò Þôáí:
á) ïé ÁéãÝò, â) ôï Äßï, ã) ç Áìößðïëç
2. Áñãüôåñá ç ðñùôåýïõóá ìåôáöÝñèçêå:
á) óôçí ¼ëõíèï, â) óôçí Ðýäíá, ã) óôçí ÐÝëëá
×ÑÏÍÏËÏÃÉÁ ÃÅÃÏÍÏÓ
1. 495 - 450 ð.×. á) ìÜ÷ç ôçò ×áéñùíåßáò
2. 413 - 499 ð.×. â) ìÜ÷ç óôçí Éóóü
3. 338 ð.×. ã) ìÜ÷ç ôïõ ÁëÝîáíäñïõ ìå ôïí Ðþñï
4. 337 ð.×. ä) ìÜ÷ç óôá ÃáõãÜìçëá
5. 334 ð.×. å) ÁëÝîáíäñïò Á'
6. 333 ð.×. óô) ÓõíÝäñéï Êïñßíèïõ
7. 326 ð.×. æ) Áñ÷Ýëáïò
8. 331 ð.×. ç) åðéóôñïöÞ ÁëÝîáíäñïõ óôá Óïýóá
9. 323 ð.×. è) ìÜ÷ç óôï Ãñáíéêü ðïôáìü
10. 324 ð.×. é) èÜíáôïò ÁëÝîáíäñïõ
07s.qxp 5/8/2008 9:05 Page 209
3. ÉåñÞ ðüëç ôùí Ìáêåäüíùí Þôáí:
á) ôï Äßï, â) ç ÐÝëëá, ã) ç Ðïôßäáéá
4. Ï Ößëéððïò áíôéìåôþðéóå ìå åðéôõ÷ßá ôéò åðéäñïìÝò ôùí:
á) Âïôôéáßùí, â) Éëëõñéþí, ã) Óáñìáôþí
5. Ï ............... Þôáí õðÝñìá÷ïò ôçò åéñÞíçò óôçí ÅëëÜäá.
á) ÉóïêñÜôçò, â) Éóáßïò, ã) ÄçìïóèÝíçò
6. Óôç ìÜ÷ç ôçò ×áéñùíåßáò äéáêñßèçêå ï:
á) Ðôïëåìáßïò, â) Áìýíôáò, ã) ÁëÝîáíäñïò
7. Ìå ôç ìÜ÷ç ôïõ Ãñáíéêïý ï ÁëÝîáíäñïò ãßíåôáé êýñéïò ôçò:
á) Öñõãßáò, â) Ì. Áóßáò, ã) Ðáìöõëßáò
8. Ç äåýôåñç ìåãÜëç óýãêñïõóç ÅëëÞíùí - Ðåñóþí ðñáãìáôïðïéåßôáé:
á) óôçí Ôáñóü, â) óôç Öïéíßêç, ã) óôçí Éóóü
9. Ï ÁëÝîáíäñïò Ýöôáóå ìÝ÷ñé ôïí ðïôáìü:
á) ¾öáóç, â) ÃÜããç, ã) Éíäü
10. Ï ÁëÝîáíäñïò Þèåëå íá ãßíåé:
á) êáôáêôçôÞò, â) áãáèüò çãåìüíáò, ã) äéêôÜôïñáò
11. Ç ÑùîÜíç êáôáãüôáí áðü ôçí:
á) ÓïãäéáíÞ, â) Áñá÷ùóßá, ã) Âáêôñßá
12. ÌÝóï óõìöéëßùóçò ÅëëÞíùí êáé Ðåñóþí Þôáí:
á) ïé ìéêôïß ãÜìïé,
â) ç ðáñá÷þñçóç äéêáéùìÜôùí óôïõò ÐÝñóåò,
ã) ç äéáíïìÞ ôùí ãáéþí óôïõò ÐÝñóåò áêôÞìïíåò
13. Ï ÁëÝîáíäñïò óôïí ôïìÝá ôçò èñçóêåßáò ðñïþèçóå:
á) ôçí åðéâïëÞ ôùí åëëçíéêþí äïîáóéþí
â) ôçí áíåîéèñçóêåßá,ã) ôéò áíáôïëéêÝò ëáôñåßåò
14. Ç Êýðñïò áñ÷éêÜ Þôáí ÷ùñéóìÝíç óå:
á) ðÝíôå âáóßëåéá, â) ïêôþ âáóßëåéá, ã) åííÝá âáóßëåéá
15. Ç Êýðñïò óôá ôÝëç ôïõ 8ïõ áé. ð.×. ðëÞñùíå öüñï õðïôÝëåéáò óôïõò:
á) Áéãõðôßïõò, â) Áóóýñéïõò, ã) ÐÝñóåò
16. Ôï 410 ð.×. áíÝâçêå óôï èñüíï ôïõ âáóéëåßïõ ôçò ........... ï:
á) Óáëáìßíáò - Åõáãüñáò, â) ÐÜöïõ - Åõáãüñáò, ã) Óáëáìßíáò - ÍåïêëÞò
17. Ï Åõáãüñáò ðñïþèçóå ôç äçìéïõñãßá:
á) ëáúêþí åðéôñïðþí, â) ëáúêïý èåÜôñïõ, ã) ëáúêïý óôñáôïý
18. Óôç íáõìá÷ßá ôçò Êíßäïõ ï Åõáãüñáò âïÞèçóå ôïõò:
á) Áèçíáßïõò, â) ÓðáñôéÜôåò, ã) Èçâáßïõò
19. Ôïí Åõáãüñá äéáäÝ÷ôçêå ï:
á) ÉöéêëÞò, â) ÍåïêëÞò, ã) ÐåñéêëÞò
20. Ôï íçóß áðåëåõèåñþèçêå ôåëéêÜ áðü ôïí:
á) Êüíùíá, â) Ëýóáíäñï, ã) ÁëÝîáíäñï
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
210
07s.qxp 5/8/2008 9:05 Page 210
ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Æ´
Ç áíÜðôõîç Ç áíÜðôõîç
ôçò ôçò
Ìáêåäïíßáò Ìáêåäïíßáò
211
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÁÓÊÇÓÅÙÍ ÅÂÄÏÌÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1ç Üóêçóç
1. Áñ÷Ýëáïò, 2. Ößëéððïò ´, 3. ÄçìïóèÝíçò, 4. ÉóïêñÜôçò, 5. Äáñåßïò ô, 6.
Ðþñïò, 7. ÁëÝîáíäñïò, 8. ÑùîÜíç, 9. Åõáãüñáò, 10. ÍåïêëÞò
2ç Üóêçóç
1Ë, 2Ó, 3Ó, 4Ë, 5Ë, 6Ë 7Ó, 8Ë, 9Ó, 10Ó, 11Ë 12Ë, 13Ó, 14Ó, 15Ë, 16Ó
3ç Üóêçóç
1. Ìáêåäïíßá, 2. áíáóöÜëåéáò, 3. óÜñéóóá, 4. ëïîÞ öÜëáããá, 5. åéñÞíåõóç, 6.
ÁìöéóóÝùí, 7. ×áéñþíåéá, 8. Êüñéíèï, 9. ¼ìçñï, 10. Äáñåßïõ, 11. Áßãõðôï, 12.
áíáôïëéêÝò, 13. óõíåñãáóßáò, 14. ßäñõóç åëëçíéêþí ðüëåùí, 15. óôçí Áóßá, 16.
Ðåñóßäåò
4ç Üóêçóç
1å, 2æ, 3á, 4óô, 5è, 6â, 7ã, 8ä, 9é, 10ç
5ç Üóêçóç
1á, 2ã, 3á, 4â, 5á, 6ã, 7â, 8ã, 9á, 10â, 11ã, 12á, 13â, 14ã, 15â, 16á, 17ã, 18á,
19â, 20ã
07s.qxp 5/8/2008 9:05 Page 211
07s.qxp 5/8/2008 9:05 Page 212
ÊÅÖÁËÁÉ Ï Ç´
ÏÉ ÔÅ×ÍÅÓ ÊÁÉ ÔÁ ÃÑÁÌÌÁÔÁ
ÔÇÍ ÊËÁÓÉÊÇ ÅÐÏ×Ç
Ðåñßëçøç
ÊáôÜ ôçí êëáóéêÞ åðï÷Þ ðáñïõóéÜæåôáé æùçñÞ Üíèéóç ôùí ãñáììÜôùí êáé ôùí
ôå÷íþí. Óôïí åéêáóôéêü ôïìÝá áðïêôÜ áäéáöéëïíßêçôç çãåôéêÞ èÝóç ç ÁèÞíá.
1. ÔÁ ÃÑÁÌÌÁÔÁ
Ðåñßëçøç
Ôçí åðï÷Þ áõôÞ èåìåëéþíåôáé ç éóôïñßá. Ï Çñüäïôïò, ï ðáôÝñáò ôçò éóôïñßáò, áöçãåßôáé
ôçí éóôïñßá ôùí Ìçäéêþí ðïëÝìùí, äéáíèßæïíôáò ôï Ýñãï ôïõ ìå éóôïñßåò åèíïëïãéêïý
êáé çèïãñáöéêïý ÷áñáêôÞñá ôùí ëáþí ôçò áíáôïëÞò. ÊáèáñÜ éóôïñéêÞ åßíáé ç ãñáöÞ
ôïõ Èïõêõäßäç (460 - 400 ð.×.), ðïõ áó÷ïëÞèçêå ìå ôç óõããñáöÞ ôïõ
Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ. Áñíåßôáé ôéò èåúêÝò åðåìâÜóåéò êáé ðñïóðáèåß íá
áíáêáëýøåé ôçí áëÞèåéá, äéá÷ùñßæïíôáò ôá áßôéá áðü ôéò áöïñìÝò. Ï Îåíïöþíôáò ï
Áèçíáßïò (430/25 - 355 ð.×.) åîéóôïñåß ôá ãåãïíüôá, âÜæïíôáò ìÝóá êáé ðñïóùðéêÝò
áðüøåéò.
Óôïí ôïìÝá ôçò öéëïóïößáò îå÷ùñßæåé ï ÓùêñÜôçò (470 - 399 ð.×.). ¹ôáí
õðïóôçñéêôÞò ôçò äéáëåêôéêÞò ìåèüäïõ êáé ôçò çèéêÞò äéáâßùóçò. ÐáñÜëëçëá äñïýóáí
êáé ïé óïöéóôÝò. ÌáèçôÞò ôïõ ÓùêñÜôç Þôáí ï ÐëÜôùíáò (427 - 347 ð.×.), ï èåìåëéùôÞò
ôçò èåùñßáò ôùí éäåþí. Ï ìáèçôÞò ôïõ ÐëÜôùíá ÁñéóôïôÝëçò áó÷ïëÞèçêå ìå ôç
öéëïóïößá áëëÜ êáé ìå ðïëëÝò Üëëåò åðéóôÞìåò.
ÐáôÝñáò ôçò óýã÷ñïíçò éáôñéêÞò åßíáé ï ÉððïêñÜôçò áðü ôçí Êù (460 - 370 ð.×.).
Ôáîéíüìçóå ôéò éáôñéêÝò ãíþóåéò êáé ßäñõóå ðñüôõðç ó÷ïëÞ.
ÓçìáíôéêÞ áíÜðôõîç ãíùñßæåé êáé ç ñçôïñéêÞ êáé ôïí 4ï áé. ð.×. Ïé èåóìïß ôïõ
äçìïêñáôéêïý ðïëéôåýìáôïò (óõíåëåýóåéò Åêêëçóßáò ôïõ ÄÞìïõ, äéêáóôÞñéá)
áðïôÝëåóáí ôï ãüíéìï ÷þìá ìÝóá óôï ïðïßï Üðëùóå ôéò ñßæåò êáé Üíèéóå áõôÞ ç ôÝ÷íç.
213
08s.qxp 5/8/2008 9:06 Page 213
Óðïõäáßïé ñÞôïñáò Þôáí ï Ëõóßáò (445 - 380 ð.×.), ï ÉóïêñÜôçò (436 - 338 ð.×.), ï
ÄçìïóèÝíçò (384 - 322 ð.×.).
ÊáôÜ ôçí êëáóéêÞ åðï÷Þ Üíèéóå êáé ôï èÝáôñï (ôñáãéêÞ ðïßçóç) êáé óôá ôñßá åßäç
ìå ôá ïðïßá ðáñïõóéÜóôçêå: ôñáãùäßá, óáôõñéêü äñÜìá, êùìùäßá. Óðïõäáßá Þôáí ç
ðåñßöçìç ôñéÜäá ôùí ôñáãéêþí ðïéçôþí: Áéó÷ýëïò (525 - 456 ð.×.), ÓïöïêëÞò (496 -
406 ð.×.) êáé Åõñéðßäçò. Ôçí ôñéÜäá áõôÞ ðëáéóßùíå ï ìÝãéóôïò êùìéêüò ðïéçôÞò
ÁñéóôïöÜíçò (445 - 386 ð.×.), ï ïðïßïò äéáêñßèçêå ãéá ôçí áèõñüóôïìç êñéôéêÞ ôçò
óýã÷ñïíçò ðñáãìáôéêüôçôáò. Ïé Áèçíáßïé ðïëßôåò Ýðáéñíáí áðü ôï êñÜôïò ôï áíôßôéìï
ôïõ åéóéôçñßïõ (èåùñéêÜ), ãéáôß ôï èÝáôñï èåùñïýíôáí ùò óðïõäáßï ìÝóï
äéáðáéäáãþãçóçò ôïõ ëáïý.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç åîÝëéîç ôçò éóôïñßáò
• Çñüäïôïò, ï ðáôÝñáò ôçò éóôïñßáò
• Èïõêõäßäçò, ï èåìåëéùôÞò ôçò éóôïñéêÞò Ýñåõíáò
• Îåíïöþíôáò, âÜæåé õðïêåéìåíéêÜ óôïé÷åßá óôï Ýñãï ôïõ
Ç åîÝëéîç ôçò öéëïóïößáò
• ÓùêñÜôçò: äéáêëåêôéêÞ ìÝèïäïò
• ÐëÜôùíáò: èåùñßá ôùí éäåþí
• ÁñéóôïôÝëçò: èåìåëéùôÞò ôçò ëïãéêÞò êáé ðïëëþí åðéóôçìþí
Ç éáôñéêÞ
• ÉððïêñÜôçò ï Êåßïò: ðáôÝñáò ôçò éáôñéêÞò
Ç ñçôïñéêÞ êáôÜ ôïí 4ï áé. ð.×.
• Ëõóßáò
• ÉóïêñÜôçò
• ÄçìïóèÝíçò
Ç åîÝëéîç ôïõ èåÜôñïõ
ÔñáãéêÞ ðïßçóç:
• Áéó÷ýëïò: ìåãáëïðñåðÞò
• ÓïöïêëÞò: áñìïíßá êáé ÷Üñç, åîåéäáíßêåõóç
• Åõñéðßäçò: ñåáëéóìüò êáé åîåñåõíçôÞò ôçò áíèñþðéíçò øõ÷Þò
Êùìùäßá
• ÁñéóôïöÜíçò: áèõñüóôïìç óÜôéñá ðñïóþðùí êáé ðñáãìÜôùí ôçò åðï÷Þò
ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
ÓïöéóôÝò
214
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
08s.qxp 5/8/2008 9:06 Page 214
Öéëüóïöïé ôçò áñ÷áéüôçôáò ïé ïðïßïé ìåôáêéíïýíôáí áðü ðüëç óå ðüëç êáé
äßäáóêáí ìå ÷ñçìáôéêÞ áìïéâÞ öéëïóïößá êáé ñçôïñéêÞ. ÄÝ÷ôçêáí áõóôçñÞ êñéôéêÞ,
ãéáôß ÷ñçóéìïðïéïýóáí ôçí ôÝ÷íç ôïõò ãéá ôçí áíÜäåéîç ðïëéôéêþí ðñïóùðéêïôÞôùí,
ïé ïðïßåò ÷ñçóéìïðïéïýóáí ôç äýíáìç ôïõ ëüãïõ ãéá íá ðñïâëçèïýí äçìüóéá. Ïé
ÓïöéóôÝò õðïóôÞñéæáí üôé äåí õðÜñ÷åé áíôéêåéìåíéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá ïýôå áéþíéåò
êáé óôáèåñÝò áîßåò. Äßäáóêáí üôé üëá õðüêåéíôáé óôïí õðïêåéìåíéêü ðáñÜãïíôá.
ÊÜèå Üíèñùðïò äçìéïõñãåß ôç äéêÞ ôïõ áëÞèåéá êáé ìðïñåß íá ôçí åðéâÜëåé ìå ôç
÷ñÞóç ôïõ ëüãïõ. Äåí åíäéáöÝñïíôáí ãéá ôçí áíáæÞôçóç ôïõ êáëïý êáé ôïõ êáêïý,
ôçò áëÞèåéáò, ôçò çèéêÞò, ôçò áñåôÞò. Ç êõñéáñ÷ßá ôïõ õðïêåéìåíéêïý óôïé÷åßïõ
èá óÞìáéíå ôçí åðéêñÜôçóç åíüò áðßóôåõôïõ çèéêïý ÷Üïõò, êáèþò äå èá õðÞñ÷áí
óôáèåñÜ óôçñßãìáôá ãéá ôçí áíÜðôõîç ôçò áíèñþðéíçò çèéêÞò. Óêëçñüò ðïëÝìéïò
ôùí óïöéóôþí áíáäåß÷èçêå ï ÓùêñÜôçò, åíþ ôïõò äéáêùìùäåß ìå êáõóôéêü ôñüðï
ï ÁñéóôïöÜíçò óôéò «ÍåöÝëåò». Ùóôüóï, ðïëëïß áðü áõôïýò Þôáí óðïõäáßïé
ãíþóôåò ôçò ãëþóóáò êáé éäéáßôåñá êáëëéåñãçìÝíïé Üíèñùðïé. Ãíùóôïß óïöéóôÝò
Þôáí: ï Ãïñãßáò, ï Ðñùôáãüñáò, ï Ðñüäéêïò ê.Ü.
Ôñáãùäßá
Èåáôñéêü Ýñãï ôï ïðïßï áó÷ïëåßôáé ìå ôïí Üíèñùðï êáé ôá ëÜèç ôïõ. ÊáôÜãåôáé
áðü ôéò èñçóêåõôéêÝò åêäçëþóåéò êáôÜ ôç ëáôñåßá ôïõ Äéïíýóïõ (ôñáãùäßá =
ôñÜãùí ùäÞ). Ïé ðéóôïß ôñáãïõäïýóáí ôñáãïýäéá áöéåñùìÝíïé óôï èåü Äéüíõóï
(äéèýñáìâïé). Áñ÷éêÜ ïé äéèýñáìâïé Þôáí Üôå÷íá ôñáãïýäéá. ÓçìáíôéêÞ þèçóç
Ýäùóå ï Áñßïíáò áðü ôç ËÝóâï. Áõôüò Ýæçóå óôçí Êüñéíèï (6ïò áé. ð.×.) êáé
óõíÝâáëå ïõóéáóôéêÜ óôçí ôå÷íéêÞ áðüäïóç ôïõ ôñáãïõäéïý: ÷ïñåýïíôáí áðü
ïìÜäá ÷ïñåõôþí ôçí ïðïßá åß÷å ãõìíÜóåé ï ßäéïò. Ôïí 6ï áé. ð.×., óôçí ÁèÞíá ôïõ
Ðåéóßóôñáôïõ, ï ÈÝóðçò ðáñåíÝâáëå Ýíá ðñüóùðï ðïõ áðïêñéíüôáí óôï ÷ïñü,
ôïí õðïêñéôÞ. ÃåííÞèçêå Ýôóé ôï âáóéêü ÷áñáêôçñéóôéêü ôïõ èåÜôñïõ, ï äéÜëïãïò.
Óðïõäáßïé áíáìïñöùôÝò ôçò ôñáãùäßáò êáé ôïõ èåÜôñïõ Þôáí ç äéÜóçìç ôñéÜäá:
Áéó÷ýëïò, ÓïöïêëÞò, Åõñéðßäçò. Ìå ôçí ôñáãùäßá áó÷ïëÞèçêå ï ÁñéóôïôÝëçò, ï
ïðïßïò áðïôåëåß ôï èåìåëéùôÞ ôçò èåùñçôéêÞò ðñïóÝããéóçò ôïõ èåÜôñïõ. Ç
ôñáãùäßá ïäçãïýóå ôïõò èåáôÝò, ìÝóá áðü ôçí ôáýôéóÞ ôïõò ìå ôïõò Þñùåò ôïõ
Ýñãïõ, óå êáôáóôÜóåéò ïäýíçò êáé øõ÷éêÞò Ýíôáóçò, ãéá íá Ýñèåé áñãüôåñá, ðñïò
ôï ôÝëïò ôïõ Ýñãïõ, ç «êÜèáñóç», ç ëýóç ôçò õðüèåóçò êáé ç áðïêáôÜóôáóç ôçò
èåßáò ôÜîçò.
Óáôõñéêü äñÜìá
Èåáôñéêü Ýñãï óôï ïðïßï êõñéáñ÷ïýóå ÷ïñüò áðïôåëïýìåíïò áðü ÓÜôõñïõò, ôïõò
áêüëïõèïõò ôïõ Äéïíýóïõ. Ôá èÝìáôÜ ôïõ ó÷åôßæïíôáí ìå ôéò ÷áñÝò ôçò æùÞò êáé
ôç äýíáìç ôïõ Ýñùôá. Óðïõäáßïò óáôõñéêüò ðïéçôÞò Þôáí ï Áéó÷ýëïò: «Ðñùôåýò»
êáé Üëëá Ýñãá.
Êùìùäßá
Èåáôñéêü åßäïò ðïõ áó÷ïëåßôáé ìå ôçí áóôåßá êáé ÷áñïýìåíç ðñïóÝããéóç ôùí
ðñáãìÜôùí (êþìïò = ïìÜäá ðïõ ìéëïýóå áèõñüóôïìá êáé îåóôüìéóå ðïëëÝò Üóåìíåò
215
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
08s.qxp 5/8/2008 9:06 Page 215
ëÝîåéò). ÐïëëÝò öïñÝò ç êùìùäßá áó÷ïëÞèçêå ìå óïâáñÜ æçôÞìáôá, ðñïóðáèþíôáò
íá êáõôçñéÜóåé ôéò áäõíáìßåò ôùí áíèñþðùí ìÝóá áðü ôçí ðáñïõóßáóç áóôåßùí
êáôáóôÜóåùí. Ç êùìùäßá êáôÜãåôáé áðü ôá Üóåìíá ôñáãïýäéá ðïõ ôñáãïõäïýóáí
óôéò äéïíõóéáêÝò ôåëåôÝò. ×ùñßæåôáé óå ôñåéò ðåñéüäïõò: á) Áñ÷áßá êùìùäßá (486
- 400 ð.×.). Ï ðïéçôÞò óôñÝöåôáé åíáíôßïí óõãêåêñéìÝíùí ðñïóþðùí, ôá ïðïßá
èåùñåß öïñåßò áðáñÜäåêôùí öáéíïìÝíùí êáé ðáñáêìÞò. Åðéóôñáôåýïíôáé
âùìïëï÷ßåò, âñéóéÝò êáé Üóåìíá èåÜìáôá. ×áñáêôçñéóôéêüò åêðñüóùðïò åßíáé ï
ÁñéóôïöÜíçò. â) ÌÝóç êùìùäßá (400 - 330 ð.×.). ¢íèéóå ìåôÜ ôïí Ðåëïðïííçóéáêü
ðüëåìï. Äéáêùìùäåßôáé ç êáèçìåñéíüôçôá, ãåíéêÜ ïé óõìðåñéöïñÝò ôùí áíèñþðùí,
ìõèéêÜ ðñüóùðá. ÃåíéêÜ, ç ÌÝóç Êùìùäßá åßíáé ðéï Þðéá óå ó÷Ýóç ìå ôï ðáñåëèüí.
ã) ÍÝá êùìùäßá (330 - 262 ð.×.). Ùò ðñïò ôç äïìÞ, ìïéÜæåé ðïëý ìå ôç ÌÝóç
Êùìùäßá. Ïé ðïéçôÝò äéáêùìùäïýí êáèçìåñéíÝò êáôáóôÜóåéò, ùóôüóï ç äïìÞ ôùí
Ýñãùí åßíáé ðåñéóóüôåñï óôÝñåç, ç ôå÷íéêÞ áíÜðôõîçò åßíáé êáëýôåñç. Óðïõäáéüôåñïò
åêðñüóùðïò ôçò ÍÝáò Êùìùäßáò åßíáé ï ÌÝíáíäñïò.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Çñüäïôïò
Óðïõäáßïò Ýëëçíáò éóôïñéïãñÜöïò (484 - 425 ð.×.). ÃåííÞèçêå óôçí Áëéêáñíáóóü
(Í.Ä. ÌéêñÜ Áóßá). Ï èåßïò ôïõ Þôáí åðéêüò ðïéçôÞò êáé ïíïìáæüôáí Ðáíýáóéò.
Óå íåáíéêÞ çëéêßá áíáìåß÷èçêå ìå ôçí ðïëéôéêÞ. Óõììåôåß÷å óôçí ðñïóðÜèåéá
áíáôñïðÞò ôïõ ôõñÜííïõ Ëýãäáìç. Åîïñßóôçêå óôç ÓÜìï. Áñãüôåñá åðÝóôñåøå
óôçí Áëéêáñíáóóü (455 ð.×.). ÄÝêá ÷ñüíéá áñãüôåñá åãêáôáóôÜèçêå óôçí ÁèÞíá.
¸ãéíå ößëïò ìå ôïí ÐåñéêëÞ. Áñãüôåñá áêïëïýèçóå ôïõò Áèçíáßïõò óôç Óéêåëßá
êáôÜ ôïí áðïéêéóìü ôùí Èïõñßùí. Ôáîßäåøå óå ðïëëÜ ìÝñç, öôÜíïíôáò ìÝ÷ñé ôç
Ìåóïðïôáìßá. Ï Çñüäïôïò Ýäéíå äéáëÝîåéò óôï êïéíü ôçò ÁèÞíáò ó÷åôéêÜ ìå ü,ôé
åß÷å äåé óôá ôáîßäéá ôïõ. Èåùñåßôáé ï ðáôÝñáò ôçò éóôïñßáò. ×áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ
Ýñãïõ ôïõ åßíáé: á) ôï æùíôáíü ýöïò, ôï ïðïßï åíßïôå åß÷å ëïãïôå÷íéêÞ ÷ñïéÜ. â)
Ïé óõ÷íÝò ðáñåìâÜóåéò ðïõ êÜíåé ìå âÜóç êÜðïéï ãåãïíüò ðïõ áöçãåßôáé. ã) Ç
áöÞãçóç ôùí ãåãïíüôùí. Ðñïóðáèåß íá åîé÷íéÜóåé ôá âáèýôåñá áßôéá ôùí
ãåãïíüôùí. ×ñçóéìïðïéåß ùò ðçãÝò áõôüðôåò ìÜñôõñåò, êñáôéêÜ áñ÷åßá ê.Ü. Ôï
Ýñãï ôïõ ÷ùñßæåôáé óå åííÝá âéâëßá, Ýíá ãéá êÜèå ìïýóá: Êëåéþ, ÅõôÝñðç, ÈÜëåéá,
ÌåëðïìÝíç, Ôåñøé÷üñç, Åñáôþ, Ðïëýìíéá, Ïõñáíßá êáé Êáëëéüðç.
Èïõêõäßäçò
Áèçíáßïò óôñáôçãüò êáé éóôïñéêüò (460 - 400 ð.×.). ¹ôáí ãéïò ôïõ ¼ëïñïõ êáé
ãåííÞèçêå óôï äÞìï Áëéìïýíôá. ¹ôáí óõããåíÞò ôïõ ÌéëôéÜäç. ÄéÝèåôå áîéüëïãç
ðåñéïõóßá óôç ÈñÜêç. Ç áñéóôïêñáôéêÞ ôïõ êáôáãùãÞ êáèüñéóå êáé ôç ìüñöùóÞ
ôïõ: äÝ÷ôçêå ôá öþôá äéÜóçìùí óïöéóôþí ôçò åðï÷Þò. ¸æçóå áðü êïíôÜ ôá
ãåãïíüôá ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý ðïëÝìïõ. ÅðåéäÞ áðÝôõ÷å íá öôÜóåé Ýãêáéñá óôçí
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
216
08s.qxp 5/8/2008 9:06 Page 216
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
217
Áìößðïëç êáôÜ ôçí ðïëéïñêßá ôïõ Âñáóßäá åîïñßóôçêå áðü ôçí ÁèÞíá. Ôá ÷ñüíéá
ôçò åîïñßáò ôáîßäåøå óôç ÓðÜñôç, óôéò Óõñáêïýóåò, óôç Ìáêåäïíßá. ÅðÝóôñåøå
óôçí ÁèÞíá ìå ôï ôÝëïò ôïõ ðïëÝìïõ. ÐÝèáíå îáöíéêÜ ôï 400 ð.×. ðåñßðïõ. Ï
Èïõêõäßäçò åðçñåÜóôçêå áðü ôç æùçñÞ ðíåõìáôéêÞ êßíçóç ôçò ÁèÞíáò ôïí 5ï áé.
ð.×. Ôï Ýñãï ôïõ áðïôåëåß óõíéóôáìÝíç ôçò åðßäñáóçò ôùí öõóéêþí öéëïóüöùí
ôçò Éùíßáò (ó÷Ýóç áéôßáò - áðïôåëÝóìáôïò) êáé ôùí áðüøåùí ôùí óïöéóôþí, ðïõ
áó÷ïëÞèçêáí ìå ôçí åðßäñáóç ôïõ áéôßïõ êáé ôïõ áðïôåëÝóìáôïò óôéò áíèñþðéíåò
ó÷Ýóåéò. Ï Èïõêõäßäçò èåùñïýóå üôé ïé óõìðåñéöïñÝò ôùí áíèñþðùí åíôÜóóïíôáé
óå Ýíá åðáíáëáìâáíüìåíï êýêëï êáô’ áíáëïãßá ãåãïíüôùí. Ïé Üíèñùðïé ìðïñïýí
íá ðñïâëÝðïõí, ùò Ýíá âáèìü, ôá ìåëëïýìåíá. Áõôüò Þôáí êáé ï âáóéêüò ëüãïò
óõããñáöÞò ôïõ Ýñãïõ. Ï Èïõêõäßäçò äéá÷ùñßæåé ôéò âáèýôåñåò áéôßåò áðü ôéò
áöïñìÝò. Ç åðÝìâáóç ôïõ èåßïõ áðïññßðôåôáé êáôçãïñçìáôéêÜ. ÄÝ÷åôáé ìüíï ôçí
åðßäñáóç ôùí ôõ÷áßùí ãåãïíüôùí, ðïõ äßíïõí ìç ðñïâëÝøéìç ðïñåßá óôá ãåãïíüôá.
Ôï Ýñãï ôïõ óôáìáôÜ áðüôïìá óôï Ýôïò 411 ð.×.
Îåíïöþíôáò
Áèçíáßïò óôñáôçãüò êáé éóôïñéêüò (430/25 - 355 ð.×.). ÁíÞêå óå åýðïñç ïéêïãÝíåéá.
Ôï 401 ð.×. ðÞãå óôéò ÓÜñäåéò ãéá íá ãíùñßóåé ôïí Êýñï ôï Íåüôåñï, ôïí áäåëöü
ôïõ âáóéëéÜ ôçò Ðåñóßáò ÁñôáîÝñîç. ÄÝ÷ôçêå íá áêïëïõèÞóåé ôïõò ¸ëëçíåò
ìéóèïöüñïõò ðïõ èá ðïëåìïýóáí åíáíôßïí ôïõ áäåëöïý ôïõ Êýñïõ. Ç ìÜ÷ç Ýãéíå
óôá Êïýíáîá, ïé ¸ëëçíåò óôñáôçãïß äïëïöïíÞèçêáí ýóôåñá áðü ðñïäïóßá. Ï ßäéïò
åêëÝ÷ôçêå óôñáôçãüò êáé ìáæß ìå Üëëïõò ïäÞãçóå ôïõò óôñáôéþôåò, ôïõò «Ìýñéïõò»,
ìÝóá áðü ôçí Áñìåíßá óôéò áêôÝò ôïõ Åýîåéíïõ Ðüíôïõ. Ï Îåíïöþíôáò Þôáí ëÜôñçò
ôùí Óðáñôéáôþí, êáé åéäéêÜ ôïõ âáóéëéÜ Áãçóßëáïõ, ôïí ïðïßï áêïëïýèçóå óôçí
ÅëëÜäá, üôáí åðÝóôñåøå ãéá íá áíôéìåôùðßóåé ôïí áíôéóðáñôéáôéêü ó÷çìáôéóìü. Ïé
Áèçíáßïé ôïí åîüñéóáí åîáéôßáò ôçò öéëïóðáñôéáôéêÞò óôÜóçò. Ï Îåíïöþíôáò Ýëáâå
ùò ôéìçôéêü äþñï áðü ôïõò ÓðáñôéÜôåò Ýíá êôÞìá óôçí Çëåßá. ÌåôÜ ôç ìÜ÷ç ôùí
Ëåýêôñùí êáôÝöõãå óôçí Êüñéíèï. Áñãüôåñá ôïõ äüèçêå ÷Üñç áðü ôïõò Áèçíáßïõò.
Äåí îÝñïõìå ôïí áêñéâÞ ôñüðï èáíÜôïõ ôïõ. ¸÷åé ãñÜøåé éóôïñéêÜ Ýñãá: á) «Êýñïõ
ÁíÜâáóéò», óôçí ïðïßá áöçãåßôáé ôá ãåãïíüôá ôçò Êáèüäïõ ôùí Ìõñßùí. â)
«ÅëëçíéêÜ», éóôïñéêü Ýñãï ðïõ óõíå÷ßæåé ôçí áöÞãçóç ôïõ Èïõêõäßäç (411 - 362
ð.×.), óå 7 âéâëßá. ã) ÐïëéôéêÜ Ýñãá åßíáé: ï «Ïéêïíïìéêüò», ïé «Ðüñïé, Þ ðåñß
ðñïóüäùí» ê.Ü. Ôï ýöïò ôïõ åßíáé áðëü, ðåñéåêôéêü êáé êáèáñü. Äéáêñßíåôáé ãéá ôç
óáöÞíåéá êáé ôçí Ýëëåéøç óôüìöïõ.
ÓùêñÜôçò
Áèçíáßïò öéëüóïöïò (470 - 399 ð.×.). Êáôáãüôáí áðü ïéêïãÝíåéá êáëëéôå÷íþí. Ï
ðáôÝñáò ôïõ ëåãüôáí Óùöñïíßóêïò êáé Þôáí ãëýðôçò. ¸èåóå óêïðü ôçò æùÞò ôïõ
ôç ìåôÜäïóç ôùí öéëïóïöéêþí áëçèåéþí óôïõò óõìðïëßôåò ôïõ. Ç öéëïóïöéêÞ ôïõ
ðáéäåßá äåí åßíáé éäéáßôåñá ãíùóôÞ. Äéáêñßèçêå ùò óôñáôéþôçò êáôÜ ôïí
Ðåëðïííçóéáêü ðüëåìï (á´ öÜóç). Óôç äßêç ôùí óôñáôçãþí ìåôÜ ôç íáõìá÷ßá óôéò
Áñãéíïýóåò, ôï 406 ð.×., (êáôçãïñïýíôáí üôé äå óõíÝëåîáí ôïõò íåêñïýò åîáéôßáò
08s.qxp 5/8/2008 9:06 Page 217
ôçò èáëáóóïôáñá÷Þò) áñíÞèçêå íá ôïõò êáôáäéêÜóåé. ÁñíÞèçêå íá óõíåñãáóôåß ìå
ôïõò ÔñéÜêïíôá ÔõñÜííïõò. Áñãüôåñá, êáôçãïñÞèçêå Üäéêá áðü ôï ÌÝëçôï, ôïí
¢íõôï êáé ôï Ëýêùíá üôé åéóÞãáãå óôçí ðüëç «êïéíÜ äáéìüíéá», äéáöèåßñïíôáò ôïõò
íÝïõò. ÊáôáäéêÜóôçêå óå èÜíáôï. ÁñíÞèçêå íá äñáðåôåýóåé êáé ðÝèáíå ðßíïíôáò
êþíåéï. Öáßíåôáé ðùò ïé Áèçíáßïé äåí ôïõ óõã÷þñåóáí ôï ãåãïíüò üôé ï ôýñáííïò
Êñéôßáò Þôáí ìáèçôÞò ôïõ. Ãéá ôç öéëïóïößá ôïõ ÓùêñÜôç ìáèáßíïõìå áðü äéÜöïñåò
ðçãÝò, êõñßùò áðü ôá Ýñãá ôïõ ÐëÜôùíá, ôïí «Êñßôùíá», ôçí «Áðïëïãßá» ê.Ü. Ï
ÓùêñÜôçò ðñïóðáèïýóå íá âñåé ôçí áëÞèåéá êáé ôï çèéêü êáëü. ÌÝóï áíáæÞôçóçò
Þôáí ç äéáëåêôéêÞ ìÝèïäïò êáé ç óùêñáôéêÞ åéñùíåßá. Îåêéíïýóå áðü ôç èÝóç üôé
äå ãíþñéæå ôßðïôá ãéá êÜðïéï æÞôçìá. ÌÝóá áðü ëïãéêÜ åðé÷åéñÞìáôá Ýâãáæå óôçí
åðéöÜíåéá ôá áäýíáôá óçìåßá ôùí áðüøåùí ôùí Üëëùí. ÓçìáíôéêÞ Þôáí ç ãíþóç óôç
äéäáóêáëßá ôïõ ÓùêñÜôç. Èåùñïýóå üôé ãíþóç êáé áñåôÞ ðÜíå ìáæß ÷Ýñé ÷Ýñé. Åß÷å
ðïëëïýò ìáèçôÝò, áðü ôïõò ïðïßïõò îå÷þñéóå ï ÐëÜôùíáò.
ÐëÜôùíáò
Óðïõäáßïò Áèçíáßïò öéëüóïöïò (427 - 347 ð.×.). Êáôáãüôáí áðü ðáëéÜ êáé
áñéóôïêñáôéêÞ ãåíéÜ ôçò ÁèÞíáò. Ðïëëïß óõããåíåßò ôïõ Þôáí åîÝ÷ïíôåò ðïëéôéêïß ôçò
ðüëçò. Áñ÷éêÜ åß÷å áêïýóåé ôéò äéäáóêáëßåò ôïõ öéëüóïöïõ Êñáôýëïõ. Ôï 408 ð.×.
ãíþñéóå ôï ÓùêñÜôç êáé Ýãéíå éäéáßôåñá ðéóôüò ìáèçôÞò ôïõ. ¸ìåéíå ãéá áñêåôü
äéÜóôçìá óôçí ÁèÞíá (10 ÷ñüíéá) ìåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ ÓùêñÜôç. Áñãüôåñá ðÞãå óôç
Óéêåëßá. Ï ôýñáííïò ôùí Óõñáêïõóþí Äéïíýóéïò Á´ ôïí Ýäéùîå. ÌåôÜ áðü ðåñéðÝôåéåò
Ýöôáóå óôçí ÁèÞíá. Ôï 387 ð.×. éäñýèçêå ç Áêáäçìßá. Îáíáãýñéóå óôéò Óõñáêïýóåò
ôï 367 êáé ôï 361 ð.×., ìåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ Äéïíýóéïõ Á´. Åêåß üìùò êéíäýíåõóå áðü
ôï ãéï ôïõ Äéïíýóéï ´. ÔåëéêÜ, äåí åßäå íá ðñáãìáôþíïíôáé ïé éäÝåò ôïõ ðåñß
äéáêõâÝñíçóçò. ¸ãñáøå ðïëëÜ êáé óðïõäáßá Ýñãá, ìå óðïõäáéüôåñï ôçí «Ðïëéôåßá».
Óå áõôü ïñáìáôßæåôáé ôç äçìéïõñãßá ìéáò ðïëéôåßáò áðïôåëïýìåíç áðü ôñåßò ôÜîåéò.
Êõñßáñ÷ç ôÜîç Þôáí áõôÞ ôùí öéëïóüöùí - êõâåñíçôþí. Éäéáßôåñç èÝóç óôçí
êïóìïèåùñßá ôïõ êáôÝ÷åé ï «êüóìïò ôùí éäåþí». Ðßóôåõå üôé ï äéêüò ìáò êüóìïò
åßíáé ìéá áíôáíÜêëáóç åíüò áéþíéïõ êüóìïõ, ôïõ êüóìïõ ôùí éäåþí.
ÁñéóôïôÝëçò
Óðïõäáéüôáôïò ¸ëëçíáò öéëüóïöïò (384 - 322 ð.×.). Êáôáãüôáí áðü ôá ÓôÜãéñá
ôçò ×áëêéäéêÞò. Ï ðáôÝñáò ôïõ Þôáí ï âáóéëéêüò ãéáôñüò ôïõ âáóéëéÜ Áìýíôá ´.
Óå íåáñÞ çëéêßá ðÞãå óôçí ÁèÞíá, üðïõ öïßôçóå ãéá 20 ÷ñüíéá óôçí Áêáäçìßá
ôïõ ÐëÜôùíá. ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ äáóêÜëïõ ôïõ åãêáôáóôÜèçêå óôçí ¢óóï ôçò
ÔñùÜäáò, üðïõ ßäñõóå ó÷ïëÞ. Ï Ößëéððïò ´ ôïí êÜëåóå óôçí áõëÞ ôïõ ãéá íá
äéäÜîåé ôï ãéï ôïõ ÁëÝîáíäñï. ÌåôÜ ôçí Üíïäï ôïõ ÁëÝîáíäñïõ óôï èñüíï ôçò
Ìáêåäïíßáò ï ÁñéóôïôÝëçò åãêáôáóôÜèçêå óôçí ÁèÞíá, üðïõ ßäñõóå äéêÞ ôïõ
ó÷ïëÞ, ôï Ëýêåéïí. Ç äéåýèõíóç ôçò ó÷ïëÞò åß÷å áíáôåèåß óôïõò ìáèçôÝò. Ï
öéëüóïöïò áó÷ïëÞèçêå êáé ìå ôç äçìéïõñãßá óðïõäáßáò âéâëéïèÞêçò. ÌåôÜ ôï
èÜíáôï ôïõ Áëåîáíäñïõ áðïóýñèçêå óôç ×áëêéäéêÞ, åðåéäÞ ç áôìüóöáéñá óôçí
ÁèÞíá Þôáí éäéáßôåñá å÷èñéêÞ ãé’ áõôüí. Åêåß ðÝèáíå. Ôï Ýñãï ôïõ åßíáé ôåñÜóôéï.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
218
08s.qxp 5/8/2008 9:06 Page 218
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
219
Èåùñåßôáé üôé Ýãñáøå ôåôñáêüóéá Ýñãá. Ï ÁñéóôïôÝëçò äéáöïñïðïéåßôáé áðü ôïí
ÐëÜôùíá, èåùñþíôáò üôé ïé éäÝåò åíõðÜñ÷ïõí óôïí áéóèçôü êüóìï êáé áðïôåëïýí
ôç âÜóç ôïõ. Èåùñåßôáé ï èåìåëéùôÞò ôçò ËïãéêÞò. Óôïí ôïìÝá ôçò çèéêÞò ðßóôåõå
üôé ôá áãáèÜ åßíáé ìÝóï ãéá ôçí áñåôÞ êáé ôçí åõäáéìïíßá êáé ü÷é áõôïóêïðüò.
Óôïí ôïìÝá ôçò ðïëéôéêÞò ðßóôåõå üôé ôï éäáíéêü ðïëßôåõìá Ýðñåðå íá äçìéïõñãåß
åíÜñåôïõò êáé Ýíôéìïõò ðïëßôåò.
