P. 1
Neoellinika Keimena a Gimnasiou

Neoellinika Keimena a Gimnasiou

4.33

|Views: 942,046|Likes:
Published by Stelios
Σχολικά Βοηθήματα (Τσουκάλες)
Σχολικά Βοηθήματα (Τσουκάλες)

More info:

Published by: Stelios on Nov 10, 2008
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/21/2015

pdf

text

original

Λογοτεχνίας

Κείμενα Nεοελληνικής
ISBN: 960-381-320-6
© 2006 Åêäüóåéò ÂïëïíÜêç
Ìáõñïìé÷Üëç 41 & Âáëôåôóßïõ, ÁèÞíá,
ôçë.: 210 3608065, fax: 210 3608197
www.volonaki.gr, mail: info@volonaki.gr
ÓõããñáöÝáò: Óðüæéôïõ ÁëåîÜíäñá
Âïçèüò óõããñáöÞò: ÌðïíÜñïõ Ïõñáíßá
ÅêäïôéêÞ åðéìÝëåéá — ó÷åäéáóìüò: ÄçìÞôñçò Ëïýêáò
Äéïñèþóåéò äïêéìßùí: Ìáñßá Ëåðåíéþôç
Äçìéïõñãéêü åîùöýëëïõ: Êùíóôáíôßíïò Ðáðáêùíóôáíôßíïõ
ÇëåêôñïíéêÞ óåëéäïðïßçóç: akida|design
Áóêëçðéïý 23, ÁèÞíá, ôçë.: 210 3623701
ÊÜèå ãíÞóéï áíôßôõðï öÝñåé ôç óöñáãßäá ôùí åêäüóåùí ÂÏËÏÍÁÊÇ
Α΄ Γυμνασίου

Λογοτεχνίας
Κείμενα Nεοελληνικής
ôü÷ïò ôïõ ìáèÞìáôïò Êåßìåíá ÍåïåëëçíéêÞò
Ëïãïôå÷íßáò åßíáé ç åðáöÞ ôïõ ìáèçôÞ ìå ôçí ôÝ÷íç
ôïõ ëüãïõ, ôç ëïãïôå÷íßá, ôçí áðïôýðùóç äçëáäÞ ìå
ãñáðôÜ óýìâïëá êáé ëÝîåéò ôùí éäåþí, ôùí åðéèõìéþí,
ôùí ðñïâëçìáôéóìþí, ôùí óêÝøåùí êáé ôùí åóùôåñéêþí
óõíáéóèçìÜôùí ôïõ áíèñþðïõ, ìå áðþôåñï ðÜíôá óêïðü ôçí
êáëëéÝñãåéá êáé ôçí áéóèçôïðïßçóç ôïõ ùñáßïõ. ÌÝóá áðü ôï
ìÜèçìá áõôü ï ìáèçôÞò Ýñ÷åôáé óå åðáöÞ êáé åîïéêåéþíåôáé
ìå ôá Ýñãá óðïõäáßùí åêðñïóþðùí ôçò íåïåëëçíéêÞò
ãñáììáôåßáò. Ìå áõôüí ôïí ôñüðï êáëëéåñãåßôáé áéóèçôéêÜ
êáé áíáðôýóóåôáé ðíåõìáôéêÜ.
Ôá åðéëåãìÝíá, ëïéðüí, êåßìåíá, ðïõ óõíèÝôïõí ôçí ýëç
ôïõ íÝïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ óôï÷åýïõí óôçí åîïéêåßùóç
ôïõ ìáèçôÞ ìå ôçí ôå÷íïôñïðßá, ôïí ôñüðï ãñáöÞò, ôï
éäéáßôåñï ýöïò, ôéò ðëïýóéåò éäÝåò êáé ôïõò ðñïâëçìáôéóìïýò
ðïéçôþí êáé ðåæïãñÜöùí êÜèå ðåñéüäïõ ôçò íåïåëëçíéêÞò
ãñáììáôåßáò (áðü ôç äçìïôéêÞ ðïßçóç Ýùò ôç ìåôáðïëåìéêÞ
êáé óýã÷ñïíç ëïãïôå÷íßá).
Óôü÷ïò ôïõ ðáñüíôïò âéâëßïõ, ôùí ÊåéìÝíùí ÍåïåëëçíéêÞò
Ëïãïôå÷íßáò ôçò Á´ Ãõìíáóßïõ ôùí Åêäüóåùí ÂïëïíÜêç, åßíáé
íá óõìâÜëåé áðïôåëåóìáôéêÜ óôçí ïñãÜíùóç êáé
ôç ìåèüäåõóç ôïõ äýóêïëïõ Ýñãïõ ôçò åñìçíåßáò êáé
ôçò êáôáíüçóçò ôùí ëïãïôå÷íéêþí êåéìÝíùí, ÷ùñßò, üìùò,
íá óôåñåß áðü ôïí áíáãíþóôç ôç äõíáôüôçôá áõôåíÝñãåéáò
êáé ðñùôïâïõëßáò.
Åéäéêüôåñá, ç ýëç ôïõ óõíôßèåôáé áðü ôçí åíäïêåéìåíéêÞ
åñìçíåõôéêÞ áíÜëõóç ôùí ó÷ïëéêþí êåéìÝíùí (áêïëïõèþíôáò
ôéò óõìâïõëÝò-õðïäåßîåéò ôïõ âéâëßïõ ôïõ åêðáéäåõôéêïý ãéá
ôçí Á´ Ãõìíáóßïõ), ôá ïðïßá áðïôåëïýí áíôéðñïóùðåõôéêÜ
Ýñãá ôçò êÜèå ëïãïôå÷íéêÞò ðåñéüäïõ, áðü ôç äçìïôéêÞ
ðïßçóç Ýùò ôç íåüôåñç êáé ôç óýã÷ñïíç ìåôáðïëåìéêÞ åðï÷Þ.
ÓõãêåêñéìÝíá, óôï ðáñüí âéâëßï ãéá êÜèå êåßìåíï äßíïíôáé
óôïé÷åßá ãéá ôï ëïãïôÝ÷íç êáé ôï Ýñãï ôïõ, íïçìáôéêÞ
áðüäïóç, äïìÞ, åñìçíåõôéêÞ êáé áéóèçôéêÞ ðñïóÝããéóç,
áðáíôÞóåéò óôéò åñùôÞóåéò ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ êáé êÜðïéåò
óõìðëçñùìáôéêÝò - åñìçíåõôéêÝò åñùôÞóåéò.
Ó
7
Óôç óõãêåêñéìÝíç Ýêäïóç ôá ìÝñç óôá ïðïßá äéáéñåßôáé êÜèå
êåßìåíï åßíáé ôá åîÞò:
Á. Ï äçìéïõñãüò: Ðñüêåéôáé ãéá ôï ðñþôï ìÝñïò, óôï ïðïßï
ðáñáôßèåíôáé óôïé÷åßá áðü ôç æùÞ êáé ôï Ýñãï
ôïõ ëïãïôÝ÷íç.
Â. Åéóáãùãéêü óçìåßùìá ãéá ôï Ýñãï: Óôï äåýôåñï áõôü ìÝñïò
åêôßèåíôáé êÜðïéá óôïé÷åßá ó÷åôéêÜ ìå ôï ëïãïôå÷íéêü êåßìåíï
(ï ôßôëïò ôçò ðïéçôéêÞò óõëëïãÞò Þ ôïõ ðåæïãñáöÞìáôïò
óôï ïðïßï áíÞêåé, ç ÷ñïíïëïãßá óõããñáöÞò ôïõ, êÜðïéá
ãíùñßóìáôá ôå÷íïôñïðßáò).
Ã. ÄïìÞ ôïõ Ýñãïõ: Óôï óçìåßï áõôü ôï Ýñãï äéáéñåßôáé
óå èåìáôéêÝò åíüôçôåò êáé äßíïíôáé ïé áíôßóôïé÷ïé
ðëáãéüôéôëïé.
Ä. ÁíÜëõóç ðåñéå÷ïìÝíïõ: Ôï ìÝñïò áõôü áðïôåëåßôáé áðü
ôñåéò õðïåíüôçôåò. Ç ðñþôç õðïåíüôçôá (Ðåñéå÷üìåíï êáé
íïçìáôéêÜ êÝíôñá) ðåñéëáìâÜíåé ìéá ðåñéëçðôéêÞ áðüäïóç
ôïõ ðåñéå÷ïìÝíïõ, óôç äåýôåñç (ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç)
åðé÷åéñåßôáé ìéá áíÜëõóç ôùí êýñéùí íïçìÜôùí ôïõ Ýñãïõ,
åíþ óôçí ôñßôç (÷áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí)
åðé÷åéñåßôáé ç óêéáãñÜöçóç ôïõ ÷áñáêôÞñá ôùí êåíôñéêþí
çñþùí ôïõ êåéìÝíïõ.
Å. Ôå÷íéêÞ - ôå÷íïôñïðßá: Óôï ðÝìðôï ìÝñïò ôçò
åðåîåñãáóßáò ôïõ êåéìÝíïõ ôï Ýñãï ðñïóåããßæåôáé áéóèçôéêÜ,
êáèþò åîåôÜæïíôáé êáé áíáëýïíôáé: ç ãëþóóá, ôï ýöïò êáé
ç ìïñöÞ ôïõ Ýñãïõ, ãßíåôáé óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç (üôáí
ðñüêåéôáé ãéá ðïßçìá) êáé ðáñáôßèåíôáé ôá ó÷Þìáôá ëüãïõ
ôïõ êåéìÝíïõ.
ÓÔ. ÁðáíôÞóåéò óôéò åñùôÞóåéò ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ: Óôï
ìÝñïò áõôü áíáðôýóóïíôáé ïé áðáíôÞóåéò óôéò åñãáóßåò
ôïõ ó÷ïëéêïý åã÷åéñéäßïõ.
Æ. ÓõìðëçñùìáôéêÝò åñùôÞóåéò: Óôï ôåëåõôáßï áõôü ìÝñïò
ðáñáôßèåíôáé áíÜ êåßìåíï êÜðïéåò óõìðëçñùìáôéêÝò
åñùôÞóåéò ãéá ôçí êáëýôåñç åñìçíåßá êáé êáôáíüçóç
ôïõ Ýñãïõ.
Ïé óõããñáöåßò
Ο άνθρωπος και η φύση
πόλη - ύπαι θρος
10
Θαλασσινά τραγούδια
Γεώργιος Δροσίνης
Α. Ο δημιουργός
Ï Ãåþñãéïò Äñïóßíçò ãåííÞèçêå óôçí ÁèÞíá ôï 1859 êáé ðÝèáíå
óôçí ÊçöéóéÜ óå çëéêßá 92 åôþí. Êáôáãüôáí áðü ôï Ìåóïëüããé
êáé ìÜëéóôá ï ðáððïýò ôïõ óêïôþèçêå óôçí çñùéêÞ Ýîïäï ôçò
öñïõñÜò ôïõ Ìåóïëïããßïõ ôï 1826. Óðïýäáóå öéëïëïãßá êáé ìå-
ôåêðáéäåýôçêå óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò Ëåéøßáò. Ôï 1888 åðÝóôñåøå
óôçí ÅëëÜäá êáé åñãÜóôçêå óå ðïëëïýò ôïìåßò ôçò äçìüóéáò êáé
êïéíùíéêÞò æùÞò ôçò ÷þñáò. ÕðçñÝôçóå ùò ôìçìáôÜñ÷çò ôçò Äç-
ìïôéêÞò Åêðáéäåýóåùò êáé ùò äéåõèõíôÞò ÃñáììÜôùí êáé Ôå÷íþí
ôïõ Õðïõñãåßïõ Ðáéäåßáò. Óå äéêÞ ôïõ ðñùôïâïõëßá ïöåßëåôáé ç
äçìéïõñãßá ôïõ Ãñáöåßïõ Ó÷ïëéêÞò ÕãéåéíÞò, ï ïñãÜíùóç ôïõ Ìïõ-
óåßïõ Êïóìçôéêþí Ôå÷íþí, ç êáèéÝñùóç ôçò ãéïñôÞò ôçò Óçìáßáò
êáé ç óýíôáîç ôïõ Éóôïñéêïý Ëåîéêïý ôçò ÅëëçíéêÞò Ãëþóóçò. Åðß-
óçò, ðïëýðëåõñç äñáóôçñéüôçôá åðÝäåéîå êáé ùò ãñáììáôÝáò êáé
óýìâïõëïò ôïõ Óõëëüãïõ ðñïò äéÜäïóéí ùöåëßìùí âéâëßùí. ºäñõóå
ôç Óåâáóôïðïýëåéï ÅñãáôéêÞ Ó÷ïëÞ êáé ôïí Ïßêï ôùí Ôõöëþí, êá-
èþò êáé ôá ðåñéïäéêÜ ÅèíéêÞ áãùãÞ, ÌåëÝôç êáé Çìåñïëüãéïí ôçò
ÌåãÜëçò ÅëëÜäïò. ÐáñÜëëçëá, õðÞñîå äéåõèõíôÞò ôïõ öéëïëïãé-
êïý ðåñéïäéêïý Åóôßá. ÔÝëïò, ôï 1926 åîåëÝãç áêáäçìáúêüò. ÐçãÝò
Ýìðíåõóçò ãéá ôïí ðïéçôÞ, ðïõ äéáêáôå÷üôáí áðü ìéá éäéáßôåñç
óõìðÜèåéá ãéá ôïõò áðëïýò áíèñþðïõò ôçò õðáßèñïõ, ðÝñá áðü
ôïõò ßäéïõò, õðÞñîáí ç öýóç, ôá õðÝñï÷á äçìïôéêÜ ôñáãïýäéá, ïé
ðáñáäüóåéò, ïé èñýëïé, êáé ç åèíéêÞ Éóôïñßá. Óôá Ýñãá ôïõ ðåñéëáì-
âÜíïíôáé ôá ðáñáêÜôù:
ÐïéçôéêÜ: Éóôïß áñÜ÷íçò (1880), Óôáëáêôßôáé (1881), Åéäýëëéá (1885),
ÁìÜñáíôá (1892), ÃáëÞíç (1902), ÖùôåñÜ óõóôÜäéá (1915), ÊëåéóôÜ
âëÝöáñá (1918), Ðýñéíç ñïìöáßá (1921), Èá âñáäéÜæåé (1922), Åßðå…
(1932), ÖåõãÜôá ÷åëéäüíéá (1935), Óðßèåò óôç óôÜ÷ôç (1940). ÐåæÜ:
Áãñïôéêáß åðéóôïëáß (1882), ÄéçãÞìáôá êáé ÁíáìíÞóåéò (1886), Áìá-
ñõëëßò (1886), Ôï âïôÜíé ôçò áãÜðçò (1901), Ðáñáìýèéá (1902), ¸ñóç
(1922), Ç ÐåíôÜìïñöç (1924), êáé ôá áðïìíçìïíåýìáôÜ ôïõ ìå ôßôëï
Óêüñðéá öýëëá ôçò æùÞò ìïõ.
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ
ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ðïßçìá ÈáëáóóéíÜ ôñáãïýäéá áíÞêåé óôçí ðïéçôéêÞ óõëëïãÞ
Åéäýëëéá, ðïõ åêäüèçêå ôï 1884. Ðñüêåéôáé ãéá ìéá áîéüëïãç ðïéçôéêÞ
óõëëïãÞ, ðïõ Üóêçóå ìåãÜëç åðßäñáóç óôçí ðïßçóç ôçò åðï÷Þò,
êáèþò õìíåß ìå ðïéêßëïõò ôñüðïõò ôçí ïìïñöéÜ ôçò åëëçíéêÞò öý-
óçò êáé ðñïâÜëëåé åéêüíåò åìðíåõóìÝíåò áðü ôïí áãñïôéêü êáé
íçóéùôéêü ÷þñï. Ôï ðïßçìá, óôï ïðïßï ç öýóç, ç ýðáéèñïò êáé ç
èÜëáóóá, áíáäåéêíýåôáé óå ðçãÞ æùÞò, áðüëáõóçò êáé áñìïíßáò
ãéá ôïí Üíèñùðï, ÷áñáêôçñßæåôáé áðü áðëüôçôá, áéóéïäïîßá, ôñõ-
öåñüôçôá êáé ãáëÞíç. Ç ïìïñöéÜ ôïõ åëëçíéêïý öõóéêïý ôïðßïõ
êáôáäåéêíýåôáé ìå ðïéêßëïõò åêöñáóôéêïýò ôñüðïõò êáé êõñßùò ìå
ìéá óåéñÜ åéêüíùí, ðáñïìïéþóåùí êáé ìåôáöïñþí, ðïõ êõñéáñ÷ïýí
óôï ðïßçìá.
Γ. Δομή του έργου
Ôï êåßìåíï ÷ùñßæåôáé óå ôÝóóåñéò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «ÃëõêÜ öõóÜ ï ìðÜôçò… óå êýìáô’ áóçìÝíéá». Ïé ìïñöÝò
ôùí øáñéþí ðïõ êïëõìðïýí áíÝìåëá êáé ðáßæïõí åñùôåõìÝíá ìÝóá
óôá ãáëÜæéá íåñÜ ôçò èÜëáóóáò êáé êÜôù áðü ôïí Þëéï.
2ç åíüôçôá: «Óôïõ êáñáâéïý ôï ðëÜé… êáé ìáò ãõñíÜ ôçí ðëÜôç». Ç
ìïñöÞ ôïõ äåëöéíéïý ðïõ êïëõìðÜåé êáìáñùôÜ äßðëá óôï ðëïßï,
ôï ðñïóðåñíÜåé ãñÞãïñá, ôõëßãåôáé ìå ôïõò áöñïýò ôçò èÜëáóóáò
êáé ãõñíÜåé ôçí ðëÜôç óôïõò áíèñþðïõò.
3ç åíüôçôá: «×éïíïðëáóìÝíïé ãëÜñïé… óôï ðÝëáãïò âïõôïýíå». Ïé
ìïñöÝò ôùí ãëÜñùí ðïõ øÜ÷íïõí óôç èÜëáóóá íá âñïõí øÜñéá
ãéá íá ôñáöïýí.
4ç åíüôçôá: «Êáé ãýñù êáñáâÜêéá… âïóêü ôïõò ôïí áÝñá». Ç åéêüíá
ôùí êáñáâéþí ðïõ áñìåíßæïõí ìÝóá óôç èÜëáóóá, óõó÷åôéóìüò ôùí
äýï êüóìùí, ôçò èÜëáóóáò êáé ôçò óôåñéÜò.
Δ. Ανάλυση του περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Óå ïëüêëçñï ôï ðïßçìá áíáäåéêíýåôáé ç åéäõëëéáêÞ äéÜóôáóç êáé ç
áñìïíéêÞ óõíýðáñîç üëùí ôùí ìåñþí ôïõ èáëáóóéíïý ôïðßïõ. Óôçí
ðñþôç óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò êõñéáñ÷ïýí ïé ìïñöÝò ôùí øáñéþí
ðïõ ðáßæïõí áíÝìåëá êáé åñùôåõìÝíá ìÝóá óôá ãáëÜæéá íåñÜ êáé
êÜôù áðü ôïí Þëéï êáé ôï ãëõêü áåñÜêé ôïõ åéäõëëéáêïý èáëáó-
óéíïý ôïðßïõ. Óôç äåýôåñç óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò, ôçí åéêüíá ôïõ
èáëáóóéíïý ôïðßïõ óõíèÝôåé ç ìïñöÞ åíüò äåëöéíéïý ðïõ êïëõìðÜåé
êáìáñùôÜ äßðëá ó’ Ýíá êáñÜâé. Óôç óõíÝ÷åéá, ãëÜñïé êáôÜëåõêïé
óáí ôï ÷éüíé ðåôïýí äßðëá óôá óêïéíéÜ ôùí ðëïßùí, ðïõ óôçñßæïõí
Γεώργιος
Δροσίνης
11
ôá ðáíéÜ, áíáæçôþíôáò ôçí ôñïöÞ ôïõò. ÔÝëïò, ôï ðïßçìá ïëïêëç-
ñþíåôáé ìå ôçí åéêüíá ôùí êáñáâéþí, ðïõ áñìåíßæïõí ìÝóá óôç
èÜëáóóá êáé ó÷ßæïõí ôá êýìáôá ìå ôç âïÞèåéá ôïõ áÝñá.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôïõò ôÝóóåñéò ðñþôïõò óôß÷ïõò ôïõ ðïéÞìáôïò, ï
äçìéïõñãüò ìåôáöÝñåé óôïí áíáãíþóôç ôçí åéäõëëéáêÞ áôìüóöáéñá
ôïõ èáëáóóéíïý åëëçíéêïý ôïðßïõ, ðåñéãñÜöïíôáò óôïé÷åßá ðïõ ôï
óõíèÝôïõí, üðùò ôï ãëõêü áåñÜêé, ôá ãáëáíÜ íåñÜ ôçò èÜëáóóáò
êáé ï Þëéïò ðïõ êáèñåöôßæåôáé ìÝóá óå áõôÜ. ÌÝóá óôï ãáëÞíéï êáé
åéäõëëéáêü áõôü ôïðßï, ï ðïéçôÞò ôïðïèåôåß ôá «÷ñõóïöôÝñùôá»
øáñÜêéá ðïõ êïëõìðïýí êáé ðáßæïõí áíÝìåëá êáé åñùôåõìÝíá êÜôù
áðü ôá «áóçìÝíéá êýìáôá».
2ç åíüôçôá: Ç áíáöïñÜ óôá Ýìöõôá óôïé÷åßá ôçò åëëçíéêÞò öýóçò
óõíå÷ßæåôáé ìå ôçí ðåñéãñáöÞ ôïõ «ôñåëïý ãïñãüöôåñïõ» äåëöéíé-
ïý, ðïõ êïëõìðÜåé äßðëá óå Ýíá êáñÜâé. Ôï äåëößíé áõôü, ôï ïðïßï
ðáñïìïéÜæåôáé ìå «Üôé» ôçò èÜëáóóáò, ðñïóðåñíÜ êáìáñùôü ôï
êáñÜâé, ôõëßãåôáé ìå ôïõò áöñïýò ôçò èÜëáóóáò êáé ãõñíÜåé ôçí
ðëÜôç ôïõ óôïõò áíèñþðïõò. Ç ðáñïìïßùóç áõôÞ ôïõ äåëöéíéïý ìå
Üëïãï ôçò èÜëáóóáò, ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá íá åíþóåé äýï êüóìïõò,
ôïí êüóìï ôçò èÜëáóóáò êáé ôïí êüóìï ôçò óôåñéÜò.
3ç åíüôçôá: Óôçí ôñßôç óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò ãëÜñïé êáôÜëåõêïé
óáí ôï ÷éüíé, «÷éïíïðëáóìÝíïé», øÜ÷íïõí íá âñïõí øÜñéá ãéá íá
ôñáöïýí. Ìå ôá ìÜôéá ôïõò ïñèÜíïé÷ôá ðåôïýí äßðëá óôá óêïéíéÜ
ôùí ðëïßùí ðïõ óôçñßæïõí ôá ðáíéÜ ÷ùñßò íá êïõñÜæïíôáé êáé
óöõñßæïõí ÷áñïýìåíïé âïõôþíôáò óôï ðÝëáãïò.
4ç åíüôçôá: Ôï ðïßçìá ïëïêëçñþíåôáé ìå ôçí ðåñéãñáöÞ ôçò åéêü-
íáò ôùí êáñáâéþí, ðïõ «óáí Üóðñá ðñïâáôÜêéá» áñìåíßæïõí ìÝóá
óôç èÜëáóóá êáé «ó÷ßæïõí» ôá êýìáôá ìå ôç âïÞèåéá ôïõ áÝñá.
Óôçí ôåëåõôáßá óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò êõñéáñ÷åß ç ðáñïìïßùóç
ôùí êáñáâéþí, ðïõ óõíèÝôïõí ôçí åéêüíá ôïõ èáëáóóéíïý ôïðßïõ,
ìå ôá «Üóðñá ðñïâáôÜêéá» («óáí Üóðñá ðñïâáôÜêéá… âïóêü ôïõò
ôïí áÝñá») , ðïõ áðïôåëïýí óôïé÷åßá ôçò óôåñéÜò, ôïõ ïñåéíïý
öõóéêïý ÷þñïõ.
Ç ðáñïìïßùóç áõôÞ áðïóêïðåß óôç óýæåõîç ôùí äýï öõóéêþí ÷þ-
ñùí, ôçò èÜëáóóáò êáé ôçò óôåñéÜò. ¢ëëùóôå, ç óýæåõîç áõôÞ äéá-
êñßíåôáé êáèáñÜ óôï ôÝëïò ôçò óôñïöÞò, üðïõ ï èáëÜóóéïò ÷þñïò
ôáõôßæåôáé åéêáóôéêÜ ìå ôï ÷þñï ôçò óôåñéÜò êáé åéäéêüôåñá, ìå ôç
æùÞ óôá ïñåéíÜ êáé ôçí êôçíïôñïöéêÞ æùÞ («âüóêïíôáò», «êÜìðïõò»,
«âïóêÞ», «âïóêü»).
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ
ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ
12
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ åßíáé ç áðëÞ, æùíôáíÞ, äçìïôéêÞ åìðëïõôéóìÝíç
ìå ðïéêßëá åðßèåôá (ãáëáíÜ íåñÜ, ÷ñõóïöôÝñùôá øáñÜêéá, áóçìÝíéá
êýìáôá, ôñåëü äåëößíé, ÷éïíïðëáóìÝíïé ãëÜñïé, áôßìçôá öôåñïýãéá,
áêïßìçôá ìÜôéá, Üóðñá ðñïâáôÜêéá, ÷áñùðÜ ðçäÞìáôá).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ Ýñãïõ åßíáé ãëáöõñü, æùíôáíü êáé ðáñáóôáôéêü.
iii) Óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç
Ôï ðïßçìá åßíáé ãñáììÝíï óå éáìâéêïýò åðôáóýëëáâïõò êáé ïêôá-
óýëëáâïõò óôß÷ïõò êáé ç ïìïéïêáôáëçîßá êÜèå óôñïöÞò áêïëïõèåß
ôçí ðëåêôÞ äïìÞ áâáâãäâä.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «ç èÜëáóóá äñïóßæåôáé», «ï Þëéïò êáèñåöôßæåôáé»,
«ðåôþíôáò äß÷ùò Ýííïéá», «øáñÜêéá ÷ñïóïöôÝñùôá», «óå êýìáô’
áóçìÝíéá», «ãïñãüöôåñï ðåôÜåé», «÷éïíïðëáóìÝíïé ãëÜñïé», «Þ ìå
÷áñÜ óöõñßæïíôáò», «êé Ý÷ïõí âïóêÞ ôá êýìáôá, / âïóêü ôïõò ôïí
áÝñá».
Ðáñïìïéþóåéò: «óáí íá êáìáñþíåôáé ôçò èÜëáóóáò ôï Üôé», «óáí
Üóðñá ðñïâáôÜêéá / ðïõ âüóêïíôáò ãõñßæïõí / ìå ÷áñùðÜ ðçäÞ-
ìáôá / óôïõò êÜìðïõò üëç ìÝñá».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «êáé ìáò ãõñíÜ ôçí ðëÜôç», «Þ ìå ÷áñÜ óöõñß-
æïíôáò».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò èÜëáóóáò, ðïõ óôá ãáëáíÜ íåñÜ ôçò êáèñå-
öôßæåôáé ï Þëéïò, ç åéêüíá ôùí øáñéþí ðïõ êïëõìðïýí óôá ãáëáíÜ
íåñÜ ôçò èÜëáóóáò, ç åéêüíá ôïõ êáñáâéïý, ç åéêüíá ôïõ äåëöéíéïý
ðïõ êïëõìðÜåé äßðëá óôï êáñÜâé, ç åéêüíá ôùí «÷éïíïðëáóìÝíùí»
ãëÜñùí ðïõ ðåôïýí «áêïýñáóôïé» ðÜíù áðü ôç èÜëáóóá, ç åéêüíá
ôùí êáñáâéþí ðïõ áñìåíßæïõí óôç èÜëáóóá, ç åéêüíá ôùí ðñïâÜ-
ôùí ðïõ âüóêïõí óôïí êÜìðï.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Óå êÜèå óôñïöÞ êõñéáñ÷åß ìéá ìïñöÞ ôïõ èáëáóóéíïý êüóìïõ.
Âñåßôå ðïéá åßíáé áõôÞ óå êÜèå ðåñßðôùóç êáé ðåñéãñÜøôå ôç
óõìðåñéöïñÜ ôçò.
Óôçí ðñþôç óôñïöÞ («ãëõêÜ öõóÜ ï ìðÜôçò… êýìáôá áóçìÝíéá») ïé
ìïñöÝò ôùí ÷ñõóïöôÝñùôùí øáñéþí åßíáé åêåßíåò ðïõ êõñéáñ÷ïýí.
ÌÝóá óôá êýìáôá, êïëõìðïýí áíÝìåëá êÜôù áðü ôïí Þëéï. ÌÝóá óôá
íåñÜ ôçò èÜëáóóáò ðáßæïõí åñùôåõìÝíá ôï Ýíá ìå ôï Üëëï.
Γεώργιος
Δροσίνης
13
Óôç äåýôåñç óôñïöÞ («óôïõ êáñáâéïý… ãõñíÜ ôçí ðëÜôç») Ýíá äåë-
ößíé êïëõìðÜåé äßðëá óôï êáñÜâé. Êáìáñùôü êáé ãñÞãïñï ðñïóðåñ-
íÜåé ôï ðëïßï, ôõëßãåôáé ìå ôïõò áöñïýò ôçò èÜëáóóáò êáé ãõñíÜåé
ôçí ðëÜôç ôïõ óôïõò áíèñþðïõò.
Óôçí ôñßôç óôñïöÞ («÷éïíïðëáóìÝíïò ãëÜñïò… óôï ðÝëáãïò
âïõôïýíå»)êáôÜëåõêïé ãëÜñïé óáí ôï ÷éüíé øÜ÷íïõí íá âñïõí øÜ-
ñéá ãéá íá öÜíå ìå ôá ìÜôéá ôïõò ïñèÜíïé÷ôá. Ðåôïýí äßðëá óôá
óêïéíéÜ ôùí ðëïßùí ðïõ óôçñßæïõí ôá ðáíéÜ ÷ùñßò íá êïõñÜæïíôáé
êáé óöõñßæïõí ÷áñïýìåíïé âïõôþíôáò óôï ðÝëáãïò.
Óôçí ôåëåõôáßá óôñïöÞ («êáé ãýñù êáñáâÜêéá… âïóêü ôïõò ôïí
áÝñá») ôá êáñáâÜêéá áñìåíßæïõí óôç èÜëáóóá êáé ìïéÜæïõí óáí
Üóðñá ðñïâáôÜêéá. Óêßæïõí ôá êýìáôá ìå ôç âïÞèåéá ôïõ áÝñá.
2. Óôçí ôåëåõôáßá óôñïöÞ óõìðëÝêïíôáé äýï äéáöïñåôéêïß êüóìïé.
Åíôïðßóôå ôïõò êáé ðåñéãñÜøôå ôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï ï ðïéçôÞò
óõó÷åôßæåé áõôïýò ôïõò äýï êüóìïõò.
Ï ðïéçôÞò ÷ñçóéìïðïéþíôáò ôçí ðáñïìïßùóç «óáí Üóðñá ðñïâá-
ôÜêéá» óõó÷åôßæåé äýï êüóìïõò. Ôïí êüóìï ôçò èÜëáóóáò êáé ôïí
êüóìï ôçò óôåñéÜò. Ç óýæåõîç ôùí äýï êüóìùí äéáêñßíåôáé êáèáñÜ
óôçí ôåëåõôáßá óôñïöÞ, üðïõ ï èáëÜóóéïò ÷þñïò ôáõôßæåôáé åéêá-
óôéêÜ ìå ôï ÷þñï ôçò óôåñéÜò, êáé ðéï óõãêåêñéìÝíá ìå ôçí êôçíï-
ôñïöéêÞ æùÞ êáé ôç æùÞ óôá ïñåéíÜ (âüóêïíôáò, êÜìðïõò, âïóêÞ).
3. Ôá åêöñáóôéêÜ ìÝóá ðïõ êõñéáñ÷ïýí óôï ðïßçìá åßíáé ôá åðß-
èåôá, ôá õðïêïñéóôéêÜ, ïé ìåôáöïñÝò. Âñåßôå ìåñéêÜ áðü áõôÜ.
ÓõæçôÞóôå åðßóçò ôç óôé÷ïõñãéêÞ êáé ôçí ïìïéïêáôáëçîßá ôïõ.

Åðßèåôá: ãáëáíÜ íåñÜ, ÷ñõóïöôÝñùôá øáñÜêéá, áóçìÝíéá êýìáôá,
ôñåëü äåëößíé, ÷éïíïðëáóìÝíïé ãëÜñïé, áôßìçôá öôåñïýãéá, áêïßìçôá
ìÜôéá, Üóðñá ðñïâáôÜêéá, ÷áñùðÜ ðçäÞìáôá.

ÕðïêïñéóôéêÜ: øáñÜêéá, êáñáâÜêéá, ðñïâáôÜêéá.

ÌåôáöïñÝò: «ç èÜëáóóá äñïóßæåôáé», «ï Þëéïò êáèñåöôßæåôáé», «ìå
÷áñÜ óöõñßæïíôáò» (ïé ãëÜñïé), «êé Ý÷ïõí âïóêÞ ôá êýìáôá, âïóêü
ôïõò ôïí áÝñá».
Ôï ðïßçìá åßíáé ãñáììÝíï óå éáìâéêïýò åðôáóýëëáâïõò êáé ïêôá-
óýëëáâïõò óôß÷ïõò êáé ç ïìïéïêáôáëçîßá êÜèå ïêôÜóôé÷çò óôñïöÞò
áêïëïõèåß ôçí ðëåêôÞ äïìÞ áâáâãäãä.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Óôï ðïßçìá êõñéáñ÷ïýí ïé æùçñÝò åéêüíåò. Íá ôéò åíôïðßóåôå êáé
íá ôéò ðåñéãñÜøåôå.
2. Óôï ðïßçìá äéáêñßíåôáé ç ìåãÜëç áãÜðç ôïõ ðïéçôÞ ãéá ôç öýóç.