ÉððïêñÜôçò
¸ëëçíáò ãéáôñüò, ï ðáôÝñáò ôçò éáôñéêÞò (460 - 370 ð.×.). ÂñÝèçêå êïíôÜ óå
óðïõäáßïõò öéëïóüöïõò, üðùò ï Ãïñãßáò, ï Äçìüêñéôïò. ÌáèÞôåõóå óôéò ðåñßöçìåò
éáôñéêÝò ó÷ïëÝò ôçò Êíßäïõ êáé ôçò Êù. Ôáîßäåøå ðïëý. ÔåëéêÜ åãêáôáóôÜèçêå óôç
Èåóóáëßá. Åêåß áðÝêôçóå ìåãÜëç öÞìç. ¸óùóå ðïëëÝò ðåñéï÷Ýò áðü áññþóôéåò.
Éäéáßôåñá âïÞèçóå ôïõò Èåóóáëïýò êáé ôïõò Áèçíáßïõò. ÌõÞèçêå ìÜëéóôá óôá
Åëåõóßíéá ÌõóôÞñéá. ÐÝèáíå óå ìåãÜëç çëéêßá óôç ËÜñéóá. Ðñïóðáèïýóå íá ìÜèåé
áíáôïìßá êÜíïíôáò ôïìÝò óå æþá, ãéáôß óå áíèñþðïõò áðáãïñåõüôáí. Áêüìç êáé
ìå áõôü ôïí ôñüðï ãíþñéæå ðïëëÜ ïóôÜ êáé üñãáíá ôïõ áíèñþðïõ. Èåùñïýóå üôé
óôï óþìá ôïõ áíèñþðïõ õðÜñ÷åé ç «öýóéò», ìéá ïõóßá ðïõ ñõèìßæåé ôçí êáëÞ
ëåéôïõñãßá ôïõ óþìáôïò. Èåùñïýóå óçìáíôéêÜ öÜñìáêá ôç äßáéôá êáé ôçí åãêñÜôåéá.
×ñçóéìïðïéïýóå áðïôåëåóìáôéêÜ åñãáëåßá ãéá ôéò åã÷åéñßóåéò. Åß÷å ðïëëÝò ãíþóåéò
ìáéåõôéêÞò êáé ãõíáéêïëïãßáò. Ðñþôïò áõôüò ôáîéíüìçóå óõóôçìáôéêÜ ôéò ãíþóåéò
ó÷åôéêÜ ìå ôç äéÜãíùóç êáé ôç èåñáðåßá ôïõ áíèñþðéíïõ óþìáôïò. Åðßóçò, ðñþôïò
áõôüò äßäáîå üôé ïé áéôßåò ôùí áóèåíåéþí ðñïÝñ÷ïíôáé áðü öõóéêÜ áßôéá êáé ü÷é áðü
êÜðïéá èåüôçôá Þ áðü êÜðïéá õðåñâáôéêÞ ïíôüôçôá.
Ëõóßáò
ÑÞôïñáò ôçò áñ÷áßáò ÁèÞíáò (445 - 380 ð.×.). Ï ðáôÝñáò ôïõ êáôáãüôáí áðü ôéò
Óõñáêïýóåò. Åß÷å éäñýóåé âéïôå÷íßá êáôáóêåõÞò áóðßäùí. Ïé ÔñéÜêïíôá Ôýñáííïé
ôïí êõíÞãçóáí. Ðáñáëßãï íá óêïôùèåß. ÊáôÝöõãå óôá ÌÝãáñá. Ç ðåñéïõóßá ôïõ
äçìåýôçêå. ÂïÞèçóå ôï Èñáóýâïõëï êáé ôïõò äçìïêñáôéêïýò íá áíáôñÝøïõí
ôïõò ÔñéÜêïíôá. Ãé’ áõôü ï Èñáóýâïõëïò ðñüôåéíå íá ôïõ áðïíåìçèåß ôï äéêáßùìá
ôïõ Áèçíáßïõ ðïëßôç, ÷ùñßò åðéôõ÷ßá üìùò. Ãéá íá áíôéìåôùðßóåé ôï ïéêïíïìéêü
ðñüâëçìá Ýãéíå ëïãïãñÜöïò. ¸ãñáöå ôïõò ëüãïõò ðïõ åêöùíïýóáí ïé äéÜäéêïé
óôï äéêáóôÞñéï. ¸ãéíå äéÜóçìïò ìå ôïõò ëüãïõò ôïõ. ¸ãñáøå ëüãïõò äéêáíéêïýò
(ãéá ôï äéêáóôÞñéï), áëëÜ êáé óõìâïõëåõôéêïýò êáé åðéäåéêôéêïýò. Ï ëüãïò ôïõ
åßíáé ëéôüò üðïõ ÷ñåéáæüôáí, Üëëåò öïñÝò ÷ñçóéìïðïéïýóå ñçôïñéêÜ ó÷Þìáôá.
ÕðÜñ÷åé ìéá áðëüôçôá ðïõ ôïõò äßíåé áìåóüôçôá.
ÉóïêñÜôçò
Áèçíáßïò ñÞôïñáò (436 - 338 ð.×.). Ï ðáôÝñáò ôïõ Þôáí åýðïñïò. Ï ÉóïêñÜôçò
Ýãéíå ëïãïãñÜöïò, åîáéôßáò ïéêïíïìéêþí äõóðñáãéþí. Óôç Èåóóáëßá ðÞñå
ìáèÞìáôá áðü ôï ñÞôïñá Ãïñãßá. Ôï 390 ð.×. áíáöÝñåôáé íá Ý÷åé áíïßîåé ó÷ïëÞ
ñçôïñéêÞò óôçí ÁèÞíá, üðïõ öïéôïýóáí ðëçñþíïíôáò óåâáóôü ÷ñçìáôéêü ðïóü.
Ç ó÷ïëÞ Ýãéíå äéÜóçìç óå ïëüêëçñç ôçí ÅëëÜäá. Ðïëëïß óðïõäáßïé ñÞôïñåò
08s.qxp 5/8/2008 9:06 Page 219
öïßôçóáí óå áõôÞí. Ïé ëüãïé ôïõ êõñéáñ÷ïýíôáé áðü ôçí éäÝá ôçò ïìüíïéáò êáé ôçò
åéñÞíçò áíÜìåóá óôïõò ¸ëëçíåò êáé ôçò áíÜëçøçò ðáíåëëÞíéáò åêóôñáôåßáò
åíáíôßïí ôùí Ðåñóþí. Áñ÷éêÜ óôñÜöçêå óôéò éó÷õñÝò ðüëåéò - êñÜôç ôçò åðï÷Þò:
ÁèÞíá, ÓðÜñôç êôë. Áñãüôåñá áðåõèýíèçêå ðñïò ôï Ößëéððï ´. ÐÝèáíå ôï 338
ð.×., ìåôÜ ôç ìÜ÷ç ôçò ×áéñþíåéáò.
ÄçìïóèÝíçò
ÑÞôïñáò ôçò áñ÷áßáò ÁèÞíáò (384 - 322 ð.×.). Ï ðáôÝñáò ôïõ åß÷å áñêåôÜ ìåãÜëç
ðåñéïõóßá. Óå ìéêñÞ çëéêßá Ýìåéíå ïñöáíüò áðü ðáôÝñá. Ïé êçäåìüíåò ôïõ îüäåøáí
ôá ÷ñÞìáôá ðïõ ðñïïñßæïíôáí ãéá ôï ÄçìïóèÝíç. Áñ÷éêÜ åß÷å ðïëëÜ óùìáôéêÜ
êáé ãëùóóéêÜ åëáôôþìáôá, åß÷å üìùò êáé éó÷õñÞ èÝëçóç. Ìüëéò åíçëéêéþèçêå,
óôñÜöçêå äéêáóôéêÜ åíáíôßïí ôùí êçäåìüíùí ôïõ. Áñãüôåñá Ýãéíå êáé áõôüò
ëïãïãñÜöïò. Áñãüôåñá (ìåôÜ ôï 355 ð.×.) áó÷ïëÞèçêå ìå ôçí ðïëéôéêÞ. ÓôñÝöåôáé
ìå ìáíßá åíáíôßïí ôïõ Öéëßððïõ ´. Óðïõäáßïé åßíáé ïé ôñåéò Ïëõíèéáêïß ëüãïé, ðïõ
åêöùíÞèçêáí õðÝñ ôçò áðïóôïëÞò âïÞèåéáò óôçí áðåéëïýìåíç áðü ôï Ößëéððï
¼ëõíèï. Áñãüôåñá ðáßñíåé ìÝñïò óôçí ðñåóâåßá ðïõ ðçãáßíåé óôç Ìáêåäïíßá.
ÁðïôÝëåóìá áõôÞò ôçò áðïóôïëÞò åßíáé ç õðïãñáöÞ åéñÞíçò ìå ôï Ößëéððï
(ÖéëïêñÜôåéïò ÅéñÞíç), ôçí ïðïßá áñãüôåñá ï Ößëéððïò èá ðáôÞóåé. Ïé ðñïóäïêßåò
ôïõ ãêñåìßæïíôáé óôç ×áéñþíåéá (338 ð.×.). Ç öÞìç üôé ï ÁëÝîáíäñïò åß÷å ðåèÜíåé
óôçí Éëëõñßá êÜíåé ôï ÄçìïóèÝíç íá ðñïôåßíåé áíôáñóßá óôïõò Èçâáßïõò. Ï
ÁëÝîáíäñïò üìùò ðáñïõóéÜæåôáé æùíôáíüò êáé áðáéôåß ôçí ðáñÜäïóç ôïõ
ÄçìïóèÝíç, áíÜìåóá óå Üëëïõò. Ï ÄçìïóèÝíçò üìùò ãëéôþíåé. ÌåôÜ ôï èÜíáôï
ôïõ ÁëÝîáíäñïõ ðñïóðÜèçóå ðÜëé íá õðïêéíÞóåé åðáíÜóôáóç, ç ïðïßá
óõíôñßöôçêå (322 ð.×.). Ï ÄçìïóèÝíçò áõôïêôüíçóå. Ïé ëüãïé ôïõ äéáêñßíïíôáé
ãéá ôçí áêñßâåéá êáé ôçí êáôáëëçëüôçôá ôùí ëÝîåùí, ãéá íá åêöñÜóåé ôéò éäÝåò ôïõ.
Ïé éäÝåò ôïõ êåéìÝíïõ õðïóôçñßæïíôáé ìå ðÜèïò, åíþ ðáñïõóéÜæïíôáé éäéáßôåñá
óùóôÜ áðü ôå÷íéêÞ Üðïøç.
Áéó÷ýëïò
Ï ðñþôïò áðü ôçí ôñéÜäá ôùí ìåãÜëùí Áèçíáßùí ôñáãùäþí (525 - 456 ð.×.).
ÃåííÞèçêå óôçí Åëåõóßíá áðü áñéóôïêñáôéêÞ ïéêïãÝíåéá. ÐïëÝìçóå óôïõò
ìåãÜëïõò ðïëÝìïõò ãéá ôçí áíåîáñôçóßá (Ìáñáèþíáò, Óáëáìßíá, ÐëáôáéÝò).
Êõñéáñ÷ïýóå óôïõò äñáìáôéêïýò áãþíåò ìåôÜ ôï 484 ð.×. Óþèçêáí ìüíï åðôÜ
ôñáãùäßåò. Ôá Ýñãá ôïõ äéáðíÝïíôáé áðü ôï Ýíôïíï ðáôñéùôéóìü êáé õøçëÝò éäÝåò,
óáí áõôÝò ðïõ ïäÞãçóáí ôïõò ¸ëëçíåò óôçí åðïðïéßá ôùí Ìçäéêþí ðïëÝìùí.
×ñçóéìïðïéåß äõíáôÝò åêöñÜóåéò. Ïé Þñùåò äéáðíÝïíôáé áðü õøçëÝò éäÝåò.
Êõñéáñ÷ïýí ôá âáèéÜ, ìå óçìáóßá íïÞìáôá. Ç ãëþóóá ôïõ áðïôåëåß ìíçìåßï
ôåëåéüôçôáò. Ï Áéó÷ýëïò Ýäùóå ìåãáëýôåñç âáñýôçôá óôï äéÜëïãï, ðñïóèÝôïíôáò
äåýôåñï õðïêñéôÞ. ¸ñãá ôïõ: «ÉêÝôéäåò», «ÐÝñóåò» ê.Ü.
ÓïöïêëÞò
Óðïõäáßïò áñ÷áßïò Áèçíáßïò ôñáãùäüò (496 - 406 ð.×.). Ï ðáôÝñáò ôïõ Þôáí
åýðïñïò. Åß÷å ðïëý êáëÞ ìüñöùóç. ÃñÞãïñá îå÷þñéóå. ¹ôáí éäéáßôåñá óõìðáèÞò
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
220
08s.qxp 5/8/2008 9:06 Page 220
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
221
óôïõò Áèçíáßïõò. Äåí åíäéáöÝñèçêå éäéáßôåñá ãéá ôçí ðïëéôéêÞ. Ôï 420 ð.×. Ýãéíå
éåñÝáò ôïõ Áóêëçðéïý. ÔéìÞèçêå éäéáßôåñá áðü ôïõò Áèçíáßïõò. Áðü ôï 469 ð.×.
êõñéáñ÷ïýóå óôïõò äñáìáôéêïýò áãþíåò. Áðü ôéò ðïëëÝò ôñáãùäßåò ðïõ Ýãñáøå
óþæïíôáé ðïëý ëßãåò. Ï ÓïöïêëÞò åêöñÜæåé ôç ÷Üñç ôïõ åëëçíéêïý - áèçíáúêïý
ðíåýìáôïò êáôÜ ôï «÷ñõóü áéþíá». ÐáñïõóéÜæåé ôïõò Þñùåò ùò éäáíéêÜ, ùò ðñüôõðá,
Ýôóé üðùò Ýðñåðå íá åßíáé. Ï ìýèïò ôùí Ýñãùí ôïõ ÓïöïêëÞ äéáèÝôåé åóùôåñéêÞ
óõíï÷Þ· ôá ðÜèç, ç Ýêâáóç ôùí ãåãïíüôùí êáé ôï ôÝëïò åîáñôþíôáé áðü ôéò
åóùôåñéêÝò äõíÜìåéò ôùí çñþùí. Ïé èåïß êáèñåöôßæïíôáé ìÝóá áðü ôïõò áíèñþðïõò.
Ç Ýêöñáóç åßíáé áðëÞ, ëéôÞ áëëÜ êáé éäéáßôåñç éó÷õñÞ êáé Üìåóç üôáí ÷ñåéÜæåôáé.
Ï ÓïöïêëÞò ðñüóèåóå Üëëïí Ýíáí õðïêñéôÞ, åíþ áýîçóå ôá ìÝëç ôïõ ÷ïñïý.
¸ñãá ôïõ: «ÇëÝêôñá», «Áíôéãüíç», «Ïéäßðïõò Ôýñáííïò», «ÖéëïêôÞôçò» ê.Ü.
Åõñéðßäçò
Óðïõäáßïò ôñáãùäüò ôçò áñ÷áéüôçôáò (485/84 - 406 ð.×.). Ç åðéìåëÞò ìüñöùóç
ôïõ ðïéçôÞ äåß÷íåé üôé ïé ãïíåßò ôïõ Þôáí ìÜëëïí åýðïñïé. Äå ãíùñßæïõìå ôï áêñéâÝò
Ýôïò ãÝííçóÞò ôïõ. ÐÞñå êáëÞ ìüñöùóç: Üêïõóå ôïí Ðñùôáãüñá, ôïí Áíáîáãüñá
ê.Ü. ÐáñÜëëçëá ðÞñå êáé ìáèÞìáôá æùãñáöéêÞò. Ðñþôç öïñÜ äéáêñßèçêå ôï 441
ð.×. Ï Åõñéðßäçò äåí Þôáí êïéíùíéêüò Üíèñùðïò. Ç ðáñÜäïóç áíáöÝñåé üôé ï
ðïéçôÞò óõíÝãñáøå ôá Ýñãá ôïõ ìÝóá óå ìéá óðçëéÜ ôçò Óáëáìßíáò. Óôá 408 ð.×.
ðåñßðïõ åãêáôáóôÜèçêå óôç íÝá ðñùôåýïõóá ôïõ Ìáêåäïíéêïý âáóéëåßïõ, ôçí
ÐÝëëá, êáëåóìÝíïò ôïõ âáóéëéÜ Áñ÷Ýëáïõ. Åêåß êáé ðÝèáíå äýï ÷ñüíéá áñãüôåñá.
Ï Åõñéðßäçò ðáñïõóéÜæåôáé áíáíåùôÞò ôçò äñáìáôéêÞò ôÝ÷íçò. Óôïí ðñüëïãï
áíáöÝñåôáé óå óôïé÷åßá ôïõ ðáñåëèüíôïò. Ôá ÷ïñéêÜ Ý÷ïõí ìåéùèåß óå Ýêôáóç·
ðáñÜëëçëá Ý÷ïõí áíåîáñôçôïðïéçèåß óå ìåãÜëï âáèìü. Ôï ôÝëïò ôïõ Ýñãïõ, «ç
ëýóç» ôïõ äñÜìáôïò, Ýñ÷åôáé ìå ôç âïÞèåéá åíüò áðü ìç÷áíÞò èåïý. Óôá Ýñãá ôïõ
êõñéáñ÷åß ç êñéôéêÞ - óáôéñéêÞ äéÜèåóç áðÝíáíôé óôïõò ðáôñïðáñÜäïôïõò èåóìïýò
êáé áíôéëÞøåéò. Ï Åõñéðßäçò ðáñïõóéÜæåé ôá ðñÜãìáôá üðùò Þôáí ðñáãìáôéêÜ.
ÓêÜâåé ìå åõëÜâåéá êáé áíé÷íåýåé ôçí øõ÷Þ ôùí áíèñþðùí êáé ðéï ðïëý ôç
ãõíáéêåßá øõ÷Þ. Ïé ÞñùÝò ôïõ óõãêëïíßæïíôáé áðü ôá ðÜèç êáé ôá ëÜèç ôïõò. ¸ñãá
ôïõ: «ÌÞäåéá», «ÇëÝêôñá», «Éððüëõôïò», «ÔñùÜäåò», «Öïßíióóáé» ê.Ü.
ÁñéóôïöÜíçò
Óðïõäáéüôáôïò êùìéêüò ðïéçôÞò ôçò áñ÷áéüôçôáò (445 - 386 ð.×.). ÃåííÞèçêå
óôçí ÁèÞíá êáé Ýæçóå ðïëëÜ ÷ñüíéá óôçí Áßãéíá. Äéáêñßèçêå ãéá ôç âáèéÜ êáé
ðïëýðëåõñç ìüñöùóç ðïõ äéÝèåôå. ÐÞñå ôï ðñþôï âñáâåßï ôï 425 ð.×. Ï
ÁñéóôïöÜíçò áíôëåß ôá èÝìáôÜ ôïõ áðü ôçí ïéêïíïìéêÞ, ðïëéôéêÞ, ðïëéôéóôéêÞ
ðñáãìáôéêüôçôá ôçò åðï÷Þò ôïõ. ×áñáêôçñßæåôáé áðü áêáôÜó÷åôåò âùìïëï÷ßåò êáé
áñìïíéêü ôñüðï óôç äïìÞ ôïõ Ýñãïõ. Ï ÁñéóôïöÜíçò ðñïêáëåß ìå ôá èÝìáôá êáé
ôéò ëÝîåéò ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß· üìùò ÷ñçóéìïðïéåß ôï ëüãï ôïõ ü÷é ùò áõôïóêïðü,
áëëÜ ãéá íá óáôéñßóåé ðñüóùðá êáé êáôáóôÜóåéò ôçò óýã÷ñïíçò áèçíáúêÞò
ðñáãìáôéêüôçôáò. Óôá Ýñãá ôïõ ðáñïõóéÜæåôáé íá êÜíåé êñéôéêÞ óôéò áäõíáìßåò ôçò
äçìïêñáôßáò êáé óôá íåïôåñéóôéêÜ - ñéæïóðáóôéêÜ óôïé÷åßá ôçò êïéíùíßáò. ¸íôïíç
08s.qxp 5/8/2008 9:06 Page 221
êñéôéêÞ áóêåß áðÝíáíôé óôïõò óïöéóôÝò êáé óôéò äéáêçñýîåéò ôïõò. Óôï ßäéï êáëÜèé
âÜæåé êáé ôï ÓùêñÜôç, ëáèåìÝíá âÝâáéá. ¸ñãá ôïõ: «ÉððÞò», «ÍåöÝëáé», «Á÷áñíÞò»,
«ÂÜôñá÷ïé», «ËõóéóôñÜôç», «ÅéñÞíç» ê.Ü.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
222
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
484-425 ð.×.
460-400 ð.×.
430/25-355 ð.×.
Éóôïñßá
Çñüäïôïò
Èïõêõäßäçò
Îåíïöþíôáò ï Áèçíáßïò
470-399 ð.×.
427-347 ð.×.
Öéëïóïößá
ÓùêñÜôçò
ÐëÜôùíáò
460-370 ð.×.
ÉáôñéêÞ
ÉððïêñÜôçò
445-380 ð.×.
436-338 ð.×.
384-322 ð.×.
ÑçôïñéêÞ
Ëõóßáò
ÉóïêñÜôçò
ÄçìïóèÝíçò
525-456 ð.×.
496-406 ð.×.
485/84-406 ð.×.
445-386 ð.×.
ÈÝáôñï
Áéó÷ýëïò
ÓïöïêëÞò
Åõñéðßäçò
ÁñéóôïöÜíçò
08s.qxp 5/8/2008 9:06 Page 222
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
223
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Íá áíáöÝñåôå ôñáãùäßåò êáé êùìùäßåò ðïõ Ý÷åôå ðáñáêïëïõèÞóåé êáé ôá
óôïé÷åßá ðïõ óáò ãïÞôåõóáí óå áõôÜ ôá Ýñãá. Åðßóçò íá óõãêñßíåôå ôï ñüëï
ôïõ èåÜôñïõ óôçí áñ÷áßá êáé óôç óýã÷ñïíç êïéíùíßá.
á) Ôñáãùäßåò: Ïéäßðïõò Ôýñáííïò, Áíôéãüíç, ÌÞäåéá.
Êùìùäßåò: ÍåöÝëåò, ÅéñÞíç, ËõóéóôñÜôç.
Ïéäßðïõò Ôýñáííïò, Áíôéãüíç: Äéáêñßíïíôáé ãéá ôç ÷Üñç êáé ôçí áñìïíßá ôùí
äéáëüãùí. ÌÝóá áðü áõôïýò ï ÓïöïêëÞò õìíåß ôïí Üíèñùðï êáé ôéò äõíáôüôçôÝò ôïõ,
êáêÝò êáé êáëÝò. ÎåêéíÜåé áðü ôïí ýìíï óôïí Ýñùôá «Ýñùô’ áíßêáôå ìÜ÷áí ....»
(Áíôéãüíç), óõíå÷ßæåé ìå ôç íïçôéêÞ ðñþôá êáé ýóôåñá óùìáôéêÞ ôýöëùóç ôïõ
Ïéäßðïäá. Ç Ýêâáóç ôçò ðëïêÞò åîáñôéÝôáé êáé óôéò äýï ôñáãùäßåò áðü ôéò åóùôåñéêÝò
äõíÜìåéò ôùí çñþùí, ü÷é áðü ôçí åðÝìâáóç êÜðïéïõ èåïý. Ï Ïéäßðïäáò îå÷ùñßæåé
ãéá ôéò óïöÝò êáé Ýíôïíåò åíáëëáãÝò ôçò øõ÷éêÞò êáé øõ÷ïëïãéêÞò äéÜèåóçò ôùí
çñþùí (êáíïíéêü øõ÷ïãñÜöçìá) êáèþò êáé ãéá ôç äåîéïôå÷íéêÞ áíÜðôõîç ôïõ
èÝìáôïò. Ç Áíôéãüíç ìáò ìáãíçôßæåé ìå ôç äýíáìç ôùí äéáëüãùí, ôçí ðñïóÞëùóç
óôéò ôéôáíéêÝò äõíÜìåéò ôçò áíèñþðéíçò øõ÷Þò êáé ôïõò ðõêíïûöáóìÝíïõò üóï êáé
óïöÜ äïìçìÝíïõò äéáëüãïõò.
ÌÞäåéá: Îå÷ùñßæåé ãéá ôï ñåáëéóìü êáé ôç ãíÞóéá äñáìáôïõñãéêÞ Ýíôáóç. Ï
Åõñéðßäçò êáôüñèùóå íá áðïäþóåé ôÝëåéá ôéò ðéï á÷íÝò áðï÷ñþóåéò ôùí äéáêõìÜíóåùí
ôçò øõ÷Þò ôçò çñùßäáò. Ç áíõðÝñâëçôç äýíáìç ôùí óõíáéóèçìÜôùí ìáò êáèçëþíåé
êõñéïëåêôéêÜ óôï êÜèéóìá. Êõñéáñ÷åß ï ðåæüò áôôéêüò ëüãïò, ï ïðïßïò åêöñÜæåé ôéò
äéáèÝóåéò ôùí çñþùí ìå ìéá áîåðÝñáóôç ëåðôüôçôá. Ôï Ýñãï êáôáöÝñíåé êÜôé ðïëý
óçìáíôéêü: íá âÜëåé ôï èåáôÞ áðü ôçí áñ÷Þ ìÝ÷ñé ôï ôÝëïò óôç èÝóç ôùí çñþùí. Ï
èåáôÞò óõìðÜó÷åé ìå ôá ðñüóùðá, åéäéêÜ ìå ôçí ìçôÝñá, ôï ôñáãéêüôåñï ßóùò óýìâïëï
ôçò ðáãêüóìéáò ëïãïôå÷íßáò.
ÍåöÝëåò, ÅéñÞíç, ËõóéóôñÜôç: Ï ðïéçôÞò äéáêùìùäåß áñéóôïõñãçìáôéêÜ ðñüóùðá êáé
êáôáóôÜóåéò ôçò åðï÷Þò ôïõ. Ç óÜôéñá åßíáé áìåßëéêôç, ïé öñÜóåéò ôóáêßæïõí êüêáëá.
ÏôéäÞðïôå öáßíåôáé óôñáâü óôïí ðïéçôÞ óôçëéôåýåôáé ÷ùñßò ïßêôï.
â) Ôï èÝáôñï óôçí áñ÷áéüôçôá, üðùò êáé óÞìåñá, åß÷å ðáéäåõôéêü ÷áñáêôÞñá.
×ñçóßìåõå óôçí áíýøùóç ôïõ ðíåõìáôéêïý åðéðÝäïõ ôïõ ëáïý, ìÝóá áðü ôçí
ðáñïõóßáóç õøçëþí íïçìÜôùí êáé áðï÷ñþóåùí ôçò áíèñþðéíçò øõ÷Þò êáé ôùí
êáôáóôÜóåùí. Ï èåáôÞò óõìðÜó÷åé ìå ôïõò Þñùåò, ðáñáêïëïõèåß ôéò øõ÷ïëïãéêÝò ôïõò
ìåôáðôþóåéò, óôï ôÝëïò «êáèáßñåôáé», åîáãíßæåôáé ìÝóá áðü ôç ëýóç ðïõ äßíåôáé.
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 223
2. Ï ÓùêñÜôçò äßäáîå Þèïò êáé óõíÝðåéá ëüãùí êáé Ýñãùí. Ðþò ôï
áíôéëáìâÜíåóôå áõôü;
Ï ÓùêñÜôçò äßäáóêå ôçí áíÜãêç ãéá áíáæÞôçóç ôçò áñåôÞò êáé ãéá çèéêÞ äéáâßùóç.
Ç óõíÝðåéá ôùí ëüãùí ôïõ öÜíçêå êõñßùò óå äýï ðåñéðôþóåéò: á) ÌåôÜ ôç ìÜ÷ç óôéò
Áñãéíïýóåò ïé óôñáôçãïß äå ìÜæåøáí ôïõ íåêñïýò ëüãù èáëáóóïôáñá÷Þò.
ÐáñáðÝìöèçêáí óå äßêç ãéá áóÝâåéá. Ï ÓùêñÜôçò áñíÞèçêå íá øçößóåé ôç èáíáôéêÞ
ôïõò êáôáäßêç, üðùò ïé Üëëïé äéêáóôÝò. â) ¼ôáí êáôáäéêÜóôçêå óå èÜíáôï, ðÞãáí ïé
ößëïé ôïõ êáé ôïõ ðñüôåéíáí íá ôïí âïçèÞóïõí íá äñáðåôåýóåé. Ï ÓùêñÜôçò üìùò
áñíÞèçêå. Ðñïôßìçóå íá ìåßíåé ðéóôüò óôïõò èåóìïýò ôçò äçìïêñáôßáò, Ýóôù êé áí
áñêåôÝò öïñÝò äå ëåéôïõñãïýóáí óùóôÜ.
3. Óå ðïéïõò ëüãïõò ïöåßëåôáé ç ýðáñîç ðñïóùðéêþí áðüøåùí óôç óõããñáöÞ
ôçò éóôïñßáò;
Ï éóôïñéêüò åßíáé Üíèñùðïò ôçò åðï÷Þò. Æåé ìÝóá óôçí êïéíùíßá, ìïéñÜæåôáé ìå ôïõò
õðüëïéðïõò áíèñþðïõò ìéá êïéíÞ ðñáãìáôéêüôçôá. Äå æåé áðïìïíùìÝíïò óå ãõÜëéíï
óðßôé. ¸÷åé êÜðïéåò áðüøåéò êáé êÜðïéï õðüâáèñï, åßíáé æùíôáíü êýôôáñï ôçò êïéíùíéêÞò
ðñáãìáôéêüôçôáò. Åßíáé ìéá óýíèåôç ðñïóùðéêüôçôá. ¼ôáí ëïéðüí ãñÜöåé Ýíá âéâëßï
ãéá ôá äñþìåíá ìéáò ðåñéüäïõ, áíáðüöåõêôá åðçñåÜæåôáé áðü üëá ôá ðáñáðÜíù.
4. Ðïéåò íïìßæåôå üôé åßíáé ïé âáóéêÝò äéáöïñÝò áíÜìåóá óôçí áñ÷áßá êáé óôç
óýã÷ñïíç éáôñéêÞ;
á) Óôçí áñ÷áéüôçôá (ùò Ýíá óçìåßï) áðÝäéäáí ôéò áññþóôéåò óôç äñÜóç èåïôÞôùí. Äå
èåùñïýóáí üôé Ý÷ïõí öõóéêÜ áßôéá.
â) ÓÞìåñá õðÜñ÷åé ìåãÜëç åîåéäßêåõóç ôùí ãéáôñþí êáé ðïëý ðåñéóóüôåñá ôå÷íéêÜ
ìÝóá. Ç áíÜðôõîç ôçò ôå÷íïëïãßáò Ý÷åé ïäçãÞóåé óôçí êáôáóêåõÞ ðïëýðëïêùí
éáôñéêþí ìç÷áíçìÜôùí.
ã) Ïé ãíþóåéò ìáò ó÷åôéêÜ ìå ôá áßôéá ôùí áññùóôåéþí êáé ôç äïìÞ êáé ôéò ëåéôïõñãßåò
ôïõ áíèñþðéíïõ óþìáôïò åßíáé ðïëý ðåñéóóüôåñåò áðü ü,ôé Þôáí óôçí áñ÷áéüôçôá.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
Ðïéá Þôáí ç ðïñåßá ôïõ èåÜôñïõ ôïí 5ï êáé 4ï áé. ð.×.;
ÊáôÜ ôçí êëáóéêÞ åðï÷Þ Üíèéóå êáé ôï èÝáôñï (ôñáãéêÞ ðïßçóç) êáé óôá ôñßá åßäç ìå
ôá ïðïßá ðáñïõóéÜóôçêå: ôñáãùäßá, óáôõñéêü äñÜìá, êùìùäßá. Óðïõäáßá Þôáí ç
ðåñßöçìç ôñéÜäá ôùí ôñáãéêþí ðïéçôþí: Áéó÷ýëïò, ÓïöïêëÞò êáé Åõñéðßäçò. Ôçí
ôñéÜäá áõôÞ ðëáéóßùíå ï ìÝãéóôïò êùìéêüò ðïéçôÞò ÁñéóôïöÜíçò, ï ïðïßïò äéáêñßèçêå
ãéá ôçí áèõñüóôïìç êñéôéêÞ ôçò óýã÷ñïíçò ðñáãìáôéêüôçôáò. Ïé Áèçíáßïé ðïëßôåò
Ýðáéñíáí áðü ôï êñÜôïò ôï áíôßôéìï ôïõ åéóéôçñßïõ (èåùñéêÜ), ãéáôß ôï èÝáôñï
èåùñïýíôáí ùò óðïõäáßï ìÝóï äéáðáéäáãþãçóçò ôïõ ëáïý.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
224
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 224
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
225
2. ÏÉ ÔÅ×ÍÅÓ
Ðåñßëçøç
Ç êëáóéêÞ ôÝ÷íç õðÞñîå ãéá ðïëëïýò áéþíåò ìÝôñï óýãêñéóçò ãéá ôá Ýñãá êÜèå
åðï÷Þò. Ç ëÝîç êëáóéêüò äçëþíåé ôï áéþíéï, ôï Üöèáñôï óôï ÷ñüíï, ôï äéá÷ñïíéêü.
Äßíåé Ýìöáóç óôçí åîéäáíéêåõìÝíç ïìïñöéÜ, óôçí áñìïíßá. Ç êßíçóç, ç óôÜóç ôïõ
óþìáôïò, ç Ýêöñáóç ôïõ ðñïóþðïõ ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü çñåìßá.
Äéáêñßíïíôáé ôñåéò ðåñßïäïé:
á) Ç ðñþéìç êëáóéêÞ ôÝ÷íç, Þ ôÝ÷íç ôïõ áõóôçñïý ñõèìïý (480 - 450 ð.×.).
â) Ç þñéìç êëáóéêÞ ðåñßïäïò (450 - 390 ð.×.).
Ç óôÜóç ôùí ìïñöþí åßíáé Þñåìç, ôá ãõíáéêåßá åíäýìáôá ãßíïíôáé ðåñéóóüôåñï
äéÜöáíá.
ã) Ç ýóôåñç êëáóéêÞ åðï÷Þ (390 - 323 ð.×.).
Ç êëáóéêÞ ôÝ÷íç áíôëåß ôá èÝìáôÜ ôçò áðü ôç ìõèïëïãßá, ç ïðïßá ðïëëÝò öïñÝò
áðåéêüíéæå óõìâïëéêÜ ôç óýã÷ñïíç ðñáãìáôéêüôçôá, êáé èñçóêåõôéêÜ èÝìáôá.
Ç åðéññïÞ ôçò êëáóéêÞò ôÝ÷íçò åßíáé ðáãêüóìéá. Öïñåßò ôçò äéÜäïóÞò ôçò Þôáí
ïé Ñùìáßïé êáé ç ÄõôéêÞ ôÝ÷íç. Ç áñ÷áßá åëëçíéêÞ ãëõðôéêÞ Üóêçóå Ýíôïíç åðéññÞ
óôç Äýóç, üðùò êáé ç ìéêñïôå÷íßá. ÕðÞñ÷áí åðï÷Ýò (ÁíáãÝííçóç) êáôÜ ôïí ïðïßï
êõñéáñ÷ïýóáí ôÜóåéò áðïìßìçóçò ôçò áñ÷áßáò ôÝ÷íçò (êëáóéêéóìüò). Ôá Ýñãá
ïíïìÜæïíôáé êëáóéêéóôéêÜ. Óôçí ÅëëÜäá ÷ôßóôçêáí ðïëëÜ íåïêëáóéêÜ êôßñéá ìåôÜ ôçí
áðåëåõèÝñùóç áðü ôïõò Ôïýñêïõò.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
×áñáêôçñéóôéêÜ êëáóéêÞò ôÝ÷íçò
• Äéá÷ñïíéêüôçôá, áîåðÝñáóôç ëÜìøç
• ÌÝôñï, áñìïíßá, åîåéäáíéêåõìÝíç ïìïñöéÜ
Ðåñßïäïé êëáóéêÞò ôÝ÷íçò
• Ðñþéìç êëáóéêÞ ôÝ÷íç
• ¿ñéìç êëáóéêÞ ðåñßïäïò
• ¾óôåñç êëáóéêÞ åðï÷Þ
Èåìáôïãñáößá êëáóéêÞò ôÝ÷íçò
• ÌõèïëïãéêÜ èÝìáôá
• Áñ÷éêÜ óðÜíéá áðåéêïíßóåéò ðñïóþðùí êáé ãåãïíüôùí
• Áñãüôåñá óôÞóéìï ðïñôñÝôùí
Ðáãêüóìéá åðéññïÞ ôçò êëáóéêÞò ôÝ÷íçò ìÝóù ôùí Ñùìáßùí êáé ôçò óýã÷ñïíçò ÄõôéêÞò
ôÝ÷íçò
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 225
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Êëáóéêéóìüò
Ç ôÜóç ãéá ìßìçóç êëáóéêþí ðñïôýðùí óôçí ôÝ÷íç. Ï êëáóéêéóìüò ùò êßíçìá
áíÜãåôáé óôï 17ï áé. (Ãáëëßá). Áñãüôåñá ç êßíçóç áõôÞ, áðüññïéá ôïõ èáõìáóìïý
óôçí åëëçíéêÞ áñ÷áéüôçôá, äéáäüèçêå óå ïëüêëçñç ôçí Åõñþðç. Ïé ôïìåßò ôçò
ëïãïôå÷íßáò (ÌïëéÝñïò, Ãêáßôå ê.Ü.), ôçò ìïõóéêÞò, ôçò áñ÷éôåêôïíéêÞò (ÌðñáìÜíôå
ê.Ü.), ôçò æùãñáöéêÞò (Íôáâßíô ê.Ü.) åðçñåÜóôçêáí áðü ôá áñ÷áßá åëëçíéêÜ Ýñãá.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Ãéá ðïéá ðñÜãìáôá êáé êáôáóôÜóåéò ÷ñçóéìïðïéïýìå óÞìåñá ôïí üñï
«êëáóéêüò»;
Ç ëÝîç «êëáóéêüò» ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá íá äçëþóïõìå êáôáóôÜóåéò üðùò: á) ç ïìïñöéÜ
åíüò áíèñþðïõ Þ åíüò áíôéêåéìÝíïõ. â) Ôï óôéë åíüò êôéñßïõ êáé ãåíéêÜ åíüò
áñ÷éôåêôïíÞìáôïò. ã) Ôï óôéë, êáé ãåíéêÜ ï ôñüðïò óõìðåñéöïñÜò Þ ôñüðïò Ýíäõóçò
åíüò áíèñþðïõ. ä) Ôï óôéë åíüò åðßðëïõ Þ åíüò äùìáôßïõ.
2. ÁíáæçôÞóôå íåïêëáóéêÜ êôßñéá êáé Üëëá êëáóéêéóôéêÜ Ýñãá ðïõ ôõ÷üí
õðÜñ÷ïõí óôï Üìåóï ðåñéâÜëëïí óáò Þ êôßñéá êáé Ýñãá ðïõ ãíùñßæåôå áðü
ôçí ðñùôåýïõóá êáé Üëëåò ðüëåéò.
ÐïëëÜ éäéùôéêÜ íåïêëáóéêÜ êôßñéá Ý÷ïõí ÷ôéóôåß óôçí ÁèÞíá, êáé åéäéêüôåñá óôçí
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
226
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
480 - 450 ð.×. Ðñþéìç êëáóéêÞ åðï÷Þ
450 - 390 ð.×. ¿ñéìç êëáóéêÞ ðåñßïäïò
390 - 323 ð.×. ¾óôåñç êëáóéêÞ åðï÷Þ
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 226
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
227
ðåñéï÷Þ ôçò ÐëÜêáò, ðïõ âñßóêåôáé êÜôù áðü ôçí Áêñüðïëç. Óðïõäáßá êôßñéá åßíáé
ôá ÐáëáéÜ áíÜêôïñá (ç óçìåñéíÞ ÂïõëÞ), ðáëáéÜ ÂïõëÞ, ôï ÆÜððåéï ÌÝãáñï (Ýñãï
ôïõ Èåüöéëïõ ×Üíóåí), ôï ôñßðôõ÷ï ÂéâëéïèÞêç, Áêáäçìßá, ÐáíåðéóôÞìéï, ôï Åèíéêü
èÝáôñï, ôï Ìåôóüâåéï Ðïëõôå÷íåßï, ôï Åèíéêü Áñ÷áéïëïãéêü Ìïõóåßï, ç ÃåííÜäåéïò
ÂéâëéïèÞêç, ôï ÌðåíÜêåéï Ìïõóåßï.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Óå ðïéåò ðåñéüäïõò ÷ùñßæåôáé ç ôÝ÷íç ôçò êëáóéêÞò ðåñéüäïõ;
á) Ç ðñþéìç êëáóéêÞ ôÝ÷íç, Þ ôÝ÷íç ôïõ áõóôçñïý ñõèìïý (480 - 450 ð.×.).
Ïé ìïñöÝò ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü áõóôçñüôçôá, óïâáñüôçôá êáé Ýíôïíá óôéãìéáßá
êßíçóç.
â) Ç þñéìç êëáóéêÞ ðåñßïäïò (450 - 390 ð.×.).
Ç óôÜóç ôùí ìïñöþí åßíáé Þñåìç, ôá ãõíáéêåßá åíäýìáôá ãßíïíôáé ðåñéóóüôåñï
äéÜöáíá.
ã) Ç ýóôåñç êëáóéêÞ åðï÷Þ (390 - 323 ð.×.).
2. Áðü ðïý áíôëåß ôç èåìáôïëïãßá ôçò ç êëáóéêÞ åðï÷Þ;
Ç êëáóéêÞ ôÝ÷íç áíôëåß ôá èÝìáôÜ ôçò áðü ôç ìõèïëïãßá, ç ïðïßá ðïëëÝò öïñÝò
áðåéêüíéæå óõìâïëéêÜ ôç óýã÷ñïíç ðñáãìáôéêüôçôá, êáé áðü èñçóêåõôéêÜ èÝìáôá.
ÓðÜíéá áðåéêïíßæïíôáí ðñüóùðá Þ ãåãïíüôá ôçò åðï÷Þò.
ÓêçíÝò ôçò êáèçìåñéíüôçôáò áðåéêïíßæïíôáí óõíÞèùò óôá áããåßá. Áñãüôåñá ðÜíôùò
Ýóôçíáí áñêåôÜ óõ÷íÜ ðïñôñÝôá äçìïóßùí ðñïóþðùí.
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 227
3.Ç ÁÑ×ÉÔÅÊÔÏÍÉÊÇ ÔÙÍ ÊËÁÓÉÊÙÍ ×ÑÏÍÙÍ
Ðåñßëçøç
ÊáôÜ ôïõò êëáóéêïýò ÷ñüíïõò ÷ôßæïíôáé óðïõäáßá êôßñéá (íáïß, äçìüóéá êôßñéá):
èüëïé, óôïÝò, èÝáôñá êôë. Óðïõäáßï ãåãïíüò åßíáé ç áíáêÜëõøç ôïõ êïñéíèéáêïý
êéïíüêñáíïõ: ìïéÜæåé ìå êáëÜèé ðïõ ðåñéôñéãõñßæåôáé áðü Üêáíèåò (áãêÜèéá).
Óôçí Áêñüðïëç ôçò ÁèÞíáò ÷ôßæïíôáé ôá Ðñïðýëáéá, ç åßóïäïò ðñïò ôï óýìðëåãìá
ôùí íáþí. Áñ÷éôÝêôïíáò Þôáí ï ÌíçóéêëÞò êáé áðïôåëïýíôáí áðü ðÝíôå åéóüäïõò.
Óðïõäáßï êôßñéï, ðïõ äÝóðïæå óôïí éåñü âñÜ÷ï, Þôáí ï íáüò ðïõ åß÷å
áöéåñùèåß óôçí ÁèçíÜ ÐáñèÝíï, ï Ðáñèåíþíáò. Áñ÷éôÝêôïíåò Þôáí ï Éêôßíïò êáé ï
ÊáëëéêñÜôçò. Ôá êéïíüêñáíá Þôáí äùñéêÜ· ðÜíù áðü áõôÜ äÝóðïæå ç æùïöüñïò ìå
ôçí ðåñßöçìç ðïìðÞ ôùí ÐáíáèÞíáéùí. Éäéáßôåñá äéÜóçìá åßíáé êáé ôá áãÜëìáôá
ôïõ íáïý, üðùò ôï ÷ñõóåëåöÜíôéíï Üãáëìá ôçò ÁèçíÜò, Ýñãï ôïõ Öåéäßá.
Ï ÊáëëéêñÜôçò Þôáí õðåýèõíïò ãéá ôïí êïìøü éùíéêü íáü ôçò ÁèçíÜò Íßêçò. Ôçí
ßäéá åðï÷Þ ÷ôßóôçêå êáé ôï Åñå÷èåßï.
Ôïí 5ï áé. ð.×. ÷ôßæïíôáé ëßèéíá èÝáôñá· ðáëéüôåñá Þôáí îýëéíá. Óðïõäáéüôåñï
Þôáí ôï èÝáôñï ôçò Åðéäáýñïõ. Ôá èÝáôñá ÷ôßæïíôáé óå öõóéêÜ êïéëþìáôá. Åêåß
êáôáóêåõÜæïíôáé ôá áìöéèåáôñéêÜ êáèßóìáôá (êïßëïí). ÕðÞñ÷áí ïñéæüíôéïé äéÜäñïìïé
(äéáæþìáôá) êáé óôåíÝò êÜèåôåò óêÜëåò ïé ïðïßåò äéáìüñöùíáí áêôéíùôÜ ôéò êåñêßäåò.
Åêåß êÜèïíôáí ïé èåáôÝò. ÁðÝíáíôé áðü ôï êïßëïí âñéóêüôáí ï êõêëéêüò åðßðåäïò
÷þñïò ðïõ åêôõëßóóïíôáí ôï Ýñãï (ïñ÷Þóôñá). Ðßóù âñéóêüôáí ç óêçíÞ, åíþ áêñéâþò
ìðñïóôÜ õðÞñ÷å ôï ðñïóêÞíéï, üðïõ óôÞíïíôáí ôá óêçíéêÜ. ÁñéóôåñÜ êáé äåîéÜ Ý÷ïõí
÷ôéóôåß äýï Üëëïé ÷þñïé, ôá ðáñáóêÞíéá. Óôï ðëÜé ôçò ïñ÷Þóôñáò õðÞñ÷áí, áñéóôåñÜ
êáé äåîéÜ, äýï äéÜäñïìïé, ïé ðÜñïäïé.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç êáôÜóôáóç êáôÜ ôïí 5ï áé. êáé 4ï áé. ð.×.
• ×ôßæïíôáé ëáìðñÜ êôßñéá
• ÅìöÜíéóç êïñéíèéáêïý êéïíüêñáíïõ
Êôßñéá ôçò Áêñüðïëçò ôçò ÁèÞíáò
• Ðñïðýëáéá
• Ðáñèåíþíáò
• Íáüò ôçò ÁèçíÜò Íßêçò
• ÅñÝ÷èåéï
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
228
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 228
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
229
Ôï áñ÷áßï èÝáôñï
• Îå÷ùñßæåé ôï èÝáôñï ôçò Åðéäáýñïõ
Ôá ìÝñç ôïõ èåÜôñïõ
• Ôï êïßëïí. ×áñáêôçñéóôéêÜ:
→ äéáæþìáôá (ïñéæüíôéá äéáäñüìïõò)
→ êåñêßäåò
• Ïñ÷Þóôñá
• ÓêçíÞ
• ÐñïóêÞíéï
• ÐáñáóêÞíéá
• ÐÜñïäïé
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Êïñéíèéáêü êéïíüêñáíï
Êéïíüêñáíï ðïõ ÷áñáêôçñßæåé ôïí ôñßôï áñ÷éôåêôïíéêü ñõèìü, ôïí êïñéíèéáêü.
Áðïôåëåßôáé áðü ôïí êÜëáèï (ôï êõñßùò êéïíüêñáíï) êáé ôïí Üâáêá, ðïõ âñßóêåôáé
ôñéãýñù. Ãýñù áðü ôïí Üâáêá áíáðôýóóïíôáé öýëëá Üêáíèáò êáèþò êáé Ýëéêåò,
âëáóôïß ê.Ü. ÌåôÜ ôïí 4ï áé. ð.×. äéáäüèçêå éäéáßôåñá, êõñßùò ãéáôß ìðïñåß íá
óõíäõáóôåß ìå êßïíåò êáé ôùí Üëëùí ñõèìþí. Ôï ðëåïíÝêôçìá áõôü óõíÝôåéíå óôç
äéáôÞñçóç ôïõ ôýðïõ áõôïý ìÝ÷ñé êáé ôï ÂõæÜíôéï.
Ðáñèåíþíáò
Áñéóôïýñãçìá ôçò áñ÷áßáò åëëçíéêÞò íáïäïìßáò. ×ôßóôçêå óôá ìÝóá ôïõ 5ïõ áé.
ð.×. (447 - 432 ð.×.) õðü ôçí õøçëÞ åðïðôåßá ôïõ ÐåñéêëÞ. Áðïôåëåß óÞìá
êáôáôåèÝí ôçò áèçíáúêÞò äçìïêñáôßáò. Ðñüêåéôáé ãéá íáü ðïõ êáëýðôåôáé áðü
êßïíåò áðü üëåò ôéò ðëåõñÝò (ðåñßðôåñïò íáüò). Ïé êßïíåò åßíáé äùñéêïý ñõèìïý.
¹ôáí áöéåñùìÝíïò óôçí ÁèçíÜ ÐáñèÝíï. Ï ãëõðôüò äéÜêïóìïò öéëïôå÷íÞèçêå
áðü ôï Öåéäßá êáé ôïõò ìáèçôÝò ôïõ. Ôï 530 ì.×. ìåôáôñÜðçêå óå ÷ñéóôéáíéêÞ
åêêëçóßá. Áöéåñþèçêå óôçí Áãßá Óïößá êáé óôçí Ðáíáãßá áñãüôåñá. ÊáôÜ ôçí
Ôïõñêïêñáôßá Ýãéíå ôæáìß êáé ìðáñïõôáðïèÞêç. Ôï 1687 ï Ìïñïæßíé ðñïêÜëåóå
ìåãÜëç êáôáóôñïöÞ. Óôéò áñ÷Ýò ôïõ 19ïõ áé. ðïëëÜ ôìÞìáôá ôçò æùïöüñïõ
åêëÜðçóáí áðü ôï Ëüñäï ¸ëãéí.
Íáüò ÁèçíÜò Íßêçò
Ðñüêåéôáé ãéá éùíéêü íáü ï ïðïßïò ÷ôßóôçêå óôéò áñ÷Ýò ôïõ Ðåëïðïííçóéáêïý
ðïëÝìïõ. ¹ôáí áöéåñùìÝíïò óôçí ÁèçíÜ Íßêç, ðïõ åßíáé õðåýèõíç ãéá ôç äüîá
ôçò ðüëçò. ÊáôÜ ôçí Ôïõñêïêñáôßá ï íáüò äéáëýèçêå êáé ôá ìÝëç ôïõ
÷ñçóéìïðïéÞèçêáí óôéò ï÷õñþóåéò ôïõ âñÜ÷ïõ.
ÅñÝ÷èåéï
Íáüò éùíéêïý ñõèìïý. ×ñïíïëïãåßôáé óôï ôåëåõôáßï ôÝôáñôï ôïõ 5ïõ áé. ð.×. ¹ôáí
áöéåñùìÝíïò óôçí ÁèçíÜ ÐïëéÜäá êáé óôïí Ðïóåéäþíá Åñå÷èÝùíá, ï ïðïßïò
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 229
ôáõôßæåôáé ìå ôï ìõèéêü âáóéëéÜ Åñå÷èÝá. Óôï óçìåßï üðïõ ÷ôßóôçêå ï íáüò,
óýìöùíá ìå ôç ìõèïëïãßá, âñßóêïíôáí ôï ìÝñïò üðïõ öéëïíßêçóáí ïé äýï èåïß
ãéá ôçí ïíïìáóßá ôçò ðüëçò. Óôï óçìåßï áõôü âñéóêüôáí ç éåñÞ åëéÜ êáé ç «Åñå÷èçßò
èÜëáóóá», ç ðçãÞ ìå ôï áëìõñü íåñü, ôï äþñï ôïõ Ðïóåéäþíá. Ôï ÅñÝ÷èåéï åßíáé
äéÜóçìï êáé ãéá ôç óõóôÜäá ôùí ÊáñõÜôéäùí. ÁõôÝò Þôáí ãõíáéêåßåò ìïñöÝò ðïõ
÷ñçóéìïðïéÞèçêáí ùò êßïíåò. Ïé ÷ñéóôéáíïß ìåôÝôñåøáí ôï íáü óå åêêëçóßá.
ÈÝáôñï Åðéäáýñïõ
Áðïôåëåß ìÝñïò ôïõ Áóêëçðéåßïõ. ×ôßóôçêå ôïí 4ï áé. ð.×. áðü ôïí áñ÷éôÝêôïíá
Ðïëýêëåéôï ôï Íåüôåñï. Ïé áíáóêáöÝò äéåîÞ÷èçóáí óôá ôÝëç ôïõ 19ïõ áé. Ôï
èÝáôñï ÷ùñÜåé ðåñßðïõ 14.000 èåáôÝò. Åßíáé ôï êáëýôåñá äéáôçñçìÝíï èÝáôñï
ôçò ÅëëÜäáò. Ç ïñ÷Þóôñá äéÝèåôå âùìü (äéïíõóéáêü êáôÜëïéðï) êáé ç óêçíÞ åßíáé
äéþñïöç. Ïé ðÜñïäïé áðïôåëïýíôáí áðü ìåãáëïðñåðåßò åéóüäïõò. Ôï èÝáôñï
åßíáé äéÜóçìï ãéá ôçí åîáéñåôéêÞ áêïõóôéêÞ ôïõ. ÓÞìåñá êÜèå êáëïêáßñé äéåîÜãïíôáé
èåáôñéêÝò ðáñáóôÜóåéò.
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Íá ðåñéãñÜøåôå ôï êáèÝíá îå÷ùñéóôÜ êáé óôç óõíÝ÷åéá íá óõãêñßíåôå ôï
ÅñÝ÷èåéï ìå ôïí Ðáñèåíþíá.
á) Ï Ðáñèåíþíáò åßíáé íáüò äùñéêïý ñõèìïý. Ïé êßïíåò êáëýðôïõí üëï ôï íáü
(ðåñßðôåñïò íáüò). ÐÜíù áðü ôá êéïíüêñáíá õðÜñ÷ïõí ôñßãëõöá êáé åíäéÜìåóá
ìåôüðåò. Óôéò ìåôüðåò õðÜñ÷ïõí ðëÜêåò ìå áíÜãëõöåò ðáñáóôÜóåéò. ÐÜíù áðü ôéò
ìåôüðåò âñßóêåôáé ç æùïöüñïò ìå óêçíÝò êõñßùò áðü ôá ÐáíáèÞíáéá. ÐÜíù áðü ôç
æùïöüñï âñßóêïíôáé ôá áåôþìáôá. ÕðÜñ÷ïõí äýï áåôþìáôá ìå ãëõðôÝò ðáñáóôÜóåéò.
Êßïíåò õðÜñ÷ïõí êáé óôïí ðñüíáï êáèþò êáé óôïí ïðéóèüäïìï.
Ôï ÅñÝ÷èåéï åßíáé Ýíáò éùíéêüò íáüò. Áðïôåëåßôáé áðü äýï íáïýò, ôï íáü ôçò ÁèçíÜò
êáé ôï íáü ôïõ Ðïóåéäþíá. Áðïôåëåßôáé áðü êßïíåò éùíéêïý ñõèìïý. Ç ìßá åßóïäïò
ðåñéâÜëëåôáé áðü óôïÜ ç ïðïßá óôçñßæåôáé óå óåéñÜ áðü êßïíåò, ôéò ðåñßöçìåò
ÊáñõÜôéäåò. ÕðÜñ÷ïõí äýï óåéñÝò áðü ðÝíôå êßïíåò óôéò äýï óôåíÝò ðëåõñÝò ôïõ íáïý.
Ôï ðÜíù ìÝñïò ôïõ Ý÷åé êáôáóôñáöåß.
â) ÄéáöïñÝò: Ï Ðáñèåíþíáò åßíáé íáüò äùñéêïý ñõèìïý, ðéï ëéôüò. Ôï ÅñÝ÷èåéï
åßíáé ðåñßôå÷íïò êáé ðïëõôåëÞò íáüò éùíéêïý ñõèìïý. Ôï ÅñÝ÷èåéï äéáèÝôåé êáé êßïíåò
áíèñùðüìïñöïõò (ÊáñõÜôéäåò). Åßíáé óýìðëåãìá äýï íáþí, ôçò ÁèçíÜò êáé ôïõ
Ðïóåéäþíá. Ï Ðáñèåíþíáò åßíáé áöéåñùìÝíïò óôçí ÁèçíÜ ÐáñèÝíï. ÐÜíù áðü
ôïõò êßïíåò ôïõ Ðáñèåíþíá õðÜñ÷ïõí ôñßãëõöá, ìåôüðåò êáé æùïöüñïò. Áõôü äå
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
230
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 230
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
231
óõìâáßíåé óôï ÅñÝ÷èåéï. Ïé êßïíåò ôïõ Ðáñèåíþíá äéáêñßíïíôáé ãéá ôï öïýóêùìá óôç
ìÝóç (ñáäéíüôçôá). Ôï éùíéêü êéïíüêñáíïõ åßíáé ßóéï. ÃåíéêÜ ï Ðáñèåíþíáò åßíáé ðéï
áðëü óå ó÷Þìá êôßñéï, åíþ ôï ÅñÝ÷èåéï åßíáé Ýíá ðéï ðïëýðëïêï óýìðëåãìá íáþí.
Ïìïéüôçôåò: Ðñüêåéôáé ãéá äýï êôßñéá - ïñüóçìá óôçí áñ÷áßá êáé ãåíéêÜ óôçí
ðáãêüóìéá áñ÷éôåêôïíéêÞ. Êáé ïé äýï íáïß ÷ôßóôçêáí ãéá íá óôåãÜóïõí óçìáíôéêÝò
èåüôçôåò.
2. Íá ðåñéãñÜøåôå óýã÷ñïíåò èñçóêåõôéêÝò ðïìðÝò (ëéôáíåßåò) êáé íá ôéò
óõãêñßíåôå ìå ôçí ðáñÜóôáóç ôçò ðïìðÞò ôùí Ðáíáèçíáßùí óôç æùïöüñï
ôïõ Ðáñèåíþíá.
Ç ëéôáíåßá åßíáé ìéá ðïìðÞ èñçóêåõôéêïý ÷áñáêôÞñá. Áðïôåëåßôáé áðü ôç èñçóêåõôéêÞ
áñ÷Þ (éåñÝáò - åêðñüóùðïò ôïõ Èåïý) êáé ôçí ðïìðÞ ôùí ðéóôþí ðïõ áêïëïõèïýí.
Óôçí êåöáëÞ ôçò ðïìðÞò âñßóêïíôáé ï éåñÝáò, ðïõ øÝëíåé äéÜöïñïõò øáëìïýò, þóôå
íá åõïäùèåß ï óêïðüò ôçò ëéôáíåßáò. Áêïëïõèåß ç åéêüíá ôçò Ðáíáãßáò Þ êÜðïéïõ
Áãßïõ, ç ïðïßá ìåôáöÝñåôáé åßôå áðü ðéóôïýò åßôå áðü éåñåßò. ÓõíÞèùò õðÜñ÷ïõí êáé
êÜðïéïé ïé ïðïßïé ëéâáíßæïõí ôç äáöíïóôïëéóìÝíç åéêüíá. Ç ðïìðÞ áêïëïõèåß óå
óåéñÜ. Ïé ðéóôïß äÝïíôáé êáé áõôïß õðÝñ ôïõ óêïðïý ôçò ëéôáíåßáò êáé ðñïóåý÷ïíôáé.
ÄéáöïñÝò: Ç ðïìðÞ ôùí Ðáíáèçíáßùí ôåëïýíôáí êÜèå ôÝóóåñá ÷ñüíéá. Ç ëéôáíåßá
åßíáé ìéá Ýêôáêôç ðïìðÞ ç ïðïßá ãßíåôáé ãéá êÜðïéï ëüãï, ð.÷. ãéá ôç ëÞîç ôçò
îçñáóßáò.
Óôçí ðïìðÞ ôùí Ðáíáèçíáßùí ôïõ Ðáñèåíþíá êõñéáñ÷ïýí ïé éððåßò êáé ü÷é ïé
ðåæïß, üðùò óôéò óýã÷ñïíåò ëéôáíåßåò.
Ïìïéüôçôåò: Êáé óôéò äýï ðåñéðôþóåéò óôçí êåöáëÞ ôçò ðïñåßáò âñßóêïíôáé éåñÜ
áíôéêåßìåíá (åéêüíá - ðÝðëï ôçò ÁèçíÜò).
Êáé óôéò äýï ðåñéðôþóåéò ôçí ðåñéöïñÜ ôïõ éåñïý óõìâüëïõ áêïëïõèåß êÜðïéá
ðïìðÞ.
Êáé ïé äýï ðïìðÝò ãßíïíôáé ãéá íá ôéìÞóïõí êÜðïéï óçìáíôéêü ðñüóùðï, þóôå íá
õðÜñ÷åé åõçìåñßá.
3. Ðïéá åßíáé ôá ëåãüìåíá «åëãßíåéá ìÜñìáñá» êáé ãéáôß ïíïìÜóôçêáí Ýôóé;
Åëãßíåéá ìÜñìáñá ïíïìÜæïíôáé ôá ôìÞìáôá ôùí áñ÷éôåêôïíéêþí ìåëþí ðïõ áðÝóðáóå
ðáñÜíïìá ï ëüñäïò ¸ëãéí óôéò áñ÷Ýò ôïõ 19ïõ áé. áðü ôçí Áêñüðïëç. Ï ¸ëãéí êáé
ïé åñãÜôåò ôïõ áðÝóðáóáí, ðïëëÝò öïñÝò ìå âßáéï ôñüðï, ðñïêáëþíôáò ðïëëÝò æçìéÝò,
êïììÜôéá áðü ôá áåôþìáôá ôïõ Ðáñèåíþíá êáèþò áðü ôéò ìåôüðåò ôïõ íáïý. Áêüìç
ðÞñå ìéá ÊáñõÜôéäá áðü ôï ÅñÝ÷èåéï, ìáñìÜñéíåò ðëÜêåò áðü ôï íáü ôçò ÁèçíÜò
Íßêçò ê.Ü. Ôá êïììÜôéá áõôÜ ðïõëÞèçêáí óôï Âñåôáíéêü Ìïõóåßï (Ëïíäßíï). Áêüìç
êáé óÞìåñá áðïôåëïýí áíôéêåßìåíá äéåêäßêçóçò áðü ôï åëëçíéêü êñÜôïò.
4. Ôé óçìáßíåé ï üñïò «÷ñõóüò áéþíáò» ôïõ ÐåñéêëÞ;
Ï üñïò «÷ñõóüò áéþíáò» ôïõ ÐåñéêëÞ äçëþíåé ôá ôåëåõôáßá 30 ÷ñüíéá ðñéí áðü ôïí
Ðåëïðïííçóéáêü ðüëåìï (áðïêïñýöùìá ç ôåëåõôáßá äåêáðåíôáåôßá). Ç ðåñßïäïò
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 231
áõôÞ áðïôåëåß ìéá áðü ôéò ëáìðñÝò óôéãìÝò ôçò ðáãêüóìéáò éóôïñßáò. Ç ãëõðôéêÞ, ç
æùãñáöéêÞ, ç áñ÷éôåêôïíéêÞ (ìå áðïêïñýöùìá ôïí Ðáñèåíþíá), ç öéëïóïößá, ç
ñçôïñéêÞ, ôï èÝáôñï Ýöôáóáí óå ôÝôïéï åðßðåäï áêìÞò êáé ôåëåéüôçôáò, þóôå ðïëëïß
ôïìåßò íá èåùñïýíôáé áîåðÝñáóôïé áêüìç êáé óÞìåñá. Êáé íá óêåöôåß êÜðïéïò üôé ç
ðñüïäïò áõôÞ óõíôåëÝóôçêå ìåôÜ óôá üñéá ôçò ðüëçò - êñÜôïõò ôçò ÁèÞíáò. Ôá
ïíüìáôá ôïõ Öåéäßá, ôïõ ÓùêñÜôç, ôïõ ÐëÜôùíá, ôïõ ÓïöïêëÞ, ôïõ Éêôßíïõ êáé
ÊáëëéêñÜôç êáé ðïëëþí Üëëùí ëÜìðñõíáí ôïõò áéþíåò êáé ìáò öùôßæïõí áêüìç êáé
óÞìåñá. Óôïí ôïìÝá ôçò ïéêïíïìßáò ç ÁèÞíá ìåôáôñÝðåôáé óå çãåìïíéêÞ äýíáìç.
Óôïí ðïëéôéêü ôïìÝá ç äçìïêñáôßá éó÷õñïðïéåßôáé êáé ðáãéþíåôáé, ï ëáüò áðïêôÜ üëï
êáé ðåñéóóüôåñá äéêáéþìáôá, ç áèçíáúêÞ ðïëéôåßá ãßíåôáé ôï áéþíéï óýìâïëï éóïíïìßáò
êáé åëåõèåñßáò. Õðåýèõíïò ãéá üëá áõôÜ åßíáé ï ÐåñéêëÞò. ÊÜôù áðü ôçí êáèïäÞãçóÞ
ôïõ ç ÁèÞíá ìåôáâÜëëåôáé óå ðáíåëëÞíéï êÝíôñï ìå ôåñÜóôéá äýíáìç. Ç éó÷õñÞ ôïõ
ðñïóùðéêüôçôá åß÷å ôç äýíáìç íá åðéâÜëëåôáé óôï ëáü êáé íá ôïí êáèïäçãåß áðü
øçëÜ. Áõôüò Þôáí ç êñõöÞ äýíáìç ôçò áèçíáúêÞò äçìïêñáôßáò. Ç ÁèÞíá êáé ï
ÐåñéêëÞò äÝèçêáí ôüóï óôåíÜ, þóôå íá áðïôåëïýí áéþíéá óýìâïëá ëÜìøçò êáé
äýíáìçò, ôïõ ìõáëïý êáé ôïõ óþìáôïò.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôïí Ðáñèåíþíá;
Óðïõäáßï êôßñéï, ðïõ äÝóðïæå óôïí éåñü âñÜ÷ï, Þôáí ï íáüò ðïõ åß÷å áöéåñùèåß óôçí
ÁèçíÜ ÐáñèÝíï, ï Ðáñèåíþíáò. Áñ÷éôÝêôïíåò Þôáí ï Éêôßíïò êáé ï ÊáëëéêñÜôçò. Ôá
êéïíüêñáíá Þôáí äùñéêÜ: ðÜíù áðü áõôÜ äÝóðïæå ç æùïöüñïò ìå ôçí ðåñßöçìç
ðïìðÞ ôùí ÐáíáèÞíáéùí. Éäéáßôåñá äéÜóçìá åßíáé êáé ôá áãÜëìáôá ôïõ íáïý, üðùò
ôï ÷ñõóåëåöÜíôéíï Üãáëìá ôçò ÁèçíÜò, Ýñãï ôïõ Öåéäßá.
2. Áðü ðïéá ôìÞìáôá áðïôåëïýíôáí ôï áñ÷áßï èÝáôñï;
Ôá èÝáôñá ÷ôßæïíôáé óå öõóéêÜ êïéëþìáôá. Åêåß êáôáóêåõÜæïíôáé ôá áìöéèåáôñéêÜ
êáèßóìáôá (êïßëïí). ÕðÞñ÷áí ïñéæüíôéïé äéÜäñïìïé (äéáæþìáôá) êáé óôåíÝò êÜèåôåò
óêÜëåò ïé ïðïßåò äéáìüñöùíáí áêôéíùôÜ ôéò êåñêßäåò. Åêåß êÜèïíôáí ïé èåáôÝò.
ÁðÝíáíôé áðü ôï êïßëïí âñéóêüôáí ï êõêëéêüò åðßðåäïò ÷þñïò ðïõ åêôõëßóóïíôáí ôï
Ýñãï (ïñ÷Þóôñá). Ðßóù âñéóêüôáí ç óêçíÞ, åíþ áêñéâþò ìðñïóôÜ õðÞñ÷å ôï
ðñïóêÞíéï, üðïõ óôÞíïíôáí ôá óêçíéêÜ. ÁñéóôåñÜ êáé äåîéÜ Ý÷ïõí ÷ôéóôåß äýï Üëëïé
÷þñïé, ôá ðáñáóêÞíéá. Óôï ðëÜé ôçò ïñ÷Þóôñáò õðÞñ÷áí, áñéóôåñÜ êáé äåîéÜ, äýï
äéÜäñïìïé, ïé ðÜñïäïé.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
232
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 232
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
233
4. Ç ÃËÕÐÔÉÊÇ ÊÁÉ Ç ÆÙÃÑÁÖÉÊÇ ÔÙÍ ÊËÁÓÉÊÙÍ ×ÑÏÍÙÍ
Ðåñßëçøç
ÌåôÜ ôá ÌçäéêÜ ïé êáëÝò ôÝ÷íåò öôÜíïõí óå áîéïóçìåéùôç áêìÞ (5ïò áé. êáé 4ïò
áé. ð.×.).
Ïé êáëëéôÝ÷íåò äïõëåýïõí êõñßùò ôï ìÜñìáñï êáé ôïí ïñåß÷áëêï. ÊáôáóêåõÜæïíôáé
ôåñÜóôéá áãÜëìáôá èåþí óôá ïðïßá ôá ãõìíÜ ìÝñç áðïôåëïýíôáé áðü åëåöáíôïóôü êáé
ôá åíäýìáôá áðü öýëëá ÷ñõóïý (÷ñõóåëåöÜíôéíá áãÜëìáôá).
Óôç èÝóç ôùí êïýñùí åìöáíßæïíôáé ãõìíïß áèëçôÝò óå äéÜöïñåò óôÜóåéò, ðïëåìéóôÝò,
íôõìÝíïé Þ ãõìíïß Þñùåò. Áðåéêïíßæïíôáé ïé èåïß ôïõ Ïëýìðïõ êáé ìõèïëïãéêÝò ìïñöÝò.
Áðü ôá ãñáðôÜ ìíçìåßá ìáò åßíáé ãíùóôÜ ïíüìáôá äéÜóçìùí êáëëéôå÷íþí. Óôç
ãëõðôéêÞ îå÷ùñßæïõí ï Áèçíáßïò Ìýñùí êáé ï Öåéäßáò, ï Ðïëýêëåéôïò áðü ôï ¢ñãïò, ï
ÐñáîéôÝëçò êáé ï Ëåù÷Üñçò áðü ôçí ÁèÞíá, ï Óêüðáò (ÐÜñïò) êáé ï Ëýóéððïò áðü ôç
Óéêõþíá.
Óôïí ôïìÝá ôçò æùãñáöéêÞò îå÷ùñßæïõí: ï Ðïëýãíùôïò (ÈÜóïò), ï ÐáññÜóéïò
(¸öåóïò), ï Æåýîéò (Ì. ÅëëÜäá), ï ÁðåëëÞò (Êïëïöþí). Ïé ðßíáêÝò ôïõò óôçí Ðïéêßëç
ÓôïÜ (ÁèÞíá) êáé óôç ËÝó÷ç ôùí Êíéäßùí (Äåëöïß) åðçñÝáóáí ôïõò æùãñÜöïõò ôùí
áããåßùí. Ç áããåéïãñáößá áêìÜæåé êáèþò ïé ìïñöÝò ìáò ðáñïõóéÜæïíôáé
ìåãáëüðñåðåò, åîéäáíåéêåõìÝíåò áëëÜ êáé ìå óõãêñáôçìÝíï ýöïò. Åäþ ðñÝðåé íá
ðáñáôçñÞóïõìå üôé ïé áðåéêïíßóåéò ôùí áããåßùí äéáóþæïõí ôå÷íéêÝò ôçò ìíçìåéáêÞò
æùãñáöéêÞò.
Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
ÕëéêÜ ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß ç ãëõðôéêÞ
• ÌÜñìáñï
• Ïñåß÷áëêïò
• Åëåöáíôïóôü
• Öýëëá ÷ñõóïý
Èåìáôïëïãßá áãáëìÜôùí
• ÁèëçôÝò
• ÐïëåìéóôÝò
• ¹ñùåò
• Ïëýìðéïé èåïß
• ÌõèïëïãéêÝò ìïñöÝò
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 233
Ãëýðôåò ôçò Áñ÷áéüôçôáò
• Ìýñùíáò, Öåéäßáò (ÁèÞíá)
• Ðïëýêëåéôïò (¢ñãïò)
• ÐñáîéôÝëçò, Ëåù÷Üñçò (ÁèÞíá)
• Óêüðáò (ÐÜñïò)
• Ëýóéððïò (Óéêõþíá)
ÆùãñÜöïé ôçò áñ÷áéüôçôáò
• Ðïëýãíùôïò (ÈÜóïò)
• Ìßêùí, Áðïëëüäùñïò, Íéêßáò (ÁèÞíá)
• ÐáññÜóéïò (¸öåóïò)
• Æåýîéò (Ì. ÅëëÜäá)
Ç áíÜðôõîç ôçò áããåéïãñáößáò
• ÅðéññïÞ áðü ìíçìåéáêÞ æùãñáöéêÞ
• Äéáóþæåé ôï óôéë ôçò æùãñáöéêÞò ôïõ 5ïõ áé. ð.×.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Ìýñùí
Óðïõäáßïò ãëýðôçò ôçò áñ÷áéüôçôáò (5ïò áé. ð.×.). ÃåííÞèçêå óôçí ÁôôéêÞ. Ôá
ðåñéóóüôåñá Ýñãá ôïõ åßíáé ÷Üëêéíá. Óðïõäáßï Ýñãï åßíáé ï ðåñßöçìïò
«Äéóêïâüëïò» (ìÝóá 5ïõ áé. ð.×.), ôï ïðïßï óþæåôáé, üðùò êáé üëá ôá Ýñãá ôïõ,
áðü ñùìáúêü áíôßãñáöï. Åéêïíßæåôáé Ýíáò äéóêïâüëïò ôç óôéãìÞ ðïõ åôïéìÜæåôáé
íá ñßîåé ôï äßóêï. Ôï Ýñãï áõôü áããßæåé ôá üñéá ôçò ôåëåéüôçôáò. Åß÷å öôéÜîåé êáé
ðïëëÜ Üëëá áãÜëìáôá ôá ïðïßá êïóìïýóáí ðïëëÝò ðüëåéò ôçò áñ÷áßáò ÅëëÜäáò.
Öåéäßáò
Ðïëý ãíùóôüò áñ÷áßïò ãëýðôçò. ÃåííÞèçêå óôçí ÁèÞíá. Ç ïéêïãÝíåéÜ ôïõ åß÷å
óôåíÞ ó÷Ýóç ìå êáëëéôÝ÷íåò. Áñ÷éêÜ óôñÜöçêå óôç æùãñáöéêÞ êáé áñãüôåñá ìå
ôç ãëõðôéêÞ. ¸ãéíå óôåíüò ößëïò ìå ôïí ÐåñéêëÞ, ï ïðïßïò ôïõ áíÝèåóå ôçí
êáëëéôå÷íéêÞ äéåýèõíóç êáôÜ ôçí ðåñßïäï ôçò êáôáóêåõÞò ôïõ Ðáñèåíþíá. Ôï
÷ñõóåëåöÜíôéíï Üãáëìá ôçò ÁèçíÜò áíÞêåé óôá áñéóôïõñãÞìáôÜ ôïõ. Åðßóçò
öéëïôÝ÷íçóå êáé ìÝñïò ôùí áíáãëýöùí ôçò æùïöüñïõ ôïõ Ðáñèåíþíá.
ÊáôçãïñÞèçêå ãéá áóÝâåéá (ãéáôß ôÜ÷á óôçí áóðßäá ôçò ÁèçíÜò öéëïôÝ÷íçóå ôá
ðïñôñÝôá ôïõ ßäéïõ êáé ôïõ ÐåñéêëÞ) áëëÜ êáé ãéá êëïðÞ ÷ñõóïý ðïõ ðñïïñéæüôáí
ãéá ìÝñïò ôïõ áãÜëìáôïò· öáßíåôáé üìùò üôé Þèåëáí íá ðëÞîïõí Ýììåóá ôïí
ÐåñéêëÞ. Êñßèçêå Ýíï÷ïò ãéá áóÝâåéá, öõëáêßóôçêå: ùóôüóï áñãüôåñá êáôÝöõãå
óôçí Ïëõìðßá. Åêåß êáôáóêåýáóå ôï ×ñõóåëåöÜíôéíï Üãáëìá ôïõ Äßá. Ï Öåéäßáò
öéëïôÝ÷íçóå óåéñÜ Üëëùí óðïõäáßùí Ýñãùí, ôá ïðïßá ãíùñßæïõìå ìüíï áðü
ðåñéãñáöÝò. Ç ôå÷íéêÞ ôïõ Öåéäßá áðïôåëåß ôï êïñýöùìá ôçò êëáóéêÞò ðåñéüäïõ.
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
234
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 234
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
235
Ïé ìïñöÝò åßíáé áñìïíéêÝò, åîéäáíåéêåýïíôáé, åíþ ðáñïõóéÜæïíôáé ìå áðáñÜìéëëç
öõóéêüôçôá êáé ÷Üñç.
ÐñáîéôÝëçò
ÄéÜóçìïò ãëýðôçò ôçò áñ÷áéüôçôáò (4ïò áé. ð.×.). Êáôáãüôáí áðü ïéêïãÝíåéá
ãëõðôþí. Áðü íåáñÞ çëéêßá åñãÜóôçêå êïíôÜ óôïí ðáôÝñá ôïõ, ðïõ Þôáí êáé áõôüò
ãëýðôçò. Äïýëåøå ôï ìÜñìáñï êáé ôï ÷áëêü. Óðïõäáßï Ýñãï åßíáé ç «Áöñïäßôç»
êáèþò êáé ç «Êíßäéá Áöñïäßôç», ðïõ äéáêñßíïíôáé ãéá ôç æùíôÜíéá êáé ôç ÷Üñç
ôïõò. ¢ëëï óðïõäáßï Ýñãï åßíáé ï «Óáõñïêôüíïò Áðüëëùíáò» êáèþò êáé ï
ðåñßöçìïò «ÅñìÞò». Ôá Ýñãá ôïõ ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü áéóèçôéêÞ ôåëåéüôçôá êáé
áðüäïóç ôïõ óõíáéóèçìáôéêïý êüóìïõ ôùí ìïñöþí.
Ëåù÷Üñçò
Ãëýðôçò ôçò áñ÷áßáò ÁèÞíáò (4ïò áé. ð.×.). ÎÝñïõìå üôé öéëïôÝ÷íçóå ìÝñïò ôùí
ãëõðôþí áðü ôï Ìáõóùëåßï ôçò Áëéêáñíáóóïý. Áñãüôåñá åñãÜóôçêå ãéá ôïõò
âáóéëåßò ôçò Ìáêåäïíßáò. ¸ñãá ôïõ: ï «Áðüëëùíáò Belvedere» ê.Ü.
Óêüðáò
ÄéÜóçìïò Ðáñéáíüò ãëýðôçò (4ïò áé. ð.×.). Áñ÷éêÜ ðáñáêïëïýèçóå ìáèÞìáôá
óôï ¢ñãïò êáé óôç Óéêõþíá. ÌÝñïò ôùí ãëõðôþí ôïõ Ìáõóùëåßïõ ôçò
Áëéêáñíáóóïý åßíáé äéêÜ ôïõ. Óðïõäáßá åßíáé êáé ôá ãëõðôÜ ôçò ÁëÝáò ÁèçíÜò
(ÔåãÝá). Ôï Ýñãï ôïõ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôá ãåìÜôá ìå ðÜèïò ìÜôéá êáé áðü ôçí
óýóðáóç ðïõ õðÜñ÷åé óôï ðñüóùðï ôùí ìïñöþí.
Ëýóéððïò
ÄéÜóçìïò Óéêõþíéïò ãëýðôçò (4ïò áé. ð.×.). ¸æçóå êïíôÜ óôï Ößëéððï ´ êáé óôïí
ÁëÝîáíäñï. ËÝãåôáé üôé Ýìáèå ôçí ôÝ÷íç ôçò ãëõðôéêÞò ìüíïò ôïõ. Ëßãá Ýñãá ôïõ
óþèçêáí áðü ôá ðïëëÜ ðïõ áíáöÝñåôáé üôé Ý÷åé öéëïôå÷íÞóåé. Ôï Ýñãï ôïõ
÷áñáêôçñßæåôáé áðü öõóéêüôçôá êáé áðü ôá ìéêñÜ óå ìÝãåèïò êåöÜëéá.
Ðïëýãíùôïò
ÆùãñÜöïò ôçò áñ÷áéüôçôáò áðü ôç ÈÜóï (5ïò áé. ð.×.). Êáôáãüôáí áðü ïéêïãÝíåéá
æùãñÜöùí. Äïýëåøå óå áñêåôÝò ðüëåéò ôçò ÅëëÜäáò êáé óôçí ÁèÞíá. Ðåñßöçìç
åßíáé ç äïõëåéÜ ôïõ óôçí Ðïéêßëç ÓôïÜ. Ïé ìïñöÝò åßíáé ðáèéáóìÝíåò, õðÜñ÷åé ç
áðüäïóç ôçò ôñßôçò äéÜóôáóçò. Ïé ìïñöÝò ôïðïèåôïýíôáé áíÜ åðßðåäá.
ÐáññÜóéïò
ÆùãñÜöïò ôçò áñ÷áéüôçôáò. Êáôáãüôáí áðü ôçí ¸öåóï. ÅñãÜóôçêå óôçí ÁèÞíá
êáôÜ ôïí Ðåëïðïííçóéáêü ðüëåìï. Äå óþèçêáí Ýñãá ôïõ. Ïé ðåñéãñáöÝò ìáò
ìéëÜíå ãéá ðëáóôéêÞ êáé ñåáëéóôéêÞ áðüäïóç ôùí ìïñöþí.
Æåýîéò
Óðïõäáßïò áñ÷áßïò ¸ëëçíáò æùãñÜöïò áðü ôç Ì. ÅëëÜäá. ÄÜóêáëüò ôïõ Þôáí
ï æùãñÜöïò Áðïëëüäùñïò. ÐïëëÜ åßíáé ôá Ýñãá ðïõ áíáöÝñïõí áñ÷áßïé
óõããñáöåßò. ¹ôáí ðåñßöçìïò ãéá ôçí áðüäïóç ôïõ âÜèïõò êáèþò êáé éäéáßôåñá
ëåðôïëüãïò êáé ôåëåéïìáíÞò.
ÁðåëëÞò
ÄéÜóçìïò áñ÷áßïò ¸ëëçíáò æùãñÜöïò áðü ôçí Êïëïöþíá. ÌáèÞôåõóå óôçí
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 235
¸öåóï, êïíôÜ óôï æùãñÜöï ¸öïñï. Áñãüôåñá åãêáôáóôÜèçêå óôç ìáêåäïíéêÞ
áõëÞ, üðïõ Ýãéíå ößëïò êáé æùãñÜöïò ôïõ ÁëÝîáíäñïõ. Äïýëåøå óå ðïëëÝò
åëëçíéêÝò ðüëåéò. Áó÷ïëÞèçêå ìå ôçí ðñïóùðïãñáößá êáé ôéò æùãñáöéêÝò
óõíèÝóåéò.
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Íá óõãêñßíåôå: á) ôï Üãáëìá åíüò êïýñïõ ìå ôï Üãáëìá ôïõ Äéáäïýìåíïõ ôïõ
Ðïëýêëåéôïõ, â) ôï Üãáëìá ìéáò êüñçò ìå ôï Üãáëìá ôçò ÊáñõÜôõäáò ôïõ
Åñå÷èåßïõ, ã) ôï Üãáëìá ôçò ÊáñõÜôéäáò ìå ôï Üãáëìá ôçò Íßêçò ôïõ Ðáéùíßïõ.
á) Ï êïýñïò ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ìéá óõãêñáôçìÝíç óôáôéêüôçôá óôçí êßíçóç. Ëåéðåé
ç öõóéêüôçôá êáé ç áßóèçóç ôçò áëçèïöÜíåéáò, üðùò ðáñïõóéÜæåôáé óôï Äéáäïýìåíï.
Ïé áíáëïãßåò ôïõ óþìáôïò ôïõ ÄéáäïõìÝíïõ åßíáé ðïëý êáëýôåñåò áðü ôéò áíáëïãßåò
åíüò êïýñïõ. Óôïí êïýñï õðÜñ÷ïõí ðïëëÜ ãñáììéêÜ óôïé÷åßá (ð.÷. áðüäïóç ôùí
ìõþí ôçò êïéëéÜò), åíþ ï Äéáäïýìåíïò ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ðëáóôéêüôçôá êáé öõóéêÝò
óùìáôéêÝò áíáëïãßåò. Ôï ðñüóùðï åíüò êïýñïõ åßíáé êáé áõôü ãñáììéêü, áíÝêöñáóôï,
åéäéêÜ óôá ìÜôéá, ðïõ åßíáé øõ÷ñÜ, áðüìáêñá. Óôçí ðåñßðôùóç ôïõ Äéáäïýìåíïõ ôï
êåöÜëé óõíôåëåß óçìáíôéêÜ óôçí áßóèçóç ìéáò ãíÞóéáò ðëáóôéêüôçôáò. Ôï êåöÜëé
ãÝñíåé åëáöñéÜ ðñïò ôá áñéóôåñÜ, ôá ìÜôéá ôïíßæïõí ôç ãáëÞíç êáé ôçí åîéäáíßêåõóç
ôçò ìïñöÞò. Ôá ìáëëéÜ ôïõ êïýñïõ åßíáé óôéëéæáñéóìÝíá, åíþ ôïõ Äéáäïýìåíïõ
öõóéêÜ, óå êáëïýí íá ôá áããßîåéò.
â) Ç êüñç ÷áñáêôçñßæåôáé áðü óôáôéêüôçôá. ÁðëÜ õðÜñ÷åé óôï ÷þñï. Ç ÊáñõÜôéäá
âñßóêåôáé óå üñèéá óôÜóç, õðÜñ÷åé üìùò ìÝóá ôçò ç áßóèçóç ôçò êßíçóçò.
Ôá ìáëëéÜ ôçò êüñçò åßíáé (üðùò êáé óôïí êïýñï) óôéëéæáñéóìÝíá. Äå ìáò äßíïõí
ôçí áßóèçóç ôïõ öõóéêïý, ôïõ ðëáóôéêïý, üðùò óôçí ÊáñõÜôéäá (ùò Ýíá âáèìü êáé
åäþ).