Ôé óõíáéóèÞìáôá ðñïêáëåß óå áõôüí ç åðáöÞ ôïõ ìáæß ôçò;
3. Ðïéá åßíáé ç âáóéêÞ éäÝá ôïõ ðïéÞìáôïò;
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ
ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ
14
Τζιτζίκια στήσαν το χορό
Κάτω στης μαργαρίτας το αλωνάκι
Γιάννης Ρίτσος - Οδυσσέας Ελύτης
Α. Οι δημιουργοί
ÃéÜííçò Ñßôóïò
Ï ÃéÜííçò Ñßôóïò ãåííÞèçêå óôç ÌïíåìâáóéÜ ôï 1910 êáé ðÝèáíå
óôçí ÁèÞíá ôï 1990. Åßíáé Ýíáò áðü ôïõò êïñõöáßïõò ¸ëëçíåò
ðïéçôÝò êáé Ý÷åé äéåèíÞ áíáãíþñéóç. Ï ðáôÝñáò ôïõ Þôáí ìåãá-
ëïêôçìáôßáò áëëÜ Ý÷áóå ôçí ðåñéïõóßá ôïõ êáé ç ïéêïãÝíåéÜ ôïõ
âñÝèçêå óå äõó÷åñÞ ïéêïíïìéêÞ èÝóç. Áñãüôåñá, ç ìçôÝñá êáé ï
ìåãáëýôåñïò áäåëöüò ôïõ ðÝèáíáí, åíþ ï ðáôÝñáò êáé ç áäåëöÞ
ôïõ íïóçëåýôçêáí óå øõ÷éáôñåßï. Ï ðïéçôÞò íÝïò Ýñ÷åôáé óôçí
ÁèÞíá, üðïõ ðñïóâÜëëåôáé áðü öõìáôßùóç êáé åíþ ðñïóðáèåß íá
áðáó÷ïëçèåß óå äéÜöïñåò åñãáóßåò, ðåñíÜåé Ýíá ìåãÜëï ìÝñïò
ôçò æùÞò ôïõ óå óáíáôüñéá, áëëÜ êáé óå öõëáêÝò êáé óå ôüðïõò
åîïñßáò ëüãù ôùí áñéóôåñþí éäåþí ôïõ. Èýìá ôïõ åìöýëéïõ óðá-
ñáãìïý, åîïñßæåôáé óôç Ìáêñüíçóï, óôïí Áú ÓôñÜôç, óôç ÃõÜñï êáé
ôç ËÝñï. Áðü ôï 1970, üìùò, áñ÷ßæåé íá áíáãíùñßæåôáé ôï Ýñãï ôïõ
êáé íá áðïêôÜ äéåèíåßò äéáóôÜóåéò. Ôï 1977 ôéìÜôáé ìå ôï âñáâåßï
ËÝíéí, åíþ Ý÷åé êåñäßóåé êáé Üëëá âñáâåßá êáé äéáêñßóåéò ôüóï óôçí
ÅëëÜäá üóï êáé óå ÷þñåò ôïõ åîùôåñéêïý.
Ï ÃéÜííçò Ñßôóïò åßíáé ëõñéêüò ðïéçôÞò. Óôá ðïéÞìáôá ðïõ óõíÝèåóå
Ýùò ôï 1936, ÷ñçóéìïðïéåß ìå ìåãÜëç ôÝ÷íç ôïí ðáñáäïóéáêü óôß÷ï,
áêïëïõèþíôáò ôïí ÊùóôÞ ÐáëáìÜ, åíþ ùò ðñïò ôç äéÜèåóÞ ôïõ,
åßíáé Ýêäçëç ç åðßäñáóç ôïõ êáñõùôáêéóìïý. Óôç óõíÝ÷åéá, üìùò,
äéáìïñöþíåé Ýíáí ðñïóùðéêü ôñüðï ãñáöÞò êáèþò áêïëïõèåß ôïí
åëåýèåñï óôß÷ï êáé ç ðïßçóÞ ôïõ áðïêôÜ êïéíùíéêü ðåñéå÷üìåíï
êáé óêïðü. Óôá Ýñãá ôïõ ðåñéëáìâÜíïíôáé ôá ðïéçôéêÜ ÔñáêôÝñ,
Ðõñáìßäåò, ÅðéôÜöéïò, Ôï ôñáãïýäé ôçò áäåñöÞò ìïõ, Ôï åìâáôÞñéï
ôïõ ùêåáíïý, Áãñýðíéá, Ìáêñïíçóéþôéêá, ¾ìíïò êáé èñÞíïò ãéá ôçí
Êýðñï, Äåêáïêôþ ëéáíïôñÜãïõäá ôçò ðéêñÞò ðáôñßäáò, Ôåñáôþäåò
áñéóôïýñãçìá, ÅéêïíïóôÜóéï áíùíýìùí áãßùí, Ñùìéïóýíç. Óôï óõã-
ãñáöéêü ôïõ Ýñãï ðåñéëáìâÜíïíôáé åðßóçò äïêßìéá êáé èåáôñéêÜ
Ýñãá, êáèþò êáé ìåôáöñÜóåéò Ýñãùí îÝíùí ëïãïôå÷íþí (Áñáãêüí,
¸ñåìðïõñãê, Ìáãéáêüöóêé, ×éêìÝô).
15
ÏäõóóÝáò Åëýôçò
Ï ÏäõóóÝáò Åëýôçò (öéëïëïãéêü øåõäþíõìï ôïõ ÏäõóóÝá Áëå-
ðïõäÝëç), ãåííÞèçêå óôï ÇñÜêëåéï ôçò ÊñÞôçò ôï 1911 êáé ðÝèáíå
óôçí ÁèÞíá ôï 1996. Åßíáé Ýíáò áðü ôïõò êïñõöáßïõò ðïéçôÝò ìáò
êáé ôï 1979 ôéìÞèçêå ìå ôï âñáâåßï Íüìðåë ëïãïôå÷íßáò. Ïé ãïíåßò
ôïõ, ðïõ êáôÜãïíôáí áðü ôç ÌõôéëÞíç, åãêáôáóôÜèçêáí ôï 1914
óôïí ÐåéñáéÜ, üðïõ ï ðáôÝñáò ôïõ ìåôÝöåñå ôá åñãïóôÜóéá óá-
ðùíïðïéßáò êáé åëáéïõñãßáò ðïõ åß÷å óôçí ÊñÞôç. Óôïí ÐåéñáéÜ ï
Åëýôçò ïëïêëÞñùóå ôéò åãêýêëéåò óðïõäÝò ôïõ êáé Ýðåéôá öïßôçóå
óôç ÍïìéêÞ Ó÷ïëÞ Áèçíþí, áëëÜ åãêáôÝëåéøå ôéò ðáíåðéóôçìéáêÝò
óðïõäÝò ôïõ ôï 1936, ãéá íá êáôáôáãåß óôï óôñáôü. Óôïí ðüëåìï
ôïõ ’40 ðïëÝìçóå óôï áëâáíéêü ìÝôùðï. ÌåôÜ ôïí ðüëåìï äéïñß-
óôçêå äéåõèõíôÞò ðñïãñÜììáôïò óôï Åèíéêü ºäñõìá Ñáäéïöùíßáò
(1945-1946 êáé 1953) êáé ôáîßäåøå óå äéÜöïñåò ÷þñåò. Ôï 1975 áíá-
êçñý÷ôçêå åðßôéìïò äéäÜêôùñ ôçò ÖéëïóïöéêÞò Ó÷ïëÞò ôïõ Áñéóôï-
ôÝëåéïõ Ðáíåðéóôçìßïõ Èåóóáëïíßêçò êáé ôï 1979 Ýãéíå äéäÜêôùñ
ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ ôçò Óïñâüííçò. Áó÷ïëÞèçêå åðßóçò óïâáñÜ ìå
ôç æùãñáöéêÞ, ôï ó÷Ýäéï êáé ôçí åéêïíéóôéêÞ óýíèåóç.
Ï ÏäõóóÝáò Åëýôçò åìöáíßæåôáé óôçí åëëçíéêÞ ðïßçóç ôï 1935
ìå ôç äçìïóßåõóç ðïéçìÜôùí ôïõ óôï ðåñéïäéêü ÍÝá ÃñÜììáôá,
üðïõ äçìïóßåõáí Ýñãá ôïõò ïé ëïãïôÝ÷íåò ôçò ãåíéÜò ôïõ 1930. Ï
ðïéçôÞò áíôëåß ôçí ÝìðíåõóÞ ôïõ áðü ôïí åëëçíéêü Þëéï êáé ôç èÜ-
ëáóóá, ôá ïðïßá áðïôåëïýí óôïé÷åßá ðïõ ðñùôáãùíéóôïýóáí óôá
ðáéäéêÜ ôïõ ÷ñüíéá, êáèþò ðåñíïýóå ôá êáëïêáßñéá ôïõ óå íçóéÜ
ôïõ Áéãáßïõ. ¸ôóé, óôçí ðïßçóÞ ôïõ êõñéáñ÷åß ï åëëçíéêüò Þëéïò êáé
ôï áéãáéïðåëáãßôéêï ôïðßï, ìÝóá óå áôìüóöáéñá ëõñéóìïý.
Ùóôüóï, ìåôÜ ôïí ðüëåìï ôïõ 1940, ï ðïéçôÞò áíôëåß ôá èÝìáôÜ
ôïõ áðü ôá ðÜèç êáé ôïõò áãþíåò ôïõ åëëçíéóìïý. ¼óïí áöïñÜ
ôçí ôå÷íïôñïðßá, áêïëïõèåß ôï êßíçìá ôïõ õðåññåáëéóìïý, åíþ ôá
Ýñãá ôïõ äéáêñßíïíôáé ãéá ôéò ðëïýóéåò êáé æùíôáíÝò åéêüíåò, êáèþò
êáé ãéá ôéò åíôõðùóéáêÝò, óõíáéóèçìáôéêÜ öïñôéóìÝíåò ëÝîåéò ðïõ
÷ñçóéìïðïéåß.
Óôá Ýñãá ôïõ ðåñéëáìâÜíïíôáé ôá ðïéçôéêÜ Ðñïóáíáôïëéóìïß, ¹ëéïò
ï ðñþôïò, ¢óìá çñùéêü êáé ðÝíèéìï ãéá ôï ÷áìÝíï áíèõðïëï÷áãü
ôçò Áëâáíßáò, ¢îéïí Åóôß, ¸îé êáé ìßá ôýøåéò ãéá ôïí ïõñáíü, Ï Þëé-
ïò ï çëéÜôïñáò, Ôá ñù ôïõ Ýñùôá, Ìáñßá ÍåöÝëç. ¸ãñáøå åðßóçò
ôá äïêßìéá Áíïé÷ôÜ ÷áñôéÜ, Ç ìáãåßá ôïõ ÐáðáäéáìÜíôç, ÁíáöïñÜ
óôïí Åìðåéñßêï, êáé ìåôÝöñáóå Ýñãá ðïéçôþí üðùò ï ÅëõÜñ, ï Ëï-
ôñåáìüí, ï Ëüñêá êáé ï Ìáãéáêüöóêé. ÐïëëÜ ðïéÞìáôá ôïõ Ý÷ïõí
ìåëïðïéçèåß áðü óõíèÝôåò üðùò ï Ìßêçò ÈåïäùñÜêçò, ï ÌÜíïò
×áôæéäÜêçò, ï ÃéÜííçò Ìáñêüðïõëïò, ï Íüôçò ÌáõñïõäÞò êáé ï
Ëßíïò Êüêïôïò.
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ
ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ
16
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
1ï ðïßçìá
Ôï ðïßçìá Ôæéôæßêéá óôÞóáí ôï ÷ïñü áíÞêåé óôçí ðïéçôéêÞ óõë-
ëïãÞ ôïõ ÃéÜííç Ñßôóïõ Ðáé÷íßäéá ô’ ïõñáíïý êáé ôïõ íåñïý êáé
åíôÜóóåôáé óôç äåýôåñç óõããñáöéêÞ ðåñßïäï ôïõ ðïéçôÞ, êáôÜ ôçí
ïðïßá ï äçìéïõñãüò äéáìïñöþíåé Ýíáí ðñïóùðéêü ôñüðï ãñáöÞò,
áêïëïõèåß ôïí åëåýèåñï óôß÷ï êáé ðñïóáíáôïëßæåé ôçí ðïßçóÞ ôïõ
óôçí êïéíùíéêÞ óôñÜôåõóç. Ôï ðïßçìá õìíåß ôï öõóéêü ðåñéâÜëëïí
êáé ðñïâÜëëåé ôç ó÷Ýóç ôïõ ìå ôçí ðáéäéêÞ çëéêßá. Ç öýóç ìå ôçí
ïìïñöéÜ ôçò ìåôáôñÝðåôáé óå ðçãÞ áñìïíßáò êáé áðüëáõóçò ãéá
ôïí Üíèñùðï, ìå ôá áñþìáôá êáé ôïõò ÷õìïýò ôçò ãåííÜ åðéèõìßåò
ãéá ôç æùÞ êáé ôïí Ýñùôá êáé ìå ôá ÷ñþìáôá êáé ôïõò Þ÷ïõò ôçò
ãßíåôáé ôüðïò áíåìåëéÜò, ÷áñÜò êáé áéóéïäïîßáò ãéá ôá ðáéäéÜ ðïõ
ðáßæïõí, áëëÜ êáé ÷þñïò ðßêñáò ãéá ôï «ãÝñï êüóìï», ðïõ ìï÷èåß
êáé áãùíßæåôáé. Óå ïëüêëçñï ôï ðïßçìá åßíáé äéÜ÷õôç ìéá áéóéüäïîç,
áíÝìåëç, ðáéãíéþäçò äéÜèåóç.
2ï ðïßçìá
Ôï ðïßçìá ÊÜôù óôçò ìáñãáñßôáò ôï áëùíÜêé áíÞêåé óôçí ðïéçôéêÞ
óõëëïãÞ ¹ëéïò ï ðñþôïò ôïõ ÏäõóóÝá Åëýôç êáé åêäüèçêå ôï 1943.
Ï ðïéçôÞò áíôëåß ôçí ÝìðíåõóÞ ôïõ áðü ôïí åëëçíéêü Þëéï êáé ôç
èÜëáóóá, ãéáôß êáé ç æùÞ ôïõ åßíáé ðïôéóìÝíç ìå áõôÜ ôá óôïé÷åßá,
áöïý óôá ðáéäéêÜ ôïõ ÷ñüíéá ðåñíïýóå ôá êáëïêáßñéá óå íçóéÜ ôïõ
Áéãáßïõ. ¸ôóé, óôçí ðïßçóÞ ôïõ êõñéáñ÷åß ï åëëçíéêüò Þëéïò êáé ôï
áéãáéïðåëáãßôéêï ôïðßï, ìÝóá óå ìéá ëõñéêÞ áôìüóöáéñá íåáíéêÞò
áéóéïäïîßáò. Ôï óõãêåêñéìÝíï Ýñãï áêïëïõèåß ôçí ôå÷íïôñïðßá ôïõ
õðåññåáëéóìïý, êáèþò ðñïâÜëëåé åéêüíåò êáé ãåãïíüôá ÷ùñßò ëïãéêÞ
óõíï÷Þ êáé óõíÜöåéá, áëëÜ ìå ìåãÜëç æùíôÜíéá, üðùò áêñéâþò áõôÜ
åìöáíßæïíôáé óôá áíèñþðéíá üíåéñá. Ç öýóç êáé ôá óôïé÷åßá ôçò (ï
åëëçíéêüò Þëéïò, ôï áéãáéïðåëáãßôéêï èáëáóóéíü ôïðßï, ï åëëçíéêüò
ãáëÜæéïò ïõñáíüò êáé ç åëëçíéêÞ ýðáéèñïò), óõíèÝôïõí ìå ôá áñþ-
ìáôá, ôïõò ÷õìïýò, ôá ÷ñþìáôá êáé ôïõò Þ÷ïõò ôïõò ôïí ôüðï ðáé-
÷íéäéïý êáé ÷áñÜò ãéá ôá ðáéäéÜ, ðïõ ãåííÜ åðéèõìßåò ãéá ôç æùÞ êáé
ôïí Ýñùôá. Óôï ðïßçìá áðïôõðþíåôáé ôï åöçâéêü åñùôéêü îýðíçìá
ìÝóá óôçí ïìïñöéÜ êáé ôçí áñìïíßá ôçò åëëçíéêÞò öýóçò.
Γ. Δομή του έργου
1ï ðïßçìá
1ç åíüôçôá: «Ôæéôæßêéá óôÞóáí ôï ÷ïñü /… êáé ðáßæïõí ðáëáìÜêéá».
Ôï áíÝìåëï êáé ÷áñïýìåíï ðáé÷íßäé ôùí ðáéäéþí ôçí þñá ôïõ êáëï-
êáéñéíïý ìåóçìåñéïý óôç öýóç - ç ó÷Ýóç ôùí ðáéäéþí ìå ôï öõóéêü
ðåñéâÜëëïí).
Γιάννης
Ρίτσος
Οδυσσέας
Ελύτης
17
2ç åíüôçôá: «Ìéá ðåôáëïýäá äéÜöáíç /… ôçò ðßêñáò ìáíôéëÜêé». Ç
öýóç ùò ôüðïò ðéêñüò ãéá ôï «ãÝñï êüóìï» ðïõ ìï÷èåß êáé áãùíß-
æåôáé íá åðéâéþóåé – óõíýðáñîç óôïí ßäéï ôüðï, ôçí ßäéá óôéãìÞ äýï
áíôéèåôéêþí óõíáéóèçìÜôùí, ôçò ÷áñÜò êáé ôçò ðßêñáò.
2ï ðïßçìá
1ç åíüôçôá: «ÊÜôù óôçò ìáñãáñßôáò ôï áëùíÜêé /… óôÜ÷õá øçëÜ
ëõãßæïõíå ôï ìåëáøü ïõñáíü». Ç ïìïñöéÜ êáé ç áñìïíßá ôçò åëëç-
íéêÞò öýóçò.
2ç åíüôçôá: «ÐÝñá ìåó’ óôá ÷ñõóÜ íôáñéÜ êïéìïýíôáé áãïñïêü-
ñéôóá/… áð’ ôç ìáó÷Üëç ôïõò ãëõêÜ óôÜæåé ôï ìïó÷ïêÜñõäï». Ç
ó÷Ýóç ôçò öýóçò ìå ôçí ðáéäéêÞ çëéêßá. ÌÝóá óôç öýóç ôá ðáéäéÜ
÷áßñïíôáé ôç æùÞ, ôçí áãÜðç, ôç öéëßá.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
1ï ðïßçìá
Óôç ðñþôç óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò Ôæéôæßêéá óôÞóáí ôï ÷ïñü ãßíå-
ôáé áíáöïñÜ óôç ó÷Ýóç ðïõ áíáðôýóóïõí ôá ðáéäéÜ ìå ôï öõóéêü
ðåñéâÜëëïí, êáèþò óôÞíïõí ôï ðáé÷íßäé ôïõò ìÝóá óôç öýóç ôïõ
êáëïêáéñéíïý ìåóçìåñéïý. Ôçí þñá ôïõ êáëïêáéñéíïý ìåóçìåñéïý,
ìÝóá óôï öõóéêü ðåñéâÜëëïí, ôá ðáéäéÜ ðáßæïõí áíÝìåëá êáé ÷áß-
ñïíôáé ôç æùÞ, ôçí áãÜðç êáé ôç öéëßá.
Ï ßäéïò üìùò ôüðïò ôçò öýóçò, ðïõ ãßíåôáé ðçãÞ ÷áñÜò, ãéá ôá
ðáéäéÜ ðïõ ðáßæïõí, áðïôåëåß óõã÷ñüíùò êáé ôüðï ðßêñáò ãéá ôï
«ãÝñï êüóìï», ðïõ êïðéÜæåé êáé áãùíßæåôáé ãéá ôçí åðéâßùóÞ ôïõ.
2ï ðïßçìá
Óôï ðïßçìá ÊÜôù óôçò ìáñãáñßôáò ôï áëùíÜêé ï ÏäõóóÝáò Åëý-
ôçò ðåñéãñÜöåé ôç ó÷Ýóç ðïõ áíáðôýóóïõí ôá íåáñÜ áãüñéá êáé
êïñßôóéá, ðïõ êïéìïýíôáé, ÷áßñïíôáé ôç öéëßá ôïõò êáé íéþèïõí ôá
ðñþôá åñùôéêÜ óêéñôÞìáôá, ìå ôá óôïé÷åßá ôïõ öõóéêïý ðåñéâÜë-
ëïíôïò (ôïí Þëéï, ôá ëïõëïýäéá, ôá ìåëéóóüðïõëá, ôç èÜëáóóá, ôïí
ïõñáíü). ÐáñÜëëçëá, óôï ðïßçìá ðñïâÜëëåôáé éäéáßôåñá ç ó÷Ýóç
êáëïêáéñéïý êáé åöÞâùí, êáèþò ôá ðáéäéÜ íéþèïõí ðéï Ýíôïíá ôï
åñùôéêü îýðíçìá, ôçí áíÝìåëç êáëïêáéñéíÞ åðï÷Þ.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ï ðïßçìá
1ç åíüôçôá: Óôçí ðñþôç óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò, ç öýóç êáé ôï
êáëïêáéñéíü ìåóçìÝñé ìåôáôñÝðïíôáé óå ðçãÝò æùÞò, áðüëáõóçò,
÷áñÜò êáé áíåìåëéÜò, ãéá ôá ðáéäéÜ ðïõ ðáßæïõí êáé ÷áßñïíôáé ôç
18
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ
ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ
æùÞ, ôçí áãÜðç êáé ôç öéëßá. Óôïõò ôÝóóåñéò ðñþôïõò óôß÷ïõò ôïõ
Ýñãïõ åßíáé äéÜ÷õôç ìéá ðáéãíéþäçò êáé áéóéüäïîç äéÜèåóç ðïõ
ðñïóäßäåé óôï ðïßçìá ôüóï ç åéêüíá –ïðôéêÞ êáé áêïõóôéêÞ– ôïõ
÷ïñïý ôùí ôæéôæéêéþí, üóï êáé ï Þ÷ïò áðü ôá ðáëáìÜêéá ôùí ÷áñïý-
ìåíùí êáé áíÝìåëùí ðáéäéþí. Ïé åéêüíåò áõôÝò, ðïõ åíåñãïðïéïýí
ôéò áéóèÞóåéò ôïõ áíáãíþóôç, ôçí üñáóç êáé ôçí áêïÞ, ìåôáäßäïõí
ôï áéóéüäïîï êáé ÷áñïýìåíï ðíåýìá ðïõ äéÝðåé ôéò ó÷Ýóåéò ôçò
öýóçò ìå ôçí áíÝìåëç ðáéäéêÞ çëéêßá.
2ç åíüôçôá: Óôç äåýôåñç üìùò óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò, ç ßäéá ç öýóç
ìåôáôñÝðåôáé óå ôüðï ðßêñáò ãéá ôï «ãÝñï êüóìï» ðïõ áãùíßæåôáé íá
åðéâéþóåé. «Ìéá ðåôáëïýäá äéÜöáíç /… ôçò ðßêñáò ìáíôéëÜêé» (óô. 5-10).
Óôï ðïßçìá äéáöáßíåôáé ï ôñüðïò ìå ôïí ïðïßï ôá óõíáéóèÞìáôá ôçò
÷áñÜò êáé ôçò ðßêñáò óõíõðÜñ÷ïõí óôç æùÞ ôùí áíèñþðùí. Óõíåðþò,
óôï ðïßçìá óõíõðÜñ÷ïõí äýï áíôéèåôéêÜ óõíáéóèÞìáôá. ¼ìùò ç óõ-
íýðáñîç áõôÞ ìåôáöÝñåôáé óôï ðïßçìá áðü ôçí ðñáãìáôéêÞ êáèçìå-
ñéíÞ æùÞ, êáèþò ïé óôéãìÝò äõóôõ÷ßáò ìåñéêþí áíèñþðùí óõìðßðôïõí
÷ñïíéêÜ ìå ôéò óôéãìÝò åõôõ÷ßáò êÜðïéùí Üëëùí.
2o ðïßçìá
1ç åíüôçôá: Óôçí ðñþôç åíüôçôá ôïõ ðïéÞìáôïò (óô. 1-5), ï ðïéç-
ôÞò ÷ñçóéìïðïéåß ðëÞèïò ðïéçôéêþí åéêüíùí, ðïõ åíåñãïðïéïýí ôéò
áéóèÞóåéò, åíôõðùóéÜæïõí êáé öïñôßæïõí óõíáéóèçìáôéêÜ ôïí áíá-
ãíþóôç, ãéá íá áðïäþóåé ëõñéêÜ ôçí ïìïñöéÜ êáé ôçí áñìïíßá ôçò
åëëçíéêÞò öýóçò. Óôï ðïßçìá êõñéáñ÷åß ç ðáéãíéþäçò êáé áéóéüäïîç
äéÜèåóç, ðïõ ðñïóäßäåé óôï Ýñãï ç åéêüíá ôïõ ôñåëïý ÷ïñïý ðïõ
óôÞíïõí ôá ìåëéóóüðïõëá.
2ç åíüôçôá: Ôï öõóéêü ðåñéâÜëëïí (ï Þëéïò, ôá ëïõëïýäéá, ôá ìå-
ëéóóüðïõëá, ï ïõñáíüò, ç èÜëáóóá), ç ïìïñöéÜ ôïõ ïðïßïõ áíá-
äåéêíýåôáé óôïõò ðñþôïõò óôß÷ïõò ôïõ ðïéÞìáôïò, óõíõðÜñ÷åé óôï
Ýñãï ìå ôá íåáñÜ áãüñéá êáé êïñßôóéá ðïõ êïéìïýíôáé êáé ÷áßñïíôáé
ôç æùÞ, ôçí áãÜðç êáé ôç öéëßá. Óôï ðïßçìá êõñéáñ÷ïýí ôá ÷ñþìá-
ôá, ïé Þ÷ïé, ôï êÝöé, ç ÷áñÜ, ç áéóéïäïîßá êáé ï Ýñùôáò, ôá ïðïßá
åíôÜóóïíôáé óôï ðëáßóéï ôïõ åëëçíéêïý öõóéêïý ôïðßïõ ôçí þñá
ôïõ æåóôïý êáëïêáéñéíïý ìåóçìåñéïý.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
1ï ðïßçìá
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ åßíáé ç áðëÞ, ðïëõäýíáìç äçìïôéêÞ.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ ðïéÞìáôïò åßíáé ôñõöåñü, Ýíôïíá ëõñéêü êáé æùíôáíü.
Γιάννης
Ρίτσος
Οδυσσέας
Ελύτης
19
iii) Óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç
×ñçóéìïðïéåßôáé ï åëåýèåñïò óôß÷ïò ÷ùñßò ïìïéïêáôáëçîßá êáé ìå
äéáöïñåôéêü áñéèìü óôß÷ùí óôçí êÜèå óôñïöÞ.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «Ôæéôæßêéá óôÞóáí ôï ÷ïñü», «óôïõ ãÝñïõ êüóìïõ óôÜ-
èçêå / óôá öñýäéá åðÜíù, áíôÞëéï / êé Ýðáéæå êáé êñõöüãíåöå / ôçò
ðßêñáò ìáíôçëÜêé».
Åéêüíåò: Ç ç÷çôéêÞ êáé ïðôéêÞ åéêüíá ôùí ôæéôæéêéþí «ðïõ óôÞóáí
ôï ÷ïñü», ç åéêüíá ôùí ðáéäéþí ðïõ óôÝêïíôáé êõêëéêÜ êáé ðáßæïõí
ðáëáìÜêéá, ç åéêüíá ôçò ÷ñùìáôéóôÞò ðåôáëïýäáò.
2ï ðïßçìá
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß ï ðïéçôÞò åßíáé ç åêöñáóôéêÞ, äõíáôÞ,
æùíôáíÞ, äçìïôéêÞ.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ Ýñãïõ åßíáé áðëü, ðáñáóôáôéêü, äñáìáôéêü.
iii) Óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç
Ï óôß÷ïò åßíáé åëåýèåñïò ÷ùñßò ïìïéïêáôáëçîßá êáé ÷ùñßò ôïí ßäéï
áñéèìü óôß÷ùí óôçí êÜèå óôñïöÞ.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «ÓôÞóáí ÷ïñü ôñåëü ôá ìåëéóóüðïõëá» (óô. 2), «Éäñþíåé
ï Þëéïò, ôñÝìåé ôï íåñü» (óô. 3), «ÖùôéÜò óïõóÜìéá óéãïðÝöôïõíå»
(óô. 4), «ÓôÜ÷õá øçëÜ ëõãßæïõíå ôï ìåëáøü ïõñáíü» (óô. 5), «Ï ýðíïò
ôïõò ìõñßæåé ðõñêáãéÜ» (óô. 7), «Óôá äüíôéá ôïõò ï Þëéïò óðáñôá-
ñÜåé» (óô. 8), «Áð’ ôç ìáó÷Üëç ôïõò ãëõêÜ óôÜæåé ôï ìïó÷ïêÜñõäï»
(óô. 9).
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «ÓôÞóáí ÷ïñü ôñåëü ôá ìåëéóóüðïõëá» (óô. 2),
«Éäñþíåé ï Þëéïò ôñÝìåé ôï íåñü» (óô. 3).
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôïõ «ôñåëïý» ÷ïñïý ðïõ Ýóôçóáí óôï áëùíÜêé
ôá ìåëéóóüðïõëá (óô. 1-2), ïé åéêüíåò, ç÷çôéêÝò êáé ïðôéêÝò, áðü
åëëçíéêü êáëïêáéñéíü ìåóçìÝñé. («Éäñþíåé ï Þëéïò, ôñÝìåé ôï íåñü/
öùôéÜò óïõóÜìéá óéãïðÝöôïõíå/ óôÜ÷õá øçëÜ ëõãßæïõíå ôï ìåëáøü
ïõñáíü», óô. 3-5). Ç åéêüíá ôùí íåáñþí áãïñéþí êáé êïñéôóéþí ðïõ
êïéìïýíôáé ôçí þñá ôïõ êáëïêáéñéíïý ìåóçìåñéïý (óô. 6-9).
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðþò óõíäÝïíôáé óôá äýï ðïéÞìáôá ôá ðáéäéÜ êáé ç öýóç;
Óôï ðñþôï ðïßçìá ôá ðáéäéÜ óôÞíïõí ôá ðáé÷íßäéá ôïõò ìÝóá óôç
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ
ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ
20
öýóç ôïõ êáëïêáéñéíïý ìåóçìåñéïý. Ç íåïëáßá åßíáé äçëáäÞ ìÝñïò
ôçò öýóçò. Óôï ðïßçìá ôïõ ÏäõóóÝá Åëýôç ç öýóç (ï Þëéïò, ôá
ëïõëïýäéá ê.ëð.) óõíõðÜñ÷ïõí ìå ôá íåáñÜ áãüñéá êáé êïñßôóéá ðïõ
êïéìïýíôáé êáé ÷áßñïíôáé ôç öéëßá ôïõò.
2. Ðïéá êïéíÜ óôïé÷åßá óôï ðåñéå÷üìåíï êáé óôç ìïñöÞ Ý÷ïõí ôá
ðïéÞìáôá ôïõ Ã. Ñßôóïõ êáé ôïõ Ïä. Åëýôç;
Óôá äýï ðïéÞìáôá Ý÷ïõí áñêåôÜ êïéíÜ óôïé÷åßá. Êáé ôá äýï áíá-
öÝñïíôáé óôç öýóç ìå êÝíôñï ôá ðáéäéÜ ðïõ ÷áßñïíôáé ôç æùÞ, ôçí
áãÜðç, ôç öéëßá. Ùò ðñïò ôç ìïñöÞ, êáé óôá äýï Ýñãá åßíáé Ýíôïíï
ôï áßóèçìá ôçò ÷áñÜò ðïõ áíáäýåôáé, åíþ ðñïâÜëëåôáé ç ó÷Ýóç
áíÜìåóá óôç öýóç êáé ôçí ðáéäéêÞ çëéêßá. Êáé ïé äýï ðïéçôÝò ÷ñç-
óéìïðïéïýí Ýíôïíåò åéêüíåò ÷ùñßò ïìïéïêáôáëçîßá êáé ÷ùñßò íá
Ý÷ïõí ßäéïõò óôß÷ïõò óôçí êÜèå óôñïöÞ.
3. Ðïéåò áéóèÞóåéò ìáò êéíçôïðïéïýíôáé, ðñïêåéìÝíïõ íá ðñïóëÜ-
âïõìå êáé íá áðïëáýóïõìå ôéò ðïéçôéêÝò åéêüíåò;
Ïé äýï ðïéçôÝò ÷ñçóéìïðïéïýí ðïëëÝò êáé Ýíôïíåò åéêüíåò ãéá ôéò
ïðïßåò ðñÝðåé íá åíåñãïðïéçèïýí ïé áéóèÞóåéò ôùí áíáãíùóôþí.
Áñ÷éêÜ ç üñáóç ãéá ôá ÷ñþìáôá êáé ôéò åéêüíåò, ç üóöñçóç ãéá ôéò
ìõñùäéÝò ðïõ áíáäýïíôáé, êáèþò êáé ç áêïÞ ãéá ôï ÷ïñü êáé ôá ðá-
ëáìÜêéá. ×ñçóéìïðïéþíôáò ôéò áéóèÞóåéò ìáò áõôÝò ðñïóëáìâÜíïõìå
êáé áðïëáìâÜíïõìå ôéò ðïéçôéêÝò åéêüíåò ôùí äýï äçìéïõñãþí.
4. Óå ðïéá óçìåßá öáßíåôáé ç áéóéüäïîç äéÜèåóç ôùí ðïéçôþí;
Óôï ðñþôï ðïßçìá ôï áéóéüäïîï óôïé÷åßï åßíáé ï ÷ïñüò ôùí ôæéôæéêé-
þí êáé ôá ðáëáìÜêéá ôùí ðáéäéþí ðáñÜ ôç æÝóôç ôïõ êáëïêáéñéíïý
ìåóçìåñéïý. Ôá ÷áñïýìåíá ðáéäéÜ äßíïõí ôçí áéóéüäïîç íüôá óôï
ðïßçìá ôïõ ÃéÜííç Ñßôóïõ. ¼óïí áöïñÜ óôï ðïßçìá ôïõ ÏäõóóÝá
Åëýôç, ç äéÜèåóç åßíáé êáé åäþ áéóéüäïîç áöïý ðÜëé óôÞèçêå Ýíáò
÷ïñüò, ü÷é ôùí ôæéôæéêéþí áõôÞ ôç öïñÜ, áëëÜ áðü ôá ìåëéóóüðïõëá.
Áõôü äåß÷íåé ôçí åõ÷Üñéóôç äéÜèåóç ðïõ äéáðíÝåé ôï ðïßçìá.
5. Ðþò óõíõðÜñ÷ïõí ìÝóá óôï ðïßçìá ôïõ Ã. Ñßôóïõ ç ÷áñïýìåíç
êáé ç ðéêñÞ äéÜóôáóç ôçò æùÞò;
Óôç äåýôåñç óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò ôïõ ÃéÜííç Ñßôóïõ åßíáé áîé-
ïðñüóåêôï ôï ãåãïíüò üôé ôá óõíáéóèÞìáôá ôçò ÷áñÜò êáé ôçò
ðßêñáò óõíõðÜñ÷ïõí óôç æùÞ ôùí áíèñþðùí, üðùò áðïäßäïíôáé
ìÝóá áðü ôéò ðïéçôéêÝò åéêüíåò («ðåôáëïýäá ðïñôïêáëéÜ êáé ìáýñç»,
«Ýðáøå êáé êñõöüãíåöå ôçò ðßêñáò ìáíôçëÜêé»). Äõóôõ÷þò, êÜðïéïé
Üíèñùðïé åßíáé óôåíï÷ùñçìÝíïé ôçí þñá ðïõ êÜðïéïé Üëëïé åõôõ-
÷ïýí. Äåí åßíáé, ëïéðüí, ðåñßåñãï ðïõ äýï áíôßèåôá óõíáéóèÞìáôá
õðÜñ÷ïõí ôçí ßäéá óôéãìÞ, áöïý áõôü óõìâáßíåé êáé óôçí ðñáãìá-
ôéêÞ, óôçí êáèçìåñéíÞ æùÞ.