Ôï öüñåìá ôçò êüñçò åßíáé ðåñéóóüôåñï ãñáììéêü, äå äßíåé ôçí áßóèçóç ôçò
êßíçóçò êáé ôçò öõóéêüôçôáò. Åßíáé ðåñéóóüôåñï Üôå÷íï êáé óôáôéêü. Áíôßèåôá, ôï
öüñåìá ôçò ÊáñõÜôéäáò ÷áñáêôçñßæåôáé áðü áñìïíßá. Ïé ðôõ÷Ýò ðÝöôïõí öõóéêÜ êáé
áñìïíéêÜ, åßíáé ðïëý ðåñéóóüôåñï áðôÝò êáé ôñéóäéÜóôáôåò. Âñßóêïíôáé óå áñìïíéêÞ
óõíï÷Þ êáé åóùôåñéêÞ óýíäåóç ìå ôçí çñåìßá ôçò ìïñöÞò.
ã) Ìå ôç Íßêç ôïõ Ðáéùíßïõ âñéóêüìáóôå óôï ìåôáß÷ìéï áíÜìåóá óôçí êëáóéêÞ êáé
åëëçíéóôéêÞ áðüäïóç ôùí ìïñöþí. Ç Íßêç ðáñéóôÜíåôáé ôç óôéãìÞ ðïõ åôïéìÜæåôáé íá
ðñïóãåéùèåß. Óôá ðüäéá ðáñéóôÜíåôáé áåôüò ìå áíïéãìÝíá öôåñÜ. Ôï ãëõðôü
÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôçí Ýíôïíç êáé æùçñÞ êßíçóç. Ç èåÜ ìïéÜæåé óáí áëçèéíÞ. Áíôßèåôá
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
236
08s.qxp 5/8/2008 9:07 Page 236
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
237
ç ÊáñõÜôéäá åßíáé ðïëý ðåñéóóüôåñï áêßíçôç, Ýóôù êé áí õðÜñ÷åé ç ðñïâïëÞ ôïõ
áñéóôåñïý ðïäéïý, ìéá õðïøßá êßíçóçò.
Ôï öüñåìá óôçí ÊáñõÜôéäá ðÝöôåé áñìïíéêÜ. Óôç Íßêç ÷áñáêôçñßæåôáé áðü Ýíôïíç
êáé æùçñÞ êßíçóç ðñïò ôá ðßóù. Ïé ðôõ÷Ýò åßíáé ðïëý Ýíôïíåò, ôï ñïý÷ï áíåìßæåé óôïí
áÝñá. Ç ðëáóôéêüôçôá ôçò ìïñöÞò êáé ôïõ ñïý÷ïõ åßíáé Ýíôïíá.
2. Íá áíáæçôÞóåôå ðáñáóôÜóåéò áñ÷áßùí áããåßùí ìå óêçíÝò áðü ôç èñçóêåõôéêÞ
êáé êáèçìåñéíÞ æùÞ êáèþò êáé áðü ôç ìõèïëïãßá. Íá ðåñéãñáöïýí êáé íá
óõæçôçèïýí óå ó÷Ýóç ìå áíôßóôïé÷åò óêçíÝò ôçò óýã÷ñïíçò æùÞò.
á) ÓêçíÞ áðü åñõèñüìïñöï êñáôÞñá ðïõ ðáñéóôÜíåé óêçíÞ áðü ôá ÌéêñÜ Äéïíýóéá.
Ôñåéò íÝïé êéíïýíôáé åýèõìá áðü áñéóôåñÜ ðñïò ôá äåîéÜ. Ï ðñþôïò êáé ï ôñßôïò
êñáôÜíå ìåãÜëá ðéèÜñéá, ôá ïðïßá åßíáé ãåìÜôá êñáóß. Ç äéÜèåóÞ ôïõò åßíáé
÷áñïýìåíç.
ÁôôéêÞ åñõèñüìïñöç õäñßá. Áðïôåëåßôáé áðü ôÝóóåñéò êåíôñéêÝò ìïñöÝò. Ç áñéóôåñÞ
ìïñöÞ åßíáé äÜóêáëïò ìïõóéêÞò. ÊïéôÜæåé ðñïò ôá äåîéÜ, ðñïò Ýíá íåáñü. Ï íåáñüò
óôÝêåôáé üñèéïò. ÄåîéÜ ôïõ âñßóêåôáé Üëëç ìéá êáèéóôÞ ìïñöÞ. ÊïéôÜåé ðñïò ôï íåáñü.
Óôç äåîéÜ ðëåõñÜ âñßóêåôáé ï ðáéäáãùãüò, äïýëïò óõíÞèùò ðïõ óôÝêåôáé üñèéïò
êñáôþíôáò ñáâäß êáé êïéôÜåé üëïõò ôïõò õðüëïéðïõò.
ÓêçíÞ áðü ãõíáéêùíßôç, åñõèñüìïñöç ðõîßäá. Óôï êÝíôñï âñßóêåôáé ãõíáßêá ôïõ
óðéôéïý, ç ïéêïäÝóðïéíá. ÊÜèåôáé óå êáñÝêëá. Óôï äåîß ôçò ÷Ýñé êñáôÜåé êáèñÝöôç êáé
ðåñéðïéåßôáé ôá ìáëëéÜ ôçò. ÓôñÝöåé ôï êåöÜëé ðñïò ôï èåáôÞ. ÁñéóôåñÜ öáßíåôáé ìéá
áíïé÷ôÞ ðüñôá. ÄåîéÜ õðÜñ÷åé üñèéá äïýëá ç ïðïßá êïéôÜåé ðñïò ôçí êåíôñéêÞ ìïñöÞ.
Ìåëáíüìïñöïò áìöïñÝáò ôïõ áããåéïðëÜóôç êáé æùãñÜöïõ Åîçêßá (530 ð.×.). ÁñéóôåñÜ
åéêïíßæåôáé ï êáèéóôüò Á÷éëëÝáò íá ðáßæåé êÜðïéï ðáé÷íßäé åðéôñáðÝæéï ìå ôïí åðßóçò
êáèéóôü Áßáíôá. Óôç ìÝóç âñßóêåôáé ìéêñü ôñáðÝæé. Ï Á÷éëëÝáò öïñÜåé êíçìßäåò êáé
ðåñéêåöáëáßá. ÁñéóôåñÜ êáé äåîéÜ áðü ôéò ìïñöÝò âñßóêïíôáé ôÝóóåñá áêüíôéá.
Åñõèñüìïñöïò êñáôÞñáò (480 ð.×.). ÁñéóôåñÜ åéêïíßæåôáé ï Ðïóåéäþíáò ìå ìáêñéÜ
ìáëëéÜ (âïóôñß÷ïõò). ÊñáôÜåé ôñßáéíá. ÅôïéìÜæåôáé íá ÷ôõðÞóåé ôï ãßãáíôá ÅöéÜëôç
êáôÜ ôç Ãéãáíôïìá÷ßá. Ï ÅöéÜëôçò åßíáé ãïíáôéóôüò, öïñÜåé êñÜíïò êáé êñáôÜåé óðáèß,
ðñïóðáèþíôáò íá ôïí áðïêñïýóåé.
â) Ïé èñçóêåõôéêÝò êáé ïé êáèçìåñéíÝò óêçíÝò äå äéáöÝñïõí ðïëý áðü áíôßóôïé÷åò
êáèçìåñéíÝò óêçíÝò. Ç óêçíÞ áðü ôá Äéïíýóéá èá ìðïñïýóå íá áíáöÝñåôáé óå êÜðïéá
÷ñéóôéáíéêÞ ãéïñôÞ. Ôï ßäéï êáé ç óêçíÞ áðü ôï ãõíáéêùíßôç. Èá ìðïñïýóå íá áöïñÜ
(óôá âáóéêÜ óçìåßá) ôçí áðïôýðùóç ôïõ êáëëùðéóìïý ìéáò óýã÷ñïíçò ãõíáßêáò. Ç
áðïôýðùóç ôùí ìõèïëïãéêþí óêçíþí ðáñáðÝìðåé óôçí ðáñïõóßá öáíôáóôéêþí óêçíþí
(öùôïãñáößåò áðü âéâëßá åðéóôçìïíéêÞò öáíôáóßáò êôë.). Ïé êáèçìåñéíÝò åêäçëþóåéò
ôùí áíèñþðùí ìÝóá óôïõò áéþíåò ðáñáìÝíïõí ïé ßäéåò óôç âÜóç ôïõò, üóï êáé áí ç
áíÜðôõîç ôçò ôå÷íïëïãßáò êáé ïé ãåíéêüôåñåò óõíèÞêåò Ý÷ïõí äéáöïñïðïéÞóåé ðïëý ôç
óýã÷ñïíç æùÞ óå ó÷Ýóç ìå ôçí áñ÷áéüôçôá. Ï Üíèñùðïò ðÜíôá èá áó÷ïëåßôáé ìå ôç
èñçóêåßá, ìå ôçí êáèçìåñéíüôçôá êáé ìå ôï öáíôáóôéêü.
08s.qxp 5/8/2008 9:08 Page 237
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Áðü ðïý áíôëïýí ôá èÝìáôÜ ôïõò ïé ãëýðôåò ôùí êëáóóéêþí ÷ñüíùí;
Óôç èÝóç ôùí êïýñùí åìöáíßæïíôáé ãõìíïß áèëçôÝò óå äéÜöïñåò óôÜóåéò, ðïëåìéóôÝò,
íôõìÝíïé Þ ãõìíïß Þñùåò. Áðåéêïíßæïíôáé ïé èåïß ôïõ Ïëýìðïõ êáé ìõèïëïãéêÝò
ìïñöÝò.
2. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç æùãñáöéêÞ ôïõ 5ïõ êáé 4ïõ áé. ð.×.;
Óôïí ôïìÝá ôçò æùãñáöéêÞò îå÷ùñßæïõí ï Ðïëýãíùôïò (ÈÜóïò), ï ÐáññÜóéïò
(¸öåóïò), ï Æåýîéò (Ì. ÅëëÜäá), ï ÁðåëëÞò (Êïëïöþí). Ïé ðßíáêÝò ôïõò óôçí Ðïéêßëç
ÓôïÜ (ÁèÞíá) êáé óôç ËÝó÷ç ôùí Êíéäßùí (Äåëöïß) åðçñÝáóáí ôïõò æùãñÜöïõò ôùí
áããåßùí. Ç áããåéïãñáößá áêìÜæåé êáèþò ïé ìïñöÝò ìáò ðáñïõóéÜæïíôáé
ìåãáëüðñåðåò, åîéäáíåéêåõìÝíåò áëëÜ êáé ìå óõãêñáôçìÝíï ýöïò. Åäþ ðñÝðåé íá
ðáñáôçñÞóïõìå üôé ïé áðåéêïíßóåéò ôùí áããåßùí äéáóþæïõí ôå÷íéêÝò ôçò ìíçìåéáêÞò
æùãñáöéêÞò, äåßãìáôá ôçò ïðïßáò óþæïíôáé ìüíï óôïõò ìáêåäïíéêïýò ôÜöïõò ôçò
Âåñãßíáò (4ïò áé. ð.×.).
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
238
08s.qxp 5/8/2008 9:08 Page 238
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
239
ÓÕÍÏØÇ ÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
Ðåñßëçøç
ÊáôÜ ôçí êëáóéêÞ åðï÷Þ ïé ôÝ÷íåò êáé ôá ãñÜììáôá ãíþñéóáí áíõðÝñâëçôç áêìÞ.
Ç éóôïñßá, ç öéëïóïößá, ôï èÝáôñï åóôéÜæïõí óôïí Üíèñùðï. Ç êëáóéêÞ ôÝ÷íç ãßíåôáé
ðñüôõðï ãéá áéþíåò.
ÁÓÊÇÓÅÉÓ ÏÃÄÏÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1. Óõìðëçñþóôå ôá ïíüìáôá óôç óôÞëç ÏÍÏÌÁ
ÐÑÏÔÁÓÇ ÏÍÏÌÁ
1. ÈåìåëéùôÞò ôçò éóôïñßáò áðü ôçí Áëéêáñíáóóü.
2. Öéëüóïöïò, ï èåìåëéùôÞò ôçò äéáëåêôéêÞò ìåèüäïõ.
3. Óðïõäáßïò öéëüóïöïò, åìðíåõóôÞò ôçò èåùñßáò ôùí
éäåþí.
4. ÐáôÝñáò ôçò ÉáôñéêÞò, áðü ôçí Êù.
5. Ôñáãéêüò ðïéçôÞò, ðïõ åéóÞãáãå ôïí ñåáëéóìü óôï äñÜìá.
6. Áñ÷éôÝêôïíåò ôïõ Ðáñèåíþíá.
7. Áèçíáßïò áñ÷éôÝêôïíáò, ößëïò ôïõ ÐåñéêëÞ êáé õðåýèõíïò
ãéá ôï êáëëéôå÷íéêü ðñüãñáììá ôïõ Ðáñèåíþíá.
8. Óðïõäáßïò ãëýðôçò ôçò êëáóéêÞò åðï÷Þò áðü ôçí ÐÜñï.
9. ÄéÜóçìïò æùãñÜöïò áðü ôç ÈÜóï.
10. ÄéÜóçìïò æùãñÜöïò áðü ôç Ì. ÅëëÜäá.
11. ÆùãñÜöïò êáôáãüìåíïò áðü ôçí ¸öåóï.
12. ÆùãñÜöïò êáôáãüìåíïò áðü ôçí Êïëïöþíá.
13. Óðïõäáßïò Áèçíáßïò êùìéêüò ðïéçôÞò.
08s.qxp 5/8/2008 9:08 Page 239
2. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò âÜëôå × óôçí áíôßóôïé÷ç óôÞëç, áíÜëïãá áí ôéò
èåùñåßôå óùóôÝò Þ ëáíèáóìÝíåò.
ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
1. Ï Çñüäïôïò óõíäõÜæåé ôçí áöÞãçóç áëçèéíþí êáé
ìõèïëïãéêþí ãåãïíüôùí.
2. Ï Èïõêõäßäçò ðñïóðáèåß íá áíáêáëýøåé ôçí ðñáãìáôéêÞ
áëÞèåéá.
3. Ï Îåíïöþíôáò åéóÜãåé õðïêåéìåíéêÝò áðüøåéò
óôá Ýñãá ôïõ.
4. Ï ÐëÜôùíáò ðñüâáëå ôï óõëëïãéêü óôïé÷åßï óå âÜèïò
ôïõ áôïìéêïý.
5. Ï ÓùêñÜôçò äåí Üöçóå ãñáðôÜ Ýñãá.
6. Ï ÓùêñÜôçò õðÞñîå õðåñáóðéóôÞò ôùí áðüøåùí ôùí
Óïöéóôþí.
7. Ï ÓùêñÜôçò äéáêÞñõôôå ôçí éäÝá ôçò çèéêÞò äéáâßùóçò.
8. Ï ÁñéóôïôÝëçò áó÷ïëÞèçêå ìüíï ìå ôéò åðéóôÞìåò.
9. Ï 5ïò áé. åßíáé áéþíáò ñáãäáßáò áíÜðôõîçò ôçò ñçôïñéêÞò.
10.Ç êùìùäßá äåí áíÞêåé óôçí ôñáãéêÞ ðïßçóç.
11.Ï ÓïöïêëÞò ðáñïõóßáæå ôïõò áíèñþðïõò êáëýôåñïõò
áðü ü,ôé Þôáí.
12.×áñáêôçñéóôéêü ôïõ áõóôçñïý ñõèìïý åßíáé ïé óôéâáñÝò
ìïñöÝò.
13.¸íá ÷áñáêôçñéóôéêü ôçò êëáóéêÞò ôÝ÷íçò åßíáé ç
äçìéïõñãßá Ýíôïíá óõíáéóèçìáôéêþí ðñïóþðùí.
14.Ç êëáóéêÞ ôÝ÷íç Ýãéíå ôåëéêÜ ðáãêüóìéá.
15.Ç ìéêñïôå÷íßá Ý÷åé åðçñåáóôåß áðü ôçí ÅëëçíéóôéêÞ ôÝ÷íç.
16.Ôçí êëáóéêÞ åðï÷Þ åöåõñßóêåôáé ôï êïñéíèéáêü
êéïíüêñáíï.
17.Ôá Ðñïðýëáéá óõíäõÜæïõí ôïí éùíéêü êáé ôï äùñéêü
ñõèìü.
18.Óôç ìåãÜëç æùïöüñï ôïõ Ðáñèåíþíá êõñéáñ÷åß
ç Ãéãáíôïìá÷ßá.
19.Ôá áñ÷áßá èÝáôñá ÷ôßæïíôáé óôéò Üêñåò ôùí ëüöùí.
20.Ç áããåéïãñáößá åðçñåÜóôçêå áðü ôç ìåãÜëç æùãñáöéêÞ.
3. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ
1. Óçìáíôéêü ñüëï óôçí áíÜðôõîç ôçò ñçôïñéêÞò Ýðáéîáí ïé .........
2. Ç ëÝîç êëáóéêüò äçëþíåé ôï ..........
3. ÊáôÜ ôçí þñéìç êëáóéêÞ ðåñßïäï ôá ãõíáéêåßá åíäýìáôá ...........
4. Ôá ìõèïëïãéêÜ èÝìáôá óõìâüëéæáí ôç ..............
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
240
08s.qxp 5/8/2008 9:08 Page 240
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
241
5. Ç êëáóéêÞ ôÝ÷íç åðçñÝáóå êáé ôïõò .............
6. Ôïí 5ï êáé 4ï áé. ð.×. ÷ôßóôçêáí ëáìðñïß ..........
7. Ï Ðáñèåíþíáò áðïôÝëåóå ôï óÞìá êáôáôåèÝí ôçò ...........
8. Ôï Åñå÷èåßï Þôáí íáüò ........... ñõèìïý.
9. Óå éäéáßôåñá êáëÞ êáôÜóôáóç äéáôçñåßôáé ôï èÝáôñï .........
10. ÁñéóôåñÜ êáé äåîéÜ áðü ôçí ïñ÷Þóôñá âñßóêïíôáí äýï ìéêñïß ÷þñïé, .....
11. Ôá ëáôñåõôéêÜ áãÜëìáôá ôùí èåþí Ý÷ïõí êÜðïôå ............
12. Ïé êïýñïé Þôáí áãÜëìáôá ôçò .............. ðåñéüäïõ.
13. Óõ÷íÝò åßíáé ïé áðåéêïíßóåéò ôïõ ...........
14. Ç ................ äéáêïóìïýíôáí ìå èÝìáôá ôçò ìåãÜëçò æùãñáöéêÞò.
15. Óôç .............. âñÝèçêáí óðïõäáßïé ìáêåäïíéêïß ôÜöïé.
16. Ôá Ðñïðýëáéá Þôáí ç ìíçìåéáêÞ ................ ôçò Áêñüðïëçò.
4. Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò ÷ñïíïëïãßåò ìå ôá ãåãïíüôá
×ÑÏÍÏËÏÃÉÁ ÃÅÃÏÍÏÓ
1. 484 - 425 ð.×. á) Áõóôçñüò ñõèìüò
2. 427 - 347 ð.×. â) Ëõóßáò
3. 436 - 338 ð.×. ã) Áéó÷ýëïò
4. 445 - 386 ð.×. ä) ÓùêñÜôçò
5. 480 - 450 ð.×. å) Èïõêõäßäçò
6. 390 - 323 ð.×. óô) ÓïöïêëÞò
7. 427 - 347 ð.×. æ) ÐëÜôùíáò
8. 460 - 400 ð.×. ç) Åõñéðßäçò
9. 470 - 399 ð.×. è) Çñüäïôïò
10. 496 - 406 ð.×. é) ÁñéóôïöÜíçò
11. 485 - 406 ð.×. éá) ÉóïêñÜôçò
12. 445 - 380 ð.×. éâ) ¾óôåñç êëáóéêÞ åðï÷Þ
08s.qxp 5/8/2008 9:08 Page 241
5. ÅðéëïãÞ ïñèÞò áðÜíôçóçò:
(Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò õðïãñáììßóôå ôç óùóôÞ áðÜíôçóç)
1. Êýñéá èÝìáôá ôùí èåáôñéêþí Ýñãùí Þôáí:
á) ç ðñáãìáôéêüôçôá, â) ïé ìýèïé, ã) ç éóôïñßá
2. Ï ............. ßäñõóå ôçí ðñþôç óðïõäáßá éáôñéêÞ ó÷ïëÞ óôçí ÅëëÜäá.
á) ÉððïêñÜôçò, â) ÄåéíïêñÜôçò, ã) ÁíôéóèÝíçò
3. Óôçí êëáóéêÞ ôÝ÷íç êõñéáñ÷åß:
á) ç óôÜóç, â) ç åîåéäáíßêåõóç, ã) ï ñåáëéóìüò
4. Óôçí êëáóéêÞ åðï÷Þ áñ÷ßæïõí êáé óôÞíïíôáé ïëïÝíá êáé ðåñéóóüôåñï áíäñéÜíôåò:
á) çñþùí, â) èåþí, ã) óýã÷ñïíùí ðñïóþðùí
5. ÐïëëÜ óôïé÷åßá áðü ôçí êëáóéêÞ ôÝ÷íç Ý÷ïõí äáíåéóôåß ôá ............... êôßñéá.
á) ôá íåïêëáóéêÜ, â) ìïíôÝñíá, ã) áñ÷áßá
6. Ôá ëáìðñüôåñá êôßñéá ôçò ÁèÞíáò ÷ôßæïíôáé óôçí:
á) Áêáäçìßá, â) Áêñüðïëç, ã) ÁãïñÜ
7. Ïé ïñéæüíôéïé äéÜäñïìïé ôïõ èåÜôñïõ ïíïìÜæïíôáé:
á) ðåñéæþìáôá, â) âáèìßäåò, ã) äéáæþìáôá
8. Ôá êáèßóìáôá ôùí èåáôþí ïíïìÜæïíôáí:
á) êåñêßäåò, â) êïßëá, ã) êÜëáèïé
9. ÁðÝíáíôé áðü ôá êáèßóìáôá âñßóêïíôáí êõêëéêüò åðßðåäïò ÷þñïò:
á) ôï ðñïóêÞíéï, â) ç èõìÝëç, ã) ç ïñ÷Þóôñá
10. Ç óêçíïãñáößá âñéóêüôáí ìðñïóôÜ áðü ôç óêçíÞ, óôï:
á) ðáñáóêÞíéï, â) ðñïóêÞíéï, ã) áíôßóêçíï
11. ÁñéóôåñÜ êáé äåîéÜ áðü ôçí ïñ÷Þóôñá âñßóêïíôáí äýï äéÜäñïìïé ïé:
á) äñüìïé, â) ðáñÜäñïìïé, ã) ðÜñïäïé
12. Óðïõäáßï õëéêü ôçò ãëõðôéêÞò Þôáí:
á) ï ïñåß÷áëêïò, â) ôï îýëï, ã) ï ÷ñõóüò
13. Ç ÁèçíÜ ÐáñèÝíïò, ðïõ âñéóêüôáí óôïí Ðáñèåíþíá, Þôáí:
á) ÷Üëêéíç, â) ÷ñõóåëåöÜíôéíç, ã) ìáñìÜñéíç
14. Óôç ãëõðôéêÞ ðáñéóôÜíïíôáé êõñßùò:
á) ðïëéôéêïß, â) æùüìïñöá ìïôßâá, ã) Þñùåò
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
242
08s.qxp 5/8/2008 9:08 Page 242
ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´ ÊÅÖÁËÁÉÏ Ç´
Ïé ôÝ÷íåò êáé Ïé ôÝ÷íåò êáé
ôá ãñÜììáôá ôá ãñÜììáôá
ôçí êëáóéêÞ ôçí êëáóéêÞ
åðï÷Þ åðï÷Þ
243
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÁÓÊÇÓÅÙÍ ÏÃÄÏÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1ç Üóêçóç
1. Çñüäïôïò, 2. ÓùêñÜôçò, 3. ÐëÜôùíáò, 4. ÉððïêñÜôçò, 5. Åõñéðßäçò, 6. Éêôßíïò
êáé ÊáëëéêñÜôçò, 7. Öåéäßáò, 8. Óêüðáò, 9. Ðïëýãíùôïò, 10. Æåýîéò, 11. ÐáññÜóéïò,
12. ÁðåëëÞò, 13. ÁñéóôïöÜíçò
2ç Üóêçóç
1Ó, 2Ó, 3Ó, 4Ë, 5Ó, 6Ë, 7Ó, 8Ë, 9Ë, 10Ë, 11Ë, 12Ó, 13Ë, 14Ó, 15Ë, 16Ó, 17Ó,
18Ë, 19Ë, 20Ó
3ç Üóêçóç
1. èåóìïß ôçò äçìïêñáôßáò, 2. äéá÷ñïíéêü, 3. ãßíïíôáé ðéï åëáöñéÜ, 4. óýã÷ñïíç
ðñáãìáôéêüôçôá, 5. Ñùìáßïõò, 6. íáïß, 7. ÁèÞíáò, 8. éùíéêïý, 9. ôçò Åðéäáýñïõ
,10. ôá ðáñáóêÞíéá, 11. êïëïóóéáßï ìÝãåèïò, 12. áñ÷áúêÞò, 13. ÇñáêëÞ, 14.
Ðïéêßëç ÓôïÜ, 15. Âåñãßíá, 16. åßóïäïò
4ç Üóêçóç
1è, 2æ, 3éá, 4é, 5á, 6éâ, 7ã, 8å, 9ä, 10óô, 11ç, 12â
5ç Üóêçóç
1â, 2á, 3â, 4ã, 5á, 6â, 7ã, 8á, 9ã, 10â, 11ã, 12á, 13â, 14ã
08s.qxp 5/8/2008 9:08 Page 243
08s.qxp 5/8/2008 9:08 Page 244
ÊÅÖÁËÁÉ Ï È´
ÅËËÇÍÉÓÔÉÊÏÉ ÊÁÉ ÑÙÌÁÚÊÏÉ ×ÑÏÍÏÉ
Ðåñßëçøç
ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ ÁëÝîáíäñïõ (323 ð.×.) áêïëïýèçóå áãþíáò åðéêñÜôçóçò
áíÜìåóá óôïõò óôñáôçãïýò ôïõ. Ôï âÜñïò ìåôáöÝñåôáé óôçí áíáôïëÞ, ç åëëçíéêÞ ãëþóóá
ãßíåôáé ðáãêüóìéá, ç Ñþìç åîåëßóóåôáé óéãÜ áëëÜ óôáèåñÜ óå ðáãêüóìéá äýíáìç.
1. ÔÁ ÅËËÇÍÉÓÔÉÊÁ ÂÁÓÉËÅÉÁ
Ðåñßëçøç
Ï ÁëÝîáíäñïò ðÝèáíå ÷ùñßò íá ïñßóåé åðßóçìá äéÜäï÷ï. Ï ïñéóìÝíïò áðü ôï
óôñáôü åôåñïèáëÞò áäåñöüò ôïõ, ï Ößëéððïò Áñéäáßïò, Þôáí åðéëçðôéêüò êáé áíßêáíïò
íá êõâåñíÞóåé. Ôï ßäéï áíßêáíïò Þôáí êáé ï ìéêñüò ÁëÝîáíäñïò, ï ãéüò ôïõ óôñáôçëÜôç
áðü ôç ÑùîÜíç.
Ïé óôñáôçãïß ôïõ ðïëÝìçóáí Üãñéá ï Ýíáò ôïí Üëëï, ðñïóðáèþíôáò íá êåñäßóïõí
üóï ãéíüôáí ðåñéóóüôåñá,ó÷åäüí ãéá ôñéÜíôá ÷ñüíéá. Ç ìÜ÷ç ðïõ ðáãßùóå êÜðùò
ôçí êáôÜóôáóç Ýãéíå óôçí Éøü (301ð.×.). Ðáãéþèçêáí ôÝóóåñá êñÜôç: ôçò Ìáêåäïíßáò,
ôçò ÈñÜêçò, ôçò Óõñßáò, ôçò Áéãýðôïõ. Ç Áßãõðôïò êáôá÷ùñÞèçêå óôïí Ðôïëåìáßï. Ïé
Ðôïëåìáßïé, áí êáé óôçñß÷ôçêáí óôçí ðáëéüôåñç äïìÞ äéïßêçóçò, åðÝâáëáí ôïí
åëëçíéêü ôñüðï æùÞò. ¹ôáí ôï ìüíï êñÜôïò ìå óáöÞ óýíïñá. Ç ÁëåîÜíäñåéá Ýãéíå
ðñùôåýïõóá êáé óðïõäáßá ìçôñüðïëç ôçò áíáôïëÞò. Ç íåõñáëãéêÞ ôçò èÝóç Ýäùóå
þèçóç óôçí ïéêïíïìßá êáé óôï åìðüñéï. ÄéÝèåôå óðïõäáßï ëéìÜíé. Ç ðüëç Þôáí ãíùóôÞ
êáé ãéá ôï Ìïõóåßï, Ýíá óçìáíôéêü ßäñõìá ôï ïðïßï óôÞñéæå ôçí åñãáóßá ðïëëþí
ðíåõìáôéêþí áíèñþðùí. ÄéÜóçìç Þôáí êáé ç ÂéâëéïèÞêç ôçò ðüëçò, ç ïðïßá åß÷å
÷éëéÜäåò ôüìïõò (ðåñßðïõ 700.000).
245
09s.qxp 5/8/2008 9:09 Page 245
Ðñþôïò êõâåñíÞôçò ôçò Óõñßáò õðÞñîå ï ÓÝëåõêïò (312-281 ð.×.).ÐåñéëÜìâáíå
ôï âáóéêü ôìÞìá ôçò áõôïêñáôïñßáò ôïõ ÁëÝîáíäñïõ. Åß÷å åíóùìáôþóåé ðïëëïýò êáé
äéáöïñåôéêïýò ëáïýò êáé åäÜöç.
Ðñùôåýïõóá Ýãéíå ç Áíôéü÷åéá. Ç ÷þñá áðïôåëïýíôáí áðï 25 óáôñáðåßåò. Ãëþóóá
ôïõ êñÜôïõò Þôáí ç åëëçíéêÞ. Ðïëëïß ¸ëëçíåò ãåùñãïß ìåôáíÜóôåõóáí óå ðåñéï÷Ýò
ôïõ óõñéáêïý êñÜôïõò.
Ôï èñáêéêü êñÜôïò Þôáí âñá÷ýâéï. ÓçìáíôéêÞ Þôáí ç åîÝëéîç ôïõ êñÜôïõò ôçò
ÐåñãÜìïõ. Áñ÷éêÜ ç ðåñéï÷Þ Þôáí õðü ôçí åðïðôåßá ôïõ ÖéëÝôáéñïõ (281 ð.×.).
Áñãüôåñá áíåîáñôçôïðïéÞèçêå êáé Üêìáóå óôá ÷ñüíéá ôïõ ÁôôÜëïõ Á´ (241-197 ð.×.).
Áõôüò áðÝêñïõóå åéóâïëÞ Ãáëáôþí êáé áýîçóå ôá üñéá ôïõ êñÜôïõò ôïõ.
Ç ÐÝñãáìïò åß÷å ÷ôéóôåß ðÜíù óå ëüöï ìå ôç âïÞèåéá áíáâáèìßäùí (ðÜíù óå
ðëáôþìáôá åäÜöïõò). Ãíþñéóå óçìáíôéêÞ ïéêïíïìéêÞ êáé ðïëéôéóôéêÞ áíÜðôõîç.
Óðïõäáßá Þôáí ç âéâëéïèÞêç (ìå 200.000 ôüìïõò). Åêåß åöåõñÝèçêå ç ãñáöéêÞ ýëç
áðü êáôåñãáóìÝíï äÝñìá æþùí, ç ðåñãáìçíÞ.
Ç ßäñõóç ôùí êñáôþí Ýäùóå þèçóç óôï åìðüñéï. Ôï ìåôáíáóôåõôéêü ñåýìá áðü
ôçí ÅëëÜäá áõîÞèçêå ñáãäáßá. Ç åðáöÞ ÅëëÞíùí êáé íôüðéùí ïäÞãçóå óå
óõãêåñáóìü ôùí çèþí êáé ôùí åèßìùí.
ÐáñÜ ôçí áíÜðôõîÞ ôïõò, ôá âáóßëåéá áõôÜ ðáñÞêìáóáí êáé ðÝñáóáí óôç óöáßñá
åðéññïÞò ôùí Ñùìáßùí.
Ó×ÅÄIAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç Ýëëåéøç äéÜäï÷ïõ ìåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ ÁëÝîáíäñïõ
Áñ÷éêÜ ïñßóôçêáí áíåðáñêåßò äéÜäï÷ïé:
• Áñéäáßïò Ößëéððïò (åðéëçðôéêüò)
• ÁëÝîáíäñïò, ãéïò ôïõ ÁëÝîáíäñïõ êáé ôçò ÑùîÜíçò
Ç áõôïêñáôïñßá äéáóðÜôáé
• ¢ãñéåò äéáìÜ÷åò ìåôáîý ôùí äéáäü÷ùí
• ÁðïöáóéóôéêÞ ìÜ÷ç óôçí Éøü
• Äçìéïõñãïýíôáé ôÝóóåñá âáóßëåéá
Ç ïñãÜíùóç ôçò Áéãýðôïõ
• ÉäñõôÞò ï Ðôïëåìáßïò
• ÏìïéïãåíÝò êñÜôïò
• ÅéóÜãïíôáé åëëçíéêÜ ðñüôõðá æùÞò
• Ôï äéïéêçôéêü óýóôçìá âáóßæåôáé óôï ðáñåëèüí
Ç ÁëåîÜíäñåéá
• ÌåôáôñïðÞ óå ëáìðñÞ ìçôñüðïëç
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
246
09s.qxp 5/8/2008 9:09 Page 246
247
• ÁíÜðôõîç ôçò ïéêïíïìßáò
• Óðïõäáßï ðíåõìáôéêü êÝíôñï
→Ìïõóåßï
→ÂéâëéïèÞêç
Ç ïñãÜíùóç ôïõ êñÜôïõò ôçò Óõñßáò
• ÉäñõôÞò ï ÓÝëåõêïò
• ÁíïìïéãåíÝò êñÜôïò
• Ðñùôåýïõóá ç Áíôéü÷åéá
• Äéáßñåóç óå 25 óáôñáðåßåò
• ÌåôáíÜóôåõóç ðïëëþí ÅëëÞíùí ãåùñãþí
• Åðßóçìç ãëþóóá ç åëëçíéêÞ
Ôï êñÜôïò ôçò ÈñÜêçò æåß ëßãï
Ç ÐÝñãáìïò
• Áñ÷éêÜ ðáñá÷ùñåßôáé óôï ÖéëÝôáéñï
• ÁêìÞ ìå ôïí ¢ôôáëï Á´
• ×ôéóìÝíç óå ëüöï
• Ðíåõìáôéêü êÝíôñï
→ÂéâëéïèÞêç
→ÐåñãáìçíÞ
ÏéêïíïìéêÞ áíÜðôõîç ôçò Á. Ìåóïãåßïõ
• Ôï åìðüñéï áêìÜæåé
• ÅîïìÜëõíóç äéáöïñþí ÅëëÞíùí êáé íôüðéùí
ÐáñáêìÞ ôùí åëëçíéóôéêþí âáóéëåßùí
• ÅìöÜíéóç ôçò ñùìáúêÞò äýíáìçò
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÂéâëéïèÞêç
¸íá áðü ôá ðéï äéÜóçìá ðíåõìáôéêÜ éäñýìáôá ôçò áñ÷áéüôçôáò. Éäñýèçêå êáôÜ ôï
285 ð.×. áðü ôïí Ðôïëåìáßï Á´. Áñãüôåñá, ç ÂéâëéïèÞêç åìðëïõôßóôçêå, êáèþò ç
ÁëåîÜíäñåéá ãíþñéæå üëï êáé ìåãáëýôåñç áêìÞ. Ç ÂéâëéïèÞêç ôçò ÁëåîÜíäñåéáò
äéÝóùæå ðïëëÜ êáé óðïõäáßá Ýñãá. Ôï ßäñõìá áõôü äéáêñéíüôáí ãéá ôïí õðïäåéãìáôéêü
ôñüðï ïñãÜíùóçò. ¸öôáóå íá Ý÷åé ðÜíù áðü ìéóü åêáôïììýñéï ôüìïõò. ÌåãÜëç
êáôáóôñïöÞ õðÝóôç ôï 47 ð.×. áðü ôïõò Ñùìáßïõò. Ìéá ìåãÜëç ðõñêáãéÜ êáôÝóôñåøå
ìåãÜëï ìÝñïò ôçò. Ç ÂéâëéïèÞêç êáôáóôñÜöçêå áðü ×ñéóôéáíïýò êáé áñãüôåñá áðü
ôïõò ¢ñáâåò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
09s.qxp 5/8/2008 9:09 Page 247
Áíôéü÷åéá
Óðïõäáßá ðüëç ôçò Óõñßáò, ìéá áðï ôéò ëáìðñüôåñåò ìçôñïðüëåéò ôïõ Åëëçíéóìïý
óôçí áíáôïëÞ. ×ôßóôçêå óôéò áñ÷Ýò ôïõ 3ïõ áé. ð.×. áðü ôï ÓÝëåõêï, ôï óôñáôçãü
ôïõ Ì.ÁëÝîáíäñïõ. Ïíïìáæüôáí êáé ÔåôñÜðïëç, åîáéôßáò ôïõ ìåãÝèïõò êáé ôçò
ßäñõóçò ôåóóÜñùí ìåãÜëùí ïéêéóìþí ãýñù áðü áõôÞí. Ç ðüëç ðñïéêßóôçêå ìå
óðïõäáßá ìíçìåßá. Ôá áíÜêôïñá ôùí Óåëåõêéäþí Þôáí ÷ôéóìÝíá ðÜíù óå Ýíá
íçóÜêé ôïõ ðïôáìïý Ïñüíôç. Ç ðüëç Þôáí äéÜóçìç ãéá ôéò óôïÝò êáé ôá ñùìáúêÜ
áãÜëìáôá. Áñãüôåñá Ýãéíå óðïõäáßï êÝíôñï ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý. Äéáêñßèçêå óôïí
ðíåõìáôéêü êáé óôïí åìðïñéêü ôïìÝá. ¹ôáí äéÜóçìç óôïí ôïìÝá ôùí ôå÷íþí êáé
ôùí ãñáììÜôùí. ÄéÝèåôå óðïõäáßá âéâëéïèÞêç. Áñãüôåñá Ýðåóå óôá ÷Ýñéá ôùí
ÁñÜâùí.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Ðôïëåìáßïò
Óðïõäáßïò óôñáôçãüò ôïõ Öéëßððïõ ´ êáé ôïõ Ì.ÁëåîÜíäñïõ. ¹ôáí ãéïò ôïõ
ËÜãïõ. Äéáêñßèçêå óôïõò ðïëÝìïõò ôïõ Öéëßððïõ, óôçí ðñïóðÜèåéÜ ôïõ íá
õðïôÜîåé ôïõò âüñåéïõò ëáïýò ôçò ÂáëêáíéêÞò êáé íá åíþóåé ôïõò ¸ëëçíåò.
Áñãüôåñá áíÝëáâå óðïõäáßá äñÜóç êáé óôçí åêóôñáôåßá ôïõ Ì. ÁëåîÜíäñïõ. ÌåôÜ
ôï èÜíáôï ôïõ óôñáôçëÜôç áíÝëáâå íá äéïéêÞóåé ôçí Áßãõðôï,óôçí ïðïßá óôÝöèçêå
âáóéëéÜò. Åãêáéíßáóå ôïí Ïßêï ôùí Ëáãéäþí, ï ïðïßïò âáóßëåøå ãéá ôñåéò áéþíåò
ðåñßðïõ. ¹ôáí ôï ìïíáäéêü åëëçíéóôéêü âáóßëåéï ðïõ ðáñÝìåéíå Üèéêôï ìÝ÷ñé ôï
ôÝëïò. Ïé Ðôïëåìáßïé óåâÜóôçêáí ôá Þèç êáé Ýèéìá ôùí Áéãõðôßùí,ùóôüóï åðÝâáëáí
ôïí åëëçíéêü ôñüðï æùÞò. Ôåëåõôáßá åêðñüóùðïò Þôáí ç äéÜóçìç ÊëåïðÜôñá.
¢ôôáëïò Á´
ÂáóéëåéÜò ôçò ÐåñãÜìïõ. ÐÝôõ÷å óðïõäáßåò íßêåò åíáíôßïí ôùí Ãáëáôþí ðïõ åß÷áí
åéóâÜëåé óôç Ì.Áóßá. Áñãüôåñá óõììÜ÷çóå ìå ôïõò Ñùìáßïõò åíáíôßïí ôïõ
ÓÝëåõêïõ Êåñáõíïý. Èåùñïýóå ïôé Ýðñåðå íá óôçñé÷ôåß óôïõò Ñùìáßïõò.
Éó÷õñïðïßçóå ôï êñÜôïò ôïõ êáé ìåôÝôñåøå ôçí ÐÝñãáìï óå ðíåõìáôéêü êÝíôñï.
Óðïõäáßá êôßñéá Þôáí ç âéâëéïèÞêç ôçò ÐåñãÜìïõ, ðïõ áíôáãùíéæüôáí ôçí
áíôßóôïé÷ç ôçò ÁëåîÜíäñåéáò, êáé ï âùìüò ôïõ Äßá, ï ïðïßïò Þôáí äéÜóçìïò ãéá
ôç Ãéãáíôïìá÷ßá (áëëçãïñéêÞ áðåéêüíéóç ôçò íßêçò åíáíôßïí ôùí Ãáëáôþí) êáé ôïí
õðüëïéðï ãëõðôü äéÜêïóìï.
ÖéëÝôáéñïò
Ôáìßáò ôïõ Ëõóßìá÷ïõ, óôñáôçãïý ôïõ ÁëÝîáíäñïõ. Áí êáé äéïéêçôÞò ôùí äõíÜìåùí
ôïõ Ëõóßìá÷ïõ óôï öñïýñéï ôçò ÐåñãÜìïõ, ðÞñå ôï ìÝñïò ôïõ áíôéðÜëïõ ôïõ
ÓÝëåõêïõ. Ï ÓÝëåõêïò ôïõ ðáñá÷þñéóå ùò áíôáìïéâÞ ôçí ï÷õñÞ ðüëç êáé ôç ãýñù
ðåäéÜäá. Ùò ôáìßáò ôïõ Ëõóßìá÷ïõ êáôåß÷å ôï óðïõäáßï ðïóü ôùí 9.000 ôáëÜíôùí.
¸èåóå ôéò âÜóåéò ôïõ êñÜôïõò ôçò ÐåñãÜìïõ.
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
248
09s.qxp 5/8/2008 9:09 Page 248
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
249
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
¸ëëçíåò êáé áõôü÷èïíåò
Ôé Þôáí ôï ÃõìíÜóéï; (óåë. 118 ó÷. âéâëßïõ)
¹ôáí Ýíá ìÝñïò óùìáôéêÞò Üóêçóçò êáé ðíåõìáôéêþí åíáó÷ïëÞóåùí. ¹ôáí ç
åíóÜñêùóç ôçò åëëçíéêÞò èåùñßáò ãéá õãéÝò ðíåýìá óå õãéÝò óþìá. Ðïëëïß
öéëüóïöïé,Üíèñùðïé ôùí ãñáììÜôùí êáé ôùí åðéóôçìþí äßäáóêáí üóïõò ðÞãáéíáí íá
áèëçèïýí. ÌåãÜëç áíÜðôõîç ãíþñéóå ìåôÜ ôéò êáôáêôÞóåéò ôïõ Ì. ÁëåîÜíäñïõ. Ïé
åëëçíéêÝò ðüëåéò äéÝèåôáí ãõìíÜóéá, óÞìáôá êáôáôåèÝíôá ôïõ åëëçíéêïý ôñüðïõ æùÞò
ìÝóá óå ìéá áíáôïëÞ ç ïðïßá ðñïóðáèïýóå íá äéáôçñÞóåé ôï äéêü ôçò ÷ñþìá, ôéò äéêÝò
ôçò áîßåò.