Γιάννης
Ρίτσος
Οδυσσέας
Ελύτης
21
6. Ðþò ðáñïõóéÜæåé ï Ïä. Åëýôçò óôï ðïßçìÜ ôïõ ôçí çëéêßá ôçò
åöçâåßáò;
Óôï ðïßçìá ôïõ Åëýôç ðáñïõóéÜæåôáé ç ó÷Ýóç êáëïêáéñéïý êáé åöÞ-
âùí. Ôá ðáéäéÜ íéþèïõí ôï åñùôéêü îýðíçìá, éäéáßôåñá ôï êáëïêáßñé
ðïõ åßíáé áíÝìåëá êáé æïõí ìÝóá óå ìéá ðáíäáéóßá ÷ñùìÜôùí, Þ÷ùí,
êåöéïý, ÷áñÜò êáé Ýñùôá, ìå ðëïýóéá ôçí åëëçíéêÞ öýóç óôçí êÜøá
ôïõ êáëïêáéñéíïý ìåóçìåñéïý.
7. Âñåßôå ôéò ìåôáöïñÝò êáé ôéò ðñïóùðïðïéÞóåéò ðïõ õðÜñ÷ïõí
óôá ðïéÞìáôá.
Óôá äýï ðïéÞìáôá õðÜñ÷ïõí ïé åîÞò ìåôáöïñÝò: «ôá ôæéôæßêéá óôÞ-
óáí ôï ÷ïñü», «óôÞóáí ÷ïñü ôñåëü ôá ìåëéóóüðïõëá», «éäñþíåé ï
Þëéïò, ôñÝìåé ôï íåñü», «áð’ ôç ìáó÷Üëç óôÜæåé ôï ìïó÷ïêÜñõäï».
Ïé ðñïóùðïðïéÞóåéò åßíáé ïé åîÞò: «ìéá ðåôáëïýäá äéÜöáíç… Ýðáéæå
êáé êñõöüãíåöå», «óôÞóáí ÷ïñü ôñåëü ôá ìåëéóóüðïõëá», «ôñÝìåé
ôï íåñü», «éäñþíåé ï Þëéïò».
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ðïéá óõíáéóèÞìáôá êõñéáñ÷ïýí óôï ðïßçìá ôïõ Ã. Ñßôóïõ;
2. Íá åíôïðßóåôå êáé íá ðåñéãñÜøåôå ôéò åéêüíåò ðïõ óõíèÝôïõí ôï
ðïßçìá ôïõ Ñßôóïõ. Ôé åêöñÜæåé ç êÜèå åéêüíá;
3. Íá åíôïðßóåôå ôéò ìåôáöïñÝò ôçò äåýôåñçò óôñïöÞò ôïõ ðïéÞ-
ìáôïò ôïõ Ã. Ñßôóïõ.
4. Êýñéá åêöñáóôéêÜ ìÝóá ôïõ ðïéÞìáôïò ôïõ ÏäõóóÝá Åëýôç åßíáé
ïé åéêüíåò. Íá âñåßôå ôéò åéêüíåò áõôÝò.
5. Ðþò ðåñéãñÜöåôáé ç ó÷Ýóç ôùí åöÞâùí ìå ôç öýóç ôïõ êáëï-
êáéñéïý óôï äåýôåñï ðïßçìá;
6. Ðïéá åßíáé ç âáóéêÞ éäÝá ôïõ ðïéÞìáôïò ôïõ ÏäõóóÝá Åëýôç;
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ
ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ
22
Α. Ο δημιουργός
Ï ºôáëï Êáëâßíï ãåííÞèçêå ôï 1923 óôçí Êïýâá. ÕðÞñîå äéçãçìáôï-
ãñÜöïò, ìõèéóôïñéïãñÜöïò êáé äçìïóéïãñÜöïò êáé óõãêáôáëÝãåôáé
óôïõò äçìïöéëÝóôåñïõò Éôáëïýò ðåæïãñÜöïõò ôïõ 20ïý áéþíá. Óå
íåáñÞ çëéêßá Ýöõãå áðü ôçí Êïýâá ãéá íá åãêáôáóôáèåß óôçí Éôá-
ëßá. Óôç äéÜñêåéá ôïõ ´ Ðáãêïóìßïõ ÐïëÝìïõ ðñïó÷þñçóå óôçí
éôáëéêÞ Áíôßóôáóç. ÌåôÜ ôïí ðüëåìï åãêáôáóôÜèçêå óôï Ôïñßíï,
üðïõ óðïýäáóå Öéëïëïãßá, åíþ åñãáæüôáí ãéá ôï êïììïõíéóôéêü
ðåñéïäéêü L’ Unitὰ êáé ãéá ôïí åêäïôéêü ïßêï «ÅúíÜïõíôé». Ôï 1959
îåêßíçóå, ìáæß ìå ôïí ¸ëéï Âéôïñßíé, ôçí Ýêäïóç ôïõ ðåñéïäéêïý
Ilmenabo di letteratura, ìéá óåéñÜ ôåôñáäßùí êñéôéêÞò. Ï Êáëâßíï
ðÝèáíå ôï 1985 óôç ÓéÝíá ôçò Éôáëßáò. Äýï áðü ôá ðñþôá ðåæï-
ãñáöÞìáôÜ ôïõ Þôáí åìðíåõóìÝíá áðü ôçí éôáëéêÞ Áíôßóôáóç: ôï
íåïñåáëéóôéêü ìõèéóôüñçìá Ôï ìïíïðÜôé ðñïò ôç öùëéÜ ìå ôéò
áñÜ÷íåò (1947), ðïõ åîåôÜæåé ôçí Áíôßóôáóç ìÝóá áðü ôéò åìðåé-
ñßåò åíüò åöÞâïõ, ï ïðïßïò Þôáí ôüóï áíßó÷õñïò ìÝóá óôç äßíç
ôùí ãåãïíüôùí üóï êáé ïé åíÞëéêïé ãýñù ôïõ, êáé ôá äéçãÞìáôá
Ôåëåõôáßï Ýñ÷åôáé ôï êïñÜêé (1949). Áðü áõôÜ êáé Üëëá ñåáëéóôéêÜ
Ýñãá, ï óõããñáöÝáò óôñÜöçêå ðñïò ôï öáíôáóôéêü óôïé÷åßï êáé
ôçí áëëçãïñßá. Ï Êáëâßíï, ðïõ êÝñäéóå ðïëëÝò éôáëéêÝò ëïãïôå-
÷íéêÝò äéáêñßóåéò, Ýãéíå ãíùóôüò äéåèíþò ìå ôéò ôñåéò öáíôáóôéêÝò
éóôïñßåò ôïõ, ïé ïðïßåò áíÞêïõí óôç óõëëïãÞ Ïé ðñüãïíïß ìáò
(1960). Óôá Ýñãá ôïõ ðåñéëáìâÜíïíôáé Ï äé÷áóìÝíïò õðïêüìçò, Ï
âáñüíïò óôá äÝíôñá, Ï áíýðáñêôïò éððüôçò, Ïé áüñáôåò ðüëåéò,
Ôï êÜóôñï ôùí äéáóôáõñïýìåíùí ðåðñùìÝíùí, Áí ìéá íý÷ôá ôïõ
÷åéìþíá Ýíáò ôáîéäéþôçò, Éôáëéêïß ìýèïé, êáèþò êáé ôá äéçãÞìáôá
Ôá êïóìïêùìéêÜ êáé Ti con zero.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ëïãïôå÷íéêü áðüóðáóìá ôïõ âéâëßïõ áíÞêåé óôï öáíôáóôéêü
ìõèéóôüñçìá ÌáñêïâÜëíôï Þ Åðï÷Ýò óôçí ðüëç, ôï ïðïßï åêäü-
èçêå ôï 1963 óôï Ôïñßíï ôçò Éôáëßáò. Ôï ìõèéóôüñçìá äéáéñåßôáé
Μανιτάρια στην πόλη
Ίταλο Καλβίνο
23
óå åßêïóé éóôïñßåò êáé ç êÜèå éóôïñßá áíôéóôïé÷åß óå ìßá åðï÷Þ. Óå
êÜèå ëïéðüí åðï÷Þ áíáëïãïýí ðÝíôå éóôïñßåò, ïé ïðïßåò áíáöÝ-
ñïíôáé óôç öýóç êáé õìíïýí ôçí áîßá ôçò êáé ôç óçìáóßá ôçò óôç
æùÞ áíèñþðïõ.
Êïéíüò êåíôñéêüò Þñùáò üëùí ôùí éóôïñéþí åßíáé ï ÌáñêïâÜëíôï,
ðïõ ôáõôßæåôáé ìå ôïí Üíèñùðï ðïõ áíáæçôÜ ôç öýóç, ôçí ïìïñöéÜ,
ôç ãáëÞíç êáé ôçí áñìïíßá, áëëÜ äå ãíùñßæåé ðïý íá ôç âñåé, êáèþò
ôá óôïé÷åßá ðïõ óõíáíôÜ êáèçìåñéíÜ óôçí ðüëç åßíáé ðáñáìïñ-
öùìÝíá êáé Üîéá ðåñéöñüíçóçò. Ãéá ôï ëüãï áõôü, áðü áíÜãêç êáé
ìüíï, óõìâéâÜæåôáé ìå ôçí ôå÷íçôÞ æùÞ.
Γ. Δομή του έργου
1ç åíüôçôá: «Ìéá ìÝñá… ôçò ýðáñîÞò ôïõ»: Ï ÌáñêïâÜëíôï åßíáé
Ýíáò Üíèñùðïò ðïõ áãáðÜ êáé åðéæçôåß ôç öýóç, áëëÜ äå ãíùñßæåé
ðïý íá ôç âñåé. ÓõìâéâÜæåôáé ìå ôçí ôå÷íçôÞ æùÞ ôçò ðüëçò.
2ç åíüôçôá: «¸ôóé, Ýíá ðñùß… áí óáò îåöýãåé êïõâÝíôá»: Ç ÷áñÜ êáé
ï åíèïõóéáóìüò ôïõ öõóéïëÜôñç ÌáñêïâÜëíôï ãéá ôçí áíáêÜëõøç
ôùí ìáíéôáñéþí.
3ç åíüôçôá: «Ôï Üëëï ðñùß… ðüóï êáéñü Þèåëáí íá ìåãáëþóïõí».
Ç áíçóõ÷ßá ôïõ Þñùá ìÞðùò êÜðïéïò êëÝøåé ôá ìáíéôÜñéá êáé ç
áíáêïýöéóÞ ôïõ, üôáí äéáðéóôþíåé üôé êáíåßò äåí ôá Ý÷åé ðåéñÜîåé.
4ç åíüôçôá: «Ôç íý÷ôá Ýâñåîå… ï Ýíáò ôïí Üëëï». Ç ÷áñÜ ôïõ Þñùá
ôçí çìÝñá ôçò âñï÷Þò, ç áðïãïÞôåõóç ôïõ åðåéäÞ åßíáé áíáãêá-
óìÝíïò íá ìïéñáóôåß ôá ìáíéôÜñéá êáé ç äõóÜñåóôç Ýêðëçîç ðïõ
ôïõ åðéöõëÜóóïõí ôá äçëçôçñéáóìÝíá ìáíéôÜñéá.
Δ. Ανάλυση του περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ï êåíôñéêüò Þñùáò ôïõ ìõèéóôïñçìáôéêïý áðïóðÜóìáôïò ÌáíéôÜ-
ñéá óôçí ðüëç åßíáé ï ÌáñêïâÜëíôï, ï ïðïßïò äéáêñßíåôáé ãéá ôç
ìåãÜëç ôïõ áãÜðç ãéá ôç öýóç êáé ôéò ïìïñöéÝò ôçò, ôéò ïðïßåò
áíáæçôÜ áëëÜ äå ãíùñßæåé ðïý ìðïñåß íá ôéò âñåé. ÅíèïõóéÜæåôáé
êáèþò Ýíá ðñùéíü, ðçãáßíïíôáò óôç äïõëåéÜ ôïõ, áíáêáëýðôåé ìá-
íéôÜñéá ìÝóá óôçí ðüëç. Ìå áöïñìÞ ôçí áíáêÜëõøÞ ôïõ áõôÞ ï
ÌáñêïâÜëíôï áñ÷ßæåé íá ïíåéñåýåôáé ôçí åðéóôñïöÞ óôç öýóç, ðïõ
ôüóï ðïëý áãáðÜ. Áíõðïìïíåß íá äåé ôá ìáíéôÜñéá íá ìåãáëþíïõí,
áíçóõ÷åß ìÞðùò êÜðïéïò ôá êëÝøåé êáé íéþèåé áíáêïýöéóç êÜèå
öïñÜ ðïõ äéáðéóôþíåé üôé êáíåßò äåí ôá Ý÷åé ðåéñÜîåé. Éäéáßôåñá
ìåãÜëç åßíáé ç ÷áñÜ ðïõ áéóèÜíåôáé ôç íý÷ôá ðïõ âñÝ÷åé, êáèþò
óõíåéäçôïðïéåß üôé ðëçóéÜæåé ç þñá ðïõ èá áðïêôÞóåé åðéôÝëïõò
ôá ðïëõðüèçôá ìáíéôÜñéá. ¼ìùò, ôç ÷áñÜ ôïõ äéáäÝ÷åôáé ç áðïãï-
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ
ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ
24
Þôåõóç ðïõ áêïëïõèåß ôç äõóÜñåóôç Ýêðëçîç ðïõ ôïí ðåñéìÝíåé,
üôáí êáôáëÞãïõí üëïé ïìáäéêÜ óôï íïóïêïìåßï åîáéôßáò ôùí äç-
ëçôçñéáóìÝíùí ìáíéôáñéþí.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôçí ðñþôç èåìáôéêÞ åíüôçôá ôïõ áðïóðÜóìáôïò óêé-
áãñáöåßôáé ç ðñïóùðéêüôçôá êáé ç ìïñöÞ ôïõ êåíôñéêïý ìõèéóôï-
ñçìáôéêïý Þñùá. Ï ÌáñêïâÜëíôï ôáõôßæåôáé ìå Ýíáí Üíèñùðï ðïõ
áíáæçôÜ ôç öýóç, ãéáôß äéáêáôÝ÷åôáé áðü ìéá Ýíôïíç êáé äõíáôÞ
áãÜðç ãé’ áõôÞ, áëëÜ áäõíáôåß íá ôçí áíáêáëýøåé, êáèþò äå ãíùñßæåé
ðïý íá ôç âñåé. ¸ôóé, óõìâéâÜæåôáé ìå ôçí ôå÷íçôÞ æùÞ ôçò ðüëçò,
üðïõ ü,ôé óõíáíôÜ åßíáé ðáñáìïñöùìÝíï êáé Üîéï ðåñéöñüíçóçò.
2ç åíüôçôá: Ãéá ôï ëüãï áõôü, êáôáëáìâÜíåôáé áðü Ýíôïíï åíèïõ-
óéáóìü, üôáí Ýíá ðñùéíü ðçãáßíïíôáò óôç äïõëåéÜ ôïõ áíáêáëý-
ðôåé ìáíéôÜñéá ìÝóá óôçí ðüëç. Ôï ãåãïíüò áõôü ãåìßæåé áìÝóùò
ôçí øõ÷Þ ôïõ öõóéïëÜôñç Þñùá ìå ÷áñÜ, åëðßäá, áéóéïäïîßá êáé
ðñïóäïêßáí («Ï ÌáñêïâÜëíôï Ýíéùóå ëåò êáé ï ãêñßæïò êáé Ü÷á-
ñïò êüóìïò ðïõ ôïí ðåñéÝâáëëå åß÷å ìïíïìéÜò ãåìßóåé êñõììÝíïõò
èçóáõñïýò… ôïõ øùìéïý»). Ç ÷áñÜ ôïõ åßíáé ôüóï ìåãÜëç, ðïõ åðé-
óôñÝöïíôáò óôï óðßôé ôï âñÜäõ õðüó÷åôáé üôé óýíôïìá èá ôïõò
öÝñåé ãéá öáãçôü ìáíéôÜñéá.
3ç åíüôçôá: Ùóôüóï, ôïí åíèïõóéáóìü ôïõ ÌáñêïâÜëíôï äéáäÝ÷åôáé
ç áíçóõ÷ßá ôïõ ìÞðùò êÜðïéïò êëÝøåé ôá ìáíéôÜñéá, êáèþò êáé ç
áíáêïýöéóÞ ôïõ, üôáí äéáðéóôþíåé üôé êáíåßò äåí ôá Ý÷åé ðåéñÜîåé.
4ç åíüôçôá: Éäéáßôåñá ìåãÜëç åßíáé ç ÷áñÜ ðïõ íéþèåé ï ðñùôáãù-
íéóôÞò ôç íý÷ôá ðïõ âñÝ÷åé, êáèþò óõíåéäçôïðïéåß üôé ðëçóéÜæåé
ç óôéãìÞ ðïõ èá áðïêôÞóåé ôï ðïëõðüèçôï åýñçìÜ ôïõ. ¼ìùò,
áðïãïçôåýåôáé, üôáí áíôéëáìâÜíåôáé üôé äåí ðñüêåéôáé ãéá ìéá ðñï-
óùðéêÞ áíáêÜëõøç êáé óõíåéäçôïðïéåß üôé åßíáé áíáãêáóìÝíïò íá
ìïéñáóôåß ôá ðïëõðüèçôá ìáíéôÜñéá ìå Üëëïõò óõíáíèñþðïõò ôïõ.
Ç áðïãïÞôåõóÞ ôïõ ôÝëïò, ãßíåôáé áêüìç ìåãáëýôåñç üôáí ôåëéêÜ
êáôáëÞãïõí üëïé ïìáäéêÜ óôï íïóïêïìåßï, åîáéôßáò ôùí äçëçôçñé-
áóìÝíùí ìáíéôáñéþí.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÌáñêïâÜëíôï: Ï Þñùáò áíáæçôÜ ìÜôáéá ôç öýóç ìÝóá óôçí ðüëç,
áëëÜ ôïõ åßíáé áäýíáôï íá ôçí áíáêáëýøåé. Ùóôüóï, åßíáé áíáãêá-
óìÝíïò íá óõìâéâáóôåß ìå ôçí ôå÷íçôÞ æùÞ. Áðü ôï áðüóðáóìá
ìðïñïýìå íá óõìðåñÜíïõìå üôé ç êïéíùíéêÞ ôïõ èÝóç åßíáé ÷áìçëÞ,
êáèþò åñãÜæåôáé ùò á÷èïöüñïò, ðñïêåéìÝíïõ íá æÞóåé ôçí ïéêïãÝ-
íåéÜ ôïõ, êáé ôïõò õðüó÷åôáé üôé èá ôïõò öÝñåé ìáíéôÜñéá.
Ε. Τεχνική - τεχνοτροπία
Ίταλο
Καλβίνο
25
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ åßíáé ç áðëÞ, æùíôáíÞ êáé ðáñáóôáôéêÞ äçìï-
ôéêÞ, ðëïýóéá óôçí Ýêöñáóç óõíáéóèçìÜôùí.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò åßíáé ëéôü, æùíôáíü, öõóéêü. Óôï Ýñãï ðñïóäßäåé æùíôÜíéá
ç äéáëïãéêÞ ìïñöÞ ðïõ äéáêüðôåé ôçí áöÞãçóç.
iii) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «Ôï âëÝììá ôïõ ðïõ ãëéóôñïýóå ðÜíù ôïõò», «óôá
ðüäéá ôùí äÝíôñùí îåðñüâáëëáí êáñïýìðáëá», «ìåò óôçí êáñäéÜ
ôçò ðüëçò!», «ï ãêñßæïò êáé Ü÷áñïò êüóìïò ðïõ ôïí ðåñéÝâáëëå
åß÷å ìïíïìéÜò ãåìßóåé êñõììÝíïõò èçóáõñïýò», «êáé äåí Ýâëåðå
ôçí þñá», «ôç ëåðôÞ ôïõò ãåýóç», «ôïí ôýëéãå ìÝóá ó’ Ýíá æçëüôõðï
êáé äýóðéóôï öüâï», «îåøÜ÷íéæáí ôçí Üóöáëôï ôïõ äñüìïõ, ãéá íá
âñïõí ß÷íç ôçò öýóçò êáé íá ôá óâÞóïõí ìå ôç óêïýðá», «êÜôù áðü
ôç ìýôç», «êïêÜëùóå áðü ïñãÞ».
Ðáñïìïéþóåéò: «¼ðùò óôçí Üììï ôçò åñÞìïõ», «üðùò ïé áãñüôåò,
ðïõ Ýðåéôá áðü ìÞíåò îçñáóßáò îõðíïýí êáé ÷ïñåýïõí áðü ÷áñÜ
óôïí Þ÷ï ôùí ðñþôùí óôáãüíùí».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò ðüëçò («ôá ìÜôéá áõôïý ôïõ ÌáñêïâÜëíôï…
ôçò åñÞìïõ»). Ç åéêüíá ôùí óôïé÷åßùí ôçò öýóçò, («êé áðü ôçí Üëëç…
ôçò ýðáñîÞò ôïõ»). Ç åéêüíá ôùí ìáíéôáñéþí, («óôï êïììÜôé ôçò
Üãïíçò… õðüãåéá óþìáôá», «êáé íá ôá ìáíéôÜñéá… áêüìá ÷þìá»). Ç
åéêüíá ôïõ «äéïðôñïöüñïõ» ïäïêáèáñéóôÞ, («áõôüò ï ïäïêáèáñé-
óôÞò… íåáñüò»).
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. ÐñïóðáèÞóôå íá óêéáãñáöÞóåôå ôçí ðñïóùðéêüôçôá êáé ôçí
êïéíùíéêÞ èÝóç ôïõ êåíôñéêïý Þñùá, áíôëþíôáò óôïé÷åßá áðü ôï
êåßìåíï.
1. ÄéáâÜæïíôáò ôï áðüóðáóìá óõìðåñáßíïõìå üôé ï ÌáñêïâÜëíôï
åßíáé Ýíáò Üíèñùðïò, ï ïðïßïò áíáæçôÜ ôç öýóç, áëëÜ äå ãíùñßæåé
ðþò êáé ðïý ìðïñåß íá ôçí áíáêáëýøåé. ÁõôÜ ðïõ âñßóêåé áðü ôç
öýóç åßíáé ðáñáìïñöùìÝíá êáé Üîéá ðåñéöñüíçóçò. ¼ìùò, áðü
áíÜãêç óõìâéâÜæåôáé ìå ôçí ôå÷íçôÞ æùÞ. Ó÷åôéêÜ ìå ôçí êïéíùíéêÞ
èÝóç ôïõ êåíôñéêïý Þñùá, äéáðéóôþíïõìå üôé åßíáé ÷áìçëÞ, áöïý
åñãÜæåôáé ùò á÷èïöüñïò, ðñïêåéìÝíïõ íá æÞóåé ôçí ïéêïãÝíåéÜ
ôïõ. Ðéèáíüôáôá åßíáé Ýíáò öôù÷üò ìåñïêáìáôéÜñçò, áöïý õðü-
ó÷åôáé óôçí ïéêïãÝíåéÜ ôïõ üôé ìéá ìÝñá èá ôïõò öÝñåé ãéá öáãçôü
ìáíéôÜñéá («áêïýóôå ôé èá óáò ðù, åßðå… üðùò óáò âëÝðù êáé ìå
âëÝðåôå»). Ôá ðáéäéÜ ôïõ åß÷áí óõíçèßóåé íá ôñþíå öôù÷éêÜ êáé ãé’
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ
ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ
26
áõôü äå ãíþñéæáí ôçí ýðáñîç ôùí ìáíéôáñéþí («Êáé ðïý åßíáé áõôÜ
ôá ìáíéôÜñéá; Ñþôçóáí ôá ðáéäéÜ. Ðåò ìáò ðïý öõôñþíïõí!»).
2. Áðü ðïéåò öÜóåéò ðåñíÜ ç äéÜèåóç ôïõ Þñùá, áðü ôç óôéãìÞ
ðïõ áíáêáëýðôåé ôçí ýðáñîç ôùí ìáíéôáñéþí;
Ï êåíôñéêüò Þñùáò, üôáí áíáêáëýðôåé ôá ìáíéôÜñéá Ýíá ðñùß ðçãáß-
íïíôáò óôç äïõëåéÜ ôïõ, åíèïõóéÜæåôáé êáé áñ÷ßæåé íá ïíåéñåýåôáé
ôçí åðéóôñïöÞ óôç öýóç, ôçí ïðïßá ôüóï ðïëý áãáðÜ. Áíõðïìïíåß
íá äåé ôá ìáíéôÜñéá íá ìåãáëþíïõí. Áíçóõ÷åß ìÞðùò êÜðïéïò êëÝ-
øåé ôá ìáíéôÜñéá, áíáêïõößæåôáé üìùò êÜèå öïñÜ ðïõ äéáðéóôþíåé
üôé êáíåßò äåí ôá åß÷å ðåéñÜîåé. Ç ÷áñÜ ðïõ Ýíéùóå ôç íý÷ôá ðïõ
Ýâñåîå, Þôáí ðïëý ìåãÜëç, áöïý óõíåéäçôïðïßçóå üôé ðëçóéÜæåé ç
þñá ðïõ èá áðïêôÞóåé ôá ðïëõðüèçôá ìáíéôÜñéá. Óôï ôÝëïò üìùò
áðïãïçôåýåôáé, êáèþò ôïí ðåñéìÝíåé ìéá äõóÜñåóôç Ýêðëçîç, üôáí
êáôáëÞãïõí üëïé óôï íïóïêïìåßï.
3. Ôé åßäïõò ðñïâëÞìáôá áíôéìåôùðßæïõí ïé Üíèñùðïé ðïõ æïõí
óôçí ðüëç; Âñåßôå ôá ó÷åôéêÜ óçìåßá óôï êåßìåíï.
Åßíáé ãåãïíüò üôé ç æùÞ óôéò ìåãáëïõðüëåéò ðñïóöÝñåé ðïëëÜ
ðëåïíåêôÞìáôá. ÕðÜñ÷ïõí üìùò êáé ìåñéêÜ ðñïâëÞìáôá ðïõ ðñï-
êýðôïõí áðü ôç äéáâßùóç óôç áóôéêÜ êÝíôñá. Áñ÷éêÜ, ç óôÝñçóç
ôçò öõóéêÞò æùÞò åßíáé éäéáßôåñá Ýíôïíç ðåñéóóüôåñï óå åêåßíïõò
ðïõ åßíáé öõóéïëÜôñåò êáé óõíåéäçôïðïéïýí ôï óçìáíôéêü ñüëï ôçò
öýóçò óôç æùÞ ôïõ áíèñþðïõ. ÅðéðëÝïí, ïé áíèñþðéíåò ó÷Ýóåéò óå
ìéá ðüëç åßíáé áðñüóùðåò êáé õðÜñ÷åé áðïìüíùóç, åðéöýëáîç êáé
áíôáãùíéóìüò («Ãéá ìéá óôéãìÞ ó÷åäüí êïêÜëùóå áðü ïñãÞ, Ýðåéôá
– üðùò óõ÷íÜ óõìâáßíåé – ïé ðñïóùðéêÝò åìðÜèåéåò»). ÔÝëïò, ç ìü-
ëõíóç ôïõ ðåñéâÜëëïíôïò áíáìöéóâÞôçôá âëÜðôåé ôçí êáèçìåñéíÞ
æùÞ ôçò ðüëçò êáé óõ÷íÜ ïäçãåß áñêåôïýò áíèñþðïõò óôï íïóï-
êïìåßï. Ôï ßäéï Ýðáèå êáé ï ÌáñêïâÜëíôï êáé üëïé üóïé Ýöáãáí ôá
ðéèáíþò ìïëõóìÝíá ìáíéôÜñéá.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ðïéá óõíáéóèÞìáôá ãåííéïýíôáé óôçí øõ÷Þ ôïõ áíáãíþóôç, êáèþò
ðáñáêïëïõèåß ôçí åîÝëéîç ôçò éóôïñßáò;
2. Ðþò äéáãñÜöåôáé ìÝóá áðü ôï äéÞãçìá ç ó÷Ýóç ôïõ áíèñþðïõ
ôçò ðüëçò ìå ôç öýóç;
3. Ôé åðéäñÜóåéò Ý÷åé ôï ðåñéâÜëëïí êáé ç æùÞ óôçí ðüëç óôï ÷áñá-
êôÞñá ôïõ áíèñþðïõ; Ôé äéáêñßíåé ôéò ó÷Ýóåéò ôùí áíèñþðùí ôçò
ðüëçò óýìöùíá ìå ôï äéÞãçìá;
Ίταλο
Καλβίνο
27
Λαογραφι κά
Το πιο γλυκό ψωμί
Λαϊκό παραμύθι
Α. Ο δημιουργός
Ôï Ýñãï åßíáé ëáúêü äçìéïýñãçìá.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ëïãïôå÷íéêü áðüóðáóìá ðïõ áêïëïõèåß, áíÞêåé óôçí êáôçãïñßá
ôùí ëáïãñáöéêþí Ýñãùí, ôá ïðïßá åßôå ùò áðáíèßóìáôá áõèåíôéêïý
êáé ãíÞóéïõ ëáúêïý ëüãïõ, åßôå ùò Ýñãá ãíùóôþí óõããñáöÝùí ðïõ
áðïôõðþíïõí ôç ëáúêÞ íïïôñïðßá êáé óõìðåñéöïñÜ, åðé÷åéñïýí íá
öùôßóïõí ôéò ðïéêßëåò üøåéò ôçò ëáúêÞò æùÞò êáé ôïõ ëáúêïý ðïëéôé-
óìïý. Ðñüêåéôáé ãéá êåßìåíá ðïõ óêéáãñáöïýí ìå áñéóôïõñãçìáôéêü
ôñüðï ÷áñáêôçñéóôéêïýò ëáúêïýò ôýðïõò êáé êáôáãñÜöïõí ðïéêßëá
ëáúêÜ Ýèéìá, ðáñáäüóåéò, áíôéëÞøåéò êáé ðñïëÞøåéò ôïõ ëáïý, ðïõ
åßôå Ý÷ïõí ÷áèåß, åßôå åðéâéþíïõí áêüìç êáé óÞìåñá.
Ôï óõãêåêñéìÝíï ëáúêü ðáñáìýèé, âáóßæåôáé óå ìéá ðáëáéÜ ëáúêÞ
áöÞãçóç êáé áðïôåëåß êåöáëëïíßôéêç ðáñáëëáãÞ. Ðñüêåéôáé ãéá Ýíá
äéçãçìáôéêü Þ êïóìéêü ðáñáìýèé, ðïõ áöçãåßôáé ôçí ðåñéðÝôåéá åíüò
ðëïýóéïõ âáóéëéÜ ÷ùñßò ôçí ðáñåìâïëÞ õðåñöõóéêþí óôïé÷åßùí êáé
ìå äéäáêôéêü, áëëçãïñéêü ðåñéå÷üìåíï, êáèþò ç óýíèåóÞ ôïõ Ý÷åé
óôü÷ï ôç äéäá÷Þ êáé ôïí ðáñáäåéãìáôéóìü.
Γ. Δομή του έργου
1ç åíüôçôá: «ÊÜðïôå Þôáí… ðïõ ëÝåé ï ëüãïò»: Ôï ðñüâëçìá ðïõ
áíôéìåôùðßæåé ï ðëïýóéïò áëëÜ áíüñåêôïò âáóéëéÜò êáé ïé Üêáñðåò
ðñïóðÜèåéåò ôùí ãéáôñþí íá èåñáðåýóïõí ôçí áññþóôéá ôïõ.
2ç åíüôçôá: «¼ðïõ êÜðïéá ìÝñá… ¸ôóé ëïéðüí êé Ýãéíå»: Ç ÷ùñßò
áðïôÝëåóìá óõìâïõëÞ ôïõ öôù÷ïý óïöïý ãÝñïíôá íá æçôÞóåé áðü
ôïõò õðçêüïõò ôïõ íá æõìþóïõí ôï ðéï ãëõêü øùìß.
3ç åíüôçôá: «Èá óå êñåìÜóù… íá ôñþãáìå êé åìåßò Ýôóé!»: Ç óõì-
âïõëÞ ôïõ óïöïý ãÝñïíôá ðñïò ôï âáóéëéÜ. Ç óêëçñÞ, êïðéáóôéêÞ
åñãáóßá ôùí äýï áíèñþðùí íá öôéÜîïõí «ôï ðéï ãëõêü øùìß» ôïõ
êüóìïõ, ç èåñáðåßá ôçò áóèÝíåéáò ôïõ âáóéëéÜ, ôï çèéêü äßäáãìá 30
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
31
Λαϊκό
παραμύθι
ôïõ ðáñáìõèéïý óýìöùíá ìå ôï ïðïßï ï Üíèñùðïò åßíáé åõôõ÷éóìÝ-
íïò, üôáí áðïëáìâÜíåé ôïõò êáñðïýò ôïõ ìü÷èïõ ôïõ.
Δ. Ανάλυση του περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ôï ðáñáìýèé Ôï ðéï ãëõêü øùìß áíáöÝñåôáé óå Ýíáí ðïëý ðëïýóéï
âáóéëéÜ, ðïõ ðáñüëï ðïõ åß÷å ôá ðÜíôá êáé ôïí èåùñïýóáí ôïí
ðéï åõôõ÷éóìÝíï Üíèñùðï ôïõ êüóìïõ, áíôéìåôþðéæå ôï ðñüâëçìá
ôçò áíïñåîßáò, êáèþò äåí åß÷å üñåîç íá öÜåé ôßðïôá êáé óõíå÷þò
áäõíÜôéæå. Ðïëëïß ãéáôñïß ôïí åðéóêÝðôïíôáí, üìùò êáíÝíáò äåí
êáôÜöåñíå íá ãéáôñÝøåé ôïí Üññùóôï âáóéëéÜ, ðïõ óõíÝ÷éæå íá
áäõíáôßæåé ïëïÝíá êáé ðåñéóóüôåñï. Ìéá ìÝñá Ýíáò áóðñïìÜëëçò
öôù÷üò ãÝñïò, ðïõ Þôáí óïöüò êáé åß÷å éáôñéêÝò ãíþóåéò, Ýöôáóå
óôï ðáëÜôé êáé óõìâïýëåøå ôï âáóéëéÜ íá æçôÞóåé íá ôïõ öÝñïõí
ôï ðéï ãëõêü øùìß ôïõ êüóìïõ, ëÝãïíôáò ðùò áí ôï áðïêôÞóåé, èá
èåñáðåõôåß ç áññþóôéá ôïõ. ¸ôóé, ï âáóéëéÜò äéÝôáîå íá æõìþóïõí
«ôï ðéï ãëõêü øùìß». ÊáíÝíá üìùò øùìß áðü áõôÜ ðïõ Ýöåñáí óôï
ðáëÜôé äåí êáôÜöåñå íá áíïßîåé ôçí üñåîÞ ôïõ. ÔåëéêÜ, ï áíüñåêôïò
âáóéëéÜò Ýðåéôá áðü ðñïôñïðÞ ôïõ óïöïý ãÝñïíôá, ôïí áêïëïýèç-
óå óôçí êáëýâá ôïõ. Åðß ôñåéò ìÝñåò êáé ïé äýï åñãÜóôçêáí óêëçñÜ,
ãéá íá öôéÜîïõí «ôï ðéï ãëõêü øùìß». Óôï ôÝëïò, üôáí ï âáóéëéÜò
Ýöáãå ôï øùìß, ôïõ öÜíçêå ðñÜãìáôé «ôï ðéï ãëõêü øùìß ôïõ êü-
óìïõ» êáé èåñáðåýôçêå áðü ôï ðñüâëçìÜ ôïõ. Ôüôå, ï ãÝñïíôáò
åîÞãçóå óôï âáóéëéÜ üôé ôï øùìß áõôü Þôáí ôï ðéï ãëõêü, åðåéäÞ
êüðéáóå ãéá íá ôï öôéÜîåé. Ï âáóéëéÜò äÝ÷ôçêå ôçí åñìçíåßá áõôÞ
êáé áêïëïýèçóå ôç óõìâïõëÞ ôïõ óïöïý ãÝñïõ, êáèþò áðü åêåßíç
ôçí çìÝñá Üñ÷éóå íá äïõëåýåé áñêåôÜ. ¸ôóé, ãéáôñåýôçêå ãéá ðÜíôá
áðü ôçí áíïñåîßá êáé Ýôñùãå ðÜíôïôå êáëÜ.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ôï ëáúêü ðáñáìýèé áíáöÝñåôáé óôçí ðåñéðÝôåéá åíüò
ðïëý ðëïýóéïõ âáóéëéÜ, ðïõ áí êáé Ý÷åé ôá ðÜíôá êáé èåùñåßôáé ï
ðéï åõôõ÷éóìÝíïò Üíèñùðïò ôïõ êüóìïõ, áíôéìåôùðßæåé ôï ðñü-
âëçìá ôçò áíïñåîßáò, êáèþò äåí Ý÷åé üñåîç íá öÜåé êáé äéáñêþò
áäõíáôßæåé. Ðïëëïß ãéáôñïß ôïí åðéóêÝöôçêáí óôï ðáëÜôé ôïõ, áëëÜ
êáíåßò äåí ìðüñåóå íá ôïí èåñáðåýóåé.
2ç åíüôçôá: ¸íáò üìùò öôù÷üò áóðñïìÜëëçò ãÝñïò, ðïõ Þôáí êáé
óïöüò êáé ãíþñéæå êáé áðü éáôñéêÞ, ðÝñáóå êÜðïéá ìÝñá áðü ôï
ðáëÜôé êáé óõìâïýëåøå ôï âáóéëéÜ íá æçôÞóåé íá ôïõ öÝñïõí «ôï
ðéï ãëõêü øùìß ôïõ êüóìïõ». Áí êáôÜöåñíå íá ôï áðïêôÞóåé áõôü,
ôüôå èá Ýâñéóêå ãéáôñåéÜ óôï ðñüâëçìÜ ôïõ. Ï âáóéëéÜò, ðñÜãìáôé,
äéÝôáîå íá ôïõ æõìþóïõí êáé íá ôïõ øÞóïõí «ôï ðéï ãëõêü øùìß
ôïõ êüóìïõ». ¼íôùò, ôïõ ôï Ýöåñáí óôï ðáëÜôé íá ôï äïêéìÜóåé,
Ý÷ïíôáò âÜëåé ðïëëÞ æÜ÷áñç êáé áíèüãáëá. ÊáíÝíá üìùò øùìß äåí
êáôÜöåñå íá áíïßîåé ôçí üñåîç ôïõ âáóéëéÜ.
3ç åíüôçôá: ÔåëéêÜ, ï âáóéëéÜò ðåßóôçêå áðü ôï ãÝñïíôá íá ôïí
áêïëïõèÞóåé óôçí êáëýâá ôïõ, åëðßæïíôáò üôé èá áðáëëáãåß áðü ôï
ðñüâëçìÜ ôïõ. Åðß ôñåéò çìÝñåò äïýëåõáí êáé ïé äýï ðïëý óêëçñÜ
ãéá íá öôéÜîïõí øùìß, ìÝ÷ñé ðïõ óôï ôÝëïò, üôáí Ýöáãå ôï øùìß ï
âáóéëéÜò, ôïõ öÜíçêå üôé Þôáí «ôï ðéï ãëõêü øùìß ôïõ êüóìïõ». Ìå
áõôüí ôïí ôñüðï, ï âáóéëéÜò èåñáðåýôçêå áðü ôçí áóèÝíåéÜ ôïõ,
ãéáôñåýôçêå áðü ôçí áíïñåîßá êáé Ýôñùãå êáëÜ.
Ôï ëáúêü áõôü ðáñáìýèé, ðñïêáëåß Ýíôïíá óõíáéóèÞìáôá êáé äõíáôÞ
óõãêßíçóç óôïõò áíáãíþóôåò ðïõ ðáñáêïëïõèïýí ôï âáóéëéÜ íá
ðñïóðáèåß áðåãíùóìÝíá íá ëýóåé ôï ðñüâëçìÜ ôïõ, öôÜíïíôáò
áêüìç êáé óôï óçìåßï, ðáñÜ ôï áîßùìÜ ôïõ íá åñãÜæåôáé óêëçñÜ
åðß ôñåéò çìÝñåò ìáæß ìå ôï ãÝñï óïöü. Åðßóçò, éäéáßôåñá óçìáíôéêü
åßíáé ôï äéäáêôéêü ðåñéå÷üìåíï ôïõ ðáñáìõèéïý, ìÝóá áðü ôï ïðïßï
ï áêñïáôÞò äéäÜóêåôáé üôé ôá ÷ñÞìáôá êáé ï ðëïõóéïðÜñï÷ïò âßïò
äåí ôáõôßæïíôáé ìå ôçí áðüëõôç åõôõ÷ßá óôç æùÞ ôïõ áíèñþðïõ.
Ðáñ’ üëï ðïõ ï âáóéëéÜò åß÷å ôá ðÜíôá êáé äå ÷ñåéáæüôáí íá êïðéÜ-
óåé ãéá ôßðïôá, ùóôüóï, Þôáí äõóôõ÷éóìÝíïò. Ç äõóôõ÷ßá óôï ðáñá-
ìýèé åêöñÜæåôáé áëëçãïñéêÜ êáé óõìâïëéêÜ, ùò áíïñåîßá. Óýìöùíá
ìå ôï ðáñáìýèé üìùò, ç åõôõ÷ßá ôáõôßæåôáé ìå ôçí åñãáóßá, êáèþò
üðïéïò äïõëåýåé óêëçñÜ, áðïëáìâÜíåé ôïõò êáñðïýò ôïõ ìü÷èïõ
ôïõ. ÔÝëïò, ðáñÜëëçëá ìå ôï çèéêü äßäáãìá ðïõ ðåñéÝ÷åé êÜèå
ëáúêÞ áöÞãçóç, ôï ðáñáìýèé øõ÷áãùãåß, ôÝñðåé êáé äéáóêåäÜæåé
ôïí áíáãíþóôç, êáèþò áíôéóôïé÷åß óå ìéá åõ÷Üñéóôç éóôïñßá ðïõ
ðñïêáëåß ãÝëéï («ðïõ ìáêÜñé íá ôñþãáìå êé åìåßò Ýôóé!»).
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ
Ç ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ åßíáé ç áðëÞ, ëéôÞ, öõóéêÞ äçìïôéêÞ ìå áñêåôÜ
ëáúêÜ óôïé÷åßá.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ Ýñãïõ åßíáé ëéôü, æùíôáíü êáé ðáñáóôáôéêü. Óôï ðá-
ñáìýèé, ç Ýììåóç áöÞãçóç (äéÞãçóç) äéáêüðôåôáé áðü ôï äéÜëïãï,
ðïõ ðñïóäßäåé áìåóüôçôá êáé æùíôÜíéá.
iii) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «Ôïõ ðïõëéïý ôï ãÜëá», «êáé êáñöÜêé äå ìïõ êáßãåôáé
ãéá êáíÝíáí!», «Ýðåóáí ìå ôá ìïýôñá óôç äïõëåéÜ», «ôï ðñüóùðü
ôïõ Ýãéíå êüêêéíï áðü ÷áñÜ».
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
32
Ðáñïìïéþóåéò: «Óáí ðåéíáóìÝíïò ëýêïò».
ÅðáíáëÞøåéò: «Ôï ðéï ãëõêü øùìß ôïõ êüóìïõ»
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò áìößåóçò ôïõ âáóéëéÜ ðñéí áðü ôçí áíá÷þ-
ñçóÞ ôïõ ãéá ôçí êáëýâá ôïõ ãÝñïíôá («Öüñåóå êé áõôüò… óôá
÷Ýñéá ôïõ…»). Ç åéêüíá ôçò ðåñéãñáöÞò ôïõ ÷þñïõ üðïõ âñéóêüôáí
ç êáëýâá («…êé åðÞãáíå óôïí êÜìðï… ÷ùñÜöé óðáñìÝíï»).
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Áðáíôþíôáò óôéò ðáñáêÜôù åñùôÞóåéò, èá Ý÷åôå áðïäþóåé
ðåñéëçðôéêÜ ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ ðáñáìõèéïý:
á. Ðïéï ðñüâëçìá Ý÷åé ï Þñùáò;
â. Ðïéåò ëýóåéò äïêéìÜæåé áñ÷éêÜ;
ã. Ðïéïò Ýñ÷åôáé ùò âïçèüò ôïõ êáé ôé ôïí óõìâïõëåýåé;
ä. Áêïëïõèåß ôç óõìâïõëÞ-äïêéìáóßá êáé ðþò;
å. Ðïéï áðïôÝëåóìá åß÷å ç äïêéìáóßá ãéá ôïí Þñùá ùò ðñïò ôï
áñ÷éêü ôïõ ðñüâëçìá;
á. Ï ðëïýóéïò âáóéëéÜò áíôéìåôùðßæåé ôï ðñüâëçìá ôçò áíïñåîß-
áò. Áí êáé ôá åß÷å üëá êáé ôïí èåùñïýóáí åõôõ÷éóìÝíï, äåí åß÷å
üñåîç, äåí ìðïñïýóå íá âÜëåé ôßðïôá óôï óôüìá ôïõ êáé óõíå÷þò
áäõíÜôéæå.
â. Ðïëëïß ãéáôñïß ðÞãáéíáí íá ôïí äïõí ãéá íá ôïí ãéáôñÝøïõí,
áëëÜ äåí åß÷áí êáíÝíá èåôéêü áðïôÝëåóìá, áöïý ï âáóéëéÜò óõíÝ-
÷éæå íá áäõíáôßæåé ïëïÝíá êáé ðåñéóóüôåñï.
ã. ÊÜðïéá ìÝñá ðÝñáóå áðü ôï ðáëÜôé Ýíáò áóðñïìÜëëçò öôù÷üò
ãÝñïò, ï ïðïßïò Þôáí óïöüò êáé ãíþñéæå áðü éáôñéêÞ. Ôïí óõìâïý-
ëåøå íá æçôÞóåé íá ôïõ öÝñïõí «ôï ðéï ãëõêü øùìß ôïõ êüóìïõ».
Áí êáôÜöåñíå íá ôï áðïêôÞóåé, ôüôå èá Ýâñéóêå ãéáôñåéÜ óôï ðñü-
âëçìÜ ôïõ.
ä. Ï âáóéëéÜò ðñáãìáôéêÜ äéÝôáîå íá ôïõ æõìþóïõí êáé íá ôïõ
øÞóïõí «ôï ðéï ãëõêü øùìß ôïõ êüóìïõ». ¼íôùò, ôïõ ôï Ýöåñáí
óôï ðáëÜôé íá ôï äïêéìÜóåé Ý÷ïíôáò âÜëåé ðïëëÞ æÜ÷áñç êáé áí-
èüãáëá. ÊáíÝíá üìùò øùìß äåí êáôÜöåñå íá áíïßîåé ôçí üñåîç
ôïõ âáóéëéÜ.
å. ÔåëéêÜ ðåßóôçêå áðü ôï ãÝñïíôá íá ôïí áêïëïõèÞóåé óôçí êáëý-
âá ôïõ, ðåñéìÝíïíôáò ðùò Ýôóé èá ìðïñïýóå íá èåñáðåõôåß áðü ôï
ðñüâëçìÜ ôïõ. Åðß ôñåéò çìÝñåò äïýëåõáí êáé ïé äýï ðïëý óêëçñÜ
ãéá íá öôéÜîïõí øùìß. ¼ôáí óôï ôÝëïò Ýöáãå ôï øùìß ï âáóéëéÜò,
ôïõ öÜíçêå üôé Þôáí «ôï ðéï ãëõêü øùìß ôïõ êüóìïõ».
2. ¸íá ãíþñéóìá ôçò ëáúêÞò áöÞãçóçò åßíáé üôé ãßíåôáé ìðñïóôÜ
óå áêñïáôÞñéï ôï ïðïßï ï ëáúêüò áöçãçôÞò öñïíôßæåé íá óõãêé-
Λαϊκό
παραμύθι
33
íÞóåé, íá äéäÜîåé êáé íá øõ÷áãùãÞóåé. Âñåßôå ìÝóá óôï ðáñáìýèé
óçìåßá ðïõ íá åðáëçèåýïõí áõôÞ ôçí ðáñáôÞñçóç.
Ôï ðáñáìýèé áõôü ðñïêáëåß ôç óõãêßíçóç óôïõò áêñïáôÝò, êáèþò
âëÝðïõìå ôï âáóéëéÜ íá êÜíåé áðåãíùóìÝíåò ðñïóðÜèåéåò íá ëýóåé
ôï ðñüâëçìá ôçò áíïñåîßáò ôïõ. Åðßóçò, óõãêéíåß ôï ãåãïíüò üôé
Ýíáò âáóéëéÜò öôÜíåé óôï óçìåßï íá äïõëåýåé óêëçñÜ åðß ôñåéò
çìÝñåò ìáæß ìå ôï ãÝñïíôá óïöü. ÁíáìöéóâÞôçôá, äéáâÜæïíôáò ôï
ðáñáìýèé äéäáóêüìáóôå üôé ôá ÷ñÞìáôá êáé ç ðëïõóéïðÜñï÷ç æùÞ
äåí åßíáé ôï ðáí óôç æùÞ ìáò. Ðáñüëï ðïõ ï âáóéëéÜò ôá åß÷å üëá
êáé äå ÷ñåéáæüôáí íá ìï÷èÞóåé ãéá ôßðïôá, Þôáí äõóôõ÷éóìÝíïò. Óôï
ðáñáìýèé ç äõóôõ÷ßá åêöñÜæåôáé áëëçãïñéêÜ ùò áíïñåîßá. Åðßóçò,
ôï ðáñáìýèé ìÜò äéäÜóêåé üôé üðïéïò åñãÜæåôáé óêëçñÜ áðïëáì-
âÜíåé ôïõò êáñðïýò ôïõ êüðïõ ôïõ. ÔÝëïò, ìÝóá áðü ôï ðáñáìýèé
øõ÷áãùãïýìáóôå, áöïý ðñïêáëåß ôï ãÝëéï êáé ìáò äéáóêåäÜæåé
(«…íá ôñþãáìå êé åìåßò Ýôóé!»).
3. ÐåñéãñÜøôå ôïõò äýï áíèñþðéíïõò ÷áñáêôÞñåò ôïõ ðáñáìõ-
èéïý, ôï âáóéëéÜ êáé ôï ãÝñïíôá. Ðïéåò ïìïéüôçôåò êáé ðïéåò äé-
áöïñÝò åíôïðßæåôå;
Ï âáóéëéÜò ìå ôï ãÝñïíôá Ý÷ïõí ïìïéüôçôåò êáé äéáöïñÝò. Ôá êïéíÜ
ôïõò óôïé÷åßá åßíáé üôé áðïôåëïýí äýï áíèñþðéíïõò ôýðïõò, ðïõ
ðáñÜ ôéò äéáöïñÝò ôïõò, Ýäåéîáí õðïìïíÞ üëï ôï äéÜóôçìá ôùí ôñé-
þí çìåñþí ðïõ äïýëåõáí ìáæß. Ï âáóéëéÜò õðáêïýåé óôéò ðáñáéíÝ-
óåéò ôïõ ãÝñïíôá êáé åêåßíïò ðñïóðáèåß íá äåßîåé óôï âáóéëéÜ ôçí
áîßá ôçò åñãáóßáò. Ç ðñþôç äéáöïñÜ ôïõò åßíáé üôé ï âáóéëéÜò Ý÷åé
üëá ôá õëéêÜ áãáèÜ, åíþ ï ãÝñïíôáò åßíáé öôù÷üò, áëëÜ óïöüò. Ç
äåýôåñç äéáöïñÜ ôïõò åßíáé üôé óôçí áñ÷Þ ï âáóéëéÜò ðáñïõóéÜ-
æåôáé áõôáñ÷éêüò êáé áðåéëçôéêüò, óå áíôßèåóç ìå ôï ãÝñïíôá ðïõ
åßíáé Þñåìïò êáé áðëüò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ôï ðéï ãëõêü øùìß åßíáé Ýíá äéäáêôéêü ðáñáìýèé ðïõ Ý÷åé óôü÷ï
íá äéäÜîåé ôïí áíáãíþóôç. Ðïéá åßíáé ç âáóéêÞ éäÝá êáé ðïéï ôï
çèéêü äßäáãìá ôïõ ðïéÞìáôïò;
2. Ï ãÝñïíôáò óõìâïõëåýåé ôï âáóéëéÜ íá öÜåé «ôï ðéï ãëõêü øùìß
ôïõ êüóìïõ». Ôé åííïåß ï ãÝñïíôáò, ôåëéêÜ, ìå ôçí áéíéãìáôéêÞ áõôÞ
öñÜóç;
3. Íá ÷áñáêôçñßóåôå ôï âáóéëéÜ ôïõ ðáñáìõèéïý.
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
34
Α. Ο δημιουργός
Ï Êáñáãêéüæçò áðïôåëåß Ýíá ëáúêü åßäïò èåÜôñïõ óêéþí, åîáéñåôéêÜ
äéáäåäïìÝíï êáé áãáðçôü óôçí ÅëëÜäá êáôÜ ôï ðáñåëèüí. Áñ÷éêÜ,
ïé õðïèÝóåéò ôùí ðáñáóôÜóåùí, ðïõ åðéíïïýíôáí áðü ôïõò ßäéïõò
ôïõò êáñáãêéïæïðáß÷ôåò, ìåôáäßäïíôáí ðñïöïñéêÜ áðü ôïí Ýíáí
óôïí Üëëïí. ¢ñ÷éóáí íá ôõðþíïíôáé óå öõëëÜäéá ìüëéò áðü ôéò
áñ÷Ýò ôçò äåêáåôßáò ôïõ 1920. Ðñþôïò ï ÌÜñêïò ÎÜíèïò, ï ïðïß-
ïò Þôáí åããñÜììáôïò, áðïöÜóéóå íá ôõðþóåé ôéò õðïèÝóåéò óå
öõëëÜäéá. ¾óôåñá ôïí áêïëïýèçóå ï Áíôþíçò Ìüëëáò (1871-1949),
ï ïðïßïò õðÞñîå Ýíáò áðü ôïõò ðéï ãíùóôïýò êáñáãêéïæïðáß÷ôåò
êáé äçìéïýñãçóå êáé äéêïýò ôïõ ÷áñáêôÞñåò, üðùò ôïí «Ðåðüíéá»,
ôïí «Êáéêáß» êáé ôïí «Íþíôá».
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ï Êáñáãêéüæçò åßíáé Ýíá åîáéñåôéêÜ äéáäåäïìÝíï êáé áãáðçôü óôçí
ÅëëÜäá -êáôÜ ôï ðáñåëèüí- ëáúêü åßäïò èåÜôñïõ óêéþí. ¸÷ïõí
äéáôõðùèåß áñêåôÝò èåùñßåò ãéá ôçí êáôáãùãÞ ôïõ. ÏñéóìÝíïé ôïí
óõíäÝïõí ìå ôçí áñ÷áéüôçôá Þ ôï ÂõæÜíôéï, áí êáé ïé áñ÷áßåò êáé
âõæáíôéíÝò ðçãÝò äåí áíáöÝñïõí èÝáôñï óêéþí. ¢ëëïé áíÜãïõí ôçí
êáôáãùãÞ ôïõ èåÜôñïõ óôç ìáêñéíÞ ÁíáôïëÞ (Êßíá, Éíäßá).
Ï Êáñáãêéüæçò Ýöôáóå óôçí ÅëëÜäá ìå ôïõò Ôïýñêïõò, êáôÜ ôçí
ðåñßïäï ôçò Ôïõñêïêñáôßáò, äéáäüèçêå óôï ÷þñï ôçò ÂáëêáíéêÞò
Þäç óôéò áñ÷Ýò ôïõ 17
ïõ
áéþíá êáé ãñÞãïñá åíóùìáôþèçêå óôçí
íôüðéá ëáúêÞ ðáñÜäïóç êáé ìåôáâëÞèçêå ìå ôï ÷ñüíï óå åëëçíéêü
ëáúêü èÝáìá. Óôéò ðñþôåò äåêáåôßåò ôïõ 20ïý áéþíá êáé Ýùò ôï ´
Ðáãêüóìéï ðüëåìï êáé ôçí Êáôï÷Þ, ðñïóåßëêõå Ýíá ìáæéêü, áöïóéù-
ìÝíï êïéíü. Áðü ôç äåêáåôßá ôïõ 1930 áñ÷ßæåé íá ãßíåôáé óáöÝò üôé
ôï íÝï ìåãÜëï ëáúêü ìÝóï øõ÷áãùãßáò èá Þôáí ãéá áñêåôÝò äåêá-
åôßåò ï êéíçìáôïãñÜöïò. ÌåôÜ ôïí ðüëåìï ï Êáñáãêéüæçò äéáôçñÞ-
èçêå ùò ìéá äéáóêåäáóôéêÞ ðáñÜóôáóç, ðïõ áðåõèõíüôáí êõñßùò
óå ðáéäéÜ. Áñ÷éêÜ, ïé õðïèÝóåéò ôùí ðáñáóôÜóåùí ìåôáäßäïíôáí
ðñïöïñéêÜ áðü ôïí Ýíáí óôïí Üëëïí êáñáãêéïæïðáß÷ôç. ¢ñ÷éóáí
Η πείνα του Καραγκιόζη
Αντώνης Μόλλας
35
36
üìùò íá ôõðþíïíôáé óå öõëëÜäéï áðü ôéò áñ÷Ýò ôçò äåêáåôßáò
ôïõ 1920. Ôï áðüóðáóìá ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ áíÞêåé óôï Ýñãï
ôïõ Áíôþíç Ìüëëá Ôï ÷Üíé ôïõ Ìðáñìðáãéþñãïõ êáé ôõðþèçêå óå
öõëëÜäéï ôï 1925. Ôá êýñéá ðñüóùðá ôïõ Ýñãïõ åßíáé ï Êáñáãêéü-
æçò, ï ×áôæçáâÜôçò êáé ï Ìðáñìðáãéþñãïò.
Ç ìïñöÞ ôïõ Êáñáãêéüæç áíôéóôïé÷åß óôïí ôýðï ôïõ ìüíéìá öôù÷ïý
áëëÜ æùçñïý óáñêáóôÞ ôùí ðÜíôùí, ï ïðïßïò åßíáé êÜôïéêïò ìåãÜ-
ëçò ðüëçò, Üíåñãïò, Ýôïéìïò íá áíáëÜâåé ïðïéáäÞðïôå åñãáóßá ðïõ
èá ôïõ åðéöÝñåé êÜðïéï åýêïëï êáé åöÞìåñï êÝñäïò, ãéáôß åßíáé ðÜíôá
ðåéíáëÝïò. ÊáíïíéêÜ, äå ãíùñßæåé êáìéÜ ôÝ÷íç êáé êáíÝíá åðÜããåëìá
êáé óõíåðþò äåí Ý÷åé êáìéÜ äõóêïëßá íá îåãåëÜóåé åêåßíïí ðïõ ôïõ
áíáèÝôåé ôçí åñãáóßá, ìå áðïôÝëåóìá íá îõëïêïðåßôáé Üãñéá êáé íá
åðéóôñÝöåé óôçí êáëýâá ôïõ åîßóïõ ðåéíáóìÝíïò üðùò ðñþôá, êÜôé
ðïõ óõìâáßíåé êáé óôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá.
Γ. Δομή του έργου
1ç åíüôçôá: Á´ óêçíÞ: «Öôþ÷åéá, ×áôæáôæÜñç ìïõ... íá óå ðéÜóåé ðá-
ñáìéëçôü»: Ç óõíÜíôçóç ôïõ Êáñáãêéüæç ìå ôï ×áôæçáâÜôç. Ç éäÝá
ôïõ Êáñáãêéüæç íá ìåôáôñáðåß ôï ðáëáéü ÷Üíé óå åîï÷éêü êÝíôñï.
2ç åíüôçôá: ´ óêçíÞ: «(ðëçóéÜæùí) åäþ åßóáé Ìðáñìðáãéþñãï;…
áëëÜ óõ Üìá ìå éäåßò ìå áñ÷éíÜò óôï îýëï». Ç óõíÜíôçóç ôïõ
×áôæçáâÜôç ìå ôïí Ìðáñìðáãéþñãï. Ï ìåóïëáâçôéêüò ñüëïò, ç
åðéôõ÷çìÝíç ôïõ ðñïóðÜèåéá íá óõìâéâÜóåé ôéò äýï ðëåõñÝò, ï
åñ÷ïìüò ôïõ Êáñáãêéüæç.
Δ. Ανάλυση του περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Óôï êåßìåíï Ç ðåßíá ôïõ Êáñáãêéüæç ï Êáñáãêéüæçò êáé ï ×áôæçá-
âÜôçò, ðïõ õðïöÝñïõí áðü ôç öôþ÷åéá, ðåßèïõí ôïí Ìðáñìðáãé-
þñãï íá ðñïóöÝñåé ôá ÷ñÞìáôÜ ôïõ ãéá íá áíáêáôáóêåõÜóïõí ôï
ðáëéü ÷Üíé êáé íá ôï ìåôáôñÝøïõí óå åîï÷éêü êÝíôñï. Ï Êáñáãêé-
üæçò, ï ãéïò ôïõ ï ÊïëëçôÞñçò êáé ï ×áôæçáâÜôçò ðñïóöÝñïíôáé
íá âïçèÞóïõí ïé ßäéïé óôç ëåéôïõñãßá ôïõ ìáãáæéïý. ¼ìùò ï Êáñá-
ãêéüæçò, ðïõ äå ãíùñßæåé êáíÝíá åðÜããåëìá, êáé ï ÊïëëçôÞñçò äåí
ôá êáôáöÝñíïõí ùò óåñâéôüñïé. ÁíôéèÝôùò, ôá êÜíïõí èÜëáóóá ìå
áðïôÝëåóìá üëïé íá îõëïêïðçèïýí Üãñéá áðü ôïí Ìðáñìðáãéþñãï
êáé íá åðéóôñÝøïõí óôçí êáëýâá ôïõò åîßóïõ ðåéíáóìÝíïé üðùò
êáé ðñþôá.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôçí ðñþôç óêçíÞ ôïõ Ýñãïõ, ï Êáñáãêéüæçò óõíáíôÜ
ôï ×áôæçáâÜôç êáé óõæçôïýí ãéá ôç öôþ÷åéá êáé ôçí ðåßíá ðïõ
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
Αντώνης
Μόλλας
ôïõò âáóáíßæåé. Óôç óõíÝ÷åéá ç óõæÞôçóç óôñÝöåôáé ãýñù áðü
ôï ðñüóùðï ôïõ Ìðáñìðáãéþñãïõ, ï ïðïßïò ðáñïõóéÜæåôáé íá
áíôéðáèåß ôïí Êáñáãêéüæç êáé íá ôïí áðïðáßñíåé êÜèå öïñÜ ðïõ
ôïí óõíáíôÜ. Ï Êáñáãêéüæçò, áöïý ðåñéãñÜöåé Ýíá ðåñéóôáôéêü
ðïõ äéáäñáìáôßóôçêå ìåôáîý ôïõ éäßïõ êáé ôïõ Ìðáñìðáãéþñãïõ,
óõíå÷ßæåé ôç óõæÞôçóç áíáöÝñïíôáò óôï ×áôæçáâÜôç ôï ëüãï ãéá
ôïí ïðïßï èÝëçóå íá óõíáíôÞóåé ôï èåßï ôïõ. ÅêöñÜæåé ôçí éäÝá íá
ìåôáôñáðåß ôï ÷Üíé óå åîï÷éêü êÝíôñï. Ìå ôçí éäÝá áõôÞ óõìöùíåß
ï ×áôæçáâÜôçò êáé áðïöáóßæïõí ìáæß íá åðéóêåöôïýí ôïí Ìðáñ-
ìðáãéþñãï êáé íá ôïõ áíáêïéíþóïõí ôéò óêÝøåéò ôïõò.
2ç åíüôçôá: Óôç äåýôåñç óêçíÞ ôïõ Ýñãïõ, ï ×áôæçáâÜôçò åðé-
óêÝðôåôáé ôïí Ìðáñìðáãéþñãï ìå óêïðü íá ôïõ ðñïôåßíåé íá ìå-
ôáôñÝøåé ôï ðáëéü ÷Üíé óå åîï÷éêü êÝíôñï. Áñ÷éêÜ, ç óõæÞôçóç
ðåñéóôñÝöåôáé ãýñù áðü ôï ðñüóùðï ôïõ Êáñáãêéüæç. Ï Ìðáñ-
ìðáãéþñãïò ìéëÜ áðïäïêéìáóôéêÜ ãéá ôïí áíéøéü ôïõ. Óôï ôÝëïò,
üìùò, ðåßèåôáé áðü ôï ×áôæçáâÜôç íá äå÷ôåß íá óõíáíôÞóåé ôïí
Êáñáãêéüæç ÷ùñßò íá ôïí áðïðÜñåé, ãéá íá óõæçôÞóïõí ãéá óïâá-
ñÝò äïõëåéÝò êáé õðïèÝóåéò. ¢ëëùóôå, ï Ìðáñìðáãéþñãïò, ðïõ
åêðñïóùðåß ôï Ñïõìåëéþôç ðñùôüãïíï êáé áöåëÞ ¸ëëçíá, Ý÷åé
áñêåôÝò áäõíáìßåò ùò Üíèñùðïò, êáèþò ðáñïõóéÜæåôáé ôóéãêïý-
íçò êáé ðñïëçðôéêüò, áëëÜ êáôÜ âÜèïò Ý÷åé êáëÞ øõ÷Þ, áöïý êÜèå
öïñÜ ðïõ ï Êáñáãêéüæçò Ý÷åé ðñïâëÞìáôá, ðñïóðáèåß ìå êÜèå
ôñüðï íá ôïí îåìðëÝîåé. ÔÝëïò, ôï ðñüóùðï ôïõ ×áôæçáâÜôç åßíáé
åêåßíï ðïõ ðñïóðáèåß êáé êáôáöÝñíåé íá öÝñåé óå óõìâéâáóìü ôéò
äýï ðëåõñÝò, ôïí Êáñáãêéüæç êáé ôï èåßï ôïõ Ìðáñìðáãéþñãï. Ï
×áôæçáâÜôçò ðñïóðáèåß íá åíþóåé ôéò äýï ðëåõñÝò, íá âïçèÞóåé
ôïí åáõôü ôïõ êáé ôïí Êáñáãêéüæç, ï ïðïßïò óõíå÷þò êáôáöÝñíåé
íá åîïñãßæåé ôï èåßï ôïõ.
Ε. Τεχνική - τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ åßíáé ç ëéôÞ, áðëÞ, æùíôáíÞ, öõóéêÞ äçìïôéêÞ
ìå áñêåôÜ ëáúêÜ óôïé÷åßá êáé éäéùìáôéóìïýò.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ Ýñãïõ åßíáé ëéôü, æùíôáíü êáé öõóéêü. ÆùíôÜíéá, áìå-
óüôçôá êáé öõóéêüôçôá ðñïóäßäåé óôï Ýñãï ç äéáëïãéêÞ ìïñöÞ ðïõ
áðáéôåß ôï ëáúêü èÝáôñï óêéþí. ÐáñÜëëçëá, äéÜ÷õôç åßíáé óôï Ýñãï
ìéá åõ÷Üñéóôç, øõ÷áãùãéêÞ, äéáóêåäáóôéêÞ äéÜèåóç.
iii) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «íá óôáõñþóù äåêÜñá óôçí ôóÝðç ìïõ», «íïìßæåé ðùò 37
38
âëÝðåé ôï ÷Üñï ôïõ», «óôçí êïéëéÜ ìïõ áêïýù Ýíáí åóùôåñéêüí êáâãÜ,
Ýíá êáêü…», «Þëèïí ôá ÜíôåñÜ ìïõ åéò Ýñéäáò», «åß÷á áëëçèùñßóåé áðü
ôçí ðåßíá», «íá êáôåâÜóù ôï ôñïðÜñéï ôçò øåõôéÜò», «ôïí ãêñÝìéóå
ï ãÜéäáñïò», «Ýöáãá êáé ôï îýëï», «÷ñõóÝò äïõëåéÝò», «íá ìå ðáñá-
ãïõëÞóåé óôï îýëï», «åìðñüò êáñäéÜ ×áôæáôæÜñç ìïõ, áëëÜ ðïäÜñéá
ðßóù», «íá óå ðéÜóåé ðáñáìéëçôü», «äåí ðáò êáôÜ êáðíïý», «üôáí
óêïíôÜøåé êáíåßò, ôïõ ëÝíå êáé ôýöëá», «êïëëÜåé ôóéìðïýñé».
Ðáñïìïéþóåéò: «óáí ìïôïóéêëÝôá», «üóï ôßìíéá åßí’ êé ç áë’ðïý», «óá
óêýëïò», «óáí ôïí ãêñáâáñßôéêï æçôéÜíï…».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò ðåñéãñáöÞò ôïõ ÷þñïõ üðïõ âñßóêåôáé ôï
ðáëéü ÷Üíé(«ÁëÞèåéá Êáñáãêéüæç, êáé ôï ‘÷ïõí ðáñáìåëÞóåé… íá îå-
ñáèïýí áðåñéðïßçôá»).
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðïéï åßíáé ôï ìüíéìï ðñüâëçìá ôïõ Êáñáãêéüæç êáé ðþò ðñï-
óðáèåß íá ôï áíôéìåôùðßóåé;
Ï Êáñáãêéüæçò åßíáé ìéá ãíùóôÞ êáé áãáðçôÞ öéãïýñá ôïõ èåÜôñïõ
óêéþí. Ç óõíå÷Þò öôþ÷åéá ôïõ äåí ôïí êÜíåé íá ÷Üóåé ôç æùçñÜäá
êáé ôï êÝöé ôïõ. Äå ãíùñßæåé êáìéÜ ôÝ÷íç, åßíáé üìùò ðñüèõìïò íá
áíáêáôåõôåß ðáíôïý, ðñïêåéìÝíïõ íá êáôáöÝñåé íá åðéâéþóåé. Ôï ìü-
íéìï ðñüâëçìÜ ôïõ åßíáé ç ðåßíá ðïõ íéþèåé êáèçìåñéíÜ êáé äýóêïëá
êáôáöÝñíåé íá ôçí áíôéìåôùðßóåé. Ãé’ áõôü ôï ëüãï ðñïóðáèåß íá
áó÷ïëçèåß ìå ïôéäÞðïôå êáé íá áóêÞóåé ïðïéïäÞðïôå åðÜããåëìá,
ðñïêåéìÝíïõ íá ãåìßóåé ôï Üäåéï ôïõ óôïìÜ÷é. Óôï ôÝëïò, üìùò,
áðïôõã÷Üíåé, áðïêáëýðôåôáé êáé Ýðåéôá áðü ðáíçãõñéêïýò îõëï-
äáñìïýò êáôáëÞãåé óôç öôù÷éêÞ ôïõ êáëýâá ðåéíáóìÝíïò üðùò
êáé ðñþôá.
2. Ðþò öÝñåôáé óôïí Êáñáãêéüæç ï èåßïò ôïõ ï Ìðáñìðáãéþñ-
ãïò êáé ãéáôß; ÐñïóðáèÞóôå íá ðåñéãñÜøåôå ôï ÷áñáêôÞñá ôïõ
Ìðáñìðáãéþñãïõ.