1. ÁíáæçôÞóôå ðåñéóóüôåñá óôïé÷åßá ãéá ôïí ðÜðõñï êáé ôçí ðåñãáìçíÞ êáé
óõæçôÞóôå ôç óçìáóßá ôïõò óôç äéÜäïóç êáé äéÜóùóç ôçò ðïëéôéóìéêÞò
êëçñïíïìéÜò.
á) ÐÜðõñïò: Õäñüöéëï öõôü ðïõ öõôñþíåé óôï Íåßëï êáé óå Üëëá ðïôÜìéá. ¸ãéíå
äéÜóçìï, êáèþò áðü ðïëý ðáëéÜ ÷ñçóéìïðïéÞèçêå ùò ãñáöéêÞ ýëç.
×ñçóéìïðïéïýóáí ôçí øß÷á ôïõ êïñìïý Þ êáé ôùí êëáäéþí. Êüâïíôáí óå öýëëá ôá
ïðïßá ôïðïèåôïýóáí óôáõñéêÜ. Ó÷çìáôßæïíôáí Ýôóé ìáêñéÝò ôáéíßåò ãýñù áðü Ýíá
óôñïããõëü îýëï.
â) ÐåñãáìçíÞ: ÄÝñìá ðñïâÜôïõ Þ êáôóßêáò óõíÞèùò, ôï ïðïßï ÷ñçóçìïðïéïýíôáí ùò
ãñáöéêÞ ýëç. Ç ðåñãáìçíÞ áíáêáëýöôçêå óôçí ÐÝñãáìï ùò ëýóç áíÜãêçò,
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
301 ð.×. ÌÜ÷ç óôçí Éøü
312-281 ð.×. ÓÝëåõêïò, âáóéëéÜò ôçò Óõñßáò
281 ð.×.
Ï ÖéëÝôáéñïò ðáßñíåé ôçí ðåñéï÷Þ ôçò
ÐåñãÜìïõ
241-197 ð.×. ¢ôôáëïò Á´, âáóéëéÜò ôçò ÐåñãÜìïõ
09s.qxp 5/8/2008 9:09 Page 249
åîáéôßáò ôçò Ýëëåéøçò ðáðýñïõ. Ï Ðôïëåìáßïò ´ åß÷å áðáãïñåýóåé ôéò åîáãùãÝò
ðáðýñïõ. ÓõíÞèéæáí íá ôç äéðëþíïõí óå ôÝóóåñá öýëëá. ÐïëëÝò ôÝôïéåò ôåôñÜäåò
áðïôåëïýóáí ôïí êþäéêá.
Ï ðÜðõñïò êáé ç ðåñãáìçíÞ ÷ñçóéìïðïéÞèçêáí ùò ãñáöéêÞ ýëç ãéá ðïëëïýò áéþíåò.
¹ôáí ìéá åðï÷Þ êáôÜ ôçí ïðïßá ç ðáñáãùãÞ êáé áíôéãñáöÞ ðíåõìáôéêþí Ýñãùí
ãéíüôáí ìå ôï ÷Ýñé. Ôá äýï áõôÜ õëéêÜ Þôáí åýêïëï íá âñåèïýí êáé íá
÷ñçóéìïðïéçèïýí. Ãé'áõôü Þôáí ðïëýôéìá óôç äéÜäïóç êáé äéÜóùóç ôïõ ðïëéôéóìïý. Äåí
õðÞñ÷å åêåßíç ôç åðï÷Þ ç ìáæéêÞ ðáñáãùãÞ Ýñãùí, üðùò áñãüôåñá, ìåôÜ ôçí
áíáêÜëõøç ôçò ôõðïãñáößáò ôï 14ï áé. óôç Ãåñìáíßá. ÕðÞñ÷áí ðïëý ëßãá áíôßãñáöá
ôùí Ýñãùí, ôá ïðïßá Ýðñåðå íá äéáôçñïýíôáé üóï ãéíüôáí êáëýôåñá. Êáé ôá äýï áõôÜ
õëéêÜ áðïôÝëåóáí óå äýóêïëåò ðåñéüäïõò áíåêôßìçôç âÜóç äéÜóùóçò ôçò ðíåõìáôéêÞò
êëçñïíïìéÜò.
2. ÐáñáôçñÞóôå ôï ðñüðëáóìá ôçò ÐåñãÜìïõ êáé åíôïðßóôå ôá êýñéá
ðïëåïäïìéêÜ êáé áñ÷éôåêôïíéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôçò åëëçíéóôéêÞò áõôÞò
ðüëçò.
Ç ðüëç åß÷å ÷ôéóôåß ðÜíù óå ëüöï. Ôï ãåãïíüò áõôü Ý÷åé êáèïñßóåé êáé ôç öõóéïãíùìßá
ôçò. Äåí õðÜñ÷åé Ýíá êåíôñéêü ðïëåïäïìéêü ó÷Ýäéï. Ôá êôßñéá Ý÷ïõí ÷ôéóôåß ðÜíù óå
áíáâáèìßäåò. Ç ðüëç ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôçí ýðáñîç ðõêíÞò äüìçóçò åîáéôßáò ôçò
óçìáíôéêÞò Ýëëåéøçò ÷þñïõ. Äåí õðÜñ÷ïõí ôåôñáãùíéóìÝíïé ÷þñïé äüìçóçò
(ôåôñÜãùíá), üðùò óôï éððïäÜìåéï óýóôçìá. ÕðÜñ÷åé Ýíáò êåíôñéêüò äñüìïò ï ïðïßïò
áíåâáßíåé ðåñéìåôñéêÜ ðñïò ôçí êïñõöÞ, üðïõ âñéóêüôáí ç áêñüðïëç. Äéáó÷ßæåé ôçí
áãïñÜ êáé éäéùôéêÝò êáôïéêßåò. Áñ÷éôåêôïíéêÜ, ç ðüëç ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôçí ýðáñîç
óôïþí. ÁõôÝò ÷ñçóéìïðïéïýíôáí ùò êáôáóôÞìáôá. Óðïõäáßï êôßñéï Þôáí êáé ôï
ãõìíáóôÞñéï. Óôçí áêñüðïëç âñßóêïíôáí ôá áíÜêôïñá êáé ïé íáïß, ôá ôåß÷ç, ï
óðïõäáßïò âùìüò ôïõ Äßá. Ç ðüëç áñ÷éôåêôïíéêÜ âñéóêüôáí óå áñìïíßá ìå ôï
ðåñéâÜëëïí. ÕðÜñ÷ïõí ðïëëÝò éäéùôéêÝò êáôïéêßåò áëëÜ êáé åêôåôáìÝíåò åìðïñéêÝò
æþíåò (êÜôù êáé ðÜíù ôìÞìá áãïñÜò). Óôçí êÜôù æþíç êõñéáñ÷åß ôï ãõìíÜóéï. ÌÝóá
óôçí áêñüðïëç õðÜñ÷ïõí ôá ðïëõôåëÞ áíÜêôïñá, ï éäéáßôåñá ðïëõôåëÞò âùìüò ôïõ
Äßá, óðïõäáßïé íáïß, ç âéâëéïèÞêç êôë. Ç áñ÷éôåêôïíéêÞ ïñãÜíùóç áðç÷åß ôç óçìáóßá
ðïõ åß÷å ç ÐÝñãáìïò ùò åìðïñéêü, ïéêïíïìéêü êáé ðíåõìáôéêü êÝíôñï.
3. Ðïéï áðï ôá åëëçíéóôéêÜ êñÜôç äéåêäéêïýóå ôçí êëçñïíïìéÜ ôçò
áõôïêñáôïñßáò ôïõ ÁëåîÜíäñïõ êáé ãéáôß;
Ôï êñÜôïò ôùí Óåëåõêéäþí äéåêäéêïýóå ôçí êëçñïíïìéÜ ôçò áëåîáíäñéêÞò
áõôïêñáôïñßáò. Áõôü óõíÝâáéíå, ãéáôß ï ÓÝëåõêïò êáé ïé åðßãïíïé åß÷áí êñáôÞóåé ôï
ìåãáëýôåñï ìÝñïò ôùí áóéáôéêþí åäáöþí ôçò áõôïêñáôïñßáò ôïõ ÁëåîÜíäñïõ. Ôï
êñÜôïò ôïõ åêôåéíüôáí âáèéÜ ìÝóá óôï óçìåñéíü ÉñÜí. Ïé Óåëåõêßäåò, åðïìÝíùò,
Þèåëáí êáé ãéá ëüãïõò ðñïðáãÜíäáò íá èåùñïýíôáé óõíå÷éóôÝò ôïõ Ýñãïõ ôïõ ìåãÜëïõ
óôñáôçëÜôç. ÐñïóðÜèçóáí íá èåìåëéþóïõí ôïí åëëçíéêü ðïëéôéóìü óôá áóéáôéêÜ
åäÜöç, õëïðïéþíôáò Ýôóé êáôÜ êÜðïéï ôñüðï ôï üñáìá ôïõ ÁëÝîáíäñïõ.
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
250
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 250
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
251
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôï êñÜôïò ôùí Ðôïëåìáßùí;
Ç Áßãõðôïò êáôá÷ùñÞèçêå óôïí Ðôïëåìáßï. Ïé Ðôïëåìáßïé, áí êáé óôçñß÷ôçêáí óôçí
ðáëéüôåñç äïìÞ äéïßêçóçò, åðÝâáëáí ôïí åëëçíéêü ôñüðï æùÞò. ¹ôáí ôï ìüíï êñÜôïò
ìå óáöÞ óýíïñá. Ç ÁëåîÜíäñåéá Ýãéíå ðñùôåýïõóá êáé óðïõäáßá ìçôñüðïëç ôçò
áíáôïëÞò. Ç íåõñáëãéêÞ ôçò èÝóç Ýäùóå þèçóç óôçí ïéêïíïìßá êáé óôï åìðüñéï.
ÄéÝèåôå ðïëýâïõï ëéìÜíé. ÓçìáíôéêÜ åîáãþãéìá ðñïúüíôá Þôáí ôá õáëéêÜ, ôï
áëÜâáóôñï, ï ðÜðõñïò.
Ç ðüëç Þôáí ãíùóôÞ êáé ãéá ôï Ìïõóåßï, Ýíá óðïõäáßï ßäñõìá ôï ïðïßï óôÞñéæå
ôçí åñãáóßá ðïëëþí ðíåõìáôéêþí áíèñþðùí. ÄéÜóçìç Þôáí êáé ç ÂéâëéïèÞêç ôçò
ðüëçò, ç ïðïßá åß÷å ÷éëéÜäåò ôüìïõò (ðåñßðïõ 700.000).
2. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç Óõñßá;
Ðñþôïò êõâåñíÞôçò ôçò Óõñßáò õðÞñîå ï ÓÝëåõêïò (312-281 ð.×.). ÐåñéëÜìâáíå ôï
âáóéêü ôìÞìá ôçò áõôïêñáôïñßáò ôïõ ÁëÝîáíäñïõ. Åß÷å åíóùìáôþóåé ðïëëïýò êáé
äéáöïñåôéêïýò ëáïýò êáé åäÜöç.
Ðñùôåýïõóá Ýãéíå ç Áíôéü÷åéá. Ç ÷þñá áðïôåëïýíôáí áðï 25 óáôñáðåßåò. Ãëþóóá
ôïõ êñÜôïõò Þôáí ç åëëçíéêÞ. Ðïëëïß ¸ëëçíåò ãåùñãïß ìåôáíÜóôåõóáí óå ðåñéï÷Ýò
ôïõ óõñéáêïý êñÜôïõò.
3. Ðïéá ç åîÝëéîç ôïõ êñÜôïõò ôçò ÐåñãÜìïõ;
ÓçìáíôéêÞ Þôáí ç åîÝëéîç ôïõ êñÜôïõò ôçò ÐåñãÜìïõ. Áñ÷éêÜ ç ðåñéï÷Þ Þôáí õðü ôçí
åðïðôåßá ôïõ ÖéëÝôáéñïõ (281 ð.×.). Áñãüôåñá áíåîáñôçôïðïéÞèéêå êáé Üêìáóå óôá
÷ñüíéá ôïõ ÁôôÜëïõ Á´ (241-197 ð.×.). Áõôüò áðÝêñïõóå åéóâïëÞ Ãáëáôþí êáé áýîçóå
ôá üñéá ôïõ êñÜôïõò ôïõ.
Ç ÐÝñãáìïò åß÷å ÷ôéóôåß ðÜíù óå ëüöï ìå ôç âïÞèåéá áíáâáèìßäùí (ðÜíù óå
ðëáôþìáôá åäÜöïõò). Ãíþñéóå óçìáíôéêÞ ïéêïíïìéêÞ êáé ðïëéôéóôéêÞ áíÜðôõîç.
Óðïõäáßá Þôáí ç âéâëéïèÞêç (ìå 200.000 ôüìïõò). Åêåß åöåõñÝèçêå ç ãñáöéêÞ ýëç
áðü êáôåñãáóìÝíï äÝñìá æþùí, ç ðåñãáìçíÞ.
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 251
2. Ç ÊÁÔÁÓÔÁÓÇ ÓÔÏÍ ÅËËÁÄÉÊÏ ×ÙÑÏ
Ðåñßëçøç
Ç Ìáêåäïíßá Þôáí éó÷õñü âáóßëåéï. ×áñáêôçñéæüôáí áðü ïìïéïãÝíåéá êáé ó÷åôéêÞ
äçìïêñáôéêüôçôá ôïõ êáèåóôþôïò. Ç áíÜðôõîÞ ôçò óõíå÷éæüôáí áìåßùôç. Óðïõäáßá
åìðïñéêÞ ðüëç áíáäåß÷èçêå ç Èåóóáëïíßêç, ðïõ éäñýèçêå áðü ôïí ÊÜóóáíäñï (316
ð.×.).
ÓçìáíôéêÝò êáôáóôñïöÝò ðñïêëÞèçêáí áðü ôéò åðéäñïìÝò ôùí Ãáëáôþí, ïé ïðïßïé
Ýöôáóáí ìÝ÷ñé ôçí êåíôñéêÞ ÅëëÜäá, áöïý ï Ðôïëåìáßïò Êåñáõíüò êáé ïé Ìáêåäüíåò
ôïõ áðÝôõ÷áí íá ôïõò áðïêñïýóïõí. ÔåëéêÜ çôôÞèçêáí áðü ôïí Áíôßãïíï ÃïíáôÜ (277
ð.×.). Ïé ÃáëÜôåò ôåëéêÜ ìåôáíÜóôåõóáí óôç Ì. Áóßá.
Ôçí åðï÷Þ áõôÞ ðáñáôçñïýìå ôçí ßäñõóç äýï óõìðïëéôåéþí, ôçò ÁéôùëéêÞò êáé ôçò
Á÷áúêÞò.
á )Ç ÁéôùëéêÞ óõìðïëéôåßá áðïôåëïýóå ïìïóðïíäßá ðüëåùí. Ç åîïõóßá ðÞãáæå
áðü ôïõò ðïëßôåò, ôïõò «Áéôùëïýò», ïé ïðïßïé óõãêñïôïýóáí ôçí ïìïóðïíäéáêÞ
óõíÝëåõóç.
â) ÐõñÞíáò ôçò Á÷áúêÞò óõìðïëéôåßáò Þôáí ôÝóóåñéò ðüëåéò ôçò Â. ÐåëïðïíÞóïõ
ïé ïðïßåò åíþèçêáí ôï 280 ð.×. Ôá ìÝëç åß÷áí êïéíü íüìéóìá, êïéíÜ Ýèéìá, äéÝèåôáí
äéáéôçôéêü äéêáóôÞñéï. Óðïõäáßïé óôñáôçãïß Þôáí ï ¢ñáôïò êáé ï Öéëïðïßìçí, ï
«ôåëåõôáßïò ¸ëëçíáò».
Ôá ìÝëç ôçò óõìðïëéôåßáò äåí áðÝöõãáí ôéò ìåôáîý ôïõò Ýñéäåò, ôç óôéãìÞ ðïõ
èÝñéåõå ç ñùìáúêÞ áðåéëÞ.
Óôçí ¹ðåéñï óðïõäáßïò âáóéëéÜò áíáäåß÷èçêå ï Ðýññïò. ÊáôÝâáëå óõíôïíéóìÝíåò
ðñïóðÜèåéåò ãéá áíÜðôõîç ôçò ãåùñãßáò êáé ôïõ åìðïñßïõ, êáèþò ãéá ôçí ðíåõìáôéêÞ
áíÜðôõîç ôïõ âáóéëåßïõ. ÐñïóðÜèçóå íá åðåêôáèåß óôç äýóç. ÁðïâéâÜóôçêå óôçí
Éôáëßá ýóôåñá áðï Ýêêëçóç âïÞèåéáò ôùí êáôïßêùí ôïõ ÔÜñáíôá. ÐÝôõ÷å äýï íßêåò
åíáíôßïí ôùí Ñùìáßùí, åíþ ôçí ôñßôç öïñÜ çôôÞèçêå. Ïé ìåãÜëåò áðþëåéåò ïäÞãçóáí
óôçí åðéóôñïöÞ ôïõ óôçí ÅëëÜäá. Óêïôþèçêå óå ìßá ïäïìá÷ßá óôï ¢ñãïò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
252
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 252
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
253
Ó×ÅÄIAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç êáôÜóôáóç óôç Ìáêåäïíßá
Ç Ìáêåäïíßá, Ýíá éó÷õñü âáóßëåéï
• ÏìïéïãåíÝò
• Äçìïêñáôéêü
• Óðïõäáßá ðüëç ç Èåóóáëïíßêç
Ïé ÃáëÜôåò êáé ïé åðéäñïìÝò ôïõò
• Íéêïýí ôïõò Ìáêåäüíåò
• ÅéóâïëÞ óå êåíôñéêÞ ÅëëÜäá
• Áðüêñïõóç áðï ôïí Áíôßãïíï ÃïíáôÜ
• ÅãêáôÜóôáóç óôç Ì.Áóßá
Ç ÁéôùëéêÞ óõìðïëéôåßá
• Ïìïóðïíäßá ðüëåùí
• ÐçãÞ åîïõóßáò ç óõíÝëåõóç
Á÷áúêÞ óõìðïëéôåßá
• ÅìöÜíéóç ôï 280 ð.×.
• Áñ÷éêÜ ìüíï ôÝóóåñéò ðüëåéò, áñãüôåñá ðñïóôßèåíôáé Üëëåò
• ÊïéíÜ ìÝôñá êáé óôáèìÜ
• Äéáéôçôéêü äéêáóôÞñéï
• Îå÷ùñßæïõí: ¢ñáôïò, Öéëïðïßìçí
ÈåôéêÜ êáé áñíçôéêÜ ãíùñßóìáôá ôùí óõìðïëéôåéþí
• ÈåôéêÜ: óõíåííüçóç áíÜìåóá óôéò ðüëåéò
• ÁñíçôéêÜ: Ýñéäåò êáé óõãêñïýóåéò
Ç âáóéëåßá ôïõ Ðýññïõ
• Åêóõã÷ñïíéóìüò ôïõ êñÜôïõò
• ÁíÜðôõîç ãåùñãßáò êáé åìðïñßïõ
• ÌÝñéìíá ãéá ðíåõìáôéêÞ Üíïäï
• Áðïôõ÷çìÝíç ðñïóðÜèåéá ãéá åðÝêôáóç åðéññïÞò óôç Äýóç
• Ðåèáßíåé óôï ¢ñãïò
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 253
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Èåóóáëïíßêç
Óðïõäáßá ðüëç óôï ìõ÷ü ôïõ èåñìáúêïý êüëðïõ. Éäñýèçêå ôï 316 ð.×. áðï ôïí
ÊÜóóáíäñï. Ç íåõñáëãéêÞ ôïðïèåóßá ôçò ðüëçò öÜíçêå ó÷åäïí áðü ôçí áñ÷Þ.
Êáèþò âñßóêåôáé ðÜíù óôï ìåôáß÷ìéï ôùí èáëÜóóéùí êáé ÷åñóáßùí åìðïñéêþí
ïäþí ðïõ ïäçãïýí ðñïò ôçí êåíôñéêÞ êáé áíáôïëéêÞ Åõñþðç, ãéá 2.300 ÷ñüíéá
õðÞñîå ðïëý óçìáíôéêÞ ðüëç. Óðïõäáßá áêìÞ ãíþñéóå êáôÜ ôç ñùìáúêÞ åðï÷Þ.
ÅêôåôáìÝíç åßíáé ç ñùìáúêÞ áãïñÜ, åíþ ðñïò ôá ôÝëç ôçò ñùìáúêÞò åðï÷Þò
÷ôßóôçêáí óðïõäáßá ïéêïäïìÞìáôá, üðùò ç Ñïôüíôá êáé ç Áøßäá ôïõ Ãáëåñßïõ.
ÍÝá áêìÞ ãíþñéóå êáôÜ ôïõò âõæáíôéíïýò ÷ñüíïõò. Ç Èåóóáëïíßêç óõíáãùíéæüôáí
ôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç. Éäéáßôåñá óçìáíôéêÞ Þôáí ç óõíåéóöïñÜ ôçò ðüëçò óôïí
åê÷ñéóôéáíéóìü ôùí ÓëÜâùí. ×ôßóôçêáí óðïõäáßïé íáïß, éäéáßôåñá êáôÜ ôçí
ðñùôï÷ñéóôéáíéêÞ åðï÷Þ: ï Áã. ÄçìÞôñéïò, ç Á÷åéñïðïßçôïò êáé Üëëåò åêêëçóßåò.
Ç Èåóóáëïíßêç Ýãéíå åðáíåéëçìÝíá óôü÷ïò ôùí ÁñÜâùí. Ôï 904 ëåçëáôÞèçêå
Üãñéá áðü ôïõò Óáñáêçíïýò. Ðïëëïß êÜôïéêïé Ýãéíáí äïýëïé. ÌåôÜ ôçí êáôÜëçøç
ôçò Êùí/ðïëçò áðü ôïõò ÖñÜãêïõò (1204), ç ðüëç Ýãéíå ðñùôåýïõóá ôïõ
öñáãêéêïý âáóéëåßïõ ôçò Èåóóáëïíßêçò. Ôï 1246 ðÝñáóå óôçí êõñéáñ÷ßá ôçò
áõôïêñáôïñßáò ôçò Íßêáéáò. Ï 14ïò áéþíáò Þôáí åðï÷Þ áíáôáñá÷þí. ÌåãÜëç
æçìéÜ Ýêáíå ôï êßíçìá ôùí Æçëùôþí (1342-1349), ïé ïðïßïé óôñÜöçêáí åíáíôßïí
ôùí ðëïõóßùí. ÐáñÜëëçëá Þôáí êáé åðï÷Þ ðíåõìáôéêÞò áêìÞò. Óðïõäáßåò
åêêëçóßåò ÷ôßóôçêáí ôüôå. Ôï 1430 ïé Ïèùìáíïß êáôÝëáâáí ôçí ðüëç, ç ïðïßá
ôåëéêÜ áðåëåõèåñþèçêå óôéò 26/10/1912.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
ÊÜóóáíäñïò
Óôñáôçãüò êáé âáóéëéÜò ôçò Ìáêåäïíßáò (350-298 ð.×.). ¹ôáí ãéüò ôïõ Áíôßðáôñïõ,
ôïõ óôñáôçãïý ðïõ Üöçóå ï ÁëÝîáíäñïò íá åðïðôåýåé ôïí åëëáäéêü ÷þñï êáôÜ
ôç äéÜñêåéá ôçò åêóôñáôåßáò ôïõ óôçí Áóßá. Ôï 321 ð.×. Ýãéíå äéïéêçôÞò ôïõ
ìáêåäïíéêïý éððéêïý óôç Áóßá (×éëßáñ÷ïò). Ï ðáôÝñáò ôïõ åß÷å ïñßóåé äéÜäï÷ü ôïõ
ôïí ÐïëõóðÝñ÷ïíôá. Ï ÊÜóóáíäñïò óôñÜöçêå åíáíôßïí ôïõ.Ôï 317 ð.×. êáôÝëáâå
ôçí ÁèÞíá. Áñãüôåñá ïñßóôçêå êáé áíôéâáóéëéÜò ôçò Ìáêåäïíßáò. Ç ÏëõìðéÜäá
êáôÜöåñå íá íéêÞóåé ôï óôñáôü ôïõ Öéëßððïõ Áñéäáßïõ êáé ôçò Åõñõäßêçò, ðïõ
åß÷áí ôçí åîïõóßá óôç Ìáêåäïíßá, êáé íá ôïõò óêïôþóåé. Ôï èÜíáôü ôïõò
åêäéêÞèçêå ï ÊÜóóáíäñïò. Áñãüôåñá ðáíôñåýôçêå ôçí åôåñïèáëÞ áäåëöÞ ôïõ
ÁëÝîáíäñïõ Èåóóáëïíßêç. Áñ÷éêÜ áíÝëáâå íá ðñïóôáôåýóåé ôï ìéêñü ãéï ôïõ
ÁëÝîáíäñïõ êáé ôç ÑùîÜíç, áñãüôåñá üìùò ôïõò óêüôùóå (306 ð.×.). ÊáôÜöåñå
ôåëéêá íá ãßíåé âáóéëéÜò ôçò Ìáêåäïíßáò ùò ôï èÜíáôü ôïõ.
Áíôßãïíïò ÃïíáôÜò
ÂáóéëéÜò ôçò Ìáêåäïíßáò êáé óôñáôçãüò.¹ôáí ãéïò ôïõ ÄçìÞôñéïõ ÐïëéïñêçôÞ.
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
254
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 254
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
255
ÁðÜëëáîå ôçí ÅëëÜäá áðü ôçí áðåéëÞ ôùí Ãáëáôþí.
¢ñáôïò
¸ëëçíáò óôñáôçãüò êáé ðïëéôéêüò (276-213 ð.×.). Óå íåáñÞ çëéêßá åêëÝ÷ôçêå
óôñáôçãüò ôçò óõìðïëéôåßáò. ÓôñÜöçêå ìå åðéôõ÷ßá åíáíôßùí ôùí Ìáêåäüíùí êáé ôùí
Áéôùëþí. Áñãüôåñá, ðÜíôùò, óõììÜ÷çóå ìå ôïõò Ìáêåäüíåò åíáíôßùí ôùí Áéôùëþí.
Ï âáóéëéÜò ôçò Ìáêåäïíßáò Ößëéððïò Å´ åß÷å Üëëá ó÷Ýäéá: ÷ñçóéìïðïßçóå ôç
óõììá÷ßá áõôÞ ãéá íá êáôáêôÞóåé ôçí Ðåëïðüííçóï. Êáôüñèùóå ìÜëéóôá íá
äïëïöïíÞóåé ôïí ¢ñáôï, ï ïðïßïò îå÷þñéæå ãéá ôéò çãåôéêÝò ôïõ éêáíüôçôåò.
Öéëïðïßìçí
Óôñáôçãüò ôçò Á÷áúêÞò óõìðïëéôåßáò (253-183 ð.×.). Îå÷þñéóå ãéá ôç ãåííáéüôçôÜ
ôïõ, âïçèþíôáò ôïõò óõìðïëßôåò ôïõ (êáôïßêïõò ôçò Ìåãáëüðïëçò). ¹ôáí
óðïõäáßïò ïñãáíùôÞò. ×áñáêôçñéóôéêü ôùí éêáíïôÞôùí ôïõ Þôáí ç ïñãÜíùóç ôïõ
óôñáôïý êáôÜ ôá ðñüôõðá ôçò Ìáêåäïíßáò. Óôï ôÝëïò ôïõ 3ïõ áé. ð.×. ôáðåßíùóå
ôïõò ÓðáñôéÜôåò. Èåùñïýíôáí óðïõäáßïò óôñáôçãüò êáé Üíèñùðïò.
ÄçëçôçñéÜóôçêå áðü áíôéðÜëïõò ôïõ üôáí ðéÜóôçêå áé÷ìÜëùôïò ôï 183 ð.×.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
316 ð.× ºäñõóç ôçò Èåóóáëïíßêçò
280 ð.× ÅìöÜíéóç ôçò Á÷áúêÞò Óõìðïëéôåßáò
277 ð.× Ï Áíôßãïíïò ÃïíáôÜò íéêÜåé ôïõò ÃáëÜôåò
272 ð.× ÈÜíáôïò ôïõ Ðýññïõ
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 255
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. ÊáôáãñÜøôå ôéò äéáöïñÝò ðïõ ðáñïõóßáæå ôï êñÜôïò ôçò Ìáêåäïíßáò áðü
ôá áíôßóôïé÷á åëëçíéóôéêÜ.
á) Ôï êñÜôïò ôçò Ìáêåäïíßáò äéÝèåôå åëëçíéêü ðëçèõóìü. ¹ôáí åîáéñåôéêÜ ïìïéïãåíÝò.
Áíôßèåôá óôá õðüëïéðá åëëçíéóôéêÜ êñÜôç ïé ¸ëëçíåò áðïôåëïýóáí ìéá êñïýóôá
êáôáêôçôþí. Ï áðüç÷ïò ôçò êõñéáñ÷ßáò ôïõ åëëçíéêïý ðíåýìáôïò åß÷å ðåñéïñéóôåß óôéò
ðüëåéò. Óôçí ýðáéèñï êõñéáñ÷ïýóáí ïé íôüðéïé. Ïé ¸ëëçíåò åßíáé ïé åêðñüóùðïé ôçò
íôüðéáò áñéóôïêñáôßáò. Åß÷áí öôéÜîåé ôåß÷ïò áíÜìåóá óôïõò ßäéïõò êáé óôï ëáü. Ïé
äéÜäï÷ïé äåí åíóôåñíßóôçêáí ôçí ðñïóðÜèåéá ôïõ ÁëåîÜíäñïõ ãéá áñìïíéêÞ
óõìâßùóç ÅëëÞíùí êáé íôüðéùí.
â) âáóéëåßá óôç Ìáêåäïíßá óôçñéæüôáí óå ìåãÜëï âáèìü óôçí ðáëáéÜ ðáôñéáñ÷éêïý
ôýðïõ âáóéëåßá. Ç ëáôñåßá ôïõ çãåìüíá Ýöôáóå áðü ôçí áíáôïëÞ. Áíôßèåôá, ïé
¸ëëçíåò âáóéëéÜäåò ôçò áíáôïëÞò õéïèÝôçóáí ôçí ðáñÜäïóç ôçò ëáôñåßáò ôïõ
çãåìüíá. Ïé Ðôïëåìáßïé áðïôåëïýóáí ôç óõíÝ÷åéá ôùí Öáñáþ, ùò ãéïé ôïõ ¹ëéïõ.
Ïé Óåëåõêßäåò åðéäßùîáí ôç ëáôñåßá ôùí õðçêüùí ôïõò.
ã) ÅðåéäÞ áêñéâþò ï ÁëÝîáíäñïò Þôáí Ìáêåäüíáò, ôï âáóßëåéï ôçò Ìáêåäïíßáò åß÷å
óçìáßíïõóá óçìáóßá. Áðü åêåß îåêßíçóå ï ìáêåäïíéêüò óôñáôüò ãéá íá êáôáêôÞóåé
ôçí áíáôïëÞ. ¹ôáí ôï êÝíôñï ôïõ åëëçíéóôéêïý êüóìïõ.
2. Ðïéïé åßíáé ïé ÃáëÜôåò ðñïò ôïõò ïðïßïõò ï Áðüóôïëïò Ðáýëïò áðåõèýíåé
ó÷åôéêÞ åðéóôïëÞ; (ÆçôÞóôå ðåñéóóüôåñåò ðëçñïöïñßåò áðü ôï èåïëüãï
êáèçãçôÞ ôïõ ó÷ïëåßïõ óáò).
ÏñéóìÝíá öýëá Ãáëáôþí åéóÝâáëáí ôï 280 ð.×. óôç Ìáêåäïíßá êáé óôç ÈñÜêç. Ï
Ðôïëåìáßïò Êåñáõíüò áðÝôõ÷å ïéêôñÜ íá ôïõò áíôéìåôùðßóåé. Ï ßäéïò óêïôþèçêå.
ÊáôÜöåñáí íá öôÜóïõí ìÝ÷ñé ôéò Èåñìïðýëåò (279 ð.×.). Åêåß çôôÞèçêáí áðü ôïõò
óõíáóðéóìÝíïõò ¸ëëçíåò. Áñãüôåñá êáôÝöõãáí óôç Ì. Áóßá. Áñ÷éêÜ æïýóáí åéñçíéêÜ,
áñãüôåñá üìùò Üñ÷éóáí ôéò ëåçëáóßåò. ÍéêÞèçêáí üìùò áðü ôïí Áíôßï÷ï ÓùôÞñá
êáé ôïí ¢ôôáëï Á´ êáé åãêáôáóôÜèçêáí óôç Öñõãßá. Áñãüôåñá óôñÜöçêáí åíáíôßïí ôùí
Ñùìáßùí êáé áíáãêÜóôçêáí íá õðïôá÷èïýí (25 ð.×.). ÓéãÜ óéãÜ åîåëëçíßóôçêáí êáé
Ýãéíáí ×ñéóôéáíïß. Áõôïß åßíáé ïé áðïäÝêôåò ôçò åðéóôïëÞò ôïõ Áðïóôüëïõ Ðáýëïõ.
3. Ôé Þôáí ç «ðýññåéá íßêç» êáé ìå ðïéá óçìáóßá ÷ñçóéìïðïéïýìå ôïí üñï
áõôü óÞìåñá; Äþóôå Ýíá ðáñÜäåéãìá.
á) «Ðýññåéá» ïíïìÜóôçêå ç íßêç ôïõ Ðýññïõ óôçí ÊÜôù Éôáëßá. ÊáôÜöåñå íá íéêÞóåé
ôïõò Ñùìáßïõò äýï öïñÝò áëëÜ ìå ìåãÜëåò áðþëåéåò. Ôçí ôñßôç öïñÜ çôôÞèçêå êáé
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
256
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 256
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
257
áíáãêÜóôçêå íá åãêáôáëåßøåé ôçí Éôáëßá. ÓÞìåñá ìå ôïí üñï áõôü åííïýìå ôï ßäéï
ðñÜãìá: ôç íßêç ðïõ ðåôõ÷áßíåé êÜðïéïò ìå ðïëëÝò áðþëåéåò· ç íßêç áõôÞ äå öÝñíåé
áíáãêáóôéêÜ êáé êáëü áðïôÝëåóìá.
â) ×áñáêôçñéóôéêü ðáñÜäåéãìá óôïí 20ü áéþíá åßíáé ï Á´ Ðáãêüóìéïò ðüëåìïò. Ïé
äõíÜìåéò ôçò ÁíôÜíô (Ì. Âñåôáíßá, Ãáëëßá êáé Ñùóßá ùò ôï 1917) êáé ïé ÇÐÁ
ðÝôõ÷áí íßêç Ýíáíôé óôïõò Ãåñìáíïýò, Áõóôñéáêïýò êáé óôïõò óõììÜ÷ïõò ôïõò. Ïé
áðþëåéåò ôùí íéêçôþí Þôáí ôåñÜóôéåò. Ï Á´ Ðáãêüóìéïò ðüëåìïò êáé ïé óõíèÞêåò
ðïõ áêïëïýèçóáí ðåñéåß÷áí ôá óðÝñìáôá ôïõ ´ Ðáãêïóìßïõ ðïëÝìïõ.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôçí ÁéôùëéêÞ êáé Á÷áúêÞ óõìðïëéôåßá;
Ôçí åðï÷Þ áõôÞ ðáñáôçñïýìå ôçí ßäñõóç äýï óõìðïëåéþí, ôçò ÁéôùëéêÞò êáé ôçò
Á÷áúêÞò.
á) Ç ÁéôùëéêÞ óõìðïëéôåßá áðïôåëïýóå ïìïóðïíäßá ðüëåùí. Ç åîïõóßá ðÞãáæå
áðü ôïõò ðïëßôåò, ôïõò «Áéôùëïýò», ïé ïðïßïé óõãêñïôïýóáí ôçí ïìïóðïíäéáêÞ
óõíÝëåõóç.
â) ÐõñÞíáò ôçò Á÷áúêÞò óõìðïëéôåßáò Þôáí ôÝóóåñéò ðüëåéò ôçò Â. ÐåëïðïíÞóïõ
ïé ïðïßåò åíþèçêáí ôï 280 ð.×. Ôá ìÝëç åß÷áí êïéíü íüìéóìá, êïéíÜ Ýèéìá, äéÝèåôáí
äéáéôçôéêü äéêáóôÞñéï. Óðïõäáßïé óôñáôçãïß Þôáí ï ¢ñáôïò êáé ï Öéëïðïßìçí, ï
«ôåëåõôáßïò ¸ëëçíáò».
Ôá ìÝëç ôçò óõìðïëéôåßáò äåí áðÝöõãáí ôéò ìåôáîý ôïõò Ýñéäåò, ôç óôéãìÞ ðïõ
èÝñéåõå ç ñùìáúêÞ áðåéëÞ.
2. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç äñÜóç ôïõ Ðýññïõ;
Óôçí ¹ðåéñï óðïõäáßïò âáóéëéÜò áíáäåß÷èçêå ï Ðýññïò. ÊáôÝâáëå óõíôïíéóìÝíåò
ðñïóðÜèåéåò ãéá áíÜðôõîç ôçò ãåùñãßáò êáé ôïõ åìðïñßïõ, êáèþò ãéá ôçí ðíåõìáôéêÞ
áíÜðôõîç ôïõ âáóéëåßïõ. ÐñïóðÜèçóå íá åðåêôáèåß óôç äýóç. ÁðïâéâÜóôçêå óôçí
Éôáëßá ýóôåñá áðï Ýêêëçóç âïÞèåéáò ôùí êáôïßêùí ôïõ ÔÜñáíôá. ÐÝôõ÷å äýï íßêåò
åíáíôßïí ôùí Ñùìáßùí, åíþ ôçí ôñßôç öïñÜ çôôÞèçêå. Ïé ìåãÜëåò áðþëåéåò ïäÞãçóáí
óôçí åðéóôñïöÞ ôïõ óôçí ÅëëÜäá. Óêïôþèçêå óå ìßá ïäïìá÷ßá óôï ¢ñãïò.
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 257
3.ÔÏ ÑÙÌÁÚÊÏ ÊÑÁÔÏÓ ÁÐÏÊÔÁ ÌÅÃÁËÇ ÄÕÍÁÌÇ
Ðåñßëçøç
Ôçí åðï÷Þ ôùí ðïëÝìùí áíÜìåóá óôïõò ¸ëëçíåò ç Éôáëßá åíïðïéåßôáé êÜôù áðü ôçí
åîïõóßá ôùí Ñùìáßùí. Ç ðñïíïìéáêÞ èÝóç ôçò Ñþìçò ôçò ðñïóÝäùóå ãñÞãïñá çãåôéêÞ
èÝóç óôçí éôáëéêÞ ÷åñóüíçóï. Áñ÷éêÜ óôç Ñþìç õðÞñ÷å ôï ðïëßôåõìá ôçò âáóéëåßáò. Ôï
509 ð.×. üìùò ïé åõãåíåßò êáôÝëõóáí ôç âáóéëåßá êáé ôï ðïëßôåõìá Üñ÷éóå íá ðáßñíåé
äçìïêñáôéêÞ ÷ñïéÜ. ÓçìáíôéêÞ Þôáí ç åîïõóßá ôùí äýï ÕðÜôùí óå óôñáôéùôéêÜ êáé ðïëéôéêÜ
èÝìáôá, áí êáé åêëÝãïíôáí ìüíï ãéá Ýíá ÷ñüíï. Äßðëá óôïõò ¾ðáôïõò õðÞñ÷å ôï
óõìâïõëåõôéêü óþìá ôçò ÓõãêëÞôïõ, ôï ïðïßï áðïôåëïýíôáí áðü éóüâéá ìÝëç.
ÕðÞñ÷áí äýï ôÜîåéò ðïëéôþí, ïé ðáôñßêéïé, ïé ïðïßïé êáôÜãïíôáí áðü ïéêïãÝíåéåò
ãáéïêôçìüíùí, êáé ïé ðëçâåßïé. Ïîåßò Þôáí ïé áãþíåò ôïõò ãéá êïéíùíéêÞ åîßóùóç.
Áñãüôåñá üìùò åðéêñÜôçóå êïéíùíéêÞ åéñÞíç.
Ïé Ñùìáßïé óéãÜ óéãÜ êáôÝëáâáí ðñþôá ôï âïññÜ êáé ìåôÜ ôéò åëëçíéêÝò ðüëåéò ôïõ
íüôïõ. Ôåëåõôáßá ðüëç ðïõ õðÝêõøå Þôáí ïé Óõññáêïýóåò, åîáéôßáò ôùí åðéíïÞóåùí
ôïõ Áñ÷éìÞäç (212 ð.×.).
Óôç óõíÝ÷åéá ïé Ñùìáßïé óôñÜöçêáí åíáíôßïí ôùí Êáñ÷çäïíßùí. Âáñý ðëÞãìá
åðÝöåñå ç ðáñÜôïëìç åðßèåóç ôïõ Êáñ÷çäüíéïõ Áííßâá, ï ïðïßïò åéóÝâáëå óôçí Éôáëßá
ìÝóù ôùí ¢ëðåùí. ÐÝôõ÷å äéáäï÷éêÝò íßêåò åíáíôßïí ôùí Ñùìáßùí êáé Ýöôáóå åìðñüò
áðü ôá ôåß÷ç ôçò Ñþìçò. Ïé Ñùìáßïé áíôåðéôÝèçêáí óôçí ÁöñéêÞ êáé ï Áííßâáò
áíáãêÜóôçêå íá åðéóôñÝøåé. Ïé Ñùìáßïé, ìå áñ÷çãü ôï Óêéðßùíá, íßêçóáí ôïí Áííßâá
óôç ÆÜìá (202 ð.×.). ÔåëéêÜ ç Êáñ÷çäüíá êáôáóôñÜöçêå ôï 146 ð.×. Óôá ôÝëç ôïõ 2ïõ
áé. ð.×. ï ÃÜéïò êáé ÔéâÝñéïò ÃñÜê÷ïò ðñïóðÜèçóáí íá öÝñïõí óå ðÝñáò êïéíùíéêÝò
ìåôáññõèìßóåéò. Óôá ôÝëç 2ïõ-ôÝëç 1ïõ áé. ð.×. îÝóðáóáí åìöýëéïé ðüëåìïé áíÜìåóá
óå öéëüäïîïõò óôñáôçãïýò (ÌÜñéïò-Óýëëáò, ÐïìðÞéïò- Éïýëéïò Êáßóáñáò, ÌÜñêïò
Áíôþíéïò-Ïêôáâéáíüò). Ï Éïýëéïò Êáßóáñáò êáôÝêôçóå ôç Ãáëáôßá. Ï áíéøéüò ôïõ
Ïêôáâéáíüò íßêçóå ôï ÌÜñêï Áíôþíéï (30 ð.×.) êáé áíáêçñý÷ôçêå ÁõôïêñÜôïñáò.