Ï Ìðáñìðáãéþñãïò, ï èåßïò ôïõ Êáñáãêéüæç, äåí Ý÷åé ó÷çìáôßóåé
ôçí êáëýôåñç åíôýðùóç ãéá ôïí áíéøéü ôïõ. Ôïí èåùñåß ëùðïäýôç
êáé ãñïõóïýæç. Ãéá ü,ôé ðáèáßíåé ï ßäéïò, öôáßåé ï Êáñáãêéüæçò, ìå
áðïôÝëåóìá íá ôïõ ñß÷íåé ðïëý îýëï. Ï ôýðïò ôïõ Ìðáñìðáãéþñ-
ãïõ åßíáé ìßá áðü ôéò êïñõöáßåò äçìéïõñãßåò ôùí ÅëëÞíùí êáñáãêé-
ïæïðáé÷ôþí. Åêðñïóùðåß ôï Ñïõìåëéþôç êáé ãåíéêÜ ôïí ðñùôüãïíï
êáé áöåëÞ ¸ëëçíá. ¸÷åé áñêåôÝò áäõíáìßåò ùò Üíèñùðïò, ïé ïðïßåò
äåí êñýâïíôáé. Åßíáé ôóéãêïýíçò êáé ðñïëçðôéêüò, áëëÜ êáôÜ âÜèïò
Ý÷åé êáëÞ øõ÷Þ, áöïý êÜèå öïñÜ ðïõ ï Êáñáãêéüæçò Ý÷åé ðñïâëÞ-
ìáôá, ï èåßïò ôïõ ðñïóðáèåß ìå êÜèå ôñüðï íá ôïí âïçèÞóåé êáé
íá ôïí ãëéôþóåé.
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
3. ÐåñéãñÜøôå ôï ÷áñáêôÞñá ôïõ ×áôæçáâÜôç, Ýôóé üðùò äéáãñÜ-
öåôáé óôï óõãêåêñéìÝíï êåßìåíï.
Ï ×áôæçáâÜôçò ðáñïõóéÜæåôáé óôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá ùò
Ýíáò Üíèñùðïò ðïõ ðñïóðáèåß íá óõìâéâÜóåé ôéò äýï ðëåõñÝò, äç-
ëáäÞ ôïí Êáñáãêéüæç ìå ôï èåßï ôïõ. Åßíáé Ýíáò Üíèñùðïò óïâáñï-
öáíÞò. ÃåíéêÜ ðñïóðáèåß íá âïçèÞóåé ôïí åáõôü ôïõ, áëëÜ êáé ôïõò
óõíáíèñþðïõò ôïõ êáé éäéáßôåñá ôï ößëï ôïõ, ôïí Êáñáãêéüæç, ðïõ
óõíå÷þò óõìðåñéöÝñåôáé ìå ôñüðï ðïõ åîïñãßæåé ôïí Ìðáñìðáãé-
þñãï. Åßíáé ï ìüíïò óõíäåôéêüò êñßêïò áíÜìåóá óôéò äýï ðëåõñÝò
êáé êáôáâÜëëåé êÜèå ðñïóðÜèåéá ãéá íá ôïõò óõìâéâÜóåé.
4. Åíôïðßóôå óçìåßá üðïõ êïñõöþíåôáé ôï ÷éïýìïñ êáé åîçãÞóôå
ðþò åðéôõã÷Üíåôáé áõôü.
Ôï èÝáôñï óêéþí âáóßæåôáé óôçí ðáñïõóßáóç ëáïãñáöéêþí èåìÜ-
ôùí êáé óêçíþí áðü ôçí êáèçìåñéíüôçôá. ÁõôÜ ôá èÝìáôá üìùò
ðáñïõóéÜæïíôáé ìå ôñüðï ü÷é åðéóôçìïíéêü áëëÜ ÷éïõìïñéóôéêü.
Óôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá ôï ÷éïýìïñ êïñõöþíåôáé óôá åîÞò
óçìåßá:
á. ¼ôáí ï Êáñáãêéüæçò ðáñïõóéÜæåé ôçí åéêüíá ôçò êïéëéÜò ôïõ êáé
ôùí åíôÝñùí ôïõ íá ìáëþíïõí ãéá Ýíá óýêï.
â. Ï Ìðáñìðáãéþñãïò ÷ôõðÜ ôïí Êáñáãêéüæç.
ã. Ï Ìðáñìðáãéþñãïò êñßíåé ôïí Êáñáãêéüæç óôï ×áôæçáâÜôç.
ä. Ï Êáñáãêéüæçò ÷áñáêôçñßæåé ôüóï ôïí ×áôæçáâÜôç, üóï êáé ôïí
Ìðáñìðáãéþñãï ìå óéãáíÞ öùíÞ.
Ç êïñýöùóç áõôÞ åðéôõã÷Üíåôáé ìÝóá áðü ôç ÷ñÞóç ãëáöõñÞò
ðåñéãñáöÞò, ìÝù ôçò áöÞãçóçò ôùí äéáöüñùí êáôáóôÜóåùí êáé
èåáôñéêþí ôå÷íáóìÜôùí, üðùò ç äõíáôÞ êáé óéãáíÞ öùíÞ, êáèþò
êáé ìå ôç ÷ñÞóç åðéèÝôùí êáé åêöñÜóåùí ðïõ ðñïêáëïýí ôï ãÝëéï.
ÐÜíôùò, ïé ßäéåò ïé êáôáóôÜóåéò âïçèïýí óôç äçìéïõñãßá åõ÷Üñé-
óôïõ êáé ÷éïõìïñéóôéêïý ðåñéâÜëëïíôïò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Íá ÷áñáêôçñßóåôå ôï êáèÝíá áðü ôá ðñüóùðá ôïõ Ýñãïõ.
2. Íá áðïäþóåôå ðåñéëçðôéêÜ ôï íüçìá ôïõ êåéìÝíïõ.
3. Íá åíôïðßóåôå óôï êåßìåíï ôá óçìåßá üðïõ äéáöáßíåôáé ôï ÷éïõ-
ìïñéóôéêü ðíåýìá ôïõ Êáñáãêéüæç.
Αντώνης
Μόλλας
39
Α. Ο δημιουργός
Ôï íáíïýñéóìá åßíáé ëáúêü äçìéïýñãçìá.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ëïãïôå÷íéêü áðüóðáóìá ðïõ áêïëïõèåß áíÞêåé óôçí êáôçãïñßá
ôùí ëáïãñáöéêþí Ýñãùí, ôá ïðïßá åßôå ùò áðáíèßóìáôá áõèåíôéêïý
êáé ãíÞóéïõ ëáúêïý ëüãïõ, åßôå ùò Ýñãá ãíùóôþí óõããñáöÝùí ðïõ
áðïôõðþíïõí ôç ëáúêÞ íïïôñïðßá êáé óõìðåñéöïñÜ, åðé÷åéñïýí íá
öùôßóïõí ðïéêßëåò üøåéò ôçò ëáúêÞò æùÞò êáé ôïõ ëáúêïý ðïëéôé-
óìïý.
Ôï óõãêåêñéìÝíï äçìïôéêü ôñáãïýäé ðïõ áíÞêåé óôá «íáíáñßóìá-
ôá», óõíôÝèçêå óôçí áêñéôéêÞ ÊÜñðáèï êáé áêïëïõèåß ôï Ýèéìï ôùí
«åðôÜ», óýìöùíá ìå ôï ïðïßï åðôÜ çìÝñåò ìåôÜ ôç ãÝííçóç ôïõ
ðáéäéïý ïé óõããåíåßò óõãêåíôñþíïíôáé, ôõëßãïõí ôï âñÝöïò óå ìå-
ôáîùôÞ êïõâÝñôá, êñáôïýí ôéò ôÝóóåñéò Üêñåò ôçò êáé ôñáãïõäïýí
íáíïõñßóìáôá (ìáíôéíÜäåò). Ôï ôñáãïýäé áðåõèýíåôáé óôïí ýðíï ùò
ìßá ðñïóùðïðïéçìÝíç ìõèïëïãéêÞ èåüôçôá, áðü ôçí ïðïßá æçôÜ íá
ðñïóöÝñåé óôï âñÝöïò üëá ôá áãáèÜ, üôáí áõôü ðáñáäïèåß óôçí
áãêáëéÜ ôçò.
Γ. Δομή του έργου
¼ëï ôï Ýñãï áðïôåëåß ìßá åíüôçôá.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ôï äçìïôéêü ôñáãïýäé ¾ðíå ìïõ êé ÝðáñÝ ìïõ ôï åßíáé Ýíá íáíïýñé-
óìá, ðïõ óõíôÝèçêå óôçí ÊÜñðáèï. Ï ëáüò êáëåß ôïí ýðíï ùò ìéá
ðñïóùðïðïéçìÝíç ìõèéêÞ èåüôçôá íá ðñïóöÝñåé óôï íåïãÝííçôï
âñÝöïò üëá ôá áãáèÜ ôïõ êüóìïõ, üôáí êïéìçèåß. Ïé óõããåíåßò
æçôïýí áðü ôïí ýðíï íá ðñïóöÝñåé êÜèå åõôõ÷ßá óôï íåïãÝííçôï
Ύπνε μου κι έπαρέ μου το
Δημοτικό τραγούδι
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
40
ðëÜóìá êáé åêåßíïé ìå ôç óåéñÜ ôïõò èá ôïõ ÷áñßóïõí ôçí ÊÜñðáèï,
ôç Ñüäï êáé ôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
Óôï íáíïýñéóìá ¾ðíå ìïõ êé ÝðáñÝ ìïõ ôï, ïé óõããåíåßò ôïõ íåïãÝí-
íçôïõ æçôïýí áðü ôïí ýðíï, ôïí ïðïßï ëáôñåýïõí óáí èåüôçôá, íá
ôïõ ðñïóöÝñåé üëá ôá áãáèÜ ôïõ êüóìïõ (ìÞëá, êïõëïýñéá, ñïäü-
óôáìï), êáèþò êáé ï,ôéäÞðïôå áðáéôåßôáé ãéá íá åßíáé åõôõ÷éóìÝíï.
(«Êé áí ôçí åðÜñåéò, ýðíå ìïõ, ðáñ’ ôç óå ðåñéâüëéá / óå êõðáñßóóéá,
óå äåíôñéÜ, óå ìÞëá, óå êõäþíéá», «ìéêñü ìéêñü ìïõ ôþðáñå ìåãÜëï
öÝñå ìïõ ôï», «êïéìÞóïõ ìå ôçí ÐáíáãéÜ êáé ìå ôïí Áú-ÃéÜííç / êáé
ôïí ÁöÝíôç ôï ×ñéóôü êé üðïõ ðïíåß íá ãåéÜíåé!», «êïéìÞóïõ ðïõ íá
êïéìçèåßò óôï ìÝëé êáé óôï ãÜëá / êáé íá óå âÜëåé ç ìïßñá óïõ ó’
áñ÷ïíôéêÜ ìåãÜëá!»). Êñßíåôáé áíáãêáßï íá åðéóçìáíèåß üôé ìÝóá
óôï äçìïôéêü ôñáãïýäé êõñéáñ÷ïýí óôïé÷åßá ðïõ ó÷åôßæïíôáé ìå
ôéò êáèçìåñéíÝò äñáóôçñéüôçôåò êáé áíôéëÞøåéò ôùí êáôïßêùí ôçò
ÊáñðÜèïõ. Óôï ôñáãïýäé áíáöÝñïíôáé ðñïúüíôá êáé áãáèÜ, üðùò
ôá ìÞëá, ôá êïõëïýñéá, ôï ñïäüóôáìï, ôá êõäþíéá, ôï ìÝëé êáé ôï
ãÜëá, ðïõ ðñïÝñ÷ïíôáé áðü ôéò âáóéêÝò ðáñáãùãéêÝò áó÷ïëßåò ôùí
êáôïßêùí ôçò ÊáñðÜèïõ, ôç ãåùñãßá êáé ôçí êôçíïôñïößá. Åðßóçò,
óôï ôñáãïýäé ðñïâÜëëïíôáé êáé ïé áíôéëÞøåéò ôïõ ëáïý ãéá ôç ìïßñá
êáé ôç èñçóêåßá.
Óýìöùíá ìå ëáúêÞ ðßóôç, ç ìïßñá åîáóöáëßæåé óôç æùÞ ôïõ áíèñþ-
ðïõ ôçí áöèïíßá, ôïí ðëïýôï êáé ôçí åõôõ÷ßá. ÐáñÜëëçëá, ðñï-
âÜëëïíôáé êáé ÷ñéóôéáíéêÜ óôïé÷åßá ðïõ êõñéáñ÷ïýí óôçí êáèçìå-
ñéíÞ æùÞ ôùí Êáñðáèéùôþí, üðùò ç ðßóôç êáé ç ðñïóåõ÷Þ ãéá ôçí
ðñïóôáóßá ôïõ íåïãÝííçôïõ áðü ôçí ÐáíáãéÜ, ôïí Áú-ÃéÜííç êáé
ôï ×ñéóôü. Áêüìç, éäéáßôåñá óçìáíôéêÞ èåùñåßôáé ç áíáöïñÜ óôç
íåïãÝííçôç êüñç. ÊÜèå ãÝííçóç áðïôåëåß Ýíá ÷áñìüóõíï ãåãïíüò
ãéá êÜèå ïéêïãÝíåéá. Óôçí ÊÜñðáèï, ç ãÝííçóç ôçò êüñçò áêïëïõ-
èåßôáé áðü éäéáßôåñç ÷áñÜ, êáèþò õðÜñ÷åé ç áíôßëçøç üôé ôï êïñßôóé
èá óõíå÷ßóåé ôçí ðáñÜäïóç ôçò Üîéáò ìçôÝñáò ôçò («ãéá íá óïõ
öÝñïõí êüñç ìïõ ôóåìðÝñé ìå ôá ÷Üíôñá», «íÜíé ôç ôçí êïñïýëá
ìïõ, ôçí áêñéâÞ ìïõ êüñç»). ÔÝëïò, ùò áíôáëëÜãìáôá óôá áãáèÜ
ðïõ æçôÜ ï ëáüò íá ðñïóöÝñåé ï ýðíïò óôï íåïãÝííçôï âñÝöïò,
ðáñÝ÷åé ï ôñáãïõäéóôÞò «ôñåéò ÷þñåò êáé ôá ôñßá ÷ùñéÜ êáé ôñßá
ìïíáóôÞñéá/ Ôçí ÊÜñðáèï ìå ôá íåñÜ, ôç Ñüäï ìå ôá ðëïýôç/ êáé
ôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç ìå ôï ðïëý ëïõÜñé».
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôïõ ôñáãïõäéïý åßíáé ç áðëÞ, åêöñáóôéêÞ êáé æùíôáíÞ
41
Δημοτικό
τραγούδι
äçìïôéêÞ ìå áñêåôÝò éäéùìáôéêÝò ëÝîåéò, ðïõ äåí åìðïäßæïõí ôïí
áíáãíþóôç íá êáôáíïÞóåé ôï êåßìåíï.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ íáíïõñßóìáôïò åßíáé áðëü, ëéôü áëëÜ óõã÷ñüíùò æùçñü
êáé ðáñáóôáôéêü.
iii) Óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç
Ôï Ýñãï áðïôåëåßôáé áðü éáìâéêïýò 15óýëëáâïõò óôß÷ïõò. Ç ïìïé-
ïêáôáëçîßá åßíáé æåõãáñùôÞ (ááââ). Óå êÜðïéá óçìåßá, üìùò, åßíáé
åëåýèåñç («êé áí Ý÷åéò êáé ñïäüóôáìï, íá ôï ñïäïóôáìíßóåéò / Êé
áí ìïõ ôï ðÜñåéò, ýðíå ìïõ, ôñåéò ÷þñåò óïõ ÷áñßæù / ôñåéò ÷þñåò
êáé ôá ôñßá ÷ùñéÜ êáé ôñßá ìïíáóôÞñéá!»).
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «ç ìïßñá óïõ íá õöáßíåé / êáé ôï êáëü óïõ ñéæéêü íá
êïõâáëåß íá öÝñíåé», «êïéìÞóïõ ðïõ íá êïéìçèåßò óôï ìÝëé êáé óôï
ãÜëá».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «¾ðíå ìïõ êé ÝðáñÝ ìïõ ôï, ýðíå íáíïýñéóÝ ôï/
íá ôï ñïäïóôáìíßóåéò», «êé ç ìïßñá óïõ íá õöáßíåé/ êáé ôï êáëü
óïõ ñéæéêü íá êïõâáëåß íá öÝñíåé», «êáé íá óå âÜëåé ç ìïßñá óïõ ó’
áñ÷ïíôéêÜ ìåãÜëá».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò ÊáñðÜèïõ ìå ôá íåñÜ, ôçò Ñüäïõ ìå ôá ðëïý-
ôç êáé ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò ìå ôá áìýèçôá ðëïýôç («Ôçí ÊÜñðá-
èï ìå ôá íåñÜ, ôç Ñüäï ìå ôá ðëïýôç / êáé ôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç
ìå ôï ðïëý ëïõÜñé»). Ç åéêüíá ôçò öýóçò, («êé áí ôçí åðÜñåéò, ýðíå
ìïõ, ðáñ’ ôç óå ðåñéâüëéá / óå êõðáñßóóéá, óå äåíôñéÜ, óå ìÞëá, óå
êõäþíéá»).
Στ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ôé æçôÜ ãéá ÷Üñç ôïõ âñÝöïõò áðü ôïí ýðíï ï/ç ôñáãïõäéóôÞò/-
óôñéá êáé ôé ôÜæåé ï ßäéïò íá ôïõ äþóåé ùò áíôáðüäïóç;
ÌÝóá áð’ áõôü ôï ôñáãïýäé ôçò áêñéôéêÞò ÊáñðÜèïõ äéáðéóôþíïõìå
üôé ï ýðíïò áðïôåëåß ìéá ðñïóùðïðïéçìÝíç ìõèïëïãéêÞ èåüôçôá.
¸ôóé, ëïéðüí, ï ôñáãïõäéóôÞò æçôÜåé áðü ôïí ýðíï íá ðñïóöÝñåé
üëá ôá áãáèÜ óôï ìùñü üôáí áõôü êïéìçèåß («êé áí Ý÷åéò ìÞëá…
êïõëïýñéá ôÜéóÝôï… êé áí Ý÷åéò êáé ñïäüóôáìï, íá ôï ñïäïóôáìíß-
óåéò»). ÆçôÜåé åðßóçò áðü ôïí ýðíï íá äþóåé óôï ìùñü ïôéäÞðïôå
÷ñåéÜæåôáé ãéá íá åßíáé åõôõ÷éóìÝíï. Ùò áíôßäùñï óôá äþñá ôïõ
ýðíïõ ðñïâÜëëïíôáé ç ÊÜñðáèïò, ç êïíôéíÞ Ñüäïò êáé ç Êùíóôá-
íôéíïýðïëç.
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
42
2. Ðþò ðñïâÜëëåôáé ìÝóá óôï íáíïýñéóìá ç áîßá ôçò íåïãÝííçôçò
êüñçò;
Ç ãÝííçóç åíüò ðáéäéïý åßíáé ôï óçìáíôéêüôåñï ãåãïíüò óôç æùÞ
ôçò åëëçíéêÞò ïéêïãÝíåéáò. Ãé’ áõôü óå üëá ôá ìÝñç ãßíåôáé äåêôÞ
ìå ÷áñÜ. Éäéáßôåñá óôçí ÊÜñðáèï ãéïñôÜæåôáé ç ãÝííçóç ôçò êüñçò,
áöïý áõôÞ èá óõíå÷ßóåé ôçí ðáñÜäïóç ôçò Üîéáò ìçôÝñáò ôçò. ÁõôÜ
ôá óôïé÷åßá öáßíïíôáé óôï íáíïýñéóìá, ðïõ æçôÜ áðü ôïí ýðíï íá
ðñïóöÝñåé êÜèå åõôõ÷ßá óôï íåïãÝííçôï ðëÜóìá, ôÜæïíôáò ùò
áíôáðüäïóç ôçí ÊÜñðáèï, ôç Ñüäï êáé ôç Êùíóôáíôéíïýðïëç.
3. Ðïéá ðñïúüíôá êáé ôñüöéìá áíáöÝñïíôáé óôï ôñáãïýäé; Óå ðïé-
åò ðáñáãùãéêÝò äñáóôçñéüôçôåò ôùí êáôïßêùí áíôéóôïé÷ïýí;
ÌÝóá óôï ôñáãïýäé áíáöÝñïíôáé ôá ìÞëá, ôá êïõëïýñéá, ôï ñï-
äüóôáìï, ôá êõäþíéá, ôï ìÝëé êáé ôï ãÜëá. Äéáðéóôþíïõìå äçëá-
äÞ üôé áõôÜ ôá ðñïúüíôá ðñïÝñ÷ïíôáé áðü ôç ãåùñãßá êáé ôçí
êôçíïôñïößá, ôéò äýï âáóéêÝò ðáñáãùãéêÝò äñáóôçñéüôçôåò ôçò
ÊáñðÜèïõ.
4. Óå ðïéá óçìåßá ôïõ ôñáãïõäéïý óõíáíôÜìå èÝìáôá áðü ôçí
áñ÷áßá ìõèïëïãßá (ð.÷. ãéá ôç ìïßñá) êáé óå ðïéá áðü ôç ÷ñéóôé-
áíéêÞ èñçóêåßá; ÐñïóðáèÞóôå íá åîçãÞóåôå ðþò óõíäõÜæïíôáé
áõôÜ ôá äýï óôïé÷åßá.
·«ÊïéìÞóïõ ðïõ íá êÜèåóáé êé ç ìïßñá óïõ íá õöáßíåé êáé ôï êáëü
óïõ ñéæéêü íá êïõâáëåß íá öÝñíåé».
·«ÊïéìÞóïõ ìå ôçí ÐáíáãéÜ êáé ìå ôïí Áú-ÃéÜííç êáé ôïí ÁöÝíôç ôï
×ñéóôü êé üðïõ ðïíåß íá ãåéÜíåé».
ÌÝóá áðü ôïõò óôß÷ïõò áõôïýò âëÝðïõìå ôç óõìâïëÞ ôçò ìïßñáò,
êáèþò êáé ôï âáóéêü ñüëï ôçò èñçóêåßáò óôç æùÞ ôùí êáôïßêùí
ôçò ÊáñðÜèïõ.
Ó’ áõôü ôï íáíïýñéóìá õðÜñ÷ïõí áñêåôÜ áðü ôá ôõðéêÜ ãíùñß-
óìáôá ôïõ äçìïôéêïý ôñáãïõäéïý, åðïìÝíùò õðÜñ÷ïõí óôïé÷åßá
ðïõ ó÷åôßæïíôáé ìå ôéò êáèçìåñéíÝò áíôéëÞøåéò ôùí áíèñþðùí.
Ç ìïßñá åðéâÜëëåé ôçí áöèïíßá ôùí áãáèþí êáé ôïí ðëïýôï óôç
æùÞ åíüò íåïãÝííçôïõ. ÐáñÜëëçëá ôïíßæåôáé êáé ç ðñïóôáóßá
ôïõ âñÝöïõò áðü ôçí Ðáíáãßá, ôï ×ñéóôü êáé ôïí Áú-ÃéÜííç, óýì-
âïëá ÷ñéóôéáíéêÜ ðïõ äå ëåßðïõí áðü ôçí êáèçìåñéíüôçôá ôùí
Êáñðáèéùôþí.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Íá áðïäþóåôå ìå óõíôïìßá ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ íáíïõñßóìáôïò.
2.. Ðïéåò áîßåò ôçò åëëçíéêÞò ïéêïãÝíåéáò ðñïâÜëïíôáé ìÝóá áðü
ôï íáíïýñéóìá; 43
Δημοτικό
τραγούδι
3. Ðïéïò åßíáé, óýìöùíá ìå ôéò ðáñáäïóéáêÝò ëáúêÝò áíôéëÞøåéò ðïõ
åêöñÜæïíôáé ìÝóá áðü ôï äçìïôéêü ôñáãïýäé, ï ñüëïò ôçò ìïßñáò
óôç æùÞ ôïõ áíèñþðïõ;
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
44
Α. Η δημιουργός
Ç ðåæïãñÜöïò Ìáñßá Éïñäáíßäïõ ãåííÞèçêå óôçí Êùíóôáíôéíïý-
ðïëç ôï 1897. Åìöáíßóôçêå áñãÜ óôç ëïãïôå÷íßá, áöïý ôï ðñþôï
ôçò Ýñãï, ôç ËùîÜíôñá, ôï Ýãñáøå óå çëéêßá 65 åôþí. Ç ìçôÝñá
ôçò, Åõöñïóýíç ÌÜããïõ, Þôáí Ðïëßôéóóá êáé ï ðáôÝñáò ôçò, Íéê.
ÊñéåæÞò, Õäñáßïò. Ç ðáéäéêÞ ôçò çëéêßá ìïéñÜóôçêå áíÜìåóá óôçí
Êùíóôáíôéíïýðïëç êáé óôïí ÐåéñáéÜ. Ôï 1914 åðéóêÝöôçêå óõããå-
íåßò óôï Âáôïýì ôçò Ñùóßáò. ¼ìùò, ï Á´ Ðáãêüóìéïò Ðüëåìïò êáé ç
ÏêôùâñéáíÞ ÅðáíÜóôáóç ôçí áíÜãêáóáí íá ðáñáìåßíåé åêåß ìÝ÷ñé
ôï 1919. ÅñãÜóôçêå åðß ðïëëÝò äåêáåôßåò ùò éäéùôéêÞ õðÜëëçëïò
óôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç, óôçí ÁëåîÜíäñåéá êáé óôçí ÁèÞíá. Ôï
1923 ðáíôñåýôçêå ôïí ÉïñäÜíç Éïñäáíßäç, ï ïðïßïò üìùò óýíôïìá
åîáöáíßóôçêå õðü Üãíùóôåò óõíèÞêåò, Ýðåéôá áðü Ýíá ôáîßäé ôïõ
óôç Ñùóßá. Áðü ôï ãÜìï ôçò áõôü áðÝêôçóå äýï ðáéäéÜ. Ôï 1978 ç
óõããñáöÝáò ôéìÞèçêå áðü ôï Ðáôñéáñ÷åßï Êùíóôáíôéíïõðüëåùò
ìå ôï «×ñõóü Óôáõñü» êáé ôï «Ïöößêéï ôçò Áñ÷üíôéóóáò» ôïõ Ïé-
êïõìåíéêïý Èñüíïõ. ÐÝèáíå ôï 1990.
Ç Ìáñßá Éïñäáíßäïõ Üñ÷éóå íá ãñÜöåé ôá êåßìåíÜ ôçò óå áóõ-
íÞèéóôá ìåãÜëç çëéêßá. Ãåíéêüôåñá, ôá âéþìáôá ôçò ðåæïãñÜöïõ
áðïôåëïýí ó÷åäüí áðïêëåéóôéêÜ ôï èåìáôéêü ôçò õëéêü, ìå êÜðïéåò
âÝâáéá óôïé÷åéþäåéò ôñïðïðïéÞóåéò êáé ðñïóèÞêåò, êõñßùò óôá ðá-
ëáéüôåñá êåßìåíÜ ôçò. Ôá èÝìáôÜ ôçò, ëïéðüí, áíôëïýíôáé áðü ôçí
êáèçìåñéíüôçôá êáé ôéò åìðåéñßåò ôçò óôéò ðåñéï÷Ýò üðïõ Ýæçóå,
åíþ ïé ÷áñáêôÞñåò ôùí Ýñãùí ôçò áíôéóôïé÷ïýí óå õðáñêôÜ ðñü-
óùðá áðü ôï ïéêåßï ðåñéâÜëëïí ôçò. Ôá êåßìåíá ôçò Ì. Éïñäáíßäïõ
ãíþñéóáí ìåãÜëç åêäïôéêÞ åðéôõ÷ßá. ¸ãñáøå ôá ìõèéóôïñÞìáôá
ËùîÜíôñá, ÄéáêïðÝò óôïí Êáýêáóï, Óáí ôá ôñåëÜ ðïõëéÜ, Óôïõ
êýêëïõ ôá ãõñßóìáôá, Ç áõëÞ ìáò. Ôï ðñþôï ôçò ìõèéóôüñçìá, ç
ËùîÜíôñá, áðïôåëåß ôï ðéï åðéôõ÷çìÝíï êáé óçìáíôéêü ëïãïôå÷íéêü
Ýñãï ôçò ðåæïãñÜöïõ, êáèþò äåí êáôáãñÜöåé áðëþò ôéò áíáìíÞ-
óåéò êáé ôá âéþìáôá ôçò óõããñáöÝùò, áëëÜ ðåñéÝ÷åé êáé ðïéêßëá
ìõèéóôïñçìáôéêÜ óôïé÷åßá.
Τα φαντάσματα
Μαρία Ιορδανίδου
45
Ïëüêëçñï ôï Ýñãï äéáêñßíåôáé ãéá ôï ÷éïýìïñ, ôç íïóôáëãéêÞ ôïõ
äéÜèåóç êáé ôçí áìåóüôçôá êáé ôç æùíôÜíéá ôùí äéáëüãùí ôïõ.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï êåßìåíï áðïôåëåß Ýíá ìéêñü áõôïôåëÝò áðüóðáóìá áðü ôï Ýñãï
ôçò Ìáñßáò Éïñäáíßäïõ Ç áõëÞ ìáò, ðïõ åêäüèçêå ôï 1981. Ôï Ýñãï
åíôÜóóåôáé óôï ãåíéêüôåñï ðñïâëçìáôéóìü ðïõ áðáó÷ïëåß ôçí
ðåæïãñáößá ôçò åðï÷Þò êáé óôñÝöåôáé ãýñù áðü ôá ðñïâëÞìáôá
ðïõ áíôéìåôùðßæåé ï Üíèñùðïò ôçò ìåãáëïýðïëçò åîáéôßáò ôçò
áðïõóßáò ôçò öýóçò áðü ôç æùÞ ôïõ. ÐáñÜëëçëá, ôï áðüóðáóìá
Ý÷åé ëáïãñáöéêü ðåñéå÷üìåíï, êáèþò ìÝóá ó’ áõôü áðïôõðþíïíôáé
éó÷õñÝò ëáúêÝò áíôéëÞøåéò, üðùò ç äåéóéäáéìïíßá, ðïõ ðçãÜæåé áðü
ôï Üãíùóôï êáé ôï áíåîÞãçôï. Êõñßáñ÷ç éäÝá ôïõ Ýñãïõ áðïôåëåß
ç áíôßöáóç áíÜìåóá óôï õðåñöõóéêü êáé ôï öõóéêü, ôïí ðáñÜëïãï
öüâï êáé ôçí Ýëëïãç ãíþóç ðïõ êõñéåýåé ôçí áíèñþðéíç øõ÷Þ êáé
ðñïâëçìáôßæåé ôïí Üíèñùðï êáôÜ ôç óõíÜíôçóÞ ôïõ ìå ôá ìõóôÞñéá
ôçò öýóçò êáé ôï õðåñöõóéêü óôïé÷åßï.
Γ. Δομή του έργου
1ç åíüôçôá: «¼ôáí óðÜóåéò… íá ôá êÜíù ÷Üæé»: Ç Üðïøç ôçò çñùßäáò
ãéá ôéò ðñïëÞøåéò.
2ç åíüôçôá: «ÈõìÜìáé… Ìá ìÝñïò Þôáí ðÜëé áõôü ãéá ýðíï;»: ¸íáò
ìõóôçñéþäçò Þ÷ïò ôáñÜæåé ôçí çñùßäá êáé ôá ðáéäéÜ ôçò êáôÜ ôç
äéÜñêåéá åíüò íõ÷ôåñéíïý ðåñéðÜôïõ óôï ¢ñãïò.
3ç åíüôçôá: «Ôá ÷ñüíéá ðÝñáóáí… åãþ áðïãïçôåýôçêá»: Ç åîé÷íßáóç
ôïõ ìõóôçñßïõ áñêåôÜ ÷ñüíéá áñãüôåñá êáé ç áðïãïÞôåõóç ôçò
çñùßäáò.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ôï áðüóðáóìá áñ÷ßæåé ìå ôçí ðáñáäï÷Þ ôçò áöçãÞôñéáò üôé ðé-
óôåýåé óôéò ðñïëÞøåéò, óå õðåñöõóéêÝò äõíÜìåéò êáé óôïé÷åßá, áöïý
ðñþôá ãßíåôáé áíáöïñÜ óôç ãñïõóïõæéÜ ôùí åðôÜ ÷ñüíùí ðïõ
ðñïêáëåß ôï óðÜóéìï åíüò êáèñÝðôç, êáèþò êáé óôçí áíôéìåôþðéóç
ôçò áôõ÷ßáò áõôÞò ìå ôçí ßäñõóç åíüò íçðéáãùãåßïõ êáé ôç ÷áñÜ
ðïõ ðñïêáëïýí ïé öùíÝò êáé ôá ðáé÷íßäéá ôùí ìéêñþí ðáéäéþí. Óôç
óõíÝ÷åéá, ç çñùßäá êáé ôá ðáéäéÜ ôçò ìåôáöÝñïíôáé óôçí åðáñ÷éáêÞ
ðüëç ôïõ ¢ñãïõò.
Åêåß Ýíá âñÜäõ, êáèþò ðåñðáôïýí Ýîù áðü Ýíá íåêñïôáöåßï, áêïýí
èïñýâïõò ðïõ ìïéÜæïõí ìå áíáðíïÝò. ÔñïìÜæïõí, áëëÜ êáíÝíáò
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
46
äå ó÷ïëéÜæåé ôï ãåãïíüò. Ôï ìõóôÞñéï åîé÷íéÜæåôáé ìåñéêÜ ÷ñüíéá
áñãüôåñá óôçí ¾äñá, üðïõ áíáêáëýðôïõí üôé ï ðáñÜîåíïò èüñõ-
âïò ðñïåñ÷üôáí áðü ôéò êïõêïõâÜãéåò ðïõ âñßóêïíôáí óôï ÷þñï
ôï âñÜäõ åêåßíï êáé ïé ïðïßåò áíáðíÝïõí ìå ôïí Üãíùóôï ãéá ôçí
ïéêïãÝíåéá, ÷áñáêôçñéóôéêü Þ÷ï.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: ÂáóéêÞ éäÝá ôçò ðñþôçò åíüôçôáò ôïõ ëïãïôå÷íéêïý
êåéìÝíïõ áðïôåëïýí ïé ðñïëÞøåéò, ðïõ åðÝñ÷ïíôáé ùò óõíÝðåéá
ôçò Üãíïéáò êáé ôçò áíáóöÜëåéáò ôùí áíèñþðùí. Ç áöçãÞôñéá
åêöñÜæåé ôçí ÜðïøÞ ôçò ãéá ôéò ðñïëÞøåéò, ôéò ïðïßåò áðïäÝ÷åôáé,
êÜíïíôáò ìéá áíáöïñÜ óôçí åðôÜ÷ñïíç ãñïõóïõæéÜ ðïõ ðñïêáëåß
ôï óðÜóéìï ôïõ êáèñÝðôç. Ùò áíôßäïôï óôçí áôõ÷ßá ðïõ ðñïêáëåß
ôüóï ôï ãåãïíüò áõôü üóï êáé ï áñéèìüò åðôÜ, ç çñùßäá ðñïâÜëëåé
ôç ÷áñÜ ðïõ ðçãÜæåé áðü ôéò öùíÝò êáé ôá ðáé÷íßäéá ôùí ìéêñþí
ðáéäéþí ôïõ íçðéáãùãåßïõ ðïõ éäñýèçêå ãéá ôï óêïðü áõôü.
2ç åíüôçôá: Óôç óõíÝ÷åéá ç áöçãÞôñéá áíáêáëåß óôç ìíÞìç ôçò Ýíá
ãåãïíüò ôïõ ðáñåëèüíôïò, ðïõ äéáäñáìáôßóôçêå óôï ¢ñãïò. ÊáôÜ
ôç äéÜñêåéá åíüò íõ÷ôåñéíïý ðåñéðÜôïõ, ç çñùßäá êáé ôá ðáéäéÜ
ôçò Üêïõóáí Ýîù áðü Ýíá íåêñïôáöåßï Ýíáí ðáñÜîåíï èüñõâï ðïõ
Ýìïéáæå ìå áíáðíïÞ. Ôï ãåãïíüò áõôü ðñïêÜëåóå öüâï óôçí øõ÷Þ
ôçò ðñùôáãùíßóôñéáò. Äå èÝëçóå üìùò íá ôñïìïêñáôÞóåé ôá ðáéäéÜ
ôçò êáé ãéá ôï ëüãï áõôü Üöçóå ôï óõìâÜí áó÷ïëßáóôï.
3ç åíüôçôá: Ç çñùßäá ôáñÜ÷ôçêå áðü ôï áíåîÞãçôï, êáôÜ ôç ãíþìç
ôçò, öáéíüìåíï, ôï ïðïßï üìùò åñìÞíåõóå ëïãéêÜ ìåñéêÜ ÷ñüíéá
áñãüôåñá, üôáí âñÝèçêå ãéá äéáêïðÝò óôçí ¾äñá. Åêåß Üêïõóå
ôïí ßäéï Þ÷ï êáé áíáêÜëõøå ìå ôõ÷áßï ôñüðï üôé ï ìõóôçñéþäçò
èüñõâïò ðïõ ôçí åß÷å ôñïìÜîåé, äåí Þôáí ðáñÜ ç ÷áñáêôçñéóôéêÞ
áíáðíïÞ ôçò êïõêïõâÜãéáò. Ï öüâïò ðïõ ðñïêëÞèçêå óôçí øõ÷Þ
ôçò áöçãÞôñéáò êáé ôùí ðáéäéþí ôçò, åñìçíåýåôáé áðü ôï ãåãïíüò
üôé ïé Üíèñùðïé ôçò ðüëçò äåí Ý÷ïõí åðáöÞ ìå ôç öýóç, åðïìÝíùò
åßíáé äõíáôü íá ôáñá÷èïýí áðü Ýíá áðëü öõóéêü öáéíüìåíï.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÁöçãÞôñéá: Êåíôñéêü ðñüóùðï ôïõ êåéìÝíïõ áðïôåëåß ç ßäéá ç
áöçãÞôñéá, ç ïðïßá ìÝóá áðü ôïí ôñüðï ðïõ ìéëÜåé ãéá ôá ðáéäéÜ,
ðñïâÜëëåôáé ùò Ýíáò Üíèñùðïò ãåìÜôïò êáëïóýíç êáé åõáéóèçóßá.
Åðßóçò, åßíáé åõäéÜêñéôç ç áãÜðç ðïõ ôñÝöåé ãéá ôç öýóç, áëëÜ êáé
ï öüâïò ôçò ãéá ôï Üãíùóôï öõóéêü ðåñéâÜëëïí. Ç ðñùôáãùíß-
óôñéá, ðïõ äéáèÝôåé ëåðôü ÷éïýìïñ, êáèþò óõãêñïýåôáé ìå ôá ìõ-
óôÞñéá ôçò öýóçò, ãïçôåýåôáé áðü ôï õðåñöõóéêü, ìáãéêü óôïé÷åßï
êáé áðïãïçôåýåôáé, üôáí áõôü åîçãåßôáé ëïãéêÜ.
47
Μαρία
Ιορδανίδου
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ åßíáé áðëÞ, æùíôáíÞ, öõóéêÞ äçìïôéêÞ.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ êåéìÝíïõ ÷áñáêôçñßæåôáé ëéôü, áðëü êáé öõóéêü, ìå
ëåðôÞ ÷éïõìïñéóôéêÞ äéÜèåóç.
iii) ÁöÞãçóç
Óôï áðüóðáóìá ï áöçãçôÞò åßíáé äñáìáôïðïéçìÝíïò, êáèþò âëÝ-
ðïíôáò áðü åóùôåñéêÞ ïðôéêÞ ãùíßá, óõììåôÝ÷åé óôá äñþìåíá ùò
âáóéêü ðñüóùðï (áöÞãçóç ìå åóùôåñéêÞ åóôßáóç) êáé áöçãåßôáé óå
á´ ðñüóùðï. ÐáñÜëëçëá ìå ôçí áöÞãçóç óôï Ýñãï óõíõðÜñ÷ïõí
üëá ó÷åäüí ôá åßäç ôïõ ëüãïõ, ç ðåñéãñáöÞ («ôï öåããÜñé Ýöåîå ðéï
äõíáôÜ êáé ðáñïõóéÜóôçêå ìðñïóôÜ ìáò, ðíéãìÝíï ìÝóá óôá êõðá-
ñßóóéá, Ýíá íåêñïôáöåéÜêé. Ïé Üóðñïé ôïõ ôÜöïé öÝããáíå, ôá êõðá-
ñßóóéá êáôÜìáõñá»), ï äéÜëïãïò, ï ìïíüëïãïò («Ôé äéÜïëï, ìÞðùò
Ýêáíá ëÜèïò;… Ìá ìÝñïò Þôáí ðÜëé áõôü ãéá ýðíï;») êáé ôï ó÷üëéï
ôïõ áöçãçôÞ, («áõôïß ïé óçìáäéáêïß áñéèìïß äåí åßíáé ôõ÷áßïé»).
Ôá ãåãïíüôá äéáäñáìáôßæïíôáé óå ôñåéò ÷ñïíéêÝò óôéãìÝò. Óôï ðá-
ñüí, üôáí ç áöçãÞôñéá áíáöÝñåôáé óôï íçðéáãùãåßï ðïõ åãêáéíé-
Üóôçêå óôçí áõëÞ ôçò, óôçí ðüëç, ùò áíôßäïôï óôçí áôõ÷ßá ðïõ
ðñïêëÞèçêå áðü ôï óðÜóéìï ôïõ êáèñÝðôç, óôï ìáêñéíü ðáñåëèüí,
üôáí ðåñéãñÜöåé ôç ìõóôçñéþäç íý÷ôá óôï ¢ñãïò, êáé óôï ðéï
êïíôéíü ðáñåëèüí êáôÜ ôï ïðïßï åêôõëßóóïíôáé ôá ãåãïíüôá óôçí
¾äñá. Áíôéóôïß÷ùò, óôï Ýñãï äéáêñßíïíôáé ôñåéò äéáöïñåôéêïß äñá-
ìáôéêïß ÷þñïé, ç áõëÞ ôïõ ôùñéíïý óðéôéïý ôçò ðñùôáãùíßóôñéáò
óôçí ðüëç, ç åðáñ÷ßá ôïõ ¢ñãïõò êáé ôï íçóß ôçò ¾äñáò.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «Óçêþíïõíôáé ôá ðïõëÜêéá ìïõ», «ç êÜìáñá ôïõ îåíï-
äï÷åßïõ Ýâñáæå», «ðÞñáìå ôç äçìïóéÜ», «áíÜäéíáí äñïóéÜ», «ðíéãìÝíï
ìÝóá óôá êõðáñßóóéá», «ïé Üóðñïé ôïõ ôÜöïé öÝããáíå, ôá êõðáñßó-
óéá êáôÜìáõñá», «âáñéÜ áíÜóá», «ðÞñáìå ôï äñüìï ôïõ ãõñéóìïý»,
«ôåíôþíù ô’ áõôéÜ ìïõ», «ôï íåêñïôáöåßï óôÝêïõíôáí óéùðçëü», «ìå
ôõñáííïýóå ç óêÝøç», «ðïëåìïýóá íá ëïãéêåõôþ», «ìåßíáìå ìå ôï
óôüìá áíïé÷ôü».
Ðáñïìïéþóåéò: «Óáí Üíèñùðïé êÜíïõí».
ÅðáíáëÞøåéò: «ãéáôß åöôÜ ÷ñüíéá; Ìá åöôÜ Þôáí ôá ÷ñüíéá… ÅöôÜ
Þôáí ôá ÷ñüíéá ôçò ðåßíáò…».
ÁíôéèÝóåéò: «Ïé Üóðñïé ôïõ ôÜöïé öÝããáíå, ôá êõðáñßóóéá êáôÜ-
ìáõñá».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôïõ ÷þñïõ, üðïõ ç ïéêïãÝíåéá êÜíåé ôïí ðåñßðáôü
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
48
ôçò («ÐÞñáìå ôç äçìïóéÜ… êáé ó÷åäüí óöõñé÷ôÜ»). Ç ç÷çôéêÞ åéêüíá
ôçò öùíÞò ôùí ãñýëùí, ôùí ãáâãéóìÜôùí ôùí óêýëùí, ôïõ ðáñÜ-
îåíïõ èïñýâïõ («Ôï ìüíï ðïõ áêïýïíôáí… êáé ó÷åäüí óöõñé÷ôÜ»). Ç
åéêüíá ôïõ óðéôéïý óôçí ¾äñá («Áãñéüôïðïò… êáé ìÝñá ìåóçìÝñé»).
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðïéåò ðñïëÞøåéò Þ ëáúêÝò äïîáóßåò áíáöÝñïíôáé óôï áðüóðá-
óìá; Ðïéá áðü áõôÝò áðïìõèïðïéåßôáé (= ÷Üíåé ôç âáñýôçôá, ôç
óçìáóßá ôçò) óôï ôÝëïò êáé ìå ðïéïí ôñüðï;
ÌÝóá áðü ôï áðüóðáóìá áõôü äéáðéóôþíïõìå üôé õðÜñ÷ïõí êÜ-
ðïéåò ðñïëÞøåéò êáé äåéóéäáéìïíßåò ðïõ áðïôåëïýí ãéá ðïëëïýò
êáèçìåñéíÝò êáôáóôÜóåéò êáé ãßíïíôáé áéôßá íá ëçöèïýí ïñéóìÝíåò
áðïöÜóåéò. Ïé ðñïëÞøåéò ðïõ áíáöÝñïíôáé óôï óõãêåêñéìÝíï êåß-
ìåíï åßíáé ïé åîÞò:
á. Ôï óðÜóéìï åíüò êáèñÝðôç öÝñíåé åðôÜ ÷ñüíéá ãñïõóïõæéÜ.
â. Ï áñéèìüò åðôÜ Ý÷åé õðåñöõóéêÝò éäéüôçôåò.
ã. Ï öüâïò ðïõ ðñïêáëåß ôï íåêñïôáöåßï. Áõôü ôï óôïé÷åßï üìùò
áðïìõèïðïéåßôáé, áöïý ç êõñßá Ìáñßêá äßíåé ìéá áðüëõôá ëïãéêÞ
åîÞãçóç ãéá ôçí áíÜóá ðïõ åß÷å áêïõóôåß óôï íåêñïôáöåßï ôïõ
¢ñãïõò.
2. ÐåñéãñÜøôå óå Ýíá ìéêñü êåßìåíï Ýíáí ðñïëçðôéêü Üíèñùðï
ðïõ ãíùñßæåôå ðñïóùðéêÜ Þ ãéá ôïí ïðïßï óáò Ý÷ïõí ìéëÞóåé
Üëëïé.
ÊÜèå Üíèñùðïò Ý÷åé ôéò éäéáéôåñüôçôÝò ôïõ. ¢ëëïé Ý÷ïõí éäéïôñïðß-
åò, Üëëïé ðáñáîåíéÝò êáé Üëëïé åßíáé ðñïëçðôéêïß. ¸íáò ðñáãìáôéêÜ
ðñïëçðôéêüò Üíèñùðïò åßíáé ï èåßïò ìïõ ï ÁíÝóôçò. Åßíáé ôüóï
ðñïëçðôéêüò, ðïõ üôáí ï ìÞíáò Ý÷åé 13 êáé ç ìÝñá åßíáé Ôñßôç, äå
âãáßíåé áðü ôï óðßôé ïýôå ãéá íá ðÜåé óôç äïõëåéÜ ôïõ. Äå óõæçôÜìå
ãéá ôï åíäå÷üìåíï íá äåé ìáýñç ãÜôá óôï äñüìï. Ôï ðþò óôáõñï-
êïðéÝôáé êáé ðñïóåý÷åôáé, äå ëÝãåôáé! Ç ãõíáßêá ôïõ öùíÜæåé üôé
÷áëÜåé ôç æùÞ ôïõ, áëëÜ åêåßíïò õðïóôçñßæåé üôé üëá áõôÜ åßíáé
áëÞèåéåò êáé ðñÝðåé íá ôá ðñïóÝ÷ïõìå ãéá íá æïýìå üëïé êáëÜ. Ï
èåßïò ÁíÝóôçò åßíáé ðïëý êáëüò Üíèñùðïò êáé áãáðÜåé ôïõò ðÜ-
íôåò. Óõ÷íÜ ãåëïýìå ìå ôéò ðñïëÞøåéò ôïõ, áëëÜ ëÝåé üôé êÜðïôå
üëïé èá âÜëïõìå ìõáëü êáé èá äïýìå üôé Ý÷åé äßêéï.
3. «Ôï ìõóôÞñéï ëýèçêå, üìùò åãþ áðïãïçôåýôçêá»: Ìðïñåßôå íá
åîçãÞóåôå ãéáôß ç áöçãÞôñéá íéþèåé áðïãïÞôåõóç, åíþ èá Ýðñåðå
íá íéþèåé ÷áñÜ ãéá ôç äéáëåýêáíóç ôïõ ìõóôçñßïõ;
Ç áöçãÞôñéá áðïãïçôåýåôáé üôáí óõíåéäçôïðïéåß ôçí áëÞèåéá ó÷å-
ôéêÜ ìå ôçí áíÜóá ðïõ åß÷å áêïýóåé óôï íåêñïôáöåßï ôïõ ¢ñãïõò.
49
Μαρία
Ιορδανίδου
Ïé ðñïëÞøåéò êáé ïé ëáúêÝò äïîáóßåò åßíáé óôïé÷åßá ðïõ äçìéïõñ-
ãïýí ìõóôÞñéï êáé óõíáéóèÞìáôá óôç æùÞ ìáò êáé ôçí êÜíïõí ðéï
åíäéáöÝñïõóá. Ç áðüëõôç ëïãéêÞ èá Ýêáíå ôç æùÞ Ü÷áñç êáé ÷ù-
ñßò åíäéáöÝñïí, áöïý üëá èá åîçãïýíôáí ì’ áõôÞí. Óôçí ïõóßá ç
áöçãÞôñéá áðïãïçôåýôçêå, ãéáôß èá ðñïôéìïýóå íá æÞóåé ìå ôçí
Ýíôïíç áíÜìíçóç ðáñÜ ìå ôç ëïãéêÞ åîÞãçóç. ¸ôóé, ç ðåñéðÝôåéá
óôï íåêñïôáöåßï Ý÷áóå ôç ìáãåßá ôçò êáé ìåôáôñÜðçêå óå ìéá
áðëÞ êáëïêáéñéíÞ íý÷ôá.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Íá ðåñéãñÜøåôå ôá óõíáéóèÞìáôá ðïõ íéþèåé ç çñùßäá áðü ôçí
áñ÷Þ ôïõ ìõóôçñßïõ Ýùò ôç ëýóç ôïõ. Ðïý íïìßæåôå üôé ïöåßëïíôáé
ôá óõíáéóèÞìáôá áõôÜ;
2. Íá ÷ùñßóåôå ôï êåßìåíï óå èåìáôéêÝò åíüôçôåò êáé íá ãñÜøåôå
Ýíáí ðëáãéüôéôëï ãéá ôçí êáèåìéÜ.
3. Íá óêéáãñáöÞóåôå ôï ÷áñáêôÞñá ôçò çñùßäáò.
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
50
Α. Ο δημιουργός
Ï ÊïóìÜò Ðïëßôçò ãåííÞèçêå óôçí ÁèÞíá ôï 1893 êáé ôï ðñáãìá-
ôéêü ôïõ üíïìá Þôáí ÐÜñçò Ôáâåëïýäçò. Ôï öéëïëïãéêü ôïõ øåõ-
äþíõìï ÊïóìÜò Ðïëßôçò ðñïÞëèå áðü ôá äýï óõíèåôéêÜ ôçò ëÝîçò
«êïóìïðïëßôçò». Ðïëý íùñßò ç ïéêïãÝíåéÜ ôïõ åãêáôáóôÜèçêå óôç
Óìýñíç. ÌåôÜ ôç ÌéêñáóéáôéêÞ êáôáóôñïöÞ, üìùò, åðÝóôñåøå ùò
ðñüóöõãáò óôçí ÁèÞíá êáé åðß 32 ÷ñüíéá åñãÜóôçêå ùò õðÜëëçëïò
óôçí ÉïíéêÞ ôñÜðåæá, áð’ üðïõ ðáñáéôÞèçêå ôï 1942, ýóôåñá áðü ôï
èÜíáôï ôçò êüñçò ôïõ. Ï ßäéïò ðÝèáíå ôï 1974.
Ï ÊïóìÜò Ðïëßôçò õðÞñîå Ýíáò áðü ôïõò ðéï áîéüëïãïõò óõã-
ãñáöåßò ôçò ãåíéÜò ôïõ, ôçò ãåíéÜò ôïõ 1930. Êé áõôü ÷Üñç óôïí
ðëïýóéï øõ÷éêü ôïõ êüóìï, ôçí Üïêíç ìåëÝôç êáé ôç ó÷ïëáóôéêÞ
ÝñåõíÜ ôïõ. Áíôëåß ôá èÝìáôá ôùí Ýñãùí ôïõ áðü ôç óýã÷ñïíç æùÞ
êáé êõñßùò áðü ôçí áóôéêÞ ôÜîç, áðü ôçí ïðïßá ðñïÝñ÷ïíôáé êáé ïé
ÞñùÝò ôïõ. Ï óõããñáöÝáò êáôÜöåñå íá äçìéïõñãÞóåé ìõèéóôïñç-
ìáôéêïýò Þñùåò ìå áõôüíïìç õðüóôáóç, ðáñüëï ðïõ óôçí ïõóßá
ïé ðñùôáãùíéóôÝò ôùí Ýñãùí ôïõ áðïôåëïýí ðñïâïëÞ ôïõ ßäéïõ
ôïõ åáõôïý ôïõ. Ôï Ýñãï ôïõ ÷áñáêôçñßæåôáé, åðßóçò, áðü ðçãáßï
ëõñéóìü, ìïõóéêüôçôá, ïíåéñéêÞ áôìüóöáéñá, êáèþò êáé áðü ôçí
ðáñÜèåóç äõíáôþí åéêüíùí ôçò åëëçíéêÞò öýóçò. Óôá Ýñãá ôïõ ðå-
ñéëáìâÜíïíôáé ôá ðåæïãñáöÞìáôá ËåìïíïäÜóïò, ÅêÜôç, Åëåïíüñá,
Eroica, Óôïõ ×áôæçöñÜãêïõ, Ôá óáñáíôÜ÷ñïíá ìéáò ÷áìÝíçò ðïëé-
ôåßáò êáé ôï èåáôñéêü Êùíóôáíôßíïò ï ÌÝãáò. Ï ÊïóìÜò Ðïëßôçò
Ý÷åé åðßóçò ðëïýóéï ìåôáöñáóôéêü Ýñãï ìå ìåôáöñÜóåéò êõñßùò
Ýñãùí ôçò ðáãêüóìéáò ëïãïôå÷íßáò.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ëïãïôå÷íéêü áðüóðáóìá Ôá ôóåñêÝíéá áíÞêåé óôï ìõèéóôïñç-
ìáôéêü Ýñãï Óôïõ ×áôæçöñÜãêïõ, ðïõ åêäüèçêå ôï 1963. ¼ðùò
ãßíåôáé öáíåñü êáé áðü ôïí ôßôëï ôïõ ìõèéóôïñÞìáôïò, ôá ãå-
ãïíüôá ðïõ ðåñéãñÜöïíôáé óôï Ýñãï äéáäñáìáôßæïíôáé óå ìéá
Τα τσερκένια
Κοσμάς Πολίτης
51
ëáúêÞ óõíïéêßá ôçò Óìýñíçò êáé ó÷åôßæïíôáé ìå ôéò ðåñéðÝôåéåò
ìéáò ðáñÝáò ðáéäéþí.
Óôï êåßìåíï, ï áöçãçôÞò ÃéáêïõìÞò, ãÝñïò ðéá, ðñüóöõãáò óôçí
ÁèÞíá, äéçãåßôáé óêçíÝò áðü ôçí ðáéäéêÞ ôïõ çëéêßá. ÓõãêåêñéìÝíá,
áíáôñÝ÷åé óôï ðáñåëèüí êáé áíáêáëåß ìå íïóôáëãßá óôç ìíÞìç
ôïõ óêçíÝò áðü Ýíá ÷áñïýìåíï ðáñáäïóéáêü Ýèéìï ôùí áñ÷þí ôïõ
20ïý áéþíá (1902-1903), ôï ðÝôáãìá ôùí ÷áñôáåôþí, ðïõ åêåßíá ôá
÷ñüíéá óôç Óìýñíç ïíïìÜæïíôáí «ôóåñêÝíéá».
Γ. Δομή του έργου
1ç åíüôçôá: «Èá óïõ ìéëÞóù ãéá ôá ôóåñêÝíéá… í’ áìïëÜñåéò ôï
ôóåñêÝíé óïõ». ÐåñéãñáöÞ ôïõ åèßìïõ ôïõ ðåôÜãìáôïò ôùí ÷áñôá-
åôþí, ï ÷ñüíïò ôÝëåóçò ôïõ åèßìïõ, ç óçìáóßá êáé óýíäåóÞ ôïõ ìå
ôç èñçóêåõôéêÞ æùÞ ôùí êáôïßêùí ôçò Óìýñíçò.
2ç åíüôçôá: «Ï ÓôáõñÜêçò… ÓðÜíéá üìùò». Ç ðåñéãñáöÞ ôùí ðáé-
÷íéäéþí ðïõ Ýðáéæáí ôá ðáéäéÜ ôçò ãåéôïíéÜò, ïé «ìõñùäéÝò» êáé ôá
«ðáñóßìáôá».
3ç åíüôçôá: «Ôá ôóåñêÝíéá äåí Þôáíå óáí ôá åäþ… Óôï êáëü». Ðå-
ñéãñáöÞ ôïõ ôñüðïõ êáôáóêåõÞò ôùí «ôóåñêåíéþí».
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Óôï êåßìåíï, ï ÃéáêïõìÞò, ãÝñïò ðéá êáé ðñüóöõãáò óôçí ÁèÞíá,
áíáêáëåß óôç ìíÞìç ôïõ óêçíÝò áðü ôá ðáéäéêÜ ôïõ ÷ñüíéá êáé
ðåñéãñÜöåé ìßá áðü ôéò óõíÞèåéåò ôùí êáôïßêùí ìéáò ëáúêÞò óõíïé-
êßáò êáé üëùí ôùí áíèñþðùí ôçò Óìýñíçò óôá ÷ñüíéá 1902-1903,
ôï ðÝôáãìá ôùí ÷áñôáåôþí. Ôá óôïé÷åßá ôá ïðïßá êõñéáñ÷ïýí óôç
äéÞãçóç ôïõ áöçãçôÞ åßíáé ç óõììåôï÷Þ óôï Ýèéìï ìéêñþí êáé ìåãÜ-
ëùí áðü üëåò ôéò óõíïéêßåò ôçò Óìýñíçò, ç äéáäéêáóßá êáôáóêåõÞò
ôùí ÷áñôáåôþí, ðïõ öôéÜ÷íïíôáí ìå öáíôáóßá êáé ôÝ÷íç êáé ôá
ðáé÷íßäéá ðïõ Ýðáéæáí ôá ðáéäéÜ ìå ôá «ôóåñêÝíéá».
Åðßóçò, óôï áðüóðáóìá áíáöÝñåôáé üôé ôá «ôóåñêÝíéá» ôçò Óìýñ-
íçò, äéÝöåñáí ó÷çìáôéêÜ áðü ôïõò ÷áñôáåôïýò ôçò ÁèÞíáò, êá-
èþò ôï ðÜíù ìÝñïò ôïõò åß÷å ôç ìïñöÞ ôüîïõ ðïõ êáôÝëçãå óå
ìýôç. Áêüìç, ïé ÷áñôáåôïß áðïêôïýóáí êáé ïíüìáôá, áíÜëïãá ìå
ôï êüóôïò ôïõò, ôï ïðïßï Þôáí óõíäåäåìÝíï ìå ôïí áñéèìü ôùí
÷ñùìÜôùí êáé ôùí ó÷åäßùí ðïõ åß÷áí. ¼óï ðéï ðïëëÜ ÷ñþìáôá êáé
ó÷Ýäéá åß÷áí, ôüóï ðéï áêñéâïß Þôáí.Ôï Ýèéìï ôïõ ðåôÜãìáôïò ôùí
÷áñôáåôþí ðïõ ãÝìéæáí áóöõêôéêÜ ôïí ïõñáíü áðü ôçí ÊáèáñÞ
ÄåõôÝñá ìÝ÷ñé êáé ôçí ÊõñéáêÞ ôùí ÂáÀùí, ôéò ÊõñéáêÝò êáé ôéò
áñãßåò ôáîßäåõå ôçí ðïëéôåßá óôïí ïõñáíü.
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
52
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôçí ðñþôç åíüôçôá ôïõ ëïãïôå÷íéêïý áðïóðÜóìáôïò
ðåñéãñÜöåôáé ôï ðáñáäïóéáêü Ýèéìï ôùí ëáúêþí áíèñþðùí ôçò
Óìýñíçò, ôïõ ðåôÜãìáôïò ôùí ÷áñôáåôþí, ôï ïðïßï ëáìâÜíåé ÷þñá
áðü ôçí ÊáèáñÞ ÄåõôÝñá Ýùò ôçí ÊõñéáêÞ ôùí ÂáÀùí, ÊõñéáêÝò
êáé ãéïñôÝò. ÓõíäÝåôáé Üìåóá ìå ôç èñçóêåõôéêÞ æùÞ ôùí êáôïßêùí.
ÐáñÜëëçëá, ðñïâÜëëåôáé ç óçìáóßá ôïõ åèßìïõ ãéá ôïõò áíèñþ-
ðïõò ôùí ëáúêþí óõíïéêéþí ôçò Óìýñíçò. ¢ëëùóôå, ôï ðÝôáãìá
ôùí ÷áñôáåôþí ðáñïõóéÜæåôáé ùò ìéá óõíÞèåéá ðïõ «ôáîéäåýåé êáé
áíõøþíåé» ôçí ðïëéôåßá óôïí ïõñáíü.
2ç åíüôçôá: Óôç äåýôåñç åíüôçôá, ï áöçãçôÞò ðåñéãñÜöåé ôá ðáé-
÷íßäéá ðïõ Ýðáéæáí ôá ðáéäéÜ ôçò ãåéôïíéÜò ìå ôá «ôóåñêÝíéá», ôï-
íßæïíôáò åìöáôéêÜ ôïõò äõíáôïýò äåóìïýò ðïõ ôá óõíÝäåáí. Äýï
áðü ôá ðáé÷íßäéá áõôÜ Þôáí ïé «ìõñùäéÝò» êáé ôá «ðáñóßìáôá».
3ç åíüôçôá: Óôçí ôåëåõôáßá åíüôçôá ôïõ áðïóðÜóìáôïò, ãßíåôáé
áíáöïñÜ óôïí ôñüðï êáôáóêåõÞò ôùí «ôóåñêåíéþí». Ôá «ôóåñêÝíéá»
ôçò Óìýñíçò åß÷áí äéáöïñåôéêü ó÷Þìá êáé êáôáóêåõÞ áðü ôïõò
÷áñôáåôïýò ôçò ÁèÞíáò, êáèþò ôï ðÜíù ìÝñïò ôïõò Þôáí óáí ôüîï
êáé êáôÝëçãå óå ìýôç. Åðßóçò, ïé ÷áñôáåôïß ëÜìâáíáí ïíüìáôá
áíÜëïãá ìå ôï êüóôïò ôïõò. ¼óï ðéï ðïëëÜ ÷ñþìáôá êáé ó÷Ýäéá
åß÷áí, ôüóï ðéï áêñéâïß Þôáí.
Ε. Τεχνική – Τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ åßíáé ç áðëÞ, öõóéêÞ äçìïôéêÞ ìå ðïëëïýò
éäéùìáôéóìïýò, áñêåôÜ óôïé÷åßá ôçò ôïðéêÞò ïìéëßáò, ôïýñêéêåò ëÝ-
îåéò êáé áóõíôáîßåò.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ëéôü, ðáñáóôáôéêü, æùíôáíü êáé ðåñé-
ãñáöéêü.
iii) ÁöÞãçóç
Éäéáßôåñï åíäéáöÝñïí ðáñïõóéÜæåé ç ôå÷íéêÞ áöÞãçóçò ôïõ êåéìÝ-
íïõ. ÁöçãçôÞò åßíáé ï ÃéáêïõìÞò, Ýíáò ãÝñïò ðñüóöõãáò áðü ôç
Óìýñíç ðïõ ôþñá æåé óôçí ÁèÞíá. Ï áöçãçôÞò áíáêáëåß óôç ìíÞìç
ìå íïóôáëãßá åéêüíåò áðü ôçí ðáéäéêÞ ôïõ çëéêßá. Óôéò áíáìíÞóåéò
ôùí ðáéäéêþí ôïõ ÷ñüíùí åíôÜóóåôáé êáé ôï Ýèéìï ôïõ ðåôÜãìáôïò
ôùí ÷áñôáåôþí, ôï ïðïßï ðåñéãñÜöåé óå Ýíá ðñüóùðï âïõâü, ßóùò
êÜðïéï óõããñáöÝá ðïõ åðéèõìåß íá óõãêåíôñþóåé óôïé÷åßá ãéá ôç
æùÞ ôùí áíèñþðùí ôçò Óìýñíçò. Ç áöÞãçóç ëáìâÜíåé ôç ìïñöÞ
ìéáò çèïãñáöéêÞò ðåñéãñáöÞò, êáèþò êáôáãñÜöåé óôïé÷åßá áðü
ôç æùÞ ôùí ëáúêþí áíèñþðùí ôçò Óìýñíçò óôéò áñ÷Ýò ôïõ 20ïý 53
Κοσμάς
Πολίτης
áéþíá. Ï ÷þñïò óôïí ïðïßï åêôõëßóóïíôáé ôá ãåãïíüôá áðïôåëåß
ôïí êýñéï ðñùôáãùíéóôÞ ôïõ Ýñãïõ êáé ôáõôßæåôáé ìå ôçí ðüëç ôçò
Óìýñíçò. Ï äñáìáôéêüò ÷ñüíïò ôïõ ìõèéóôïñÞìáôïò ôáõôßæåôáé ìå
ôéò áñ÷Ýò ôïõ 20ïý áéþíá (1902-1903), åíþ ï áöçãçôÞò ôïõ Ýñãïõ
æåé óôçí ÁèÞíá ôïõ 1962.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «…ðïëéôåßá íá óçêþíåôáé øçëÜ; ÄåìÝíç áðü ÷éëéÜäåò
óðÜããïé í’ áíåâáßíåé óôá ïõñÜíéá;», «ðÞ÷ôñá ï ïõñáíüò. Ôüóï ðïõ
äå âñßóêïõí èÝóç ôá ðïõëéÜ.», «ç ðïëéôåßá ôáîßäåõå óôïí ïõñáíü.
ÁíÝâáéíå óôá ïõñÜíéá», «íá ìåßíåé êïëëçìÝíç ÷Üìù óôç ãçò, ýóôåñ’
áðü ôüóï ôñÜâçãìá óôá ýøç», «ôá ìÜôéá ìáò ãåìßæáíå ïõñáíü,
áíáóáßíáìå ïõñáíü, öáñäáßíáìå ôá óôÝñíá ìáò êáé êÜíáìå ðáñÝá
ìå áããÝëïé», «ôçí ðïëéôåßá í’ áñìåíßæåé óôá ïõñÜíéá», «êÜèå óïêÜêé
äåìÝíï ìå ôïí ïõñáíü», «Þôáíå ìÜíá óôéò ìõñùäéÝò», «êáé óáí Þðå-
öôå ìå ôï êåöÜëé», «¹ôáíå ìÜíá ï ÓôáõñÜêçò», «âëÝðåéò ïëÜêåñç
ôçí ðïëéôåßá í’ áíåâáßíåé óôá ïõñÜíéá».
Ðáñïìïéþóåéò: «ºäéïé Üããåëïé êé áñ÷Üããåëïé êïñùíßæáíå øçëÜ», «Êáé
ôá ôóéãáñï÷áñôÜêéá ôçò ïñéÜò ãéíüíôïõóáí Üóðñá ðïõëÜêéá, ðå-
ôáñßæáíå óôá ïõñÜíéá», «ßäéï êïñìß ìå ôóáêéóìÝíç ñá÷ïêïêáëéÜ»,
«ßäéá êïðÝëá».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «ç ðïëéôåßá ôáîßäåõå óôïí ïõñáíü».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôùí ÷áñôáåôþí ðïõ ìïéÜæïõí ìå ðïëéôåßá ðïõ «áíõ-
øþíåôáé» óôïí ïõñáíü («Åßäåò ðïôÝ óïõ ðïëéôåßá… í’ áìïëÜñåéò ôï
ôóåñêÝíé óïõ»). Ç åéêüíá ôçò ðåñéãñáöÞò ôùí ðáé÷íéäéþí ðïõ Ýðáéæáí
ôá ðáéäéÜ («Êáé ôá ôóéãáñï÷áñôÜêéá… ñá÷ïêïêáëéÜ»). Ç åéêüíá ôçò
ðåñéãñáöÞò ôïõ ôñüðïõ êáôáóêåõÞò ôùí ÷áñôáåôþí («Ôá ôóåñêÝíéá
äåí Þôáíå óáí ôá åäþ… ßäéá êïðÝëá»). Ç åéêüíá ôùí ÷áñôáåôþí ðïõ
ðáßñíïõí ôá ÷ñþìáôÜ ôïõò áðü ôéò óçìáßåò ôùí êñáôþí («Ôï ðéï
öôçíü… ìéá âïëÜ»). Ç åéêüíá ôçò ðïëéôåßáò ðïõ «áíåâáßíåé óôá ïõ-
ñÜíéá» êáé ç ðáñáâïëÞ ìå ôï åéêüíéóìá ôçò ÁíáëÞøåùò ôïõ ×ñéóôïý
(«¹ôáíå èÜìá íá âëÝðåéò… êüêêéíç ðáíôéÝñá;»).