Ó×ÅÄIAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç êáôÜóôáóç óôçí Éôáëßá
• Åíïðïßçóç ôçò Éôáëßáò áðü ôïõò Ñùìáßïõò
• Ñþìç, åìðïñéêü êáé ïéêïíïìéêü êÝíôñï ôçò Éôáëßáò
Ç åîÝëéîç ôïõ ðïëéôåýìáôïò
• Áñ÷éêü ðïëßôåõìá âáóéëåßá
• Áêïëïõèåß äçìïêñáôßá
• Ç åîïõóßá óôá ÷Ýñéá ôùí äýï ÕðÜôùí
• Ç Óýãêëçôïò Ý÷åé óõìâïõëåõôéêü ñüëï
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
258
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 258
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
259
Ç êïéíùíéêÞ êáôÜóôáóç
• Ðáôñßêéïé
• Ðëçâåßïé
• Êïéíùíéêïß áãþíåò ãéá éóüôçôá
Ç Üíïäïò ôùí Ñùìáßùí óôçí Éôáëßá
• ÊáôáëáìâÜíïõí ôï âïññÜ
• ÊáôÜëçøç ôùí åëëçíéêþí ðüëåùí ôïõ íüôïõ
• Ôåëåõôáßá åëåýèåñç ðüëç ïé Óõññáêïýóåò
Ïé Êáñ÷çäïíéáêïß ðüëåìïé
• Ï Áííßâáò óôçí Éôáëßá
• Áíôéðåñéóðáóìüò ôùí Ñùìáßùí
• ¹ôôá Êáñ÷çäïíßùí óôç ÆÜìá
• ÊáôáóôñïöÞ Êáñ÷çäüíáò ôï 146 ð.×.
Ôï ñùìáúêü êñÜôïò ôï 2ï êáé 1ï áé ð.×.
• ÐñïóðÜèåéá ãéá êïéíùíéêÝò ìåôáññýèìéóåéò (áäåñöïß ÃñÜê÷ïé)
• Åìöýëéïé ðüëåìïé
• ÅðéêñÜôçóç Ïêôáâéáíïý – Äçìéïõñãßá ôçò áõôïêñáôïñßáò
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
¾ðáôïé
¢ñ÷ïíôåò ôçò Ñþìçò ðïõ åêëÝãïíôáí ãéá Ýíá ÷ñüíï áðü ôç Ëï÷ßôéäá Åêêëçóßá. Áñ÷éêÜ
Ýðñåðå êáé ïé äýï íá åßíáé ðáôñßêéïé, áñãüôåñá üìùò (342 ð.×.) ìåôåß÷áí êáé ïé ðëçâåßïé
óôï áîßùìá. Óõãêáëïýóáí ôçí Åêêëçóßá, åß÷áí íïìïèåôéêÝò, äéêáóôéêÝò êáé
èñçóêåõôéêÝò åîïõóßåò. Óôïí ðüëåìï åß÷áí ôçí áñ÷éóôñáôçãßá ôùí äõíÜìåùí.
Óýãêëçôïò
Óþìá ôïõ ñùìáúêïý êñÜôïõò. Ôá ìÝëç ôçò ðñïôåßíïíôáí áðï ôïõò ¾ðáôïõò êáé Þôáí
éóüâéá. Áñãüôåñá (312 ð.×.) õðåýèõíïé ãéá ôçí åêëïãÞ óõãêëçôéêþí Þôáí ïé ôéìçôÝò,
ïé ïðïßïé ìðïñïýóáí íá êáèáéñÝóïõí ôïõò ðáñáâÜôåò. Ôï äéêáßùìá ôçò óõììåôï÷Þò
óôç Óýãêëçôï åðåêôÜèçêå óôïõò ðëçâåßïõò, ìå êÜðïéåò ðñïûðïèÝóåéò: íá åßíáé
åëåýèåñïé ðïëßôåò, íá êáôÝ÷ïõí ðåñéïõóßá, åíþ õðÞñ÷å êáé üñéï çëéêßáò. Ôçí åðï÷Þ
ôçò äçìïêñáôßáò ç Óýêëçôïò Ýëåã÷å ôï óôñáôü, ôïõò ÕðÜôïõò óå êáéñü ðïëÝìïõ,
åíþ åß÷å õðü ôçí åîïõóßá ôçò ôïõò äéïéêçôÝò ôùí åðáñ÷éþí. Ç åðÝêôáóç ôçò ñùìáúêÞò
äýíáìçò ìåôÝöåñå ôç äýíáìç áðü ôç Óýãêëçôï óôïõò óôñáôçãïýò. ¼ôáí ç
äçìïêñáôßá ìåôáôñÜðçêå óå áõôïêñáôïñßá, ïé åîïõóßåò ôçò ÓõãêëÞôïõ ìåéþèçêáí
äñáóôéêÜ. Ï èåóìüò åðéâßùóå óôï ÂõæÜíôéï, Þôáí üìùò äéáêïóìçôéêüò.
Êáñ÷çäüíá
Áñ÷áßá ðüëç ôçò Â. ÁöñéêÞò, áðïéêßá ôùí Öïéíßêùí. Éäñýèçêå ôï 814 ð.×. Ãíþñéóå
óðïõäáßá áíÜðôõîç. Éäéáßôåñá áíåðôõãìÝíï Þôáí ôï íáõôéêü ôçò. Êõñéáñ÷ïýóå óôç
Ä. Ìåóüãåéï. ÄéÝèåôå ìåãÜëï ðïëåìéêü íáýóôáèìï. Ïé Êáñ÷çäüíéïé Þôáí
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 259
ðïëõèåúóôÝò. Óôçí êïñõöÞ âñéóêüôáí ï ÂáÜë. Ôï ðïëßôåõìá Þôáí áñéóôïêñáôéêü.
Ôçí ðüëç êõâåñíïýóáí ç Ãåñïõóßá êáé ôï óõìâïýëéï ôùí 104. Ùóôüóï, ï ëáüò
åß÷å åêôåôáìÝíá äéêáéþìáôá. Ç ëáúêÞ óõíÝëåõóç ìðïñïýóå íá áðïññßøåé ôéò
áðïöÜóåéò ôùí áñéóôïêñáôéêþí óõìâïõëßùí. Ç ðüëç êõñéáñ÷ïýóå óôï èáëÜóóéï
åìðüñéï ãéá áéþíåò. Ç êõñéáñ÷ßá ôçò Ýöôáíå ùò ôç Í. Éóðáíßá. Áñ÷éêÜ, ïé
Êáñ÷çäüíéïé ðïëÝìçóáí åíáíôßïí ôùí ÅëëÞíùí êáé áñãüôåñá Þñèáí óå
áíôéðáñÜèåóç ìå ôïõò Ñùìáßïõò. Ç ðüëç êáôáóôñÜöçêå ôï 146 ð.×. êáé
éóïðåäþèçêå ðáñÜ ôç ãåííáßá áíôßóôáóç. Áñãüôåñá ç ðüëç äÝ÷ôçêå ôï
×ñéóôéáíéóìü êáé ãíþñéóå áñêåôÜ ìåãÜëç áêìÞ.
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Áñ÷éìÞäçò
Óðïõäáßïò ìáèçìáôéêüò êáé ìç÷áíéêüò ôïõ áñ÷áßïõ êüóìïõ. ÃåííÞèçêå óôéò
Óõññáêïýóåò êáé óðïýäáóå óôçí Áßãõðôï. Ïé ìåëÝôåò ôïõ ðñïþèçóáí óçìáíôéêÜ ôá
ìáèçìáôéêÜ. Ðñþôïò êáôÜöåñå íá õðïëïãßóåé ôç ó÷Ýóç ôçò äéáìÝôñïõ ôïõ êýêëïõ ìå
ôï ìÞêïò ôçò ðåñéöÝñåéáò (ð = 3,14). ¸ãñáøå áñêåôÜ âéâëßá, ôá ïðïßá Ýèåóáí ôç âÜóç
ðïëëþí ìáèçìáôéêþí åííïéþí. Ï Áñ÷éìÞäçò äéÝðñåøå êáé óôïí ôïìÝá ôùí
åöåõñÝóåùí. Åßíáé ãíùóôÞ ç éóôïñßá êáôÜ ôçí ïðïßá ôïõ æçôÞèçêå áðü ôïí ôýñáííï
ôùí Óõññáêïõóþí íá åëÝãîåé áí ôï óôÝììá ðåñéåß÷å ôï ßäéï âÜñïò ÷ñõóïý ðïõ åß÷å
ðáñá÷ùñÞóåé óôï ÷ñõóï÷üï ãéá íá ôï êáôáóêåõÜóåé. ÊÜðïôå óôá ëïõôñÜ ôçò ðüëçò
ðáñáôÞñçóå üôé ôï íåñü áíÝâáéíå êáé êáôÝâáéíå ôï ßäéï üôáí Ýìðáéíå êáé Ýâãáéíå áðü
ôï íåñü. Áðü áõôü óõìðÝñáíå üôé ôï âÜñïò ôïõ óþìáôïò åßíáé ôï ßäéï ìå ôçí ðïóüôçôá
ôïõ åêôïðéæüìåíïõ íåñïý. ÅíèïõóéáóìÝíïò âãÞêå óôïõò äñüìïõò öùíÜæïíôáò
«åýñçêá, åýñçêá». ¸ãéíå ãíùóôüò êáé ãéá ôçí åðéíüçóç ðïëåìéêþí ìç÷áíþí ãéá ôçí
Üìõíá ôçò ðüëçò áðü ôïõò Ñùìáßïõò êáôáêôçôÝò. Êáôáóêåýáóå óýóôçìá áðï
âáëëßóôñåò, ãåñáíïýò êáé êÜôïðôñá, êáôáóôñÝöïíôáò ôï ñùìáúêü óôüëï. Óêïôþèçêå
áðü Ñùìáßï óôñáôéþôç ôï 212 ð.×. êáôÜ ôçí ðôþóç ôçò ðüëçò óôá ÷Ýñéá ôùí Ñùìáßùí.
Áííßâáò
Êáñ÷çäüíéïò óôñáôçãüò. ¹ôáí ãéïò ôïõ Áìßëêá. ÓôñÜöçêå åíáíôßïí ôçò Ñþìçò óôï
´ Êáñ÷çäïíéáêü ðüëåìï. Ìå 40.000 óôñáôü îåêßíçóå áðü ôçí Éóðáíßá. ÐÝñáóå
ôéò ¢ëðåéò êáé åéóÝâáëå óôçí Éôáëßá. ÊÝñäéóå óðïõäáßá íßêç óôç ëßìíç ÔñáóéìÝíç.
Óðïõäáßá Þôáí êáé ç íßêç óôéò ÊÜííåò áðÝíáíôé óôïí éó÷õñüôåñï ñùìáúêü óôñáôü.
Ùóôüóï äåí ðïëéüñêçóå ôç Ñþìç, ãéáôß äå äéÝèåôå áñêåôÝò ðïëéïñêçôéêÝò ìç÷áíÝò
(211 ð.×.). Áñãüôåñá ï áäåñöüò ôïõ óêïôþèçêå êáé ï óôñáôüò ôïõ çôôÞèçêå. Ïé
Ñùìáßïé áðïâéâÜóôçêáí óôçí ÁöñéêÞ êáé íßêçóáí ôïí Áííßâá óôç ÆÜìá (202 ð.×.).
ÐñïóðÜèçóå íá ðñïåôïéìáóôåß ãéá íÝï ðüëåìï, áëëÜ ðñïäüèçêå êáé êáôÝöõãå óôçí
áíáôïëÞ. ÔåëéêÜ áõôïêôüíçóå óôç Âéèõíßá (183 ð.×.) ãéá íá ìç ðéáóôåß áé÷ìÜëùôïò
áðü ôïõò Ñùìáßïõò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
260
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 260
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
261
Óêéðßùíáò
ÐÞñå ôçí ðñïóùíõìßá Áöñéêáíüò (236-183 ð.×.). Óå íåáñÞ çëéêßá ðÞñå ìÝñïò
óôïõò ðïëÝìïõò ôçò Ñþìçò åíáíôßïí ôçò Êáñ÷çäüíáò. Ôï 205 ð.×. Ýêáíå
áíôéðåñéóðáóìü ìåôáöÝñïíôáò ôïí ðüëåìï óôçí ÁöñéêÞ. Ï Áííßâáò íéêÞèçêå óôçí
ÆÜìá óå ìßá óðïõäáßá üóï êáé áéìáôçñÞ ìÜ÷ç (202 ð.×.). Ôï 190 ð.×. íßêçóå ôïí
Áíôßï÷ï ô óôç Ìáãíçóßá ôçò Ì.Áóßáò. ÊáôçãïñÞèçêå ãéá åõíïúêÞ ìåôá÷åßñéóç
ôïõ å÷èñïý êáé áðïóýñèçêå.
ÌÜñéïò
Óðïõäáßïò Ñùìáßïò óôñáôçãüò. Áðü áãñïôéêÞ ïéêïãÝíåéá, êáôÜöåñå íá öôÜóåé óôï
áîßùìá ôïõ ÕðÜôïõ, ôï ïðïßï êáôåß÷å áðü ôï 104 ùò ôï 100 ð.×. Äéáêñßèçêå óå
ðïëëïýò ðïëÝìïõò. Âñéóêüôáí óå ìüíéìç áíôéðáëüôçôá ìå ôï Óýëëá. Óôéò áñ÷Ýò ôïõ
1ïõ áé ð.×. ï Óýëëáò êáôÜöåñå íá ôïí åêäéþîåé. Áêïëïýèçóå åìöýëéïò ðüëåìïò.
Ôï 87 ð.×. êõñßåõóå ôç Ñþìç. ÅêëÝ÷ôçêå ¾ðáôïò ãéá ôåëåõôáßá öïñÜ ôï 80 ð.×.
Óýëëáò
Ñùìáßïò óôñáôçãüò êáé ðïëéôéêüò (138-78 ð.×.). Áñ÷éêÜ Þôáí ößëïò êáé ïðáäüò
ôïõ ÌÜñéïõ. ÐïëÝìçóáí ìáæß óå äéÜöïñïõò ðïëÝìïõò. Áñãüôåñá (88 ð.×.) ðÞãå
ìå ôï ìÝñïò ôùí áñéóôïêñáôéêþí êáé óôñÜöçêå åíáíôßïí ôïõ ÌÜñéïõ. Óôïí åìöýëéï
ðüëåìï ðïõ áêïëïýèçóå áñ÷éêÜ êáôÝëáâå ôç Ñþìç, åîïíôþíïíôáò ðïëëïýò
ïðáäïýò ôïõ ÌÜñéïõ. Ôï 87 ð.×. ðïëÝìçóå óôçí ÅëëëÜäá åíáíôßïí ôïõ ÌéèñéäÜôç.
ÐáñÜ ôéò ìåãÜëåò äõóêïëßåò, ôï 86 ð.×. êáôÝëáâå ôçí ÁèÞíá, åíþ ðÝôõ÷å
óçìáíôéêÝò íßêåò óôïí Ïñ÷ïìåíü êáé óôç ×áéñþíéá. Ï Óýëëáò ðñïêÜëåóå ðïëëÝò
êáôáóôñïöÝò óôçí ÅëëÜäá. Ôï ßäéï óêëçñüò öÜíçêå êáé óôç Ñþìç, üôáí åðÝóôñåøå.
Ðïëëïß áíôßðáëïß ôïõ óöáãéÜóôçêáí. ÔåëéêÜ ðÞñå ôïí ôßôëï ôïõ äéêôÜôïñá.
ÌÜñêïò Áíôþíéïò
Ñùìáßïò óôñáôçãüò êáé ðïëéôéêüò (83-30 ð.×.). Äéáêñßèçêå óå ðïëëÝò ìÜ÷åò. Ôï
54 ð.×. Ýãéíå âïçèüò ôïõ Éïýëéïõ Êáßóáñá. ÊáôÜöåñå íá åîïõäåôåñþóåé ôïõò
äïëïöüíïõò Âñïýôï êáé ÊÜóóéï óôçí ìÜ÷ç ôùí Öéëßððùí (42 ð.×.) ìå ôç âïÞèåéá
ôïõ Ïêôáâéáíïý. Ïé äýï óôñáôçãïß ìïßñáóáí ôá åäÜöç. Ï ÌÜñêïò Áíôþíéïò
åîïõóßáæå ôçí áíáôïëÞ. Óôçí Áßãõðôï óõíäÝèçêå ìå ôç âáóßëéóóá ÊëåïðÜôñá. Ôï
37 ð.×. ðáíôñåýôçêå ôçí áäåëöÞ ôïõ Ïêôáâéáíïý, ôçí ÏêôÜâéá. Ùóôüóï, ôï 36
ð.×. ðáíôñåýôçêå ôçí ÊëåïðÜôñá, ìå ôçí ïðïßá åß÷å êáé Ýíá ãéï. Ï Ïêôáâéáíüò
ðÝôõ÷å ôçí êÞñõîç ðïëÝìïõ åíáíôßïí ôçò ÊëåïðÜôñáò. Óôï ¢êôéï ôçò ÐñÝâåæáò ï
Áíôþíéïò çôôÞèçêå êáé áõôïêôüíçóå (30 ð.×.)
ÐïìðÞéïò
Ñùìáßïò óôñáôçãüò êáé ðïëéôéêüò (106-48 ð.×.). Êáôáãüôáí áðü ìåãÜëç ïéêïãÝíåéá.
Ç äñÜóç ôïõ îåêßíçóå êÜôù áðü ôéò äéáôáãÝò ôïõ Óýëëá óå ðïëÝìïõò åíáíôßïí ôïõ
ÌÜñéïõ êáé óôçí ÁöñéêÞ. ÅêëÝ÷ôçêå ¾ðáôïò ôï 78 ð.×. Áñãüôåñá, ðÜíôùò, ìáæß
ìå ôïí ÊñÜóóï åðáíÝöåñáí ðïëëïýò äçìïêñáôéêïýò íüìïõò, ðïõ åß÷å êáôáñãÞóåé
ï Óýëëáò. Óðïõäáßåò íßêåò ðÝôõ÷å ôï 66-64 ð.×. óôç Ì. Áóßá åíáíôßïí ôïõ
ÌéèñéäÜôç êáé ôïõ âáóéëéÜ ôçò Áñìåíßáò ÔéãñÜíç. ¼ôáí ç Óýãêëçôïò ðñïóðÜèçóå
íá ðåñéïñßóåé ôéò åîïõóßåò ôïõò óôçí áíáôïëÞ, ìáæß ìå ôïí Éïýëéï Êáßóáñá êáé ôïí
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 261
ÊñÜóóï äçìéïýñãçóáí ôçí Ðñþôç Ôñéáíäñßá. Ï ÐïìðÞéïò, áíçóõ÷þíôáò åîáéôßáò
ôçò éó÷õñïðïßçóçò ôïõ Êáßóáñá ìåôÜ ôéò íßêåò ôïõ óôç Ãáëáôßá, êáôÜöåñå íá ðåßóåé
ôç Óýãêëçôï íá ôïí êáëÝóåé óôç Ñþìç. Ï Êáßóáñáò üìùò âÜäéóå åíáíôßïí ôïõ.
ÇôôÞèçêå óôç ìÜ÷ç ôùí ÖáñóÜëùí (48 ð.×.). ÊáôÝöõãå óôçí Áßãõðôï, üðïõ
äïëïöïíÞèçêå.
Éïýëéïò Êáßóáñáò
ÄéÜóçìïò Ñùìáßïò óôñáôçãüò êáé ðïëéôéêüò. ¹ôáí áíéøéüò ôïõ ÌÜñéïõ.
ÊõíçãÞèçêå áðü ôï Óýëëá. ÅðÝóôñåøå óôç Ñþìç ìåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ Óýëëá.
ÃñÞãïñá áíáäåß÷èçêå óå äéÜöïñá áîéþìáôá. Ìáæß ìå ôïí ÊñÜóóï êáé ôïí ÐïìðÞéï
äçìéïýñãçóå ôçí Ðñþôç Ôñéáíäñßá (60 ð.×.). Ôï 58 ð.×. óôñÜöçêå åíáíôßïí ôçò
Ãáëáôßáò. Ï áñ÷çãüò ôùí Ãáëáôþí Âåñêéêåíôüñéî ðáñáäüèçêå ôï 52 ð.×. Ï
ÐïìðÞéïò óõíïìþôçóå åíáíôßïí ôïõ êáé Ýðåéóå ôç Óûãêëçôï íá ôïí áíáêáëÝóïõí.
Áõôüò üìùò âÜäéóå åíáíôßïí ôçò Ñþìçò. ÔåëéêÜ íßêçóå ôïí ÐïìðÞéï óôá ÖÜñóáëá
(48 ð.×.) Áñãüôåñá áíÝâáóå óôïí áéãõðôéáêü èñüíï ôçí ÊëåïðÜôñá. Ôï 45 ð.×.,
ìåôÜ áðü óôñáôéùôéêÝò åðéôõ÷ßåò, ãýñéóå óôç Ñþìç, üðïõ åêëÝ÷ôçêå äéêôÜôïñáò
(44 ð.×.). Ï ßäéïò åðéäåßêíõå ìå êÜèå ôñüðï ôçí åîïõóßá ôïõ. ÔåëéêÜ äïëïöïíÞèçêå
ôï ÌÜñôéï ôïõ 44 ð.×. áðü ôï Âñïýôï êáé ôïí ÊÜóóéï.
Ïêôáâéáíüò
Óôñáôéùôéêüò, ðïëéôéêüò êáé éäñõôÞò ôçò ñùìáúêÞò áõôïêñáôïñßáò (63 ð.×.-14 ì.×.).
¹ôáí áíéøéüò êáé èåôüò ãéïò ôïõ Éïýëéïõ Êáßóáñá. Ìáæß ìå ôï ÌÜñêï Áíôþíéï êáé
ôï ËÝðéäï åêäéêÞèçêå ôï èÜíáôï ôïõ Êáßóáñá (42 ð.×.). Óõãêñüôçóáí ôç Äåýôåñç
Ôñéáíäñßá. Áñãüôåñá ðáñáìÝñéóáí ôï ËÝðéäï. ÓôñÜöçêå êáé åíÜíôéá óôï ÌÜñêï
Áíôþíéï, ôïí ïðïßï íßêçóå ôï 30 ð.×. óôï ¢êôéï. Ôï 27 ð.×. ç Óýãêëçôïò ôïí
áíáêýñçîå Áýãïõóôï (óåâáóôü). Ôï 12 ð.×. ðÞñå êáé ôïí ôßôëï ôïõ ÌÝãéóôïõ
Áñ÷éåñÝá. Ôï ñùìáúêü êñÜôïò ìåôáôñÜðçêå óå áõôïêñáôïñßá. ¸öôáíå áðü ôïí
Áôëáíôéêü Ùêåáíü ùò ôç Ìåóïðïôáìßá. Ìåßùóå ôç äýíáìç ôçò ÓõãêëÞôïõ êáé
ðñïóôÜôåõóå ôïõò ìéêñïúäéïêôÞôåò ôçò ãçò. ÊáôÝðíéîå ðïëëÝò åîåãÝñóåéò óôï
åóùôåñéêü ôçò áõôïêñáôïñßáò. Ìéá ôåñÜóôéá ðåñéï÷Þ åíþèçêå ðïëéôéêÜ, ðïëéóôéóôéêÜ
êáé ïéêïíïìéêÜ. ÐÞñå ôçí ðñïóùíõìßá ôïõ «Èåßïõ» êáé ëáôñåýôçêå ùò èåüò.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
262
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
509 ð.×. Êáôáñãåßôáé ç âáóéëåßá óôç Ñþìç
216 ð.×. Íßêç Áííßâá óôéò ÊÜííåò
212 ð.×. Ïé Ñùìáßïé êáôáëáìâÜíïõí ôéò Óõññáêïýóåò
202 ð.×. Íßêç Ñùìáßùí óôç ÆÜìá
146 ð.×. ÊáôáóôñïöÞ ôçò Êáñ÷çäüíáò áðü ôïõò Ñùìáßïõò
44 ð.×. Äïëïöïíßá ôïõ Éïýëéïõ Êáßóáñá
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 262
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
263
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Ôé Þôáí ïé ðáôñßêéïé êáé ïé ðëçâåßïé; Ìå ðïéá óçìáóßá ÷ñçóéìïðïéïýìå ôéò
ëÝîåéò áõôÝò;
á) Ðáôñßêéïé Þôáí åêðñüóùðïé ôçò ãáéïêôçôéêÞò áñéóôïêñáôßáò. ÌåôÜ ôçí êáôÜñãçóç
ôçò âáóéëåßáò ïé Ðáôñßêéïé ìïíïðùëïýóáí ôçí åîïõóßá. Ãßíïíôáí ¾ðáôïé,
óõãêëçôéêïß, áíþôåñïé áîéùìáôéêïß. Ðáíôñåýïíôáí ìÝóá áðü ôï äéêü ôïõò êýêëï.
ÄéÝèåôáí ìåãÜëåò ðåñéïõóßåò êáé ìðïñïýóáí íá óõíôçñïýí óõãêåêñéìÝíï áñéèìü
ðïëéôþí ìå ðåñéïñéóìÝíá äéêáéþìáôá, ôïõò ðåëÜôåò. Áñãüôåñá ç ôÜîç áõôÞ äÝ÷ôçêå
óïâáñÜ ðëÞãìáôá áðü ôïõò ðñþôïõò áõôïêñÜôïñåò. Óôá ôÝëç ôïõ 1ïõ êáé ôï 2ïõ
áé. ì.×. ç ìåãÜëç éäéïêôçóßá êáôÝóôñåøå óéãÜ óéãÜ ôïõò ìéêñïúäéïêôÞôåò ôçò ãÞò,
ðïõ áðïôåëïýóáí ôïí êïñìü ôïõ óôñáôïý.
Óôçí ôÜîç ôùí ðëçâåßùí áíÞêáí ïé áãñüôåò, ïé Ýìðïñïé êáé ãåíéêÜ ïé ëáúêÝò ìÜæåò.
ÌåôÜ ôçí êáôÜñãçóç ôçò âáóéëåßáò ç èÝóç ôùí ðëçâåßùí õðïâáèìßóôçêå, êáèþò
êáôÝöåõãáí óå óõíå÷åßò äáíåéóìïýò áðü ôïõò åõãåíåßò, ãéá íá áíôéìåôùðßóïõí ôç
÷áìçëÞ áðïäïôéêüôçôá ôùí ãáéþí êáé ôùí âéïôå÷íéþí. Ç õðåñ÷ñÝùóç êáé ïé óõíå÷åßò
ðüëåìïé ïäÞãçóáí óôïí áðïäåêáôéóìü ôçò ôÜîçò áõôÞò. Ïé ðëçâåßïé åîåãÝñèçêáí.
Áðáßôçóáí ðñïóôáóßá áðü ôçí êáôáðßåóç ôùí ðáôñéêßùí êáé ìåñßäéï óôçí åîïõóßá.
Ðñï÷þñçóáí óôç äçìéïõñãßá äéêþí ôïõò óõíåëåýóåùí. Ç êáôÜóôáóç ÷åéñïôÝñåøå
ôïí 4ï áé. ð.×.,åîáéôßáò ôùí åðéäñïìþí ôùí Ãáëáôþí. Ç êñßóç ôåëéêÜ Üñ÷éóå íá
åêôïíþíåôáé, üôáí ôï 366 ð.×. åêëå÷ôçêå ï ðñþôïò ¾ðáôïò áðü áõôÞ ôçí ôÜîç. ÌåôÜ
ôï 312 ð.×. ïé ðëçâåßïé óõììåôåß÷áí êáé óôç Óýãêëçôï. ¸ôóé, ç êïéíùíéêÞ ïìüíïéá
Ýèåóå ôéò âÜóåéò ãéá ôéò ìåãÜëåò êáôáêôÞóåéò.
â) ÓÞìåñá ìå ôïí üñï ðáôñßêéïé åííïïýìå åêåßíïõò ðïõ äéáèÝôïõí ðëïýôï, ÷ñÞìáôá
êáé äýíáìç. Ðëçâåßïé åßíáé üóïé áíÞêïõí óôá ëáúêÜ óôñþìáôá êáé Ý÷ïõí ìéêñÞ Þ
ìçäáìéíÞ ðåñéïõóßá.
2. ÄéáâÜóôå ôï ðáñÜèåìá: «Ïõ ëïãéóÜìåíïé ôçí Áñ÷éìÞäïõò äýíáìéí» êáèþò
êáé ôç ëåæÜíôá ðïõ óõíïäåýåé ôçí åéêüíá ôïõ Áñ÷éìÞäç êáé åîçãÞóôå ôç
öñÜóç: «ìéá óêÝøç êÜðïôå åßíáé ðéï áðïôåëåóìáôéêÞ áðü üëï ôï ðëÞèïò»,
ðñïóêïìßæïíôáò êáé êÜðïéï ðáñÜäåéãìá.
á) Ç ðáñáðÜíù öñÜóç äçëþíåé üôé êáìéÜ öïñÜ ç ðíåõìáôéêÞ áíùôåñüôçôá êáé ç äýíáìç
ôïõ ðíåýìáôïò êÜðïéïõ îå÷ùñéóôïý áôüìïõ ìðïñåß íá õðåñÝ÷åé, íá åßíáé ðéï éó÷õñÞ
áðü ôéò óùìáôéêÝò ðñïóðÜèåéåò åíüò ðëÞèïõò. Åäþ ðñïâÜëëåôáé ç äýíáìç ôïõ
ðíåýìáôïò óå ó÷Ýóç ìå ôç óùìáôéêÞ ñþìç.
â) ÊáôÜ ôç âõæáíôéíÞ ðåñßïäï, åéäéêÜ êáôÜ ôïí 8ï áé ð.×., ç Êùóôáíôéíïýðïëç äÝ÷ôçêå
ðïëëÝò åðéèÝóåéò áðü áíþôåñåò áñáâéêÝò äõíÜìåéò. Ï éó÷õñüò áñáâéêüò óôüëïò
êáôáôñïðþèçêå áðü ôï õãñü ðõñ.
09s.qxp 5/8/2008 9:10 Page 263
3. Ôé óçìáßíåé ç öñÜóç óÞìåñá: «Ï Áííßâáò ðñï ôùí ðõëþí»; Óå ðïéåò
ðåñéðôþóåéò ôç ÷ñçóéìïðïéïýìå;
Ç öñÜóç áõôÞ ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá íá äçëþóåé ôïí ðáíéêü êÜðïéïõ Þ êÜðïéùí ìðñïóôÜ
óå êÜðïéá äýóêïëç êáôÜóôáóç. Ôç ÷ñçóéìïðïéïýìå óå ðåñéðôþóåéò ïéêïíïìéêþí,
êïéíùíéêþí, óõíáéóèçìáôéêþí êáé Üëëùí êáôáóôÜóåùí, ïé ïðïßåò Ý÷ïõí öôÜóåé óå
éäéáßôåñá äýóêïëï óçìåßï, þóôå íá ðñïêáëïýí áßóèçìá åãêáôÜëåéøçò êáé Ýëëåéøçò
ìá÷çôéêüôçôáò.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ç ðïëéôåéáêÞ êáé êïéíùíéêÞ êáôÜóôáóç óôç Ñþìç ùò ôïí 3ï áé. ð.×.;
Áñ÷éêÜ óôç Ñþìç õðÞñ÷å ôï ðïëßôåõìá ôçò âáóéëåßáò. Ôï 509 ð.×. üìùò ïé åõãåíåßò
êáôÝëõóáí ôç âáóéëåßá êáé ôï ðïëßôåõìá Üñ÷éóå íá ðáßñíåé äçìïêñáôéêÞ ÷ñïéÜ.
ÓçìáíôéêÞ Þôáí ç åîïõóßá ôùí äýï ÕðÜôùí óå óôñáôéùôéêÜ êáé ðïëéôéêÜ èÝìáôá, áí
êáé åêëÝãïíôáí ìüíï ãéá Ýíá ÷ñüíï. Äßðëá óôïõò ¾ðáôïõò õðÞñ÷å ôï óõìâïõëåõôéêü
óþìá ôçò ÓõãêëÞôïõ, ôï ïðïßï áðïôåëïýíôáí áðü éóüâéá ìÝëç.
ÕðÞñ÷áí äýï ôÜîåéò ðïëéôþí, ïé ðáôñßêéïé, ïé ïðïßïé êáôÜãïíôáí áðü ïéêïãÝíåéåò
ãáéïêôçìüíùí, êáé ïé ðëçâåßïé. Ïîåßò Þôáí ïé áãþíåò ôïõò ãéá êïéíùíéêÞ åîßóùóç.
Áñãüôåñá üìùò åðéêñÜôçóå êïéíùíéêÞ åéñÞíç.
2. Íá áíáöåñèåßôå óôéò êáôáêôÞóåéò ôùí Ñùìáßùí ìÝ÷ñé êáé ôç íßêç ôïõ
Ïêôáâéáíïý óôï ¢êôéï (30ð.×.).
Ïé Ñùìáßïé óéãÜ óéãÜ êáôÝëáâáí ðñþôá ôï âïññÜ êáé ìåôÜ ôéò åëëçíéêÝò ðüëåéò ôïõ
íüôïõ. Ôåëåõôáßá ðüëç ðïõ õðÝêõøå Þôáí ïé Óõññáêïýóåò, åîáéôßáò ôùí åðéíïÞóåùí
ôïõ Áñ÷éìÞäç (212 ð.×.).
Óôç óõíÝ÷åéá ïé Ñùìáßïé óôñÜöçêáí åíáíôßïí ôùí Êáñ÷çäïíßùí. Âáñý ðëÞãìá
åðÝöåñå ç ðáñÜôïëìç åðßèåóç ôïõ Êáñ÷çäüíéïõ Áííßâá, ï ïðïßïò åéóÝâáëå óôçí Éôáëßá
ìÝóù ôùí ¢ëðåùí. ÐÝôõ÷å äéáäï÷éêÝò íßêåò åíáíôßïí ôùí Ñùìáßùí êáé Ýöôáóå åìðñüò
áðï ôá ôåß÷ç ôçò Ñþìçò. Äåí êáôÜöåñå íá êõñéåýóåé ôçí ðüëç. Ïé Ñùìáßïé åðé÷åßñçóáí
áíôéðåñéóðáóìü. Ï Óêéðßùíáò áðïâéâÜóôçêå óôçí ÁöñéêÞ. Ï Áííßâáò áíáêëÞèçêå êáé
çôôôÞèçêå óôç ÆÜìá (202 ð.×.). ÔåëéêÜ, ç Êáñ÷çäüíá êáôáóôñÜöçêå ôï 146 ð.×. Ãéá
100 ÷ñüíéá (ôÝëç 2ïõ-ôÝëç 1ïõ áé. ð.×.) îÝóðáóáí åìöýëéïé ðüëåìïé áíÜìåóá óå
öéëüäïîïõò óôñáôçãïýò (ÌÜñéïò-Óýëëáò, ÐïìðÞéïò-Éïýëéïò Êáßóáñáò, ÌÜñêïò
Áíôþíéïò-Ïêôáâéáíüò). Ï Éïýëéïò Êáßóáñáò êáôÝêôçóå ôç Ãáëáôßá. Ï áíéøéüò ôïõ
Ïêôáâéáíüò íßêçóå ôï ÌÜñêï Áíôþíéï (30 ð.×.) êáé áíáêçñý÷ôçêå ÁõôïêñÜôïñáò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
264
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 264
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
265
4. Ç ÕÐÏÔÁÃÇ ÔÏÕ ÅËËÇÍÉÊÏÕ ÊÏÓÌÏÕ
Ðåñßëçøç
ÌåôÜ ôç íéêçöüñá êáôÜëçîç ôïõ ´ Êáñ÷çäïíéáêïý ðïëÝìïõ (202 ð.×.) ïé Ñùìáßïé
óôñÜöçêáí ðñïò ôçí áíáôïëÞ, ðñïò ôçí ÅëëÜäá. Ïé ¸ëëçíåò ôçí ßäéá ðåñßïäï åßíáé
äéáéñåìÝíïé. Ôï êÝíôñï âÜñïõò Ý÷åé ìåôáöåñèåß óôçí áíáôïëÞ, ç ïéêïíïìßá
ðáñáêìÜæåé. Ëßãïé äéáâëÝðïõí ôïí åðåñ÷üìåíï êßíäõíï. Ï ÁãÝëáïò ìéëïýóå ãéá ôá íÝöç
ðïõ Ýñ÷ïíôáí áðü ôç Äýóç. Ìüíï ç Ìáêåäïíßá êáé ïé äýï óõìðïëéôåßåò ìðïñïýóáí
íá áíôéìåôùðßóïõí ôïõò Ñùìáßïõò, ïé ïðïßïé åêìåôáëëåýïíôáí ôéò åóùôåñéêÝò Ýñéäåò
ãéá íá åðåìâáßíïõí. Ï Ñùìáßïò Öëáìßíéïò, Ý÷ïíôáò ùò óýììá÷ï ôçí Á÷áúêÞ
óõìðïëéôåßá, ðÝôõ÷å óðïõäáßá íßêç óôç èÝóç Êõíüò ÊåöáëÝò (197 ð.×.) åíáíôßïí ôïõ
âáóéëéÜ ôçò Ìáêåäïíßáò Öéëßððïõ Å´. Ôï 196 ð.×. ï Öëáìßíéïò äéáêÞñõîå ôçí åëåõèåñßá
ôùí ÅëëÞíùí óôá ºóèìéá. Ï Ößëéððïò îåêßíçóå íÝá ðïëåìéêÞ ðñïóðÜèåéá åíáíôßïí
ôùí Ñùìáßùí, ôçí ïðïßá óõíÝ÷éóå ï ãéïò ôïõ ÐåñóÝáò. ÇôôÞèçêå óôçí Ðýäíá ôï 168
ð.×. Ç Ìáêåäïíßá Ýãéíå ñùìáúêÞ åðáñ÷ßá.
Áñãüôåñá ïé Ñùìáßïé êáôÝëáâáí óéãÜ óéãÜ áëüêëçñç ôçí ÅëëÜäá. Óå ìéá ôåëåõôáßá
ìÜ÷ç óôç Ëåõêüðåôñá ôçò Êïñßíèïõ (146 ð.×.) ï Ñùìáßïò óôñáôçãüò Ìüììéïò óõíÝôñéøå
ôï óôñáôü ôçò Á÷áúêÞò óõìðïëéôåßáò. ÔÝëïò, ôï 30 ð.×., ìåôÜ ôç íáõìá÷ßá óôï ¢êôéï, ç
Áßãõðôïò Ýãéíå êáé áõôÞ ñùìáúêÞ åðáñ÷ßá.
Ó×ÅÄIAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ïé Ñùìáßïé óôñÝöïíôáé åíáíôßïí ôïõ åëëçíéêïý êüóìïõ
• Ïé ¸ëëçíåò åßíáé äéáéñåìÝíïé
• ÏéêïíïìéêÞ ðáñáêìÞ
• Ëßãïé íéþèïõí ôï ñùìáúêü êßíäõíï
Ïé åðåìâÜóåéò ôùí Ñùìáßùí
• ÐïëéôéêÞ «äéáßñåé êáé âáóßëåõå»
• ¹ôôá Öéëßððïõ Å´ óôéò Êõíüò ÊåöáëÝò
• Ï Öëáìßíéïò äéáêçñýóóåé ôçí áíåîáñôçóßá ôùí ÅëëÞíùí
• Ï ÐåñóÝáò çôôÜôáé óôçí Ðýäíá - Ç Ìáêåäïíßá ãßíåôáé ñùìáúêÞ åðáñ÷ßá
Ç ÅëëÜäá óôá ÷Ýñéá ôùí Ñùìáßùí
• ¹ôôá ÅëëÞíùí óôç Ëåõêüðåôñá
• Ç Áßãõðôïò ãßíåôáé êáé áõôÞ ñùìáúêÞ åðáñ÷ßá
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 265
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Ößëéððïò Å´
ÂáóéëéÜò ôçò Ìáêåäïíßáò (238-179 ð.×.). Áðï íåáñÞ çëéêßá ðñïóðÜèçóå íá
áíôéóôáèåß óôïõò Ñùìáßïõò. Áñ÷éêÜ óõììÜ÷çóå ìå ôïí Áííßâá, áñãüôåñá áíôéìåôþðéóå
öéëïñùìáúêü óõíáóðéóìü. ¸÷ïíôáò ùò óýììá÷ï ôïí Áíôßãïíï ô, óôñÜöçêå åíáíôßïí
ôïõ Ðôïëåìáßïõ Å´ êáèþò êáé åíáíôßïí ôçò Ñüäïõ êáé ôçò ÐåñãÜìïõ. ÇôôÞèçêå óôéò
Êõíüò ÊåöáëÝò áðü ôïõò Ñùìáßïõò êáé ôïõò óõììÜ÷ïõò ôïõò. Ïé Ìáêåäüíåò
ôáðåéíþèçêáí, õðï÷ñåþèçêáí íá ðåñéïñéóôïýí óôç Â. ÅëëÜäá, íá ðëçñþóïõí
ðïëåìéêÝò áðïæçìéþóåéò. Áñãüôåñá (191 ð.×.) ðïëÝìçóå óôï ðëåõñü ôùí Ñùìáßùí
åíáíôßïí ôïõ Áíôßï÷ïõ, ðïõ åß÷å åéóâÜëåé óôçí ÅëëÜäá. ÐÝèáíå îáöíéêÜ.
ÐåñóÝáò
ÂáóéëéÜò ôçò Ìáêåäïíßáò (213-162 ð.×.). ¹ôáí ãéïò ôïõ Öéëßððïõ Å´. ÓõíÝ÷éóå
ôéò ðïëåìéêÝò ðñïåôïéìáóßåò ôïõ ðáôÝñá ôïõ åíáíôßïí ôùí Ñùìáßùí, äéáèÝôïíôáò
óçìáíôéêÝò ïñãáíùôéêÝò éêáíüôçôåò. ÐñïóðÜèçóå íá ðñïóåããßóåé êáé Üëëåò ðüëåéò,
÷ùñßò éäéáßôåñç åðéôõ÷ßá üìùò. Ôï 171 ð.×. ïé Ñùìáßïé åðéôÝèçêáí åíáíôßïí ôïõ.
ÇôôÞèçêå óôç ìÜ÷ç ôçò Ðýäíáò (168 ð.×.). ÐéÜóôçêå áé÷ìÜëùôïò êáé öõëáêßóôçêå.
ÐÝèáíå ôï 162 ð.×.
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
266
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
197 ð.× ¹ôôá Öéëßððïõ Å´ óôéò Êõíüò ÊåöáëÝò
168 ð.× ¹ôôá ÐåñóÝá óôçí Ðýäíá
146 ð.×
¹ôôá ÅëëÞíùí óôç Ëåõêüðåôñá. Ç ÅëëÜäá ãßíåôáé
ñùìáúêÞ åðáñ÷ßá
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 266
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
267
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Ôé åßíáé ç ðïëéôéêÞ ôïõ «äéáßñåé êáé âáóßëåõå»; Óå ðïéåò ðåñéðôþóåéò
÷ñçóçìïðïéïýìå ôç öñÜóç; Ìðïñåßôå íá áíöÝñåôå Ýíá ðáñÜäåéãìá áðü ôçí
éóôïñßá;
Ç ðïëéôéêÞ ôïõ «äéáßñåé êáé âáóßëåõå» óõíßóôáôáé óôçí ôüíùóç Þ äçìéïõñãßá åñßäùí
Þ äéáóðáóôéêþí ôÜóåùí ìÝóá óå ìßá ïìÜäá áðü êÜðïéïí Üëëï, þóôå íá ìðïñåß íá
åðåìâáßíåé êáé íá ñõèìßæåé ôçí êáôÜóôáóç. ×ñçóéìïðïéïýìå ôç öñÜóç êáé óå óõëëïãéêü
åðßðåäï. Ç ðïëéôéêÞ áõôÞ ìðïñåß íá åöáñìïóôåß óå ìßá ïìÜäá áíèñþðùí: ïéêïãÝíåéá,
ôïðéêÞ êïéíùíßá, êñÜôïò, Ýèíïò. Éäéáßôåñá åðéêßíäõíç åßíáé ç ôåëåõôáßá ðåñßðôùóç, êáôÜ
ôçí ïðïßá ðïëëÝò öïñÝò ïé éó÷õñïß ôïõ êüóìïõ ÷ñçóéìïðïéïýí åóùôåñéêÝò
(öõëåôéêÝò,åèíéêÝò ê.Ü) äéáöïñÝò ãéá íá åðéâÜëïõí Ýììåóá Þ Üìåóá ôéò èåëÞóåéò ôïõò
óôá ðéï áäýíáìá êñÜôç. Ç ðïëéôéêÞ áõôÞ Ý÷åé åöáñìïóôåß êáôÜ êüñïí óôçí áíèñþðéíç
éóôïñßá.
×áñáêôçñéóôéêü ðáñÜäåéãìá óôç óýã÷ñïíç åëëçíéêÞ éóôïñßá åßíáé ç ðåñßïäïò ôïõ
åìöõëßïõ ðïëÝìïõ (1946-1949). Ïé ¸ëëçíåò ðïëåìïýóáìå ìåôáîý ìáò ðñïùèþíôáò
ôéò âëÝøåéò êáé ôá óõìöÝñïíôá ôùí äõíÜìåùí ôçò åðï÷Þò.
2. Áöïý ìåëåôÞóåôå ôï ðáñÜèåìá ãéá ôïí ÁãÝëáï, íá óõæçôÞóåôå ôï ìÞíõìá
ðïõ åêðÝìðåé, ëáìâÜíïíôáò õðüøç ôéò åîåëßîåéò ðïõ óçìåéþèçêáí ôá
åðüìåíá ÷ñüíéá óôç ÅëëÜäá.
Ï ÁãÝëáïò êçñýôåé ôï ìÞíõìá ôçò åíüôçôáò êáé ôçò ïìüíïéáò ôùí ÅëëÞíùí áðÝíáíôé
óôá íÝöç ðïõ ìÝëëïõí íá Ýñèïõí áðü ôç äýóç. ÐïëëÝò öïñÝò ðñÝðåé íá ìçí
åóôéÜæïõìå óôï äÝíôñï, ãéáôß Ýôóé ÷Üíïõìå ïëüêëçñï ôï äÜóïò. Ç åíüôçôá åîáóöáëßæåé
ôçí éó÷ý ìéáò ïìÜäáò ìéêñÞò Þ ìåãÜëçò. Êáé ðïëëÝò öïñÝò ç ïìüíïéá åßíáé áðáñáßôçôç
ãéá íá ìðïñÝóåé ç ïìÜäá íá åðéâéþóåé êáé íá áíáðôõ÷èåß. Äõóôõ÷þò ïé áðüøåéò ôïõ
ÁãÝëáïõ äåí Ýôõ÷áí éäéáßôåñçò ðñïóï÷Þò. Ãé’ áõôü êáé ç ÅëëÜäá õðïäïõëþèçêå
óôïõò Ñùìáßïõò.
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 267
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ç êáôÜóôáóç óôï á´ ìéóü ôïõ 2ïõ áé. ð.×. óôçí ÅëëÜäá;
ÌåôÜ ôç íéêçöüñá êáôÜëçîç ôïõ ´ Êáñ÷çäïíéáêïý ðïëÝìïõ(202 ð.×.) ïé Ñùìáßïé
óôñÜöçêáí ðñïò ôçí áíáôïëÞ, ðñïò ôçí ÅëëÜäá. Ïé ¸ëëçíåò ôçí ßäéá ðåñßïäï åßíáé
äéáéñåìÝíïé. Ôï êÝíôñï âÜñïõò Ý÷åé ìåôáöåñèåß óôçí áíáôïëÞ, ç ïéêïíïìßá
ðáñáêìÜæåé. Ëßãïé äéáâëÝðïõí ôïí åðåñ÷üìåíï êßíäõíï. Ï ÁãÝëáïò ìéëïýóå ãéá ôá
íÝöç ðïõ Ýñ÷ïíôáí áðü ôç Äýóç. Ìüíï ç Ìáêåäïíßá êáé ïé äýï óõìðïëéôåßåò
ìðïñïýóáí íá áíôéìåôùðßóïõí ôïõò Ñùìáßïõò. Ïé Ñùìáßïé åêìåôáëåýïíôáí ôéò
åóùôåñéêÝò Ýñéäåò ãéá íá åðåìâáßíïõí.
2. Ðïéá ãåãïíüôá ïäÞãçóáí óôçí õðïôáãÞ ôçò ÅëëÜäáò óôïõò Ñùìáßïõò;
Ï Ñùìáßïò Öëáìßíéïò, Ý÷ïíôáò ùò óýììá÷ï ôçí Á÷áúêÞ óõìðïëéôåßá, ðÝôõ÷å óðïõäáßá
íßêç óôç èÝóç Êõíüò ÊåöáëÝò (197 ð.×.) åíáíôßïí ôïõ âáóéëéÜ ôçò Ìáêåäïíßáò
Öéëßððïõ Å´. Ôï 196 ð.×. ï Öëáìßíéïò äéáêÞñõîå ôçí åëåõèåñßá ôùí ÅëëÞíùí óôá
ºóèìéá. Ï Ößëéððïò îåêßíçóå íÝá ðïëåìéêÞ ðñïåôïéìáóßá åíáíôßïí ôùí Ñùìáßùí, ôçí
ïðïßá óõíÝ÷éóå ï ãéïò ôïõ ÐåñóÝáò, ï ïðïßïò çôôÞèçêå óôçí Ðýäíá ôï 168 ð.×. Ç
Ìáêåäïíßá Ýãéíå ñùìáúêÞ åðáñ÷ßá.
Áñãüôåñá ïé Ñùìáßïé êáôÝëáâáí óéãÜ óéãÜ áëüêëçñç ôçí ÅëëÜäá. Óå ìéá ôåëåõôáßá
ìÜ÷ç óôç Ëåõêüðåôñá ôçò Êïñßíèïõ (146 ð.×.) ï Ñùìáßïò óôñáôçãüò Ìüììéïò
óõíÝôñéøå ôï óôñáôü ôçò Á÷áúêÞò óõìðïëéôåßáò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
268
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 268
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
269
5. ÔÁ ÃÑÁÌÌÁÔÁ ÊÁÉ ÏÉ ÔÅ×ÍÅÓ ÔÙÍ ÅËËÇÍÉÓÔÉÊÙÍ ×ÑÏÍÙÍ
Ðåñßëçøç
ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò åëëçíéóôéêÞò åðï÷Þò ðáñáôçñåßôáé óðïõäáßá áíÜðôõîç ôùí
ãñáììÜôùí êáé ôùí ôå÷íþí. Ïé êáëëéôÝ÷íåò êáé ïé Üíèñùðïé ôïõ ðíåýìáôïò ôßèåíôáé
êÜôù áðï ôçí ðñïóôáóßá ôùí ìïíáñ÷þí ôùí åëëçíéóôéêþí âáóéëåßùí. Ï åëëçíéêüò
ðïëéôéóìüò ãßíåôáé ðáãêüóìéïò êáé áíáìåéãíýåôáé ìå áíáôïëéêÜ óôïé÷åßá. Ç ãëþóóá
áðëïðïéåßôáé, êáèþò ÷ñçóéìïðïéåßôáé áðü ôçí ÅëëÜäá ùò ôçí Éíäßá (êïéíÞ).
Óðïõäáßåò öéëïóïöéêÝò ó÷ïëÝò ôçò ÁèÞíáò åßíáé ç Áêáäçìßá ôïõ ÐëÜôùíá êáé ôï
Ëýêåéï ôïõ ÁñéóôïôÝëç. Ùóôüóï, ôçí åðï÷Þ áõôÞ åìöáíßæïíôáé äýï öéëüóïöïé ïé ïðïßïé
äéäÜóêïõí íÝåò èåùñßåò.
á) Ï Åðßêïõñïò (341-270 ð.×.) êáôáãüôáí áðü ôç ÓÜìï. Ç ó÷ïëÞ ôïõ (ãíùóôÞ êáé
ùò ÊÞðïò) õðïó÷üôáí óôïí Üíèñùðï ôçí øõ÷éêÞ ãáëÞíç ìå ôçí áðüêôçóç ôçò çäïíÞò,
ðïõ óôçñéæüôáí óå áîßåò üðùò ç öñüíçóç, ç öéëßá, ç äéêáéïóýíç.
â) Ï ÆÞíùíáò (334-262 ð.×.) ßäñõóå ôç äßêç ôïõ ó÷ïëÞ óôçí Ðïéêßëç ÓôïÜ, ãé'áõôü
êáé ïíïìáæüôáí óôùéêÞ ó÷ïëÞ. Ïé óôùéêïß áíáæçôïýí ôçí áñåôÞ, ç ïðïßá åðÝñ÷åôáé üôáí
êÜðïéïò æåé óýìöùíá ìå ôïõò öõóéêïýò íüìïõò. Èåùñïýóáí üôé üëïé Üíèñùðïé
ìåôÝ÷ïõí óå êïéíÞ ìïßñá, ãé'áõôü åßíáé ßóïé.
Ñáãäáßá Üíèéóç ãíþñéóáí êáé ïé öéëïëïãéêÝò åðéóôÞìåò. Ïé öéëüëïãïé êáé ïé
ëåîéêïãñÜöïé áó÷ïëïýíôáé ìå ôçí åñìçíåßá êáé ôç ãëùóóïëïãéêÞ áíÜëõóç ôùí
ïìçñéêþí åðþí áëëÜ êáé Ýñãá Üëëùí ðïéçôþí. Óðïõäáßåò åßíáé ïé äýï âéâëéïèÞêåò
ôçò ÁëåîÜíäñåéáò, ç âéâëéïèÞêç ôçò ÐåñãÜìïõ, ôçò Áíôéü÷åéáò.Ôçí åðï÷Þ áõôÞ áêìÜæåé
ç óõããñáöÞ éóôïñéêþí âéâëßùí (Ðïëýâéïò, Äéüäùñïò ï Óéêåëéþôçò).
ÓçìáíôéêÞ åßíáé êáé ç áíÜðôõîç ôùí ìáèçìáôéêþí, ìå ôïí Åõêëåßäç, ôïí Áñ÷éìÞäç
(Óõññáêïýóåò), ôçò áóôñïíïìßáò (Áñßóôáñ÷ïò ï ÓÜìéïò), ôçò éáôñéêÞò (Çñüöéëïò,
ÁóêëçðéÜäçò), ôçò ãåùãñáößáò (ÅñáôïóèÝíçò ï Êõñçíáßïò, ÓôñÜâùíáò), ôçò öõóéêÞò, ôïõ
Äßêáéïõ.
ÓçìáíôéêÞ åßíáé êáé ç áíÜðôõîç ôçò ôå÷íïëïãßáò, ðïõ áöïñÜ êõñßùò ðïëåìéêÝò
ìç÷áíÝò (Áñ÷éìÞäçò), ìç÷áíÞìáôá áíýøùóçò, óýíèåôá ìïõóéêÜ üñãáíá (Êôçóßâéïò),
áõôüìáôåò ìç÷áíÝò (¹ñùí). Ùóôüóï ïé ôå÷íéêÝò ãíþóåéò äåí ïäÞãçóáí óå ïéêïíïìéêÞ
åðáíÜóôáóç. Ç ÍÝá Êùìùäßá, ìå êýñéï åêðñüóùðï ôïí Áèçíáßï ÌÝíáíäñï, äéáêùìùäåß
áíèñþðéíïõò ôýðïõò êáé åðçñåÜæåé êáé ôïõò Ëáôßíïõò ðïéçôÝò.
Ç ðïßçóç óôñÝöåôáé óôçí êáèçìåñéíüôçôá. Ïé åëåãåßåò ôïõ Êáëëßìá÷ïõ, ç âïõêïëéêÞ
ðïßçóç ôïõ Èåüêñéôïõ, ïé ìßìïé, ôï åðßãñáììá åðéêåíôñþíïõí ôï åíäéáöÝñïí óôéò ÷áñÝò
ôçò æùÞò.
Ç áñ÷éôåêôïíéêÞ óôñÝöåôáé óôçí êáôáóêåõÞ ìíçìåéùäþí êáôáóêåõþí ïé ïðïßåò
õìíïýí ôçí åîïõóßá ôïõ ìïíÜñ÷ç áëëÜ êáé ôçí éó÷ý ðëïõóßùí ðüëåùí-êñáôþí. Ôï
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 269
áñ÷éôåêôïíéêü óôéë ôùí íáþí ÷áñáêôçñßæåôáé áðü áíÜìåéîç óôïé÷åßùí.
Äçìéïõñãïýíôáé ðëáôåßåò êáé ìåãáëïðñåðåßò óêÜëåò (Áóêëçðéåßï ôçò Êù).
Óôçí ÁëåîÜíäñåéá óðïõäáßá êôßñéá åßíáé ç ÂéâëéïèÞêç êáé ôï Ìïõóåßï, Ýíá ßäñõìá
ðïõ ðñïùèïýóå ôçí åðéóôçìïíéêÞ Ýñåõíá ìÝóù ôçò ðñïþèçóçò ðñïãñáììÜôùí.
ÅíôõðùóéáêÝò åßíáé êáé ïé éäéùôéêÝò êáôïéêßåò.
Ç ãëõðôéêÞ åìðëïõôßæåôáé ìå íÝá èÝìáôá. Ôçí åðï÷Þ áõôÞ, åêôüò áðü ôçí ðáëéüôåñç
èåìáôïëïãßá (èåïß, Þñùåò êôë.), ïé êáëëéôÝ÷íåò óôñÝöïíôáé óôçí áðåéêüíéóç ôçò
êáèçìåñéíÞò æùÞò êáé ôùí áíèñþðùí ôçò ìå ñåáëéóôéêü ôñüðï (êïéíùíéêüò ñåáëéóìüò).
Ôá óþìáôá áðåéêïíßæïíôáé óå æùçñÞ óôÜóç, ôï åëëçíéóôéêü ðÜèïò êáé ç Ýíôáóç
êõñéáñ÷ïýí óôá ðñüóùðá (ôå÷íïôñïðßá ìðáñüê). ¢ëëåò öïñÝò áðåéêïíßæïíôáé öùôåéíÜ
Þ åýèõìá áãÜëìáôá óå áíÜëáöñåò êáé ðïëýðëïêåò óôÜóåéò (ôå÷íïôñïðßá ñïêïêü).
Áíáðôýóóåôáé ðáñÜëëçëá ôï ðïñôñÝôï.
ÊåñáìéêÞ - áããåéïãñáöåßá - ìéêñïôå÷íßá: åìöáíßæïíôáé ôá ìåëáìâáöÞ êýðåëëá
(ìåãáñéêïß Þ áíÜãëõöïé óêýöïé), ðïõ ìéìïýíôáé ìåôáëëéêÜ óêåýç. Óðïõäáßá åßíáé êáé ç
áíÜðôõîç ôçò ìéêñïôå÷íßáò.
Ó×ÅÄIAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ï ÷áñáêôÞñáò ôùí åëëçíéóôéêþí ôå÷íþí êáé ãñáììÜôùí
• Ñáãäáßá áíÜðôõîç
• Ïé êáëëéôÝ÷íåò êáé ïé ðíåõìáôéêïß Üíèñùðïé êÜôù áðï ôçí ðñïóôáóßá ìïíáñ÷þí
• Ï åëëçíéêüò ðïëéôéóìüò åìðëïõôßæåôáé
• Åðéêñáôåß ç êïéíÞ ãëþóóá
Ôá öéëïóïöéêÜ ñåýìáôá
• Áêáäçìßá êáé Ëýêåéï
• Ó÷ïëÞ Åðßêïõñïõ
→Óôü÷ïò: áðüêôçóç çäïíÞò ìå õéïèÝôçóç ôñüðïõ æùÞò áðáëëáãìÝíïõ áðü ðÜèç
• Ïé óôùéêïß: éäñõôÞò ï ÆÞíùíáò
→Óôü÷ïò ç áðüêôçóç ôçò áñåôÞò
• ¢ëëåò ó÷ïëÝò: êõíéêïß,óêåðôéêéóôÝò
ÁíÜðôõîç ôùí ãñáììÜôùí
• Áíáðôýóåôáé ç öéëïëïãßá
• Ïé öéëüëïãïé áó÷ïëïýíôáé ìå ôçí åñìçíåßá, ôç ãñáììáôéêÞ êôë. ôùí Ýñãùí
• Éäñýïíôáé âéâëéïèÞêåò:
→ÁëåîÜíäñåéáò
→ÐåñãÜìïõ
→Áíôéü÷åéáò
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
270
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 270
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
271
ÁíÜðôõîç ôùí åðéóôçìþí
• Éóôïñßá (Ðïëýâéïò ê.Ü)
• ÌáèçìáôéêÜ (Åõêëåßäçò)
• Áóôñïíïìßá (Áñßóôáñ÷ïò)
• ÉáôñéêÞ (Çñüöéëïò)
• Ãåùãñáößá (ÅñáôïóèÝíçò ê.Ü.)
ÁíÜðôõîç ôå÷íïëïãßáò
• ÊáôáóêåõÝò
→ðïëåìéêÝò ìç÷áíÝò (Áñ÷éìÞäçò)
→óýíèåôá ìïõóéêÜ üñãáíá (Êôçâßóéïò)
→áõôüìáôåò ìç÷áíÝò (¹ñùí)
• Ç ôå÷íïëïãéêÞ åðáíÜóôáóç äåí Ýöåñå ôçí ïéêïíïìéêÞ åðáíÜóôáóç
Ç ðïßçóç
• Åëåãåßåò (Êáëëßìá÷ïò)
• ÂïõêïëéêÞ ðïßçóç (Èåüêñéôïò)
• Ìßìïé
• Åðßãñáììá
• ÓôñïöÞ óôçí êáèçìåñéíüôçôá
Áñ÷éôåêôïíéêÞ
• ÁíÝãåñóç åðéâëçôéêþí êôéñßùí
• Óôá éåñÜ: åíôõðùóéáóìüò êáé öùôïóõíèÝóåéò
• Êõñéáñ÷ïýí ïé óôïÝò êáé ïé êëßìáêåò
• ÐÝñãáìïò: Óýìðëåãìá êôéñßùí
→ÄéÜóçìá éåñÜ: âùìüò Äßá êáé ÁèçíÜò
→ÂéâëéïèÞêç
→ÈÝáôñï
→ÁíÜêôïñá
→ÁãïñÜ
ÁëåîÜíäñåéá
• ÂéâëéïèÞêç
• Ìïõóåßï
• ÅíôõðùóéáêÝò éäéùôéêÝò êáôïéêßåò
ÃëõðôéêÞ
• ÓôñïöÞ óôïí êáèçìåñéíü Üíèñùðï
• ÅðéêñÜôçóç ñåáëéóôéêþí áðåéêïíßóåùí
• Áðåéêüíéóç ìïñöþí
→ÆùçñÞ êßíçóç, ðñüóùðï ÷áñáãìÝíï áðü ðÜèïò (ìðáñüê)
→Ðïëýðëïêåò óôÜóåéò óå ÷áñéôùìÝíá èÝìáôá (ñïêïêü)
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 271
• ÁíÜðôõîç ðïñôñÝôïõ
• Îå÷ùñßæåé ï âùìüò ôïõ Äßá êáé ôçò ÁèçíÜò (ÐÝñãáìïò)
ÆùãñáöéêÞ
• ¢íèéóç ìåãÜëçò æùãñáöéêÞò
• ¢íèéóç øçöéäùôïý
• ÊåñáìéêÞ-Áããåéïãñáößá-Ìéêñáãñáößá
• ÅìöÜìéóç êÜìøçò
→Êõñéáñ÷ïýí ôá ìåëáìâáöÞ êýðåëëá
• ¢íèéóç ìéêñïôå÷íßáò
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Åëåãåßá
Åßäïò äßóôé÷ïõ ðïéÞìáôïò óôï ïðïßï ï ðñþôïò óôß÷ïò åßíáé åîÜìåôñïò êáé ï äåýôåñïò
ðåíôÜìåôñïò. Ç åëåãåßá ãåííÞèçêå óôçí Éùíßá. ÊáëëéåñãÞèçêå áðü ôçí áñ÷áúêÞ
åðï÷Þ. ¢íèéóç ãíþñéóå óôá åëëçíéóôéêÜ ÷ñüíéá. Áíáðôý÷èçêå óôçí ÁëåîÜíäñåéá.
Êõñéáñ÷ïýí ôá åñùôéêÜ èÝìáôá, ðïõ áðïäßäïíôáé ìå ëõðçôåñü ýöïò. Ôï åßäïò
áõôü åðÝæçóå ôï Ìåóáßùíá, åíþ êáëëéåñãåßôáé ìÝ÷ñé óÞìåñá.
Ìßìïé
ÊáôÜ ôçí áñ÷áéüôçôá Þôáí äñáìáôéêü Ýñãï ìå èÝìáôá ðáñìÝíá áðü ôçí
êáèçìåñéíüôçôá. Ïé ìßìïé åîÝöñáæáí ôá óõíáéóèÞìáôá ìå êéíÞóåéò ôïõ óþìáôïò. Ôï
åßäïò áõôü ðñùôïåìöáíßóôçêå óôç Óéêåëßá (5ïò áé. ð.×.). Áñãüôåñá ïé ìßìïé
áó÷ïëïýíôáí ìå êùìéêÜ èÝìáôá. Éäéáßôåñç öñïíôßäá Ýäåéîáí ãéá ôï åßäïò ïé Ñùìáßïé.
Åðßãñáììá
Áñ÷éêÜ ôá åðéãñÜììáôá Þôáí ìéêñÜ ðïéçôéêÜ Ýñãá óå êÜðïéï ìíçìåßï, óõíÞèùò
åðéôýìâéï. Ôá ðáëéüôåñá åðéãñÜììáôá áíÜãïíôáé óôïí 7 áé. ð.×. Óðïõäáßïò
åðéãñáììáôïðïéüò Þôáí ï Óéìùíßäçò ï Êåßïò óôá êëáóóéêÜ ÷ñüíéá. ¢íèéóç ãíþñéóå
êáôÜ ôçí åëëçíéóôéêÞ åðï÷Þ. ÁðïêôÜ åñùôéêü, óáôéñéêü Þ ôáöéêü ðåñéå÷üìåíï.
Äéáäüèçêå áñãüôåñá êáé óôç Ñþìç áëëÜ êáé óôï ÂõæÜíôéï.
Ìðáñüê
Ðåñßïäïò ôçò äõôéêÞò ôÝ÷íçò (17ïò-18ïò áé.). Ç ðñïÝëåõóç ôïõ üñïõ äåí åßíáé
óáöÞò. ×áñáêôçñßæåé ìéá åðï÷Þ êáôÜ ôçí ïðïßá ïé äåóìïß ìå ôï ðáñåëèüí ãßíïíôáí
üëï êáé ðéï á÷íïß, åíþ áíÝäõå Ýíáò íÝïò êüóìïò. ×áñáêôçñßæåôáé áðü ôçí
õðåñâïëÞ, ôçí Ýëëåéøç ìÝôñïõ êáé óõììåôñßáò, áðü ôçí êõñéáñ÷ßá ôçò êßíçóçò êáé
ôïõ ðÜèïõò. Ôá Ýñãá ôïõ ìðáñüê ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü ôéò Ýíôïíåò öáíôáóéþóåéò,
ôçí Ýëëåéøç ðåñéãñáììÜôùí.
Ñïêïêü
Ôå÷íïôñïðßá ôïõ äåýôåñïõ ìéóïý ôïõ 18ïõ áé. Ôï ñïêïêü áíôéêáôïðôñßæåé ìéá åðï÷Þ
ç ïðïßá ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôçí Üíïäï ôçò áóôéêÞò ôÜîçò. ¹ôáí ï áíôßðïäáò ôïõ
ìðáñüê. Äéáêñßíåôáé ãéá ôïí áíÜëáöñï ÷áñáêôÞñá êáé ôçí åëáöñüôçôá ôùí
ìïñöþí, ïé ïðïßåò êéíïýíôáé óôï ÷þñï ìå êïìøüôçôá êáé ÷Üñç.
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
272
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 272
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
273
ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Ðïëýâéïò
¸ëëçíáò éóôïñéêüò êáé óôñáôéùôéêüò (200-120 ð.×.). Êáôáãüôáí áðü ôç
Ìåãáëüðïëç. Ãéïò óôñáôçãïý, Ýöôáóå óôïí âáèìü ôïõ ºððáñ÷ïõ. ÌåôÜ ôçí Ðýäíá
ïäçãÞèçêå óôç Ñþìç ãéá áíôéñùìáúêÞ óõìðåñéöïñÜ. ¸ãéíå äÜóêáëïò ôùí ãéùí
ôïõ Áéìßëéïõ Ðáýëïõ. ÌåôÜ ôçí ðáãßùóç ôçò ñùìáúêÞò êõñéáñ÷ßáò óôçí ÅëëÜäá
áó÷ïëÞèçêå ìå ôçí ïñãÜíùóç ôçò Á÷áúêÞò óõìðïëéôåßáò. ÔåëéêÜ åãêáôáóôÜèçêå
óôç Ìåãáëüðïëç, üðïõ áó÷ïëÞèçêå ìå ôçí éóôïñßá. Ôï Ýñãï ôïõ êáëýðôåé ôçí
ðåñßïäï 246-146 ð.×. ÐñïóðÜèçóå íá åßíáé áíôéêåéìåíéêüò. ÃñÜöåé ðñïóåêôéêÜ,
ðñïóðáèþíôáò íá ìçí áðïóðÜôáé áðü ôçí áöÞãçóç ôùí ãåãïíüôùí.
Äéüäùñïò ï Óéêåëéþôçò
Éóôïñéêüò áðü ôç Óéêåëßá (1ïò áé. ð.×.). Æåé óôçí åðï÷Þ ôùí Áõãïýóôùí. Ôáîßäåøå
óå ðïëëÜ ìÝñç. Ôï Ýñãï ôïõ áðïôåëåßôáé áðü óáñÜíôá âéâëßá. ×ùñßæåôáé óå ôñßá
ôìÞìáôá: á) Éóôïñïýíôáé ôá ãåãïíüôá ùò ôçí Üëùóç ôçò Ôñïßáò. â) ÁöÞãçóç
ãåãïíüôùí ùò ôï èÜíáôï ôïõ ÁëåîÜíäñïõ. ã) Éóôïñïýíôáé ãåãïíüôá ùò ôçí
åêóôñáôåßá ôïõ Êáßóáñá åíáíôßïí ôùí Âñåôáíþí. Ôï Ýñãï ôïõ öùôßæåé ôçí éóôïñßá,
ôçí ðïëéôéêÞ êáé ôïí ðïëéôéóìü ìéáò ìåãÜëçò ðåñéüäïõ.
Áñßóôáñ÷ïò ï ÓÜìéïò
¸ëëçíáò áóôñïíüìïò, èåìåëéùôÞò ôçò èåùñßáò ôïõ çëéïêåíôñéêïý óõóôÞìáôïò.
ÌáèÞôåõóå êïíôÜ óôï öéëüóïöï ÓôñÜôùíá. Äßäáóêå üôé ç Ãç êéíåßôáé ãýñù áðü
ôïí ¹ëéï. Ç èåùñßá áõôÞ êáôáðïëåìÞèçêå óèåíáñÜ óôçí åðï÷Þ ôïõ.
Çñüöéëïò
ÄéÜóçìïò ¸ëëçíáò ãéáôñüò. ÃåííÞèçêå óôç Âéèõíßá ôçò Ì. Áóßáò.
¹ôáí óðïõäáßïò ãéáôñüò. ÅñãÜóôçêå óôçí Áßãõðôï, êÜôù áðü ôçí ðñïóôáóßá ôïõ
Ðôïëåìáßïõ Á´. ÐåñéÝãñáøå äéÜöïñá üñãáíá êáé éóôïýò ôïõ áíèñþðéíïõ óþìáôïò,
åíþ áó÷ïëÞèçêå êáé ìå ôï íåõñéêü óýóôçìá. Ëßãá Ý÷ïõí óùèåß áðü ôï óõããñáöéêü
ôïõ Ýñãï.
ÁóêëçðéÜäçò
¸ëëçíáò ãéáôñüò áðü ôçí Ðñïýóá ôçò Ì. Áóßáò. Óôçí ÁèÞíá ðáñáêïëïýèçóå ôéò
äéäáóêáëßåò ôùí åðéêïýñåéùí ó÷åôéêÜ ìå ôçí ïõóßá ôïõ êüóìïõ. Èåùñïýóáí üôé
ï êüóìïò ìáò áðïôåëåßôáé áðü Üôïìá. ÌåôÜ ôï 91 ð.×. ìåôáêüìéóå óôç Ñþìç. Åêåß
Ýãéíå äéÜóçìïò. Ðßóôåõå üôé ôá Üôïìá êáé ç ìç óùóôÞ ëåéôïõñãßá ôïõò åßíáé ç ðçãÞ
ôùí áóèåíåéþí. Åß÷å ìåãÜëç ðßóôç óôçí õãéåéíÞ æùÞ, åíþ áðÝöåõãå ôá öÜñìáêá.
¸ãñáøå ðïëëÜ éáôñéêÜ Ýñãá.
ÅñáôïóèÝíçò
Ìáèçìáôéêüò êáé ãåùãñÜöïò. ÃåííÞèçêå óôçí ÊñÞôç. ÄéÝèåôå óðïõäáßá ìüñöùóç.
Óðïýäáóå óôçí ÁëåîÜíäñåéá êáé óôçí Áêáäçìßá ôïõ ÐëÜôùíá, óôçí ÁèÞíá.
ÅðÝóôñåøå óôçí ÁëåîÜíäñåéá, üðïõ äéïñßóôçêå äéåõèõíôÞò ôçò ÂéâëéïèÞêçò. ¸ãéíå
äéÜóçìïò, êáèþò óõíÝâáëå óçìáíôéêÜ óôçí áíÜðôõîç ôçò ãåùãñáößáò êáé ôùí
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 273
ìáèçìáôéêþí. ×áñôïãñÜöçóå ôï Íåßëï êáé áó÷ïëÞèçêå ìå ôï öáéíüìåíï ôùí
ðëçììõñþí. Óçìáíôéêü êáôüñèùìá ùóôüóï Þôáí ï õðïëïãéóìüò ôçò áêôßíáò ôçò
Ãçò.
ÓôñÜâùíáò
¸ëëçíáò ãåùãñÜöïò áðü ôçí ÁìÜóåéá (Ì. Áóßá, 1ïò áé. ð.×.). Ôáîßäåøå ðïëý óå
üëï ôïí ôüôå ãíùóôü êüóìï. ¸ãñáøå äéÜöïñá âéâëßá. Ôá óðïõäáéüôåñá åßíáé ôá
«ÃåùãñáöéêÜ», ðïõ áó÷ïëïýíôáé ìå ôïõò ðïëéôéóìïýò ôçò Áóßáò, ôçò Åõñþðçò êáé
ôçò ÁöñéêÞò.
Êôçóßâéïò
Áñ÷áßïò ¸ëëçíáò ìç÷áíéêüò áðü ôçí ÁëåîÜíäñåéá. ¸ãéíå ãíùóôüò áðü ôçí
åðéíüçóç äéÜöïñùí ìç÷áíçìÜôùí: õäñáõëéêü ñïëüé, ðïëéïñêçôéêÝò ìç÷áíÝò ê.Ü.
¹ñùí
ÄéÜóçìïò ìç÷áíéêüò ôçò áñ÷áéüôçôáò. ¸æçóå óôçí ÁëåîÜíäñåéá ôçò Áéãýðôïõ.
ÁíáêÜëõøå ðïëëÝò ðñùôüôõðåò óõóêåõÝò: áíôëßá ðßåóçò, ìç÷áíéóìü ìå ôïí ïðïßï
Üíïéãáí ïé ðüñôåò ôïõ íáïý üôáí Üíáâå ï âùìüò, áõôüìáôï èÝáôñï ìå ìáñéïíÝôåò,
áñìüíéï ìå íåñü ê.Ü. Ðñïþèçóå óçìáíôéêÜ ôç öõóéêÞ êáé ôç ìç÷áíéêÞ. ¸ãñáøå
ðïëëÜ Ýñãá ó÷åôéêÜ ìå ôá áíôéêåßìåíá ôçò äïõëåéÜò ôïõ.
ÌÝíáíäñïò
ÄéÜóçìïò Áèçíáßïò ðïéçôÞò, ï êõñéüôåñïò åêðñüóùðïò ôçò ÍÝáò Êùìùäßáò (342/1
- 291/90 ð.×.). Ïé ãïíåßò ôïõ Þôáí Ýìðïñïé. ÌåëÝôçóå êõñßùò ôï Ýñãï ôïõ Åõñéðßäç
êáé åðçñåÜóôçêå áðü ôïõò åðéêïýñåéïõò. Ôá Ýñãá ôïõ áó÷ïëïýíôáé ìå ôçí
ðáñïõóßáóç áíèñþðéíùí ôýðùí. ÐáñÜ ôï ãåãïíüò üôé Þôáí ðïëõãñáöüôáôïò,
óÞìåñá óþæåôáé ìüíï ìßá êùìùäßá ïëüêëçñç. Áí êáé óå ìåñéêÜ Ýñãá ðñïâÜëëåé
êáéíïôüìåò éäÝåò ãéá ôçí åðï÷Þ, áñÝóêåôáé íá öéëïóïöåß. Ôá Ýñãá ôïõ äéáêñßíïíôáé
ãéá ôçí êáèáñüôçôá êáé ôç öõóéêüôçôá ôïõ ëüãïõ. Ìáò ðáñïõóéÜæåé ôçí
ðïëõäéÜóôáôç êáèçìåñéíüôçôá ôçò åðï÷Þò ôïõ ìå éäéáßôåñá óáöÞ ôñüðï. Ï
ÌÝíáíäñïò Ýãéíå äéÜóçìïò. ÐïëëÜ Ýñãá ôïõ ìåôáöñÜóôçêáí óôá ëáôéíéêÜ.
Êáëëßìá÷ïò
Åëåãåéáêüò ðïéçôÞò ôçò áñ÷áéüôçôáò (315 - 240 ð.×.). Ôï 260 ð.×. ìåôáêüìéóå
óôçí ÁëåîÜíäñåéá, üðïõ äéïñßóôçêå äéåõèõíôÞò ôçò âéâëéïèÞêçò ôïõ Ìïõóåßïõ.
¸ãñáøå ðïëëÝò åëåãåßåò áëëÜ êáé åðéãñÜììáôá. ÄéÜóçìïò Ýãéíå êáé ãéá Ýíáí
êñéôéêü êáôÜëïãï ôçò ÂéâëéïèÞêçò. Ëßãá Ýñãá Ý÷ïõí óùèåß ìÝ÷ñé óÞìåñá.
Èåüêñéôïò
ÄéÜóçìïò ¸ëëçíáò ðïéçôÞò, ï åìðíåõóôÞò ôçò âïõêïëéêÞò ðïßçóçò (305 - 245
ð.×.). Êáôáãüôáí áðü ôéò Óõññáêïýóåò. ¸ãñáøå âïõêïëéêÜ åéäýëëéá, åðéãñÜììáôá
ê.Ü.
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
274
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 274
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
275
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Ôé óçìáßíåé ç Ýêöñáóç: «Áõôüò ï Üíèñùðïò Ý÷åé ðïëëÝò ðåñãáìçíÝò»;
Ç ðåñãáìçíÞ Þôáí ç ãñáöéêÞ ýëç ðÜíù óôçí ïðïßá ãñÜöôçêáí ôá âéâëßá êáôÜ ôçí
áñ÷áéüôçôá áëëÜ êáé áñãüôåñá. ÓÞìåñá ðÜíù óôçí ðåñãáìçíÞ ôõðþíïíôáé ôá
äéðëþìáôá, ôá ðôõ÷ßá. Ç ðáñáðÜíù öñÜóç óçìáßíåé üôé êÜðïéïò Ý÷åé ðïëëÜ äéðëþìáôá,
åßíáé ìïñöùìÝíïò êáé éêáíüò.
2. ÁíáæçôÞóôå ôéò äéáöïñÝò áíÜìåóá óôï «Ìïõóåßïí» ôçò ÁëåîÜíäñåéáò êáé
ôá óýã÷ñïíÜ ìáò ìïõóåßá.
á) Ôï «Ìïõóåßïí» ôçò ÁëåîÜíäñåéáò Þôáí Ýíá åßäïò éíóôéôïýôïõ Ýñåõíáò êáé
ðñïþèçóçò ôùí åðéóôçìþí. Ïé Ðôïëåìáßïé ðñïóôÜôåõóáí ôï èåóìü. Êáëïýóáí
ôïõò óïöïýò íá åñãáóôïýí êáé ÷ñçìáôïäïôïýóáí äéÜöïñá åðéóôçìïíéêÜ
ðñïãñÜììáôá. Ôá óýã÷ñïíá ìïõóåßá áó÷ïëïýíôáé êõñßùò ìå ôçí Ýêèåóç êáé
ôç óõíôÞñçóç äéÜöïñùí åêèåìÜôùí. Ôï Ìïõóåßï ôçò ÁëåîÜíäñåéáò áðïôåëåß
ôïí ðñüãïíï ôùí óýã÷ñïíùí åñåõíçôéêþí êÝíôñùí.
â) Ôï «Ìïõóåßïí» ôçò ÁëåîÜíäñåéáò åß÷å êáé èñçóêåõôéêÞ ÷ñïéÜ. Ç ëÝîç ìïõóåßï
óçìáßíåé âùìüò ôùí ìïõóþí. ¹ôáí ÷þñïò óôïí ïðïßï ïé Üíèñùðïé
åõëïãïýíôáí áðü ôéò Ìïýóåò. Ãé' áõôü êáé óôçí êïñõöÞ ôùí äáóêÜëùí
âñéóêüôáí Ýíáò éåñÝáò. Ç èñçóêåõôéêÞ ÷ñïéÜ ëåßðåé óÞìåñá áðü ôá óýã÷ñïíá
ìïõóåßá.
ã) Óôï «Ìïõóåßïí» ôçò ÁëåîÜíäñåéáò õðÞñ÷å êáé Ýíá åõñý ðñüãñáììá
äéäáóêáëéþí áðü ôïõò óïöïýò ôçò åðï÷Þò, Ýìïéáæå ðåñéóóüôåñï ìå ôá
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
342/1 - 291/90 ð.×. ÌÝíáíäñïò
341 - 270 ð.×. Åðßêïõñïò
334 - 262 ð.×. ÆÞíùí
200 - 120 ð.×. Ðïëýâéïò
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 275
óýã÷ñïíá ðáíåðéóôÞìéá.
3. Íá óõãêñéèïýí áãÜëìáôá ôùí êëáóéêþí êáé ôùí åëëçíéóôéêþí ÷ñüíùí êáé
íá óçìåéùèïýí ïé ïìïéüôçôåò êáé ïé äéáöïñÝò: ð.÷. ç ðëÜêá ôçò
ðáñèåíþíåéáò æùöüñïõ ìå ôçí ðëÜêá ôçò ìåãÜëçò æùöüñïõ ôïõ âùìïý
ôçò ÐåñãÜìïõ Þ ôï Üãáëìá ôçò Íßêçò ôïõ Ðáéùíßïõ ìå ôï Üãáëìá ôçò Íßêçò
ôçò ÓáìïèñÜêçò.
á) Ïìïéüôçôåò:
Ïé ìïñöÝò ôçò æùïöüñïõ ôïõ Ðáñèåíþíá êáé ïé ìïñöÝò áðü ôç æùïöüñï ôïõ
âùìïý ôïõ Äßá êáé ôçò ÁèçíÜò ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü Ýíôïíç ðëáóôéêüôçôá. Ç
áðåéêüíéóç êáé óôéò äýï ðåñéðôþóåéò åßíáé ñåáëéóôéêÞ, ïé êáëëéôÝ÷íåò áó÷ïëïýíôáé
áêüìç êáé ìå ôç ëåðôïìÝñåéá. ÅðéðëÝïí, Ý÷åé åíôõðùèåß óôï ìÜñìáñï ç êßíçóç ôçò
óôéãìÞò, ç öåõãáëÝá áßóèçóç ðñïóþðùí êáé ðñáãìÜôùí ðïõ êéíïýíôáé óôïí ôüðï
êáé óôï ÷þñï. Óå êÜðïéåò ðáñáóôÜóåéò ôçò ðáñèåíþíåéáò æùöüñïõ õðÜñ÷åé áêüìç
êáé ç áßóèçóç ôçò ïñìÞò êáé ôçò äýíáìçò, áíÜëïãåò ìå åêåßíåò ôçò æùïöüñïõ ôïõ
âùìïý óôçí ÐÝñãáìï.
ÄéáöïñÝò:
Ç ïñìÞ ôùí ìïñöþí óôç æùïöüñï ôïõ âùìïý ôïõ Äßá êáé ôçò ÁèçíÜò åßíáé ðïëý
ìåãáëýôåñç áðü ü,ôé óôçí ðáñèåíþíåéá æùïöüñï. Åäþ ïé ìïñöÝò ôùí éððÝùí ðïõ
êáëðÜæïõí ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü áñìïíßá, ó÷åôéêÞ çñåìßá, åßíáé åîåéäéêåõìÝíåò. Ç
êßíçóÞ ôïõò åßíáé ùò Ýíá âáèìü «ðáãùìÝíç», ðéï óôáôéêÞ. ÅðéðëÝïí ôï âÜèïò ôùí
ìïñöþí óôïí âùìü ôïõ Äßá êáé ôçò ÁèçíÜò åßíáé ðïëý ìåãáëýôåñï, åßíáé ó÷åäüí
ôñéóäéÜóôáôåò. Ïé ìïñöÝò ôïõ Ðáñèåíþíá åßíáé óáöþò ðéï åðßðåäåò. Ôá ñïý÷á ôùí
ìïñöþí ôïõ âùìïý áíåìßæïõí, åßíáé ó÷åäüí áõèýðáñêôåò, ó÷åäüí áíåîÜñôçôåò.
ÄéáèÝôïõí âáèéÝò ðôõ÷Ýò ðïõ ÷áñÜæïõí ôï ìÜñìáñï. Óôïí Ðáñèåíþíá ïé ðôõ÷þóåéò
ôùí ñïý÷ùí åíáñìïíßæïíôáé ìå ôá óþìáôá. Áêüìç, ôá ðñüóùðá ôïõ âùìïý ôïõ Äßá
êáé ôçò ÁèçíÜò óõóðþíôáé ìå Ýíôáóç, åßíáé ãåìÜôá ðÜèïò. Ç Ýêöñáóç ôùí
ðñïóþðùí óôïí Ðáñèåíþíá åßíáé ðïëý ðåñéóóüôåñï Þñåìç êáé áðáèÞò, ôá Üëïãá
ôùí éððÝùí åßíáé óõãêñáôçìÝíá êáé ìåãáëüðñåðá. Óôï âùìü ôïõ Äßá ïé ìïñöÝò
åßíáé ìõþäåéò, ïé ìýåò ðñïâÜëëïõí óáí âïõíÜ ìÝóá áðü ôá óþìáôá. Ïé ìïñöÝò
ôïõ Ðáñèåíþíá åßíáé áÝñéíåò, áñìïíéêÝò ÷ùñßò åîÜñóåéò ùò ðñïò ôç óùìáôéêÞ
äéÜðëáóç.
â) Ïìïéüôçôåò:
Êáé ôá äýï áãÜëìáôá ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü êßíçóç. Ïé êáëëéôÝ÷íåò áðåéêïíßæïõí
ôç Íßêç ôçí þñá ðïõ áêüìç ðåôÜåé. Êáé óôá äýï áãÜëìáôá óçìáíôéêü óõóôáôéêü
ôçò óýíèåóçò åßíáé ôá öïñÝìáôá, ôá ñïý÷á ôùí äýï ìïñöþí, ðïõ áíåìßæïõí óôïí
áÝñá êáèþò ðåôïýí.