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ï áöçãçôÞò, ðïõ âñßóêåôáé óå þñéìç çëéêßá, ðåñéãñÜöåé óå
êÜðïéï óõíïìéëçôÞ ôïõ óêçíÝò áðü ôçí ðáéäéêÞ ôïõ æùÞ óôç
Óìýñíç. Ðïéá óõíáéóèÞìáôÜ ôïõ áðïêáëýðôïíôáé; Ìðïñåßôå íá
åíôïðßóåôå óôï êåßìåíï óçìåßá ðïõ íá åðéâåâáéþíïõí ôéò ðáñá-
ôçñÞóåéò óáò;
Ï áöçãçôÞò åßíáé Ýíáò Üíèñùðïò óå þñéìç çëéêßá ðïõ äéçãåßôáé
óêçíÝò áðü ôçí ðáéäéêÞ çëéêßá ôïõ. Åßíáé öõóéïëïãéêü íá áðïêá-
ëýðôïíôáé Ýíôïíá óõíáéóèÞìáôá, áöïý áíáôñÝ÷åé óôï ðáñåëèüí
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
54
êáé ìÜëéóôá óå åõ÷Üñéóôá Ýèéìá. Ç íïóôáëãßá åßíáé ôï âáóéêüôåñï
óõíáßóèçìá ôïõ áöçãçôÞ. Áõôü öáßíåôáé áðü ôï óõíïëéêü ýöïò ôïõ
áðïóðÜóìáôïò. Åðßóçò, ï åíèïõóéáóìüò êáé ç ÷áñÜ ôïõ ãßíïíôáé
öáíåñÜ áðü ôï ãåãïíüò üôé áíáëýåé ìå êÜèå ëåðôïìÝñåéá ôüóï ôï
êÜèå åßäïõò ôóåñêÝíé üóï êáé ôá ðáé÷íßäéá ðïõ Ýðáéæáí ìå áõôÜ («Íá
óïõ åîçãçèþ… áìüëáñá êé åãþ Ýíá ôÝôïéï ôóåñêÝíé ìéá âïëÜ.»). Áêü-
ìá, êõñéáñ÷åß ç õðåñçöÜíåéá ãéá ôç æùÞ óôïõ ×áôæçöñÜãêïõ, áöïý
üëïé üóïé Ýðáéæáí ìå ôá ôóåñêÝíéá Þôáí Üíèñùðïé ìå ìåñÜêé, ìå
áãÜðç ãéá ôçí ðáôñßäá êáé ôá Ýèéìá, ìå áßóèçìá åíüôçôáò («Åßäåò
ðïôÝ óïõ ðïëéôåßá… í’ áìïëÜñåéò ôï ôóåñêÝíé óïõ»). ÔÝëïò, áéóèÜ-
íåôáé âáèéÜ óõãêßíçóç ãéá ôï Ýèéìï áõôü, üðùò öáßíåôáé îåêÜèáñá
óôçí ôåëåõôáßá ðáñÜãñáöï («Þôáíå èÜìá… êÜôé ôÝôïéï Þôáíå»).
2. Ðïéá ðáé÷íßäéá Ýðáéæáí ï áöçãçôÞò êáé ç ðáñÝá ôïõ ìå ôï ðÝ-
ôáãìá ôùí ÷áñôáåôþí;
Ôá ðáéäéÜ Ý÷ïõí åðéíïÞóåé äéÜöïñá ðáé÷íßäéá þóôå íá êÜíïõí ðéï
åíäéáöÝñïí ôï ðÝôáãìá ôïõ ÷áñôáåôïý. ¸ôóé ëïéðüí, ôï ðáé÷íßäé
ðïõ ðáñïõóéÜæåé ðñþôï ï áöçãçôÞò åßíáé ôï êüøéìï ôçò ïõñÜò ôïõ
ôóåñêåíéïý ðïõ ðåôïýóå äßðëá, ìå óõíÝðåéá ôçí êáôÜññéøÞ ôïõ.
Ôï êÜèå ðáéäß åðéäßùêå íá ñßîåé ôïí ÷áñôáåôü ôïõ Üëëïõ. Áêüìç,
Üëëï ðáé÷íßäé Þôáí ç ðñïóðÜèåéá ü÷é íá ñßîïõí, áëëÜ íá ðÜñïõí
ôï ôóåñêÝíé ôïõ áíôéðÜëïõ, êüâïíôáò ôï óðÜãêï. ÁõôÜ ôá ðáé÷íßäéá
üìùò åß÷áí êáé êáíüíåò ðïõ Ýðñåðå íá ôçñïýíôáé, áí êáé óðÜíéá
ãßíïíôáí êÜðïéåò «áðáôåùíéÝò». ÃåíéêÜ, ôá ðáéäéÜ åß÷áí ìåôáôñÝøåé
áõôü ôï Ýèéìï óå ðáé÷íßäé, äåßãìá ôçò éêáíüôçôÜò ôïõò íá åðéíïïýí
ðáé÷íßäéá ìå êÜèå áöïñìÞ.
3. Ôï Ýèéìï ôïõ ðåôÜãìáôïò ôùí ÷áñôáåôþí äéáôçñåßôáé êáé óôçí
åðï÷Þ ìáò. Ðïéåò äéáöïñÝò åíôïðßæåôå óå óýãêñéóç ìå üóá ðå-
ñéãñÜöåé ï áöçãçôÞò;
Ôï ðÝôáãìá ôùí ÷áñôáåôþí åßíáé ìéá óõíÞèåéá ðïõ äéáôçñåßôáé
ìÝ÷ñé êáé óÞìåñá. ¼ìùò õðÜñ÷ïõí êÜðïéåò óçìáíôéêÝò äéáöïñÝò.
Óôéò ìÝñåò ìáò óõíçèßæïõìå íá ðåôÜìå ÷áñôáåôïýò ìüíï ôçí Êá-
èáñÞ ÄåõôÝñá êáé ü÷é áðü ôçí ÊáèáñÞ ÄåõôÝñá ìÝ÷ñé ôçí ÊõñéáêÞ
ôùí ÂáÀùí Þ ôéò ÊõñéáêÝò êáé ôéò áñãßåò, üðùò áíáöÝñåôáé óôï
áðüóðáóìá. Åðßóçò äéáöÝñåé ç ïíïìáóßá êáé ôï åßäïò ôùí ÷áñôá-
åôþí, áöïý óôéò ìÝñåò ìáò äå ÷áñáêôçñßæïíôáé ïé ÷áñôáåôïß ùò
«Ôïýñêïé» Þ ùò «¸ëëçíåò» êáé äåí õðÜñ÷åé ôÝôïéá ðïéêéëßá ó÷åäßùí
êáé ÷ñùìÜôùí.
ÔÝëïò, Üëëç óçìáíôéêÞ äéáöïñÜ åßíáé óôï ó÷Þìá, ðïõ ôüôå Þôáí
ôïîïåéäÝò êáé êáôÝëçãå óå óöÞíá, åíþ óÞìåñá åßíáé ôåôñÜãùíï Þ
ðïëýãùíï.Áðü ôá ðáñáðÜíù óõìðåñáßíïõìå üôé õðÞñ÷áí áñêåôÝò
äéáöïñÝò óå ó÷Ýóç ìå ôç óçìåñéíÞ åðï÷Þ.
55
Κοσμάς
Πολίτης
4. Ï áöçãçôÞò óõíäÝåé ôï ðÝôáãìá ôùí «ôóåñêåíéþí» ìå äéÜöïñåò
èñçóêåõôéêÝò åéêüíåò. Âñåßôå ôá ó÷åôéêÜ ÷ùñßá êáé ó÷ïëéÜóôå ôá.
Ï áöçãçôÞò óõã÷Ýåé ôçí åéêüíá ôïõ ðåôÜãìáôïò ôùí ÷áñôáåôþí
ìå èñçóêåõôéêÝò åéêüíåò («ºäéïé Üããåëïé êáé áñ÷Üããåëïé êïñùíßæá-
íå øçëÜ», «ãéá íá êáôáëÜâåéò… êüêêéíç ðáíôéÝñá;»). Åßíáé ëïãéêü ï
áöçãçôÞò íá óõíäÝåé ôï ðÝôáãìá ôùí ÷áñôáåôþí ìå èñçóêåõôéêÝò
åéêüíåò, áöïý åêåßíç ôçí åðï÷Þ ôï èñçóêåõôéêü óõíáßóèçìá Þôáí
åíôïíüôáôï êáé üëá åß÷áí Üìåóç ó÷Ýóç ìå ôï Èåü. Åðßóçò, ôï Ýèéìï
áõôü ãéíüôáí ðáñÜëëçëá ìå ôç íçóôåßá êáé ïëïêëçñùíüôáí ìå ôçí
Ýíáñîç ôçò ÌåãÜëçò ÅâäïìÜäáò. ÖõóéïëïãéêÜ, ëïéðüí, ç áíýøùóç
ôùí ÷áñôáåôþí Ýñ÷åôáé íá óõíäåèåß ìå ôçí áíÜóôáóç ôïõ ×ñéóôïý.
ÔÝëïò, óôá ìÜôéá ôùí ðáéäéþí ïé èñçóêåõôéêÝò åéêüíåò Ý÷ïõí êÜôé
ìáãéêü, áöïý ïé Üããåëïé êáé ïé áñ÷Üããåëïé óõìâïëßæïõí ôçí åõôõ÷ßá.
¸ôóé, ç åõôõ÷ßá ðïõ ðñïóöÝñåé ôï ðáé÷íßäé ìå ôïõò ÷áñôáåôïýò
ôáéñéÜæåé ìå ôçí åõôõ÷ßá ôùí áããÝëùí. Ç èñçóêåõôéêÞ ðßóôç åßíáé
Üññçêôá óõíäåäåìÝíç ìå ôçí ðáéäéêüôçôá êáé ôéò áíáìíÞóåéò óôç
ãåéôïíéÜ ôïõ ×áôæçöñÜãêïõ.
5. «Åêåß, ïýëá Þôáí ëïãáñéáóìÝíá ìå íïõ êáé ãíþóç, ôï êÜèå óï-
êÜêé äåìÝíï ìå ôïí ïõñáíü»: Áíáëýóôå ôç öñÜóç áõôÞ. Ôé èÝëåé
íá äåßîåé ìå ôç ìåôáöïñÜ ï áöçãçôÞò;
Ï áöçãçôÞò ÷ñçóéìïðïéåß áõôÞ ôç ìåôáöïñÜ ãéá íá äåßîåé üôé óôç
ãåéôïíéÜ ôïõ üëïé åß÷áí ìéá óõãêåêñéìÝíç íïïôñïðßá. Ç ëïãéêÞ, ç
óýíåóç, ï íïõò, åßíáé óôïé÷åßá ðïõ äéÝðïõí êÜèå ôïõò åíÝñãåéá êáé
ü÷é ìïíÜ÷á ôï ðÝôáãìá ôïõ ÷áñôáåôïý. ÊÜèå óïêÜêé åßíáé øõ÷éêÜ
åíùìÝíï ãéá íá ðÜíå üëá êáëÜ. Ïé êÜôïéêïé óõíåñãÜæïíôáé, æïõí
áñìïíéêÜ êáé óõíäÝïíôáé ìå ôïí ïõñáíü ðïõ óõìâïëßæåé ôüóï ôç
èñçóêåõôéêÞ ðßóôç, üóï êáé ôçí åõôõ÷éóìÝíç êáé áñìïíéêÞ æùÞ. Åßíáé
ç êïéíùíéêüôçôá, åßíáé ç áãÜðç, åßíáé ç áñìïíßá ðïõ ÷áñáêôçñßæåé ôç
æùÞ óôïõ ×áôæçöñÜãêïõ, ìéá æùÞ ðïõ Ý÷åé åêëåßøåé áðü ôçí ÁèÞíá
êáé ðïõ äçìéïõñãåß ìåëáã÷ïëßá êáé íïóôáëãßá óôïí áöçãçôÞ. Ç
ìåôáöïñÜ áõôÞ äåß÷íåé ìå ãëáöõñüôçôá êáé óõíôïìßá ôç æùÞ óôç
Óìýñíç åêåßíç ôçí åðï÷Þ.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. ÐåñéãñÜøôå ìÝóá áðü ôï äéÞãçìá ôï Ýèéìï ôïõ ðåôÜãìáôïò ôùí
÷áñôáåôþí.
2. Ðïéá åßíáé ç óçìáóßá ôçò äéáôÞñçóçò ôùí ðáôñïðáñÜäïôùí
åèßìùí óôç óýã÷ñïíç åðï÷Þ;
3. Íá ÷ùñßóôå ôï êåßìåíï óå èåìáôéêÝò åíüôçôåò êáé íá åíôïðßóåôå
ôç âáóéêÞ éäÝá ôçò êáèåìéÜò.
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ
56
Οι κογε νε ι ακέ ς σχέ σε ι ς
58
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
Α. Ο δημιουργός
Ï ¢ããåëïò Óéêåëéáíüò ãåííÞèçêå ôï 1884 óôç ËåõêÜäá. Êáôáãüôáí
áðü ïéêïãÝíåéá ðïõ äéáêñßèçêå ãéá ôç äñÜóç ôçò êáôÜ ôç äéÜñêåéá
ôçò ÅðáíÜóôáóçò ôïõ ’21. Ïé Üíèñùðïé ôïõ ïéêïãåíåéáêïý ôïõ ðåñé-
âÜëëïíôïò Þôáí êáëëéåñãçìÝíïé êáé ï ¢ããåëïò Óéêåëéáíüò áðü ðïëý
ìéêñÞ çëéêßá Üñ÷éóå íá ãñÜöåé óôß÷ïõò. Óå çëéêßá 17 åôþí ãñÜöôçêå
óôç ÍïìéêÞ Ó÷ïëÞ ôçò ÁèÞíáò áëëÜ äåí ïëïêëÞñùóå ôéò óðïõäÝò
ôïõ. ÐÝíôå ÷ñüíéá áñãüôåñá ðáíôñåýôçêå ôçí Åýá ÐÜëìåñ, ç ïðïßá
èáýìáæå ôïí áñ÷áßï åëëçíéêü ðïëéôéóìü êáé åñãÜóôçêå ìáæß ìå ôï
óýæõãü ôçò ãéá ôçí áíáâßùóç ôùí Äåëöéêþí Åïñôþí. Ï ¢ããåëïò
Óéêåëéáíüò áðü ôï 1914 óõíäåüôáí ìå óôåíÞ öéëßá ìå ôï ëïãïôÝ-
÷íç Íßêï ÊáæáíôæÜêç. Ï ðïéçôÞò õðÞñîå ëÜôñçò ôïõ åëëçíéóìïý.
ÐïëÝìçóå óôïõò Âáëêáíéêïýò ðïëÝìïõò, óõãêëïíßóôçêå áðü ôçí
ôñáãéêÞ åßäçóç ôçò ÌéêñáóéáôéêÞò êáôáóôñïöÞò êáé ìåôåß÷å åíåñãÜ
óå áíôéóôáóéáêÝò åðáíáóôáôéêÝò óõãêåíôñþóåéò êáôÜ ôç äéÜñêåéá
ôçò ãåñìáíéêÞò êáôï÷Þò. Ôï 1943, óôçí êçäåßá ôïõ ÊùóôÞ Ðáëá-
ìÜ, áðÞããåéëå Ýíá ðïßçìá áöéåñùìÝíï óôïí ðïéçôÞ, ìå ôï ïðïßï
îåóÞêùóå ôï óõãêåíôñùìÝíï ëáü, ðïõ ìå åðéêåöáëÞò ôïí ßäéï ôï
Óéêåëéáíü Üñ÷éóå íá ôñáãïõäÜ ôïí Åèíéêü ¾ìíï, êÜôù áðü ôï óõ-
íå÷Ýò êáé Üêáìðôï âëÝììá ôùí Ãåñìáíþí êáôáêôçôþí. Ôçí çìÝñá
ôçò áðåëåõèÝñùóçò, ôï 1944, áðÞããåéëå ôïí ðáíçãõñéêü ôçò çìÝñáò
êáé ÷üñåøå ìáæß ìå ôï ëáü åëëçíéêïýò ðáñáäïóéáêïýò ÷ïñïýò óôçí
ðëáôåßá ÓõíôÜãìáôïò. Ï ðïéçôÞò ðÝèáíå ôï 1951 óôçí ÁèÞíá.
Ïëüêëçñï ôï ðïéçôéêü Ýñãï ôïõ ¢ããåëïõ Óéêåëéáíïý ÷áñáêôçñß-
æåôáé áðü ôç ìåãÜëç ôïõ áãÜðç ãéá ôïí Üíèñùðï êáé ôç öýóç êáé
ôç ëáôñåßá ôïõ ãéá ôçí áñ÷áßá åëëçíéêÞ ðáñÜäïóç. Ç ðïéçôéêÞ ôïõ
äçìéïõñãßá äéáêñßíåôáé ãéá ôïí Ýîï÷ï ëõñéóìü ôçò, åíþ ôåñÜóôéá
åßíáé ç ðïéçôéêÞ ôïõ ðñïóöïñÜ óôç íåïåëëçíéêÞ ëïãïôå÷íßá. ÅîÝ-
äùóå ôá ðïéçôéêÜ Ýñãá Ëõñéêüò âßïò (1946,) Áíôßäùñï (1943), Áëá-
öñïÀóêéùôïò (1909), Ñáøùäßåò ôïõ Éüíéïõ (1909) êáé ôéò ôñáãùäßåò
Óßâõëëá (1945), Ï ×ñéóôüò óôç Ñþìç (1946), ÈõìÝëç (1950).
Της μάνας μου
Άγγελος Σικελιανός
59
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ðïßçìá Ôçò ìÜíáò ìïõ áíÞêåé óôç ìåãÜëç ëõñéêÞ ðïéçôéêÞ óõë-
ëïãÞ ôïõ ¢ããåëïõ Óéêåëéáíïý ÁëáöñïÀóêéùôïò ðïõ åêäüèçêå ôï
1909. Ôï ðïßçìá ÁëáöñïÀóêéùôïò áðïôåëåß Ýíáí ýìíï óôç öýóç êáé
óôç ëáúêÞ ðáñÜäïóç ôçò éäéáßôåñçò ðáôñßäáò ôïõ, ôçò ËåõêÜäáò.
Ï ðïéçôÞò, ðáñÜëëçëá ìå ôï öõóéêü ôïðßï êáé ôçí ðáñÜäïóç, õìíåß
ôá óôïé÷åßá åêåßíá ðïõ óõíÝâáëáí óôç äéáìüñöùóç ôùí éäéáßôåñùí
÷áñáêôçñéóôéêþí ôçò ðïéçôéêÞò ôïõ ðñïóùðéêüôçôáò. Óôï óõãêå-
êñéìÝíï ðïéçôéêü áðüóðáóìá ï ðïéçôÞò, áíáæçôþíôáò ôá óôïé÷åßá
åêåßíá ðïõ äéáìüñöùóáí ôçí ðñïóùðéêüôçôÜ ôïõ, åðéóôñÝöåé óôéò
ñßæåò ôïõ, áíáðïëåß ôá ðáéäéêÜ ôïõ ÷ñüíéá êáé õìíåß Ýíá áðü ôá
ðñüóùðá ôçò ïéêïãÝíåéÜò ôïõ ðïõ èåùñåß üôé åðÝäñáóå óçìáíôéêÜ
êáé óõíÝâáëå áðïöáóéóôéêÜ óôç ãÝíåóç ôçò ðïéçôéêÞò ôïõ Ýìðíåõ-
óçò êáé äçìéïõñãßáò, ôç ìçôÝñá ôïõ. Óõíåðþò, ôï Ýñãï, ðïõ åßíáé
ãñáììÝíï óå á´ åíéêü ðñüóùðï, ëáìâÜíåé ôç ìïñöÞ åíüò ëõñéêïý
áõôïâéïãñáöéêïý ðïéÞìáôïò.
Γ. Δομή του έργου
1ç åíüôçôá: «Ù ìÜíá ìïõ, åöôáðÜñèåíç… ìá áðü ðïý ìðïñåß ç êáñ-
äéÜ íá öýãåé;»: ¾ìíïò óôç ìçôñéêÞ ìïñöÞ ãéá ôçí áðåñáíôïóýíç
ôçò áãÜðçò ôçò.
2ç åíüôçôá: «ÐÜíôá èá ’ñèù íá ÷áúäåõôþ… êé åßíáé ç êáñäéÜ ìïõ
áóôÝñé;»: Áíáãíþñéóç ôçò ìçôñéêÞò ðñïóöïñÜ óôç æùÞ êáé ôçí ôÝ÷íç
ôïõ ðïéçôÞ, Ýêöñáóç åõãíùìïóýíçò êáé áíôáðüäïóç ôçò áãÜðçò.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ï ðïéçôÞò õìíåß ôç ìçôñéêÞ ìïñöÞ, áíáãíùñßæåé ôçí ðñïóöïñÜ ôçò
óôç æùÞ êáé ôï Ýñãï ôïõ, áíôáðïäßäåé ôçí áãÜðç ôïõ êáé ôçí êñáôÜ
óôçí êáñäéÜ ôïõ ùò ôï êáôáöýãéï, óôï ïðïßï ðÜíôá èá åðéæçôÜ êáé
èá âñßóêåé ôñõöåñüôçôá êáé óôïñãÞ.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ç ðñþôç óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò áðïôåëåß Ýíáí ýìíï
óôç ìçôÝñá ôïõ ðïéçôÞ. Ç ìçôñéêÞ ìïñöÞ ðïõ áíôéìåôùðßæåôáé áðü
ôïí ðïéçôÞ ùò ìéá êáèáãéáóìÝíç ðáñïõóßá («åöôáðÜñèåíç», «âáèéÜ
áãêáëéÜ / ðïõ ùò ïõñáíüò áíïßãåé!», «á÷íü ôçò åõëïãßáò ôï ÷Ýñé»),
õìíåßôáé êáé åãêùìéÜæåôáé ãéá ôçí áðåñáíôïóýíç ôçò áãÜðçò, ôçò
ôñõöåñüôçôáò êáé ôçò óôïñãÞò ôçò.
2ç åíüôçôá: Óôç äåýôåñç óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò ôï ðïéçôéêü õðï-
êåßìåíï, ðïõ ôáõôßæåôáé ìå ôïí ðïéçôÞ, áíôáðïäßäåé ôçí áãÜðç ôïõ
Άγγελος
Σικελιανός
60
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
ðñïò ôç ìçôÝñá ôïõ, ôçí ïðïßá áíôéìåôùðßæåé ùò ôï êáôáöýãéï,
üðïõ ðÜíôá èá âñßóêåé áãÜðç, óôïñãÞ êáé ôñõöåñüôçôá, êáé áíá-
ãíùñßæåé ôçí ðñïóöïñÜ ôçò óôç æùÞ êáé ôçí ôÝ÷íç ôïõ. Ï ðïéçôÞò
åõãíùìïíåß ôç ìçôÝñá ôïõ ãéá ôç óõìâïëÞ ôçò óôç äéáìüñöùóç ôçò
÷áñéóìáôéêÞò ôïõ ðñïóùðéêüôçôáò êáé óôç ãÝíåóç ôïõ ðïéçôéêïý
ôïõ ôáëÝíôïõ. Ç ìçôÝñá ôïõ ìå ôçí áíáôñïöÞ, ôéò óõìâïõëÝò, ôïí
ôñüðï óõìðåñéöïñÜò êáé ôçí áãÜðç ôçò, óõíÝâáëå óôç ãÝíåóç ôïõ
éäéáßôåñïõ ÷áñßóìáôïò ðïõ äéáêñßíåé ôïí ðïéçôÞ êáé ôáõôßæåôáé ìå
ôçí éêáíüôçôÜ ôïõ íá åíáñìïíßæåé ôçí øõ÷Þ ôïõ êáé íá âñßóêåôáé óå
áðüëõôç éóïññïðßá ìå ôï öõóéêü ðåñéâÜëëïí. Ç ìçôÝñá ÷Üñéóå óôïí
ðïéçôÞ ôçí ðïéçôéêÞ ôïõ ðíïÞ, ôçí Ýìðíåõóç êáé ôç äçìéïõñãßá, êá-
èþò êáëëéÝñãçóå ôéò åõáéóèçóßåò ôïõ, ôïõ äßäáîå ôï ìåãáëåßï ôçò
öýóçò êáé Ýêáíå ôçí êáñäéÜ ôïõ äõíáôÞ, ëáìðåñÞ êáé üìïñöç óáí
áóôÝñé («ÌÜíá, öùôéÜ ìå âýæáîåò / êé åßíáé ç êáñäéÜ ìïõ áóôÝñé;»).
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ åßíáé ç áðëÞ äçìïôéêÞ, åìðëïõôéóìÝíç ìå
ëÝîåéò äõíáôÝò êáé óõíáéóèçìáôéêÜ öïñôéóìÝíåò.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ Ýñãïõ åßíáé ãëáöõñü, ëõñéêü, åãêùìéáóôéêü.
iii) Óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç
Ôï ðïßçìá áêïëïõèåß ôï éáìâéêü ìÝôñï. Ç ïìïéïêáôáëçîßá åßíáé
êáôÜ êáíüíá åëåýèåñç.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «âáèéÜ áãêáëéÜ», «ìá áðü ðïý ìðïñåß ç êáñäéÜ íá
öýãåé;», «öùôéÜ ìå âýæáîåò», «êé åßíáé ç êáñäéÜ ìïõ áóôÝñé;».
Ðáñïìïéþóåéò: «ðïõ ùò ïõñáíüò áíïßãåé!».
ÅðáíáëÞøåéò: «áíïßãåé!», «Áíïßãåé, áíïßãåé».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò «âáèéÜò áãêáëéÜò» ôçò ìÜíáò ðïõ áíïßãåé. Ç
ôñõöåñÞ åéêüíá ôçò ìçôÝñáò ðïõ ÷áúäåýåé óôá ãüíáôÜ ôçò ôï ðáéäß
«ìå ôçò åõëïãßáò ôï ÷Ýñé».
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Óôç óõíåßäçóç ôïõ ðïéçôÞ ç ìçôÝñá ôïõ áðïôåëåß ìéá êáèáãéáóìÝ-
íç ðáñïõóßá. Âñåßôå óå ðïéá óçìåßá êáé ìå ðïéåò ëÝîåéò Þ öñÜóåéò
ðåôõ÷áßíåé íá äþóåé áõôÞí ôç äéÜóôáóç óôç ìçôñéêÞ ìïñöÞ.
Ãéá ôïí ðïéçôÞ, ç ìçôÝñá ôïõ åßíáé ìéá êáèáãéáóìÝíç ðáñïõóßá.
Áõôü öáßíåôáé áðü öñÜóåéò êáé ëÝîåéò üðùò «åöôáðÜñèåíç», «âáèéÜ
áãêáëéÜ ðïõ ùò ïõñáíüò áíïßãåé», «á÷íü ôçò åõëïãßáò ôï ÷Ýñé».
61
ÃåíéêÜ, ï ðïéçôÞò ÷ñçóéìïðïéåß ôï ëüãï Ýíôïíá ãéá íá äåßîåé üôé ç
ìïñöÞ ôçò ìÜíáò åßíáé áõôÞ ðïõ äéáìïñöþíåé ìå ôçí áãíüôçôá êáé
ôçí áíùôåñüôçôÜ ôçò ôçí ðñïóùðéêüôçôá ôïõ ßäéïõ.
2. Ðïéï ñüëï áíáãíùñßæåé ï ðïéçôÞò, óôïõò äýï ôåëåõôáßïõò óôß-
÷ïõò ôïõ êåéìÝíïõ, üôé Ý÷åé ðáßîåé ç ìçôÝñá ôïõ óôç äéáìüñöùóç
ôçò ðïéçôéêÞò ðñïóùðéêüôçôÜò ôïõ; Ðïéï åßíáé êáôÜ ôç ãíþìç óáò
ôï íüçìá ôçò ìåôáöïñéêÞò Ýêöñáóçò «öùôéÜ ìå âýæáîåò»;
Ï ðïéçôÞò èåùñåß üôé ç ìçôÝñá ôïõ åßíáé áõôÞ ðïõ óõíÝâáëå óôç
äéáìüñöùóç ôïõ ÷áñáêôÞñá ôïõ. Ç öñÜóç «öùôéÜ ìå âýæáîåò» åß-
íáé ìåôáöïñéêÞ, áöïý åííïåß ôç äéáðáéäáãþãçóç, ôéò óõìâïõëÝò
êáé ôïí ôñüðï óõìðåñéöïñÜò ðïõ ðñüâáëëå ç ìÜíá ôïõ ó’ áõôüí.
Åßíáé ç ìÜíá áõôÞ ðïõ Ýêáíå ôïí ðïéçôÞ êáé ôçí êáñäéÜ ôïõ äõíá-
ôÞ, ëáìðåñÞ êáé üìïñöç óáí áóôÝñé. Óáöþò, ëïéðüí, ï ñüëïò ôçò
ìçôÝñáò ôïõ ðïéçôÞ åßíáé óçìáíôéêüò, ãé’ áõôü êáé ôçò áöéåñþíåé
áõôü ôï áðüóðáóìá.
3. ÌåëåôÞóôå ôçí áêüëïõèç åðéóôïëÞ ôïõ ÁíôïõÜí íôå Óáéíô-
Åîõðåñý ðñïò ôç ìçôÝñá ôïõ êáé ðñïóðáèÞóôå íá âñåßôå ôá óõ-
íáéóèÞìáôá ðïõ íéþèåé ï óõããñáöÝáò ãéá ôï ñüëï ðïõ ðáßæåé ç
ðáñïõóßá ôçò ìÜíáò.
Óôçí åðéóôïëÞ ôïõ ï ÁíôïõÜí íôå Óáíô-Åîõðåñý äåß÷íåé îåêÜèáñá
ôá óõíáéóèÞìáôÜ ôïõ ðñïò ôç ìçôÝñá ôïõ. Ç ðáñïõóßá ôïõ óôï
óôñáôü ôïí êÜíåé íá áíáæçôÜ ðåñéóóüôåñï ôçí áóöÜëåéá ôçò ìç-
ôÝñáò ôïõ. Ôá ãñÜììáôá ðïõ ôïõ óôÝëíåé, åßíáé ãé’ áõôüí óôïé÷åßá
äñïóéÜò êáé áãáëëßáóçò. Ôïí óõãêéíïýí êáé ôïõ äßíïõí äýíáìç íá
áíôÝîåé áêüìç ðåñéóóüôåñï ôéò êáêïõ÷ßåò ôçò óôñáôéùôéêÞò æùÞò. Ç
ðáñïõóßá ôçò êáé ç ôñõöåñüôçôÜ ôçò åßíáé áõôÞ ðïõ ôïí ðáñçãïñåß,
åíþ ç óêÝøç ôçò äéþ÷íåé êÜèå ôïõ ëýðç. Ôç èåùñåß óôÞñéãìá óå
üëåò ôéò öÜóåéò ôçò æùÞò ôïõ. Íéþèåé áãÜðç ãé’ áõôÞí, íïóôáëãßá,
áêüìá êáé ìåôÜíïéá ãéá ôéò öïñÝò ðïõ ôçí Ýêáíå íá êëÜøåé. Ï ñü-
ëïò ôçò ìÜíáò ôïõ åßíáé ðïëý óçìáíôéêüò. ¼ðùò óõíÝâç êáé óôçí
ðåñßðôùóç ôïõ ¢ããåëïõ Óéêåëéáíïý, åßíáé ï Üíèñùðïò ðïõ ôïí
Ýêáíå óßãïõñï ãéá ôïí åáõôü ôïõ êáé áóöáëÞ, áöïý áõôÞ åßíáé ôï
êáôáöýãéü ôïõ êáé êõñßùò ï Üíèñùðïò ðïõ ïìïñöáßíåé êáèåôß óôç
æùÞ ôïõ, áêüìç êáé ôï ôñáãïýäé ôùí âáôñÜ÷ùí.
4. ÐåñéãñÜøôå óå äýï ðáñáãñÜöïõò ôç óçìáóßá ðïõ Ý÷åé êáé ôï
ñüëï ðïõ ðáßæåé óôç æùÞ óáò ç äéêÞ óáò ìçôÝñá, áíåîÜñôçôá áí
æåé êïíôÜ óáò Þ ü÷é.
Ç ìçôÝñá ðáßæåé ðïëý óçìáíôéêü ñüëï óôç æùÞ êÜèå áíèñþðïõ.
Åßíáé áõôÞ ðïõ èá óõìâïõëÝøåé, èá «÷ôßóåé» ÷áñáêôÞñåò, èá ðáñç-
ãïñÞóåé, èá åðéâñáâåýóåé, èá ìáëþóåé áí êÜôé äå ãßíåôáé óùóôÜ,
èá áãêáëéÜóåé ôï ðáéäß ôçò ìå Ýíáí ôñüðï ðïõ äå óõãêñßíåôáé ìå
Άγγελος
Σικελιανός
62
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
êáíÝíáí Üëëï. Ç ìçôÝñá èá êÜíåé üëá ôá ðáñáðÜíù ìå áãÜðç êáé
áíéäéïôÝëåéá, äå èá æçôÞóåé ðïôÝ áíôáëëÜãìáôá êáé êõñßùò èá âñß-
óêåôáé ðÜíôá êïíôÜ ìáò üôáí ôç æçôÞóïõìå. Äåí åßíáé ôõ÷áßï üôé
Ý÷ïõí ãñáöôåß ôüóá ôñáãïýäéá êáé ëïãïôå÷íéêÜ Ýñãá ãéá ôç ìÜíá.
Óáöþò ëïéðüí ç ìçôÝñá åßíáé ôï ðéï óçìáíôéêü ðñüóùðï óôç æùÞ
ìáò êáé áîßæåé ôï óåâáóìü êáé ôçí áãÜðç ìáò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ðþò ðáñïõóéÜæåôáé ç ìçôñéêÞ ìïñöÞ óôï ðïßçìá;
2. Óôï ðïßçìá ðñïâÜëëåôáé ç ó÷Ýóç ìçôÝñáò êáé ðáéäéïý. ÐåñéãñÜø-
ôå ôç ó÷Ýóç áõôÞ, üðùò ðáñïõóéÜæåôáé ìÝóá óôï ðïßçìá.
3. Åíôïðßóôå ôá åêöñáóôéêÜ ìÝóá ôïõ ðïéÞìáôïò.
63
Α. Ο δημιουργός
Ï ÅììáíïõÞë ÑïÀäçò ãåííÞèçêå óôç Óýñï ôï 1836 êáé ðÝèáíå óôçí
ÁèÞíá ôï 1904. Ïé ãïíåßò ôïõ Þôáí åýðïñïé ×éþôåò ðïõ åß÷áí êá-
ôáöýãåé óôç Óýñï, ýóôåñá áðü ôéò öïâåñÝò óöáãÝò êáé ôçí åñÞ-
ìùóç ôïõ íçóéïý ôïõò, ôï 1822. Ìéêñüò Ýæçóå ãéá ëßãá ÷ñüíéá óôç
ÃÝíïõá ôçò Éôáëßáò, üðïõ Ýìáèå éôáëéêÜ êáé ãáëëéêÜ. Óôá 13 ôïõ
÷ñüíéá åðÝóôñåøå óôç ãåíÝôåéñÜ ôïõ êáé áñãüôåñá ôáîßäåøå óôï
Âåñïëßíï êáé ðáñáêïëïýèçóå ìáèÞìáôá ÍïìéêÞò, Öéëïóïößáò êáé
Öéëïëïãßáò, êáèþò êáé óôï ÉÜóéï êáé óôçí Áßãõðôï, ãéá åìðïñéêÝò
õðïèÝóåéò. ¼ôáí åðÝóôñåøå óôçí ÅëëÜäá, êáé ìåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ
ðáôÝñá ôïõ, åãêáôáóôÜèçêå ìüíéìá óôçí ÁèÞíá êáé åðéäüèçêå óôç
äçìïóéïãñáößá.