ÄéáöïñÝò:
Ç êßíçóç ôçò Íßêçò ôïõ Ðáéùíßïõ åßíáé ðéï óôáôéêÞ, åíþ óôç Íßêç ôçò ÓáìïèñÜêçò
Ý÷ïõìå ðåñéóóüôåñï ôçí áßóèçóç ôçò äéáñêïýò êßíçóçò. ÅðéðëÝïí, óôç Íßêç ôçò
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
276
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 276
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
277
ÓáìïèñÜêçò ïé ðôõ÷þóåéò ôùí ñïý÷ùí Üðôïíôáé ðÜíù óôï óþìá, ôá ñïý÷á êïëëïýí
ðÜíù ôçò êáôÜ ôçí êßíçóç. Óôç Íßêç ôïõ Ðáéùíßïõ ôá ñïý÷á âáóéêÜ áíåìßæïõí ðñïò
ôá ðßóù. ÅðéðëÝïí, ôï óþìá ôçò Íßêçò ôïõ Ðáéùíßïõ åßíáé ðéï åëáöñý, ðéï «õãñü».
Ç Íßêç ôçò ÓáìïèñÜêçò åßíáé ðéï óõìðáãÞò, ðéï áðôÞ. Ôá öôåñÜ äéáãñÜöïõí
Ýíôïíåò êéíÞóåéò êáé óôñÝöïõí ôï âëÝììá ôïõ èåáôÞ ðñïò ôá ðÜíù, åíþ óôç Íßêç
ôïõ Ðáéùíßïõ ôï âëÝììá åóôéÜæåôáé óôï ñïý÷ï ðïõ áíåìßæåé.
4. ÁíáæçôÞóôå ôçí åôõìïëïãßá ôùí ëÝîåùí ìùóáúêü êáé øçöéäùôü.
Óõãêåíôñþóôå ðëçñïöïñßåò ãéá ôéò ôå÷íéêÝò êáôáóêåõÞò ôùí øçöéäùôþí êáé
ðñïóðáèÞóôå íá åíôïðßóåôå ôéò äéáöïñÝò áíÜìåóá óôç ìåãÜëç æùãñáöéêÞ
êáé ôçí ôÝ÷íç ôïõ øçöéäùôïý.
á) Ç ëÝîç ìùóáúêü ðñïÝñ÷åôáé áðü ôç ëáôéíéêÞ mosaicum, óôá ìåóáéùíéêÜ ìùóßïí.
Ç ëÝîç øçöéäùôü ðñïÝñ÷åôáé áðü ôç ëÝîç øÞöïò + ßäá (= ìéêñÞ ðÝôñá,
ðåôñáäÜêé).
â) Ïé êõñéüôåñåò ôå÷íéêÝò êáôáóêåõÞò Þôáí:
1. Ç ÷ñÞóç êõâéêþí øçößäùí ãéá ôç äçìéïõñãßá ìéáò óýíèåóçò. ×ñçóéìïðïéÞèçêå
êõñßùò áðü ôïõò áëåîáíäñéíïýò.
2. Ç ÷ñÞóç ìåãÜëùí øçößäùí ìå ëßãá ÷ñþìáôá.
3. Ç ÷ñÞóç ìéêñþí ÷ñùìáôéóôþí øçößäùí, ìå åéäéêü ôñüðï, þóôå íá öáßíåôáé ç
øåõäáßóèçóç ôçò êßíçóçò.
4. Ç ÷ñÞóç øçößäùí ðïõ ôïíßæïõí ôï ðåñßãñáììá ôùí ó÷åäßùí.
Óôá øçöéäùôÜ ðïõ óôïëßæïõí ôïß÷ïõò áêïëïõèïýóáí äýï ôñüðïõò åêôÝëåóçò:
1. Ôï èÝìá æùãñáöéæüôáí óå ãýøéíç åðéöÜíåéá. Óôç óõíÝ÷åéá ìå ìá÷áßñé Ýâãáæáí
ìéêñÜ êïììÜôéá ãýøïõ êáé ôá áíôéêáèéóôïýóáí ìå øçößäåò. ¸ðåéôá êïëëïýóáí
ðÜíù óôç øçöéäùôÞ óýíèåóç ýöáóìá ôï ïðïßï åß÷å áëåéöôåß ìå êüëëá. Ç üëç
óýíèåóç ìåôáöåñüôáí ðÜíù óôïí ôïß÷ï êáé ôïðïèåôïýíôáí áóêþíôáò ðßåóç.
¼ôáí ï ôïß÷ïò åß÷å óôåãíþóåé áðïìÜêñõíáí ðñïóåêôéêÜ ôï ýöáóìá, áöïý ôï
Ýâñå÷áí ðñþôá.
2. Ïé êáëëéôÝ÷íåò æùãñÜöéæáí ôéò øçößäåò áðü ôçí ðßóù ðëåõñÜ, áíÜðïäá.
ã) Ôï øçöéäùôü åßíáé ìéá éäéáßôåñç ôÝ÷íç. Ç ÷ñÞóç øçößäùí äéáöïñïðïéåß ôï
÷áñáêôÞñá ôùí ðáñáóôÜóåùí óå ó÷Ýóç ìå ôï ÷áñáêôÞñá ôùí èåìÜôùí ôçò ìåãÜëçò
æùãñáöéêÞò. Ïé äéáöïñÝò åßíáé ïé áêüëïõèåò:
1. Ï ôñüðïò äçìéïõñãßáò ôïõ èÝìáôïò. Óôç ìåãÜëç æùãñáöéêÞ ï êáëëéôÝ÷íçò
åêìåôáëëåýåôáé Üìåóá ôçí åðéöÜíåéá, åíþ óôï øçöéäùôü ôï ó÷Ýäéï ìåôáöåñüôáí
ðÜíù óôéò ðïëý÷ñùìåò øçößäåò.
2. Ç ýðáñîç øçößäùí ðåñéïñßæåé óçìáíôéêÜ ôçí áßóèçóç ôïõ âÜèïõò, ôçí ôñßôç
äéÜóôáóç. Ïé ìïñöÝò ðñïâÜëëïõí äéóäéÜóôáôåò ìÝóá óôï ÷þñï.
3. Ç ÷ñÞóç ôçò øçößäáò äéáóðÜåé ôçí åíüôçôá ôçò óýíèåóçò.
¼óï ðéï êïíôÜ óôç óýíèåóç âñéóêüìáóôå, ôüóï ðéï ìåãÜëç áõôïôÝëåéá êáé
áíåîáñôçóßá áðïêôÜ êÜèå øçößäá.
09s.qxp 5/8/2008 9:11 Page 277
4. Ôá ðåñéãñÜììáôá ôùí ìïñöþí êáé ôùí ìïôßâùí åßíáé ðéï Ýíôïíá, ðéï åõäéÜêñéôá
óôá øçöéäùôÜ. Ïé ìïñöÝò åßíáé ðåñé÷áñáêùìÝíåò áðü øçößäåò. Óôç ìåãÜëç
æùãñáöéêÞ ôï ðåñßãñáììá ôùí ìïñöþí ìðïñåß íá ñõèìéóôåß áíÜëïãá ìå ôéò
ðñïèÝóåéò êáé ôï óôéë ôïõ êáëëéôÝ÷íç.
5. Ðþò áíôéëáìâÜíåóôå ôçí áðïìßìçóç ôùí ìåôáëëéêþí áããåßùí áðü ôá ðÞëéíá
ôçò åëëçíéóôéêÞò åðï÷Þò;
ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò åëëçíéóôéêÞò åðï÷Þò ôá áããåßá ðáñÜãïíôáé ìå ìáæéêü ôñüðï.
Ïé ìåãÜëåò áãïñÝò ôçò Áóßáò ôñïöïäïôïýí ðëÞèïò åñãáóôçñßùí óôéò ìçôñïðüëåéò ôçò
áíáôïëÞò. Ôá áããåßá êáôáóêåõÜæïíôáé ìå ôç âïÞèåéá êáëïõðéþí, åíþ ôï ôåëåßùìá
ãßíåôáé ìå ôï ÷Ýñé. ÐïëëÜ áðü áõôÜ ìéìïýíôáé ôá ìåôáëëéêÜ áããåßá ôùí åëëçíéóôéêþí
áõëþí. Ïé áããåéïðëÜóôåò Þèåëáí íá äþóïõí óôá Ýñãá ôïõò, ôá ïðïßá Þôáí ðëÝïí
áãáèÜ ìáæéêÞò êáôáíÜëùóçò, ôçí áßóèçóç ôçò ðïëõôÝëåéáò êáé ôïõ îå÷ùñéóôïý. Ïé
áãïñáóôÝò åß÷áí ôç øåõäáßóèçóç üôé áãüñáæáí åßäïò ðïëõôåëåßáò óå ÷áìçëÝò ôéìÝò.
Ìåôåß÷áí, êáôÜ êÜðïéï ôñüðï, óôçí ðïëõôÝëåéá ôùí çãåìüíùí ôïõò.
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôïõò åðéêïýñåéïõò;
Ï Åðßêïõñïò êáôáãüôáí áðï ôç ÓÜìï. Ç ó÷ïëÞ ôïõ (ãíùóôÞ êáé ùò KÞðïò) õðïó÷üôáí
óôïí Üíèñùðï ôçí øõ÷éêÞ ãáëÞíç ìå ôçí áðüêôçóç ôçò çäïíÞò. Ç çäïíÞ Þôáí
áêüëïõèï ìéáò æùÞò êáôÜ ôçí ïðïßá ï Üíèñùðïò óôñåöüôáí óå Ýíáí ôñüðï æùÞò ðïõ
óôçñéæüôáí óå ðáíáíèñþðéíåò áîßåò, üðùò ç öñüíçóç, ç öéëßá, ç äéêáéïóýíç.
2. Ðïéá ç åîÝëéîç ôçò ðïßçóçò ôùí åëëçíéóôéêþí ÷ñüíùí;
Ç ÍÝá Kùìùäßá, ìå êýñéï åêðñüóùðï ôïí Áèçíáßï ÌÝíáíäñï, äéáêùìùäåß
áíèñþðéíïõò ôýðïõò êáé åðçñåÜæåé êáé ôïõò Ëáôßíïõò ðïéçôÝò.
Ç ðïßçóç óôñÝöåôáé óôçí êáèçìåñéíüôçôá. Ïé åëåãåßåò ôïõ Êáëëßìá÷ïõ, ç
âïõêïëéêÞ ðïßçóç ôïõ Èåüêñéôïõ, ïé ìßìïé, ôï åðßãñáììá åðéêåíôñþíïõí ôï åíäéáöÝñïí
óôéò ÷áñÝò ôçò æùÞò.
3. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôçí áñ÷éôåêôïíéêÞ ôçò åðï÷Þò;
ÌåãÜëåò êáé åðéâëçôéêÝò óôïÝò ÷ôßæïíôáé ãýñù áðï ðáëáéüôåñá êôßñéá, äçìéïõñãïýíôáé
ðëáôåßåò êáé ìåãáëïðñåðåßò óêÜëåò (Áóêëçðéåßï ôçò Êù). ¢ëëï Ýíá öçìéóìÝíï
áñ÷éôåêôïíéêü óýìðëåãìá áíåãåßñåôáé óôçí ÐÝñãáìï. Ôï áðïôåëïýí ç áêñüðïëç, ôï
éåñü ôçò ÁèçíÜò Íéêçöüñïõ, ï âùìüò ôïõ Äßá êáé ôçò ÁèçíÜò, ç âéâëéïèÞêç, ôï
èÝáôñï, ôá áíÜêôïñá, ç áãïñÜ.
Óôçí ÁëåîÜíäñåéá óðïõäáßá êôßñéá åßíáé ç BéâëéïèÞêç êáé ôï Ìïõóåßï, Ýíá ßäñõìá
ðïõ ðñïùèïýóå ôçí åðéóôçìïíéêÞ Ýñåõíá ìÝóù ôçò ðñïþèçóçò ðñïãñáììÜôùí.
ÅíôõðùóéáêÝò åßíáé êáé ïé éäéùôéêÝò êáôïéêßåò.
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
278
09s.qxp 5/8/2008 9:12 Page 278
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
279
6. ÅËËÇÍÏÑÙÌÁÚÊÏÓ ÐÏËÉÔÉÓÌÏÓ
Ðåñßëçøç
Åëëçíïñùìáúêüò ïíïìÜæåôáé ï ðïëéôéóìüò ðïõ áíáðôý÷èçêå óôï ñùìáúêü êñÜôïò
êÜôù áðü ôçí åðßäñáóç ôïõ åëëçíéêïý ðíåýìáôïò ìåôÜ ôç óýóôáóç ôçò áõôïêñáôïñßáò
áðü ôïí Áýãïõóôï.
Ïé åðáöÝò ôùí Ñùìáßùí ìå ôï åëëçíéêü ðíåýìá Þôáí ðáëéüôåñåò, Þäç áðü ôçí
êáôÜêôçóç ôùí åëëçíéêþí ðüëåùí ôçò Ê. Éôáëßáò. Ï Âéñãßëéïò Ýãñáøå ôçí «ÁéíåéÜäá»
ùò óõíÝ÷åéá ôùí ïìçñéêþí åðþí. Ï Ïâßäéïò êáé ÏñÜôéïò åðçñåÜóôçêáí áðü ôïõò
áëåîáíäñéíïýò ðïéçôÝò. ÅðéññïÝò óõíáíôÜìå óôï Äßêáéï, óôç öéëïóïößá, óôéò
åðéóôÞìåò. Óðïõäáßá åßíáé êáé ç åëëçíéêÞ ðíåõìáôéêÞ ðáñáãùãÞ óå äéÜöïñïõò ôïìåßò:
ðåñéçãçôÝò (Ðáõóáíßáò), ðåæïãñÜöïé, ãñáììáôéêïß (Áèçíáßïò), éóôïñéïãñÜöïé (Éþóçðïò,
Áññéáíüò), öéëüóïöïé (Åðßêôçôïò, Ðëïýôáñ÷ïò, Ðëùôßíïò), ãéáôñïß (Ãáëçíüò) ðëïýôéóáí
ðíåõìáôéêÜ ôç íÝá áõôïêñáôïñßá.
ÓçìáíôéêÞ åßíáé êáé ïé åðéäñÜóåéò ôçò åëëçíéêÞò ôÝ÷íçò óôïõò Ñùìáßïõò. ¹äç
áðü ôï 2ï áé. ð.×. ðëïýóéïé Ñùìáßïé óõãêåíôñþíïõí åëëçíéêÜ Ýñãá. Óõíå÷ßæåé íá
áêìÜæåé ç ôÝ÷íç ôïõ ðïñôñÝôïõ.
Áñ÷éôåêôïíéêÞ:
Ç ðÝôñá áíôéêáèßóôáíôáé áðü ðéï åëáöñéÜ õëéêÜ: øçìÝíïõò ðëßíèïõò, ôïýâëá ê.Ü.
Ôá ìíçìåéáêÜ ïéêïäïìÞìáôá óôåãÜæïíôáé áðü èüëïõò êáé êáìÜñåò. Ïé ôñåéò ñõèìïß
óõíå÷ßæïõí íá õðÜñ÷ïõí óå äéÜöïñïõò óõíäõáóìïýò. ×ôßæïíôáé ìåãÜëåò ðëáôåßåò
ïé ïðïßåò ðåñéâÜëëïíôáé ìå óôïÝò (fora). Ïé Ñùìáßïé îå÷ùñßæïõí áðü ôï ãåãïíüò
üôé Þôáí óðïõäáßïé êáôáóêåõáóôÝò Ýñãùí äçìïóßïõ ÷áñáêôÞñá. ÃÝöõñåò,
õäñáãùãåßá, ìåãÜëïé äñüìïé ìå óôïÝò, äçìüóéá ëïõôñÜ ÷ôßæïíôáé óå ïëüêëçñç ôçí
áõôïêñáôïñßá. Ôá èÝáôñá ãßíïíôáé áìöéèÝáôñá. ÌÝóá óå áõôÜ äéåîÜãïíôáé
èçñéïìá÷ßåò êáé ìïíïìá÷ßåò. Äçìéïõñãïýíôáé ôïé÷ïãñáößåò êáé øçöéäùôÜ ðïõ
áíôéãñÜöïõí äéÜóçìá åëëçíéêÜ Ýñãá.
ÃëõðôéêÞ:
Êáôáöåýãïõí êáé åñãÜæïíôáé óôç Ñþìç ¸ëëçíåò ãëýðôåò, äçìéïõñãþíôáò êáé
Ýñãá ìå áíÜìåéîç äéÜöïñùí ôÜóåùí - åêëåêôéêÜ Ýñãá. Ïé Ñùìáßïé åðéäßäïíôáé ìå
åðéôõ÷ßá óôá ðïñôñÝôá. Áíèåß êáé ôï éóôïñéêü áíÜãëõöï,: ðïõ áðåéêïíßæåé éóôïñéêÜ
ãåãïíüôá. ÅðéôÜöéá ìíçìåßá: áíÜãëõöåò óôÞëåò, áíÜãëõöåò ìáñìÜñéíåò óáñêïöÜãïé
ìå ìõèïëïãéêÝò - áëëçãïñéêÝò ðáñáóôÜóåéò, ìáñìÜñéíåò ïóôåïèÞêåò, åíþ
êáôáóêåõÜæïíôáé åíôõðùóéáêïß ôÜöïé ãéá ôïõò áõôïêñÜôïñåò, ôá ìáõóùëåßá.
09s.qxp 5/8/2008 9:12 Page 279
Ó×ÅÄIAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ï ðïëéôéóìüò ôçò áõôïêñáôïñßáò
• Ç äçìéïõñãßá ðïëéôéóìïý ìå ñùìáúêÜ êáé åëëçíéêÜ óôïé÷åßá
• Åðéóöñáãßóôçêå ìåôÜ ôç íáõìá÷ßá óôï ¢êôéï (31 ð.×.)
Ï ôïìÝáò ôùí ãñáììÜôùí
• ÅëëçíéêÝò åðéññïÝò áðü ðáëéÜ óôïõò Ñùìáßïõò
• Âéñãßëéïò: ÁéíåéÜäá, óõíÝ÷éóç ôùí ïìçñéêþí åðþí
• ÏñÜôéïò
¸íôïíç åëëçíéêÞ ðíåõìáôéêÞ ðáñáãùãÞ
• ÐåñéçãçôÝò
• ÐåæïãñÜöïé
• Öéëüóïöïé
• Ãéáôñïß
• ÉóôïñéïãñÜöïé
Ç åîÝëéîç ôùí ôå÷íþí
• ÓõãêÝíôñùóç åëëçíéêþí ðñïôýðùí Þ áíôéãñÜöùí áðü ðëïýóéïõò Ñùìáßïõò
• ÅîÝëéîç ðïñôñÝôïõ
Áñ÷éôåêôïíéêÞ
• ×ñÞóç ðéï åëáöñéþí õëéêþí
• ×ñÞóç èüëùí êáé êáìáñþí
• ÊáôáóêåõÞ ðëáôåéþí
• ÊáôáóêåõÞ äçìïóßùí Ýñãùí
• Äçìéïõñãßá áìöéèåÜôñùí
• Ôïé÷ïãñáößåò êáé øçöéäùôÜ
• ÄéÜóùóç Ýñãùí åëëçíéêÞò ôÝ÷íçò
Ç ãëõðôéêÞ
• Äçìéïõñãßá íÝùí Ýñãùí êáé áíôéãñÜöùí áðü ¸ëëçíåò ãëýðôåò
• ÁíÜðôõîç ôïõ ðïñôñÝôïõ
• ÁíÜðôõîç êáé ôïõ éóôïñéêïý áíáãëýöïõ
• ÅðéôÜöéá ìíçìåßá
• ÁíÜãëõöåò óôÞëåò
• ÁíÜãëõöåò ìáñìÜñéíåò óáñêïöÜãïé
• ÌáñìÜñéíåò ïóôåïèÞêåò
• Ìáõóùëåßá
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
280
09s.qxp 5/8/2008 9:12 Page 280
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
281
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÁìöéèÝáôñï
Êôßñéï ìå êõêëéêü Þ ó÷åäüí êõêëéêü ó÷Þìá. Áðïôåëåß óÞìá êáôáôåèÝí ôïõ ñùìáúêïý
êüóìïõ. Óå áõôÜ äéåîÜãïíôáí ôáêôéêÜ èçñéïìá÷ßåò êáé ìïíïìá÷ßåò ìåôáîý
åêðáéäåõüìåíùí ìïíïìÜ÷ùí. Óôá áìöéèÝáôñá äéåîÜãïíôáí êáé åéêïíéêÝò
íáõìá÷ßåò. Ïé êåñêßäåò áíáðôýóóïíôáí ãýñù áðü ôï êõêëéêü ðëÜôùìá. Óôï õðüãåéï
âñßóêïíôáí âïçèçôéêïß - áðïèçêåõôéêïß ÷þñïé, ôá êëïõâéÜ ôùí áãñßùí æþùí. Ïé
êåñêßäåò äéáôñÝ÷ïíôáí áðü ôñßá ïñéæüíôéá äéáæþìáôá. ÁíÜìåóá óôá äéáæþìáôá
õðÞñ÷å åðéêïéíùíßá ìå éäéáßôåñá êëéìáêïóôÜóéá. ×áñáêôçñéóôéêü äåßãìá
áìöéèåÜôñïõ åßíáé ôï Êïëïóóáßï.
ÓáñêïöÜãïò
ÌáñìÜñéíç óõíÞèùò êéâùôüò, Þ êáé ðÞëéíç, ìÝóá óôçí ïðïßá ôïðïèåôïýóáí ôá
óþìáôá ôùí íåêñþí. ÓáñêïöÜãïé Ý÷ïõí ÷ñçóéìïðïéçèåß áðü ôïõò Áéãýðôéïõò Þäç
áðü ôçí 3ç ÷éëéåôßá ð.×. Óôïí åëëáäéêü ÷þñï óáñêïöÜãïé âñÝèçêáí óôç ìéíùéêÞ
ÊñÞôç (Áãßá ÔñéÜäá). Ïé óáñêïöÜãïé ÷ñçóéìïðïéÞèçêáí óå üëç ôçí áñ÷áéüôçôá.
Áñ÷éêÜ Þôáí îýëéíåò, áñãüôåñá ìáñìÜñéíåò. Áñ÷éêÜ ôá èÝìáôá êáé ç ôå÷íïôñïðßá
Þôáí åðçñåáóìÝíá áðü ôçí åëëçíéêÞ ôÝ÷íç. Áñãüôåñá áðÝêôçóáí ìíçìåéáêü
÷áñáêôÞñá ìå óõìâïëéêÝò ðáñáóôÜóåéò.
Ìáõóùëåßï
ÌåãÜëï ôáöéêü êôßóìá ðïõ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ìåãáëïðñÝðåéá êáé ðïëõôÝëåéá.
ÐÞñå ôï üíïìá áõôü áðü ôï óáôñÜðç ôçò Êáñßáò Ìáýóùëï. Ôï 353 ð.×. îåêßíçóå
ôï ÷ôßóéìï ôïõ ôÜöïõ ôïõ. Áðïôåëïýíôáí áðü êßïíåò éùíéêïý ñõèìïý ðÜíù óå Ýíá
ðëÜôùìá. Óôçí êïñõöÞ ôçò ðõñáìïåéäïýò óôÝãçò âñéóêüôáí ôï Üñìá ôïõ
Ìáýóùëïõ.
09s.qxp 5/8/2008 9:12 Page 281
ÐIÍÁÊÁÓ ÐÑÏÓÙÐÙÍ
ÁèÞíáéïò
Áñ÷áßïò ¸ëëçíáò ãñáììáôéêüò (áñ÷Ýò 3ïõ áé. ì.×.). ¸æçóå óôçí ÁëåîÜíäñåéá
êáé óôç Ñþìç. Óçìáíôéêüôåñï Ýñãï ôïõ åßíáé ïé «ÄåéðíïóïöéóôÝò», üðïõ áöçãåßôáé
ôç óõæÞôçóç ðïõ Ýãéíå áðü ôïõò èáìþíåò åíüò öáíôáóôéêïý äåßðíïõ. Ïé
óõììåôÝ÷ïíôåò åßíáé ãíùóôïß åðéóôÞìïíåò, êáëëéôÝ÷íåò êáé Üíèñùðïé ôùí
ãñáììÜôùí. Óõæçôïýí ãéá èåùñçôéêÜ êáé ðñáêôéêÜ æçôÞìáôá.
Éþóçðïò
Éóôïñéêüò ôïõ 1ïõ áé. ì.×. ÁíÞêå óôçí ôÜîç ôùí ìïñöùìÝíùí Éïõäáßùí. ¸æçóå ôá
íåáíéêÜ ôïõ ÷ñüíéá óôçí ÉåñïõóáëÞì, áñãüôåñá ðÞãå óôç Ñþìç. Ôï 46 ì.×.
åðéóôñÝöåé óôçí ÉåñïõóáëÞì. ÐÞñå ìÝñïò óôïí ðüëåìï ôùí Éïõäáßùí åíáíôßïí ôùí
Ñùìáßùí. Áí êáé áé÷ìáëùôßóôçêå, êÝñäéóå ôçí åýíïéá ôïõ áõôïêñÜôïñá Âåóðáóéáíïý
êáé ôï ãéïõ ôïõ Ôßôïõ. ÅðÝóôñåøå óôç Ñþìç. Åêåß Ýãñáøå äéÜöïñá éóôïñéêÜ Ýñãá,
ó÷åôéêÜ ìå ôçí éóôïñßá ôçò Éïõäáßáò.
Áññéáíüò
Éóôïñéêüò ôïõ 2ïõ áé. ì.×. Êáôáãüôáí áðü åðéöáíÞ ïéêïãÝíåéá ôçò ÍéêïìÞäåéáò (Ì.
Áóßá). ÁóðÜóôçêå ôéò èåùñßåò ôïõ öéëüóïöïõ Åðßêôçôïõ. ¸ãéíå ößëïò êáé ìå ôïí
áõôïêñÜôïñá Áäñéáíü, ï ïðïßïò ôïí êÜëåóå óôç Ñþìç. Áñãüôåñá ìåôáêüìéóå óôçí
ÁèÞíá. ÐÝèáíå óôçí éäéáßôåñç ðáôñßäá ôïõ. Óðïõäáßï Ýñãï ôïõ åßíáé ç
«ÁëåîÜíäñïõ ÁíÜâáóéò». Éóôïñåß ôçí éóôïñßá ôçò åêóôñáôåßáò ôïõ Ì. ÁëåîÜíäñïõ,
ôïí ïðïßï êáé èáõìÜæåé.
Åðßêôçôïò
Áñ÷áßïò ¸ëëçíáò öéëüóïöïò (1ïò áé. ì.×.). Êáôáãüôáí áðü ôç Öñõãßá. Áí êáé Þôáí
äïýëïò, êÝñäéóå ôçí åëåõèåñßá ôïõ êáé áó÷ïëÞèçêå ìå ôç öéëïóïößá. Äéþ÷ôçêå ãéá
ôéò áðüøåéò ôïõ. ÔåëéêÜ ßäñõóå ó÷ïëÞ óôçí Íéêüðïëç (¹ðåéñïò). Ïé ðåðïéèÞóåéò ôïõ
áðïôåëïýí ìßãìá äáóêáëéþí ôïõ ÓùêñÜôç (ðåñß åãêñÜôåéáò) êáé ôïõ ÆÞíùíá.
ÏñÜôéïò
Ï ÏñÜôéïò åßíáé ï ìåãáëýôåñïò Ëáôßíïò ëõñéêüò ðïéçôÞò. Ôá Ýñãá ôïõ ÷áñáêôçñßæïíôáé
áðü ëéôüôçôá êáé ôåëåéüôçôá ôïõ óôß÷ïõ êáé ï ßäéïò áðïôÝëåóå ðñüôõðï ôùí ïõìáíéóôþí
ôçò ÁíáãÝííçóçò. ÃåííÞèçêå ôï 65 ð.×. êáé óðïýäáóå óôç Ñþìç êáé óôçí ÁèÞíá.
Ðáñáêïëïýèçóå ôïõò åðéêïýñåéïõò óôçí Êáìðáíßá êáé ôïí Öéëüäçìï. Áó÷ïëÞèçêå
ìå üëá ôá åßäç ôçò ðïßçóçò: óÜôéñåò, ùäÝò, åðùäÝò êáé åðéóôïëÝò.
Ïâßäéïò
Ï Ðüðëéïò Ïâßäéïò ÍÜóùí ãåííÞèçêå ôï 43 ð.×. êáé ðÝèáíå ôï 17 ì.×. ¹ôáí
Ëáôßíïò êáé ðñïåñ÷üôáí áðü ðëïýóéá ïéêïãÝíåéá, ðïõ ôïõ ðáñåß÷å ìüñöùóç óôç
Ñþìç áëëÜ êáé óå äéÜöïñåò ðüëåéò ôçò ÅëëÜäáò. Óôçí áñ÷Þ áó÷ïëÞèçêå ìå ôç
äéêçãïñßá êáé áñãüôåñá óôñÜöçêå óôçí ðïßçóç. ¹ôáí ìÝëïò äéáöüñùí êïóìéêþí
êýêëùí ,ðïõ äÝ÷ïíôáí êáé ôá Ýñãá ôïõ ìå êáëÞ äéÜèåóç, áí êáé áõôÜ ôùí ðñþôùí
÷ñüíùí ôçò óõããñáöÞò ôïõ åßíáé ëßãï åëáöñÜ. ×áñáêôçñéóôéêü ôùí Ýñãùí ôïõ
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
282
09s.qxp 5/8/2008 9:12 Page 282
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
283
åßíáé üôé óôåñïýíôáé ðñáãìáôéêïý óõíáéóèÞìáôïò. Ï Ïâßäéïò, áí êáé ìéìåßôáé
åëëçíéêÜ ðñüôõðá, åðçñÝáóå êáé ôïõò óõã÷ñüíïõò ôïõ áëëÜ áñãüôåñá êáé ôçí
ðáãêüóìéá ëïãïôå÷íßá.
Ðëïýôáñ÷ïò
Áñ÷áßïò ¸ëëçíáò óõããñáöÝáò ðïõ ãåííÞèçêå óôç ×áéñþíåéá ôçò Âïéùôßáò, üðïõ êáé
Ýæçóå ôá ðåñéóóüôåñá ÷ñüíéá ôçò æùÞò ôïõ. Êáôáãüôáí áðü áñéóôïêñáôéêÞ ïéêïãÝíåéá
êáé åß÷å ó÷Ýóåéò ìå éó÷õñïýò Ñùìáßïõò, ðïõ ôïõ ðáñåß÷áí êáé ôïí ôßôëï ôïõ Ñùìáßïõ
ðïëßôç. Óðïýäáóå óôçí ÐëáôùíéêÞ Áêáäçìßá êáé óåâüôáí éäéáßôåñá ôéò éäÝåò ôïõ
ÐëÜôùíá. Ôáîßäåøå ðïëý, äåí Ýìáèå üìùò ðïôÝ êáëÜ ôá ëáôéíéêÜ. ×ñçóéìïðïéïýóå
ôçí áôôéêÞ ãëþóóá ôïõ 4ïõ áé. ð.×. ìå áñêåôïýò ôýðïõò ôçò êïéíÞò åëëçíéêÞò ðïõ
ìéëéüôáí ôüôå. Ï Ðëïýôáñ÷ïò áðïôÝëåóå ìåãÜëç ìïñöÞ ôçò áñ÷áéüôçôáò.
Ðëùôßíïò
Ï Ðëùôßíïò Þôáí ¸ëëçíáò öéëüóïöïò áðü ôç Ëõêüðïëç ôçò Áéãýðôïõ. ¸æçóå óôçí
ÁëåîÜíäñåéá êáé áñãüôåñá óôç Ñþìç, üðïõ äßäáîå öéëïóïößá. Ôï Ýñãï ôïõ
áðïôåëåßôáé áðü 9 ðñáãìáôåßåò. Óýìöùíá ìå ôçí öéëïóïößá ôïõ ï êüóìïò
äéáêñßíåôáé óå íïçôü êáé áéóèçôü. Ç ðñþôç áêôéíïâïëßá ôïõ èåïý åßíáé ï íïõò.
Ðñïúüí ôïõ íïçôïý êüóìïõ åßíáé ï áéóèçôüò êüóìïò. ¸äñá ôùí éäåþí åßíáé ï
íïõò.
Ãáëçíüò
ÄéÜóçìïò ãéáôñüò êáé öõóéïëüãïò ðïõ åðçñÝáóå ðïëý ôçí éáôñéêÞ åðéóôÞìç ãéá
15 ó÷åäüí áéþíåò. Êáôáãüôáí áðü ôçí ÐÝñãáìï ôçò Ì. Áóßáò. Åêôüò áðü éáôñéêÞ
óðïýäáóå êáé öéëïóïößá êáé áóêÞèçêå óôç ÷åéñïõñãéêÞ êáé óôç ÷ñÞóç ôùí
öáñìÜêùí. ÕðÞñîå ðñïóùðéêüò ãéáôñüò ôïõ áõôïêñÜôïñá ÌÜñêïõ ÁõñÞëéïõ.
Ïé áíáêáëýøåéò ôïõ áöïñïýí ôç ëåéôïõñãßá ôùí íåöñþí, ôá ôñé÷ïåéäÞ áããåßá êáé
ôçí êõêëïöïñßá ôïõ áßìáôïò. Áðü ôá 500 ðåñßðïõ óõããñÜììáôÜ ôïõ ãéá ôçí éáôñéêÞ
åðéóôÞìç Ý÷ïõí óùèåß ëéãïóôÜ.
Âéñãßëéïò
¹ôáí Ýíáò áðü ôïõò êõñéüôåñïõò ðïéçôÝò ôçò Éôáëßáò êáôÜ ôçí áñ÷áéüôçôá.
ÃåííÞèçêå ôï 70 ð.×. êïíôÜ óôç ÌÜíôïâá êáé ðÝèáíå ôï 19 ì.×. Óôá ðåñéóóüôåñá
Ýñãá ôïõ ôïíßæåé ôç öéëïðáôñßá, ðñïâÜëëïíôáé Ýíôïíá ôï èñçóêåõôéêü ôïõ
óõíáßóèçìá êáé ç ìõóôéêïðÜèåéÜ ôïõ. Ï Âéñãßëéïò ðéóôåýåé ðïëý óôç èåúêÞ ðñüíïéá
ãéá ôïõò áíèñþðïõò. ÓçìáíôéêÜ Ýñãá ôïõ åßíáé ôá «ÂïõêïëéêÜ», ôá «ÃåùñãéêÜ»
êáé ôï êõñéüôåñï áðü üëá åßíáé ç «ÁéíåéÜäá».
Ðáõóáíßáò
Ï Ðáõóáíßáò Þôáí ¸ëëçíáò ðåñéçãçôÞò êáé óõããñáöÝáò. ¸æçóå ôï 2ï ì.× áéþíá.
Ôï Ýñãï ôïõ ïíïìÜæåôáé «ÅëëÜäïò ÐåñéÞãçóéò» êáé áðïôåëåßôáé áðü 10 âéâëßá, ôï
êáèÝíá áðü ôá ïðïßá ðáßñíåé ôï üíïìá áðü ôçí ðåñéï÷Þ ðïõ ðåñéãñÜöåé.
Ðñüêåéôáé ãéá Ýíáí ðïëý êáëü ïäçãü ôüóï ãéá íåüôåñïõò ðåñéçãçôÝò üóï êáé ãéá
áñ÷áéïëüãïõò. Ãéá ôç óõããñáöÞ ôïõ ÷ñçóéìïðïßçóå õëéêü áðü Üëëïõò ðåñéçãçôÝò
êáé ãåùãñÜöïõò áëëÜ êõñßùò ôçí ðñïóùðéêÞ ôïõ åìðåéñßá áðü ôéò ðåñéçãÞóåéò ôïõ.
09s.qxp 5/8/2008 9:12 Page 283
×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ
óôéò åñùôÞóåéò – äñáóôçñéüôçôåò
ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ
1. Ðïý ïöåßëåôáé ç ìåãÜëç áíÜðôõîç ôçò ôÝ÷íçò ôïõ ñùìáúêïý ðïñôñÝôïõ;
Íá óõãêñßíåôå ôï Üãáëìá ÓïöïêëÞ (åéê. óåë. 108) ìå ôï Üãáëìá ôïõ
Êëáõäßïõ óôçí Ïëõìðßá (åéê. óåë. 135).
á) Ïé Ñùìáßïé áðåéêüíéæáí áðü ðáëéÜ ôïõò ðñïãüíïõò ôïõò. ÌåôÜ ôéò ìåãÜëåò
êáôáêôÞóåéò óôç äýóç êáé óôçí áíáôïëÞ äçìéïõñãÞèçêå ìéá ôÜîç ðëïýóéùí êáé
ðïëéôéêÜ éó÷õñþí áíäñþí. Áõôïß åðéèõìïýóáí ôç äçìüóéá åðßäåéîç ôçò äýíáìÞò
ôïõò. ÓõíÞèéæáí íá ðáñáããÝëíïõí óå êáëëéôÝ÷íåò ôéò ðñïôïìÝò ôïõò. Ôçí ßäéá
åðï÷Þ ðïëëïß ¸ëëçíåò êáëëéôÝ÷íåò Ýöôáóáí óôç Ñþìç áíáæçôþíôáò ãüíéìï
Ýäáöïò ãéá ôá Ýñãá ôïõò. Ïé êáëëéôÝ÷íåò áõôïß áíáíÝùóáí óôéëéóôéêÜ ôï åíäéáöÝñïí
ôùí Ñùìáßùí ãéá ôá ðïñôñÝôá.
â) Ïìïéüôçôåò:
1. Êáé ôá äýï áãÜëìáôá äéáêñßíïíôáé ãéá ôçí Þñåìç óôÜóç ôïõ óþìáôïò. Äåí
õðÜñ÷ïõí åîÜñóåéò óôçí êßíçóç ôïõ óþìáôïò.
2. Êáé ôá äýï áãÜëìáôá ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü åîéäáíßêåõóç. Áêïëïõèïýí ôá
êëáóéêÜ ðñüôõðá áðåéêüíéóçò. Ôá óþìáôá äéáêñßíïíôáé ãéá ôçí êáíïíéêüôçôÜ
ôïõò, äåí õðÜñ÷ïõí åîÜñóåéò óôçí áðåéêüíéóÞ ôïõò. Ôï ßäéï óõìâáßíåé êáé ìå
ôá ðñüóùðá ôùí äýï ìïñöþí. Ôï ðñüóùðï ôïõ ÓïöïêëÞ ìáò èõìßæåé áíôßóôïé÷á
ðñüóùðá öéëïóüöùí. Ôï ðñüóùðï ôïõ Êëáõäßïõ ìáò èõìßæåé áíôßóôïé÷á
ðñüóùðï èåþí.
ÄéáöïñÝò:
1. Ôï êÝíôñï âÜñïõò ôïõ óþìáôïò óôá äýï áãÜëìáôá åßíáé äéáöïñåôéêü. Ï
ÓïöïêëÞò ôçñåß ðåñéóóüôåñï óôÜóç áíáìïíÞò, äéåñåýíçóçò ôùí ðñáãìÜôùí.
Ôï êÝíôñï âÜñïò ôïõ Êëáõäßïõ âñßóêåôáé ìðñïóôÜ. Ôåßíåé ôï äåîß ðüäé ìðñïóôÜ,
ìïéÜæåé ìå áèëçôÞ äñüìïõ ðïõ åôïéìÜæåôáé íá ôñÝîåé. ¢ëëùóôå åßíáé Ýíáò èåüò
êáé ïé èåïß äåí åßíáé óôáôéêïß.
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
284
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
146 ð.×. ÊáôáóôñïöÞ Êïñßíèïõ
31 ð.×. Íáõìá÷ßá Áêôßïõ
09s.qxp 5/8/2008 9:12 Page 284
ÊÅÖÁËÁÉÏ È´ ÊÅÖÁËÁÉÏ È´
åëëçíéóôéêïß åëëçíéóôéêïß
êáé êáé
ñùìáúêïß ñùìáúêïß
÷ñüíïé ÷ñüíïé
285
2. ÄéáöïñåôéêÞ áßóèçóç ìáò äßíåé êáé ç áðüäïóç ôùí ñïý÷ùí ôùí äýï áãáëìÜôùí.
Ï ÓïöïêëÞò åßíáé ïëüôåëá ó÷åäüí íôõìÝíïò. Ï Êëáýäéïò åßíáé ãõìíüò áðü ôç
ìÝóç êáé ðÜíù. Óôï ÓïöïêëÞ ôïíßæåôáé ôï ðíåýìá, óôïí Êëáýäéï ç èåúêÞ
óùìáôéêÞ äéÜðëáóç (óôçí ðñáãìáôéêüôçôá Þôáí êïõôóüò êáé ôñáõëüò). Ôï ñïý÷ï
ôïõ Êëáýäéïõ áíåâáßíåé ðÜíù áðü ôïí áñéóôåñü ôïõ þìï êáé ðÝöôåé åëåýèåñï
êÜôù. Ïé ðôõ÷Ýò ôïõ ñïý÷ïõ åßíáé ðïëý âáèéÝò. Ïé ðôõ÷Ýò ôïõ ñïý÷ïõ ôïõ
ÓïöïêëÞ åßíáé ðïëý ðéï êëáóéêÝò, ðéï áñìïíéêÝò.
3. ÃåíéêÜ, ç óôÜóç ôïõ Êëáýäéïõ ðñïäßäåé èåáôñéíéóìü, Ý÷åé êÜôé ôï èåáôñéêü. Ï
ÓïöïêëÞò öáßíåôáé íá ðáñïõóéÜæåôáé üðùò èá Þèåëå ï ßäéïò, åíþ ï Êëáýäéïò
üðùò èá Þèåëå íá ôïí âëÝðïõí ïé Üëëïé.
2. Óå ôé äéáöÝñåé ôï áñ÷áßï èÝáôñï ôçò Åðéäáýñïõ (åéê. óåë. 112) áðü ôï
Êïëïóóáßïí óôç Ñþìç (åéê. óåë. 133);
á) Ôï èÝáôñï ôçò Åðéäáýñïõ Ý÷åé ÷ôéóôåß ðÜíù óôï öõóéêü êïßëùìá åíüò ëüöïõ,
áêïëïõèåß ôç ìïñöÞ ôïõ åäÜöïõò. Ôï Êïëïóóáßï åßíáé êôßñéï áõèýðáñêôï,
óôÝêåôáé êáé õðÜñ÷åé ìüíï ôïõ óôï ÷þñï êáé åßíáé êõêëéêü Þ åëëåéøïåéäÝò.
â) ÁðÝíáíôé áðü ôéò êåñêßäåò õðÞñ÷å ç óêçíÞ, Ýíá ðÝôñéíï êôßñéï, áðü üðïõ
Ýâãáéíáí ïé çèïðïéïß. Óôï Êïëïóóáßï äåí õðÜñ÷ïõí áõôÝò ïé êáôáóêåõÝò.
ã) Óôï Êïëïóóáßï õðÞñ÷áí õðüãåéá, ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáí ùò âïçèçôéêïß ÷þñïé.
Åêåß âñßóêïíôáí ôá êåëéÜ ôùí èçñßùí êáèþò êáé ïé ìïíïìÜ÷ïé.
ä) Óôï èÝáôñï ôçò Åðéäáýñïõ ôá äéáæþìáôá åðéêïéíùíïýóáí ìå êÜèåôåò óêÜëåò
ôïðïèåôçìÝíåò áêôéíùôÜ. Óôï Êïëïóóáßï ç åðéêïéí