Ï ÅììáíïõÞë ÑïÀäçò åß÷å ìåãÜëç ìüñöùóç êáé ãíþñéæå ôÝóóåñéò
åõñùðáúêÝò ãëþóóåò. ÕðçñÝôçóå ùò äéåõèõíôÞò ôçò ÅèíéêÞò Âéâëé-
ïèÞêçò êáé åñãÜóôçêå óêëçñÜ ãéá ôçí ïñãÜíùóç, ôïí åìðëïõôéóìü
êáé ôçí êáëÞ ôçò ëåéôïõñãßá. Åìöáíßóôçêå óôç ëïãïôå÷íßá óôá 1860
ìå ôç ìåôÜöñáóç ôïõ ôåôñÜôïìïõ Ïäïéðïñéêïý ôïõ ÓáôùâñéÜíäïõ.
Ôï 1974 åîÝäùóå ôï óáôéñéêü ðåñéïäéêü Áóìïäáßïò êáé ìÝóá áðü
ôçí åöçìåñßäá ôïõ Ôñéêïýðç ¿ñá áãùíßóôçêå ãéá ôçí ðïëéôéêÞ
áíáãÝííçóç ôçò ÅëëÜäáò.
Ï ÑïÀäçò ùò äçìïóéïãñÜöïò, ìõèéóôïñéïãñÜöïò, äéçãçìáôïãñÜöïò
êáé êñéôéêüò Üóêçóå ìåãÜëç åðßäñáóç óôçí ðïëéôéêÞ, êïéíùíéêÞ êáé
ðíåõìáôéêÞ æùÞ ôïõ ôüðïõ. Îå÷ùñßæåé ãéá ôï ïîýôáôï êñéôéêü ôïõ
ðíåýìá, ôï äçêôéêü ôïõ ýöïò, ôçí êáõóôéêÞ ôïõ óÜôéñá, ôç ëåðôÞ
åéñùíåßá, ôç ãåìÜôç äýíáìç áöçãçìáôéêüôçôÜ ôïõ êáé ôïí ðñùôü-
ôõðï êáé ðñïóùðéêü ôïõ ôñüðï ãñáöÞò. Ôï Ýñãï ôïõ åßíáé ãñáì-
ìÝíï óôçí êáèáñåýïõóá, åêôüò áðü ôï äéÞãçìÜ ôïõ ÌçëéÜ, ðáñüëï
ðïõ õðÞñîå õðïóôçñéêôÞò ôçò äçìïôéêÞò ãëþóóáò. ÅîÝäùóå ôï
ìõèéóôüñçìá Ç ðÜðéóóá ÉùÜííá (1866), ôá äéçãÞìáôá Çìåñïëüãé-
ïí ïìïãåíïýò (1878), ÏñÝóôçò êáé ÐõëÜäçò (1885), ¢ãéïò Óþóôçò
(1891), Ç ðñþôç ôïõ ìïíïìá÷ßá (1893), Éóôïñßá åíüò óêýëïõ (1893),
Éóôïñßá ìéáò ãÜôáò (1893), Éóôïñßá åíüò áëüãïõ (1894), Øõ÷ïëïãßá
Η εορτή του πατρός μου
Εμμανουήλ Ροΐδης
64
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
Óõñéáíïý óõæýãïõ (1894), Ôï ðáñÜðïíï ôïõ íåêñïèÜðôïõ (1895), Ç
ìçëéÜ (1895), Ç åïñôÞ ôïõ ðáôñüò ìïõ (1895), Ìïíüëïãïò åõáéóèÞôïõ
(1896), Éóôïñßá ïñíéèþíïò (1897), Ôï îåóôïýðùìá (1898) êáé ôéò ìåëÝ-
ôåò Ðñüëïãïò óôç ìåôÜöñáóç ôïõ Ïäïéðïñéêïý» (1860), Åðéóôïëáß
åíüò Áãñéíéþôïõ (1866), Ðñüëïãïò óôá ÐÜñåñãá (1885), Ç ãëþóóá
ìáò (1885), Ðåñß óõã÷ñüíïõ åí ÅëëÜäé êñéôéêÞò – Ðåñß óõã÷ñüíïõ
åëëçíéêÞò ðïéÞóåùò (1877), Ôá åßäùëá (1893).
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï äéÞãçìá Ç åïñôÞ ôïõ ðáôñüò ìïõ ðïõ äçìïóéåýôçêå ôï 1895,
áíáöÝñåôáé óå ìéá ìåãáëïáóôéêÞ ïéêïãÝíåéá êáé ðåñéãñÜöåé ìå ëå-
ðôÞ åéñùíåßá êáé ìå êáõóôéêÞ óáôéñéêÞ äéÜèåóç ôéò ó÷Ýóåéò ìåôáîý
ôùí ìåëþí ôçò. Ï äéçãçìáôïãñÜöïò áíôëåß ôï èÝìá ôïõ Ýñãïõ
ôïõ áðü ôçí ðñáãìáôéêüôçôá, êáèþò áðïôõðþíåé ïéêïãåíåéáêÝò
óêçíÝò êáé âéþìáôá áðü ôçí ðáéäéêÞ êáé íåáíéêÞ ôïõ çëéêßá. Óõ-
íåðþò, ðñüêåéôáé ãéá Ýíá áõôïâéïãñáöéêü äéÞãçìá áðü ôï ïðïßï
áðïõóéÜæåé ðáíôåëþò ï óõíáéóèçìáôéóìüò, åíþ êõñéáñ÷åß ï øõ÷ñüò
áõôïÝëåã÷ïò, ôï åéñùíéêü ðíåýìá, ç óáñêáóôéêÞ äéÜèåóç êáé ï ÷é-
ïõìïñéóôéêüò ôüíïò.
Γ. Δομή του έργου
1ç åíüôçôá: «Ôçí åñ÷üìåíçí ÐÝìðôçí… ïíïìÜæåôáé ÃéÜííçò»: Ï áöç-
ãçôÞò äõóáíáó÷åôåß ìå ôç äéáñêÞ õðåíèýìéóç áðü ôç ìçôÝñá ôïõ
ôçò ãéïñôÞò ôïõ ðáôÝñá.
2ç åíüôçôá: «Ïêôþ çìÝñåò… ôçí åõ÷áñßóôçóéí ôçò åêðëÞîåùò»: Ïé
ðñïåôïéìáóßåò ãéá ôçí çìÝñá ôçò ãéïñôÞò, ï êáôáíáãêáóìüò ôïõ
ðáéäéïý íá ëÜâåé ìÝñïò óå áõôÝò.
3ç åíüôçôá: «ÔÝëïò ðÜíôùí… åîÞíôá ðÝíôå çìÝñáò»: Ç åïñôáóôéêÞ
çìÝñá êáé ç êáôÜëçîÞ ôçò óå êùìéêÞ öÜñóá, ðïõ ðñïêáëåß ôï ãÝëéï
ôïõ áíáãíþóôç.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ôï áðüóðáóìá áðïôõðþíåé ìå åéñùíéêü êáé óáôéñéêü ôüíï ôçí ôõ-
ðéêüôçôá ðïõ äéÝðåé ôéò ó÷Ýóåéò ôùí ìåëþí ìéáò ìåãáëïáóôéêÞò
ïéêïãÝíåéáò. Ï áöçãçôÞò õðï÷ñåþíåôáé áðü ôç ìçôÝñá ôïõ íá
ëÜâåé ìÝñïò óå ìéá ôåëåôÞ ðïõ êáèüëïõ äåí ôïí åõ÷áñéóôåß, êáèþò
ìå áöïñìÞ ôçí ïíïìáóôéêÞ åïñôÞ ôïõ ðáôÝñá ôïõ, áíáãêÜæåôáé íá
óõìðåñéöåñèåß ìå Ýíáí ôñüðï ðïõ äåí áñìüæåé óôçí çëéêßá ôïõ. Ç
ìçôÝñá åðéâÜëëåé óôï ìéêñü ôçò ãéï íá óõììåôÜó÷åé óôçí ðñïåôïé-
ìáóßá ãéá ôç ãéïñôÞ ôïõ ðáôÝñá ôïõ, ðéÝæïíôÜò ôïí íá óõíôÜîåé ôï
65
Εμμανουήλ
Ροΐδης
åõ÷åôÞñéï êåßìåíï êáé íá ðñïóöÝñåé ùò äþñï ìéá ãëÜóôñá ðïõ ïé
ßäéïé áãüñáóáí, ðñïêåéìÝíïõ íá äåßîåé ôçí çìÝñá åêåßíç ôï óåâáóìü
êáé ôçí áãÜðç ôïõ ðñïò ôï ðáôñéêü ðñüóùðï, üðùò áñìüæåé óôçí
êáëÞ ôïõ áíáôñïöÞ. ¼ìùò, ç áãÜðç êáé ï óåâáóìüò ôïõ ðáéäéïý
ðñïò ôïí ðáôÝñá áðïóðþíôáé åêâéáóôéêÜ óáí íá Þôáí õðï÷ñÝù-
óç, áöïý ïé ïéêïãåíåéáêÝò ó÷Ýóåéò äéÝðïíôáé áðü ôõðéêüôçôá, ìå
óõíÝðåéá íá êáôáëÞîïõí óå ìéá êùìéêÞ öÜñóá. ¸ôóé, ôç ìÝñá ôçò
ãéïñôÞò ï áöçãçôÞò, ôç óôéãìÞ ðïõ óêýâåé íá öéëÞóåé ôïí ðáôÝñá
ôïõ, áäåéÜæåé, ÷ùñßò íá ôï èÝëåé, ôï ðåñéå÷üìåíï ôçò ãëÜóôñáò
ðÜíù ôïõ.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ïëüêëçñï ôï äéÞãçìá ðñïâÜëëåé ôçí ôõðéêüôçôá êáé ôçí
õðïêñéóßá, ðïõ óõ÷íÜ äéÝðïõí ôéò áíèñþðéíåò ó÷Ýóåéò. Óôçí ðñþôç
åíüôçôá ôïõ êåéìÝíïõ, ï áöçãçôÞò äõóáíáó÷åôåß, êáèþò áíáöÝ-
ñåôáé óôç äéáñêÞ õðåíèýìéóç áðü ôç ìçôÝñá ôïõ ôçò ïíïìáóôéêÞò
åïñôÞò ôïõ ðáôÝñá ôïõ.
2ç åíüôçôá: Ïé ðñïåôïéìáóßåò îåêéíïýí ïêôþ çìÝñåò ðñéí áðü ôç ãé-
ïñôÞ êáé óõìðåñéëáìâÜíïõí ôç óýíôáîç ãñáðôïý åõ÷åôÞñéïõ êåéìÝ-
íïõ êáé ôçí áãïñÜ äþñïõ áðü ôç ìçôÝñá êáé ôï ðáéäß. Óå ïëüêëçñç
ôçí åíüôçôá äéáöáßíåôáé ï êáôáíáãêáóìüò ðïõ õößóôáôáé ôï ðáéäß
êáèþò óõììåôÝ÷åé óôéò äéáäéêáóßåò áõôÝò, ï ïðïßïò ðçãÜæåé áðü ôçí
ðñïóðïßçóç, ôçí õðïêñéóßá êáé ôçí ôõðéêüôçôá ðïõ ÷áñáêôçñßæïõí
ôéò ïéêïãåíåéáêÝò ôïõò ó÷Ýóåéò.
3ç åíüôçôá: Óôçí ôåëåõôáßá åíüôçôá ôïõ áðïóðÜóìáôïò ï áöçãç-
ôÞò ðåñéãñÜöåé ìå ÷éïõìïñéóôéêÞ äéÜèåóç ôçí çìÝñá ôçò ãéïñôÞò,
ðïõ ìåôáôñÝðåôáé ôåëéêÜ óå ìéá ãåëïßá öÜñóá. Ðáñüëåò ôéò ðñïå-
ôïéìáóßåò ôï ðáéäß, êáèþò óêýâåé íá öéëÞóåé ôïí åïñôÜæïíôá, ñß÷íåé
ôï ðåñéå÷üìåíï ôçò ãëÜóôñáò ðïõ êñáôïýóå ðÜíù óôá óåíôüíéá
êáé ôï ðïõêÜìéóï ôïõ ðáôÝñá ôïõ. ÔÝëïò, ôï ðáéäß ôéìùñåßôáé ìå ìéá
ìïýíôæá áðü ôïí ðáôÝñá êáé Ýíá ÷áóôïýêé áðü ôçí åêíåõñéóìÝíç
ìçôÝñá.
Óôï äéÞãçìá êõñéáñ÷åß ç åéñùíéêÞ äéÜèåóç êáé ï áõôïóáñêáóôéêüò
ôüíïò, ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé áðü ôï óõããñáöÝá, ãéá íá óáôéñßóåé ôçí
ôõðéêüôçôá êáé ôçí õðïêñéóßá ôùí áíèñþðéíùí êáé ôùí ïéêïãåíåéá-
êþí ó÷Ýóåùí. Ôï ÷éïõìïñéóôéêü ðíåýìá ôïõ êåéìÝíïõ äçìéïõñãåßôáé
ôüóï áðü ôéò ëÝîåéò êáé ôéò åêöñÜóåéò ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß ï óõããñá-
öÝáò üóï êáé áðü ôéò ßäéåò ôéò êáôáóôÜóåéò. ¢ëëùóôå, óáñêáóôéêü
ôüíï ðñïóäßäåé óôï Ýñãï êáé ç ÷ñÞóç ôçò áñ÷áÀæïõóáò.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Ï áöçãçôÞò ôïõ êåéìÝíïõ óêéáãñáöåß ôá ðñüóùðá ôçò éóôïñßáò,
÷ùñßò üìùò íá åìâáèýíåé óôï óõíáéóèçìáôéêü ôïõò êüóìï.
66
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
ÌçôÝñá: Ç ìçôÝñá ôïõ áöçãçôÞ åßíáé åðéâëçôéêÞ, êáôáðéåóôéêÞ êáé
áõôáñ÷éêÞ. ÅêâéÜæåé ôçí Ýêöñáóç áãÜðçò êáé óåâáóìïý ôïõ ãéïõ
ðñïò ôïí ðáôÝñá, ãéáôß Ýôóé åðéâÜëëåé ç êáëÞ ôïõ áíáôñïöÞ, êáé
ôïõ äéäÜóêåé ôçí õðïêñéóßá êáé ôçí ðñïóðïßçóç ìå ôçí ïðïßá êáé
ç ßäéá ìåãÜëùóå.
ÐáôÝñáò: Åßíáé óïâáñüò, áðüìáêñïò, áõóôçñüò, áîéïóÝâáóôïò êáé
ïëéãüëïãïò. ×áñáêôçñßæåôáé áðü ôçí ßäéá ôõðéêÞ êáé õðïêñéôéêÞ óõ-
ìðåñéöïñÜ ðïõ äéáêñßíåé êáé ôç ìçôÝñá. Åßíáé ïîýèõìïò, üðùò óõìðå-
ñáßíïõìå áðü ôïí ôñüðï ðïõ áíôéäñÜ óôï ëÜèïò ôïõ ðáéäéïý.
ÁöçãçôÞò: Ï ãéïò ôçò ïéêïãÝíåéáò, êáé áöçãçôÞò ôïõ äéçãÞìáôïò,
ðáñïõóéÜæåôáé åéñùíéêüò êáé óáñêáóôéêüò.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ
Ç ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ åßíáé ç áðëÞ êáèáñåýïõóá ìå êÜðïéåò áñ÷á-
Àæïõóåò ëÝîåéò ðïõ ðñïóèÝôïõí åéñùíåßá êáé ÷éïýìïñ óôï êåßìåíï
(«ÐÜíóåðôå êáé ÁãáðçôÝ ìïõ ÐÜôåñ… ßíá õðïâÜëù õìßí»).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ Ýñãïõ åßíáé óáñêáóôéêü, åéñùíéêü, ÷éïõìïñéóôéêü êáé
ðñïóùðéêü.
iii) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «êÜðùò Üíïóôïí», «Ýëåéðåí áðü áõôÞí ç áðáéôïýìåíç
äüóéò óõãêéíÞóåùò», «áðåëÝêçôåò åëëçíéêïýñåò», «åêÜìáìåí ôá äýï
áíèïðùëåßá Üíù-êÜôù», «Ýóôáæåí ç ìýôç ìïõ êáé ì’ åâáóÜíéæáí ïé
÷éïíßóôñáé», «íá ìå öéëïäùñÞóåé Ýíáí ôåëåõôáßïí ìðÜôóïí».
Ðáñïìïéþóåéò: «ùò ìÝãá êáôüñèùìÜ ôïõ», «êáèþò åéò ôï èÝáôñïí»,
«ùò íá Þóáí øÜñéá».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôïõ ðáôÝñá («Ôïí ðáôÝñá ìïõ åõñÞêáìåí åéò ôï
êñåâÜôé… ôùí åðéóÞìùí çìåñþí»). Ç åéêüíá ôçò ìçôñéêÞò ìïñöÞò,
(«…ç ìçôÝñá ìïõ ìå ôï ìåôáîùôüí ôçò öüñåìá…»).
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðþò áíôéìåôùðßæåé ï áöçãçôÞò üëç ôçí ôåëåôÞ ôçò ãéïñôÞò ôïõ
ðáôÝñá ôïõ;
Ï áöçãçôÞò åßíáé õðï÷ñåùìÝíïò íá ëÜâåé ìÝñïò óå ìéá ôåëåôÞ
ðïõ êáèüëïõ äåí ôïí åõ÷áñéóôåß. Åßíáé ãé’ áõôüí ìéá ôåëåôÞ ðïõ
÷áñáêôçñßæåôáé áðü áíßá, Üã÷ïò, õðïêñéóßá êáé øåõäåßò åêäçëþóåéò
áãÜðçò. ÖõóéêÜ äåí ôïõ áñÝóåé áõôÞ ç êáôÜóôáóç, áöïý ðñÝðåé íá
öåñèåß ìå Ýíáí ôñüðï ðïõ äåí ôáéñéÜæåé ó’ Ýíá ðáéäß. Ãíùñßæåé üôé
üëá åßíáé õðïêñéôéêÜ, áêüìá êáé ç Ýêðëçîç óôïí ðáôÝñá ôïõ. Áõôü
67
Εμμανουήλ
Ροΐδης
Ý÷åé óõíÝðåéá íá áíôéìåôùðßæåé ôçí ôåëåôÞ óáí Ýíá âáóáíéóôÞñéï
ðïõ ðñÝðåé íá ôï õðïóôåß.
2. Ðïéá ó÷Ýóç öáßíåôáé íá õðÜñ÷åé áíÜìåóá óôïí áöçãçôÞ êáé
ôïõò ãïíåßò ôïõ; ÁðáíôÞóôå ìå áíáöïñÝò óôï êåßìåíï.
Ç ó÷Ýóç ôïõ áöçãçôÞ ìå ôïõò ãïíåßò ôïõ, üðùò öáßíåôáé áðü ôï
êåßìåíï, åßíáé åíôåëþò ôõðéêÞ êáé õðïêñéôéêÞ. Ï ãéïò ôçò ïéêïãÝíåéáò
åîáíáãêÜæåôáé íá åõ÷çèåß óôïí ðáôÝñá ôïõ ãéá ôçí ïíïìáóôéêÞ ôïõ
åïñôÞ ìå Ýíáí ôñüðï âáóáíéóôéêü. Áêüìá êáé ç ðñïóöþíçóÞ ôïõ
åßíáé ìáêñéÜ áðü ôçí ðáéäéêüôçôá êáé ôçí áãíüôçôÜ ôïõ. Ç ãëþóóá
åßíáé øõ÷ñÞ êáé óõíäõÜæåôáé ìå ôá áéóèÞìáôá ðïõ âéþíåé ôç óõãêå-
êñéìÝíç óôéãìÞ. Áõôü äåß÷íåé ôçí ôõðéêÞ êáé áðüìáêñç ó÷Ýóç ðïõ
äéáôçñåß ìå ôïí ðáôÝñá ôïõ. Áðü ôçí Üëëç, ç ó÷Ýóç ìå ôç ìçôÝñá
ôïõ öáßíåôáé áêüìç ÷åéñüôåñç. Åäþ äåí õðÜñ÷åé ìüíï ç ôõðéêüôçôá,
áëëÜ êáé ï øõ÷áíáãêáóìüò ôïõ ðáéäéïý íá êÜíåé áõôü ðïõ åðéèõìåß
ç ßäéá. Ôïí ìáëþíåé, ôïí ÷ôõðÜ, ôïí «ðñïðïíåß» íá óõìðåñéöÝñåôáé
«óùóôÜ» ðñïò ôïí ðáôÝñá ôïõ êáé áðÝ÷åé ðïëý áðü ôç ìçôñéêÞ
óõìðåñéöïñÜ ðïõ Ý÷ïõìå óõíçèßóåé. ÃåíéêÜ, ç ó÷Ýóç ôïõò åßíáé
ôõðéêÞ, õðïêñéôéêÞ êáé ðñïóðïéçôÞ.
3. ÕðÜñ÷åé óôï äéÞãçìá åéñùíåßá êáé áõôïóáñêáóìüò; ÁéôéïëïãÞ-
óôå ôçí áðÜíôçóÞ óáò.
ÌÝóá óôï êåßìåíï õðÜñ÷åé åéñùíåßá êáé áõôïóáñêáóìüò. Ï áöçãç-
ôÞò äåí Ý÷åé Üëëï ôñüðï íá áíôéìåôùðßóåé ôç äñáìáôéêÞ ôïõ êá-
ôÜóôáóç êáé ðáñïõóéÜæåé ôá ãåãïíüôá ìå ÷ëåõáóìü («Äåí õðÜñ÷åé
êßíäõíïò… ëÝãåôáé ÉùÜííçò», «ÄéÜ íá ãßíïõí ôá ðñÜãìáôá… åéò ôï
èÝáôñïí», «Ç áëÞèåéá åßíáé… ôïí ðáôÝñá ìïõ»). ÅðéëÝãåé ôïí ôñüðï
áõôü ùò ôïí ðëÝïí êáôÜëëçëï ãéá íá ôá ðáñïõóéÜóåé.
4. ÕðÜñ÷ïõí óçìåßá ìÝóá óôï êåßìåíï ðïõ óáò Ýêáíáí íá ãåëÜ-
óåôå; Ðïéá åßíáé áõôÜ; Ðþò ðÝôõ÷å ï óõããñáöÝáò íá äþóåé áóôåßï
ôüíï óôçí áöÞãçóç;
Ôï êåßìåíï, ìÝóá áðü ôï åéñùíéêü êáé óáñêáóôéêü ýöïò ôïõ, äç-
ìéïõñãåß óôïí áíáãíþóôç ôç äéÜèåóç íá ãåëÜóåé. Ç áñ÷áÀæïõóá
ãëþóóá ôçò ðñïóöþíçóçò, üôáí áêïýãåôáé áðü Ýíá ðáéäß ðñïêáëåß
åî áñ÷Þò ãÝëéï. Åðßóçò, ç óêçíÞ óôï áíèïðùëåßï ðñïêáëåß ãÝëéï,
áöïý ç êáèþò ðñÝðåé ìçôÝñá åìöáíßæåôáé õðåñâïëéêÞ áêüìá êáé
óôá ðéï áðëÜ ðñÜãìáôá, åíþ ç áíôßèåóÞ ôçò ìå ôïí áíèïðþëç
åßíáé åìöáíÝóôáôç. ÂÝâáéï ôï áóôåßï êïñõöþíåôáé üôáí êáôÜ ôçí
êñéóéìüôåñç óôéãìÞ ôá ðÜíôá ÷áëÜíå áðü ôçí áäåîéüôçôá(;) ôïõ
áöçãçôÞ. ÌÝóá óôï ÷åéìþíá ôá õãñÜ óåíôüíéá êáé ñïý÷á äå èá
Þôáí ü,ôé êáëýôåñï ãéá ôïí ðáôÝñá ôïõ! Ç ôåëåõôáßá üìùò ðñüôáóç
Ýñ÷åôáé íá äçìéïõñãÞóåé óôïí áíáãíþóôç Ýíá ðéêñü ÷áìüãåëï. Ï
áöçãçôÞò äßíåé ôüíï áóôåßï óôçí áöÞãçóÞ ôïõ, ôüóï ìÝóá áðü
68
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
ôç ãëáöõñüôçôá êáé ôç æùíôÜíéá ôùí óêçíþí, üóï êõñßùò ìå ôç
ãëþóóá. Ç ÷ñÞóç ôçò êáèáñåýïõóáò, ïé óôïìöþäåéò åêöñÜóåéò, ôï
ðåñéóôáóéáêü ÷éïýìïñ, ç ðåñéãñáöÞ ôïõ ðáôÝñá êáé ç ó÷Ýóç ôïõ ìå
ôç ìçôÝñá ôïõ, åßíáé åñãáëåßï óôá ÷Ýñéá ôïõ ãéá íá äçìéïõñãÞóåé
óáôéñéêÞ áôìüóöáéñá óôï êåßìåíü ôïõ.
5. ¼ðùò öáßíåôáé óôï äéÞãçìá, ç ôõðéêüôçôá êáé ç õðï÷ñÝùóç ÷á-
ñáêôÞñéæáí óå ðáëáéüôåñåò åðï÷Ýò ôç ó÷Ýóç ðáéäéþí – ãïíÝùí.
Ó÷ïëéÜóôå ôåò, óõãêñßíïíôÜò ôåò ìå ôç óçìåñéíÞ ðñáãìáôéêüôçôá.
ÐñÜãìáôé, ïé ó÷Ýóåéò ðáéäéþí – ãïíéþí ôá ðáëáéüôåñá ÷ñüíéá ÷áñá-
êôçñßæïíôáí áðü ôõðéêüôçôá êáé ðñïóðïßçóç. Ôá ðáéäéÜ Ýðñåðå íá
öÝñïíôáé óôïõò ìåãáëýôåñïõò ìå Ýíáí ôñüðï õðï÷ñåùôéêÜ êáèþò
ðñÝðåé. ¸ôóé, ï óåâáóìüò êáé ç áãÜðç Ýðñåðå íá åêäçëþíïíôáé ìå
âÜóç ôïõò êáíüíåò êáëÞò óõìðåñéöïñÜò êáé áíáôñïöÞò êáé ü÷é
ìå ãíþìïíá ôçí áãíüôçôá, ôçí áèùüôçôá êáé ôçí åéëéêñßíåéá ðïõ
÷áñáêôçñßæïõí ôá ðáéäéÜ. Ï óåâáóìüò êáé ç õðáêïÞ Þôáí óôïé÷åßá
ðïõ óôçí êõñéïëåîßá åðéâÜëëïíôáí êáé êáôÜ óõíÝðåéá Þôáí øåýôéêá.
Áíôßèåôá, óÞìåñá ïé ó÷Ýóåéò áíÜìåóá óôá ðáéäéÜ êáé ôïõò ãïíåßò
åßíáé ðïëý ðéï åéëéêñéíåßò. Ï óåâáóìüò êáé ç áãÜðç åßíáé óôïé÷åßá
ðïõ êåñäßæïíôáé ìÝóá áðü ôçí êáèçìåñéíüôçôá êáé ïé ó÷Ýóåéò ïé-
êïäïìïýíôáé óå ðéï óôÝñååò êáé áëçèéíÝò âÜóåéò. ÂÝâáéá, ïñéóìÝíïé
ìðïñïýí íá éó÷õñéóôïýí üôé ôá óçìåñéíÜ ðáéäéÜ åßíáé áõèÜäç, Þ üôé
äå öÝñïíôáé óùóôÜ óôïõò ãïíåßò ôïõò. Áõôü óõìâáßíåé ðñÜãìáôé,
üìùò êáíåßò äå èá äéáöùíÞóåé üôé åßíáé ðñïôéìüôåñï íá õðÜñ÷åé
áëçèéíÞ ó÷Ýóç áíÜìåóá óôïõò äýï, Ýóôù êáé Üó÷çìç, ðáñÜ íá åß-
íáé ðñïóðïéçôÞ êáé õðïêñéôéêÞ êáé íá ðáñïõóéÜæåôáé ðñïò ôá Ýîù
éäáíéêÞ êáé óôçí ðñáãìáôéêüôçôá íá åßíáé êáôáêñéôÝá áêüìá êáé
áðü ôï ßäéï ôï ðáéäß.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Íá áðïäþóåôå ìå óõíôïìßá ôï íüçìá ôïõ êåéìÝíïõ êáé íá êáôá-
ãñÜøåôå ôç âáóéêÞ éäÝá ôïõ äéçãÞìáôïò.
2. Íá óêéáãñáöÞóåôå ôï ÷áñáêôÞñá ôùí ðñïóþðùí ôïõ êåéìÝíïõ.
3. Íá åíôïðßóåôå óôï êåßìåíï ôá óçìåßá óôá ïðïßá äéáöáßíåôáé ç
ôõðéêüôçôá ôùí ó÷Ýóåùí ôïõ áöçãçôÞ ìå ôïõò ãïíåßò ôïõ.
69
Το στερνό παραμύθι
Λάμπρος Πορφύρας
Α. Ο δημιουργός
Ï ËÜìðñïò Ðïñöýñáò ãåííÞèçêå óôç ×ßï ôï 1879 êáé ðÝèáíå óôïí
ÐåéñáéÜ ôï 1932. Ôï ðñáãìáôéêü ôïõ üíïìá Þôáí ÄçìÞôñéïò Óýøù-
ìïò. Óðïýäáóå ÍïìéêÜ, ÷ùñßò íá ðÜñåé ùóôüóï ðôõ÷ßï. ¸æçóå óôïí
ÐåéñáéÜ, êïíôÜ óôïõò áíèñþðïõò ôçò èÜëáóóáò, ôùí ïðïßùí ôïõò
êáçìïýò êáé ôéò ìéêñï÷áñÝò áðïôýðùóå óôá Ýñãá ôïõ. Ôï 1920 ôé-
ìÞèçêå ìå ôï Áñéóôåßï ÃñáììÜôùí êáé ìåôÜ ôï èÜíáôü ôïõ óôÞèçêå
ç ðñïôïìÞ ôïõ óôç Öñåáôßäá áðü ôï ÄÞìï Ðåéñáéþò.
Ðñüêåéôáé ãéá ìéá ãíÞóéá ðïéçôéêÞ öëÝâá, ðïõ êëçñïäüôçóå óôéò
åðüìåíåò ãåíéÝò Ýíá Ýñãï ìéêñü óå üãêï, áëëÜ ðïéïôéêÜ óðïõäáßï.
ÁíÞêåé óôçí ïìÜäá ôùí ðïéçôþí ôçò ãåíéÜò ôïõ 1880, ðïõ áêï-
ëïýèçóå ôçí ôå÷íïôñïðßá ôïõ óõìâïëéóìïý êáé óõíÝèåóå Ýñãá ìå
Ýíôïíï ëõñéóìü, ðïõ äéáêñßíïíôáé ãéá ôï ñõèìü, ôçí åõáéóèçóßá, ôç
íïóôáëãßá êáé ôç ìïõóéêüôçôÜ ôïõò. ÅîÝäùóå ôá ðïéçôéêÜ Ýñãá Ç
èëßøç ôïõ ìáñìÜñïõ (1894) êáé ÓêéÝò (1920). Ôï 1934, ìåôÜ ôï èÜíáôü
ôïõ, åêäüèçêå ç óõëëïãÞ ÌïõóéêÝò öùíÝò, óôçí ïðïßá ðåñéÝ÷ïíôáé
áíÝêäïôá ðïéÞìáôÜ ôïõ.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ðïßçìá Ôï óôåñíü ðáñáìýèé áíÞêåé óôçí ðïéçôéêÞ óõëëïãÞ ÓêéÝò,
ðïõ åêäüèçêå ôï 1920. Ðñüêåéôáé ãéá Ýíá ëõñéêü ðïßçìá ìå ñõèìü,
åõáéóèçóßá êáé ìïõóéêüôçôá, ðïõ áêïëïõèåß ôçí ôå÷íïôñïðßá ôïõ
óõìâïëéóìïý, êáèþò ï ëïãïôÝ÷íçò äåí áíôëåß ôá èÝìáôÜ ôïõ áðü
ôçí åîùôåñéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá, áëëÜ áðü ôçí õðïêåéìåíéêÞ æùÞ êáé
ôïí åóùôåñéêü ôïõ êüóìï, ôá óõíáéóèÞìáôá, ôéò éäÝåò êáé ôéò ìåôá-
öõóéêÝò ôïõ áíçóõ÷ßåò. ¼ðùò õðïäçëþíåé êáé ï ôßôëïò ôïõ Ýñãïõ,
ôï ðïßçìá ó÷åôßæåôáé ìå ôï èÜíáôï («ôï óôåñíü») åíüò áãáðçìÝíïõ
ðñïóþðïõ ôçò ïéêïãÝíåéáò, ðïõ óõíäÝåôáé ìå ôá ðáñáìýèéá ôçò
ãéáãéÜò («ðáñáìýèé»). Ôï ðéï ãëõêü êáé áãáðçìÝíï ðñüóùðï ôçò
åëëçíéêÞò ïéêïãÝíåéáò, ç ãéáãéÜ, ìÝóá áðü Ýíá ðïßçìá – ðáñáìýèé
ðïõ äéçãåßôáé ôï åããüíé ôçò, óõíáíôÜ ôïí Áñ÷Üããåëï êáé ôïí áêï-
ëïõèåß óôïõò ïõñáíïýò.
70
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
Γ. Δομή του έργου
1ç åíüôçôá: «ÐÞñáí óôñáôß óôñáôß ôï ìïíïðÜôé… êáé êáâáëÜñçäåò
áðÜíù óô’ Üôé»: ÁíáöïñÜ óôá ðáñáìõèéêÜ óôïé÷åßá ðïõ Ýñ÷ïíôáé
áðü ìáêñéíïýò ôüðïõò, ãéá íá ôéìÞóïõí ôç ãéáãéÜ.
2ç åíüôçôá: «Êáé ãýñù óôçò ãéáãéÜò ìïõ ôï êñåâÜôé… ôçò ôñáãïõ-
äïýóáí –ðïéïò ôï îÝñåé– êÜôé»: Ç ðáñÝëáóç ôùí çñþùí ôùí ðá-
ñáìõèéþí ìðñïóôÜ áðü ôï íåêñéêü êñåâÜôé êáé ôï ôñáãïýäé ôïõò
ðñïò ôç ãéáãéÜ.
3ç åíüôçôá: «Êáíåßò ãéá ôçò ãéáãéÜò ìïõ ôçí áãÜðç… êáé íá ôçò
öÝñåé áèÜíáôï íåñü»: Ôï ìåãÜëï ðáñÜðïíï ôïõ ðïéçôÞ.
4ç åíüôçôá: «Ç ìÜíá ìïõ åß÷å ãïíáôßóåé êÜôïõ… ï Áñ÷Üããåëïò
÷ôõðïýóå ôá öôåñÜ ôïõ»: Ç åéêüíá ôçò èëéììÝíçò ìçôÝñáò. Ôï ðá-
ñáìýèé ôåëåéþíåé ìå ôïí Áñ÷Üããåëï ðïõ åôïéìÜæåôáé íá ïäçãÞóåé
ôç ãéáãéÜ óôïõò ïõñáíïýò.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Óôï ðïßçìá ï ëïãïôÝ÷íçò óõíäõÜæåé ôï èëéâåñü ãåãïíüò ôïõ èáíÜ-
ôïõ ôçò ãéáãéÜò ôïõ ìå ðáñáìõèéêÜ óôïé÷åßá. ¼ëåò ïé áãáðçìÝíåò
ìïñöÝò ôùí ðáñáìõèéþí óôÝêïíôáé ãýñù áðü ôï êñåâÜôé ôçò ãéá-
ãéÜò, ðïõ ðëçóéÜæåé óôï ôÝëïò ôçò æùÞò ôçò, ãéá íá áðáëýíïõí ôïí
ðüíï ôùí óõããåíþí ôçò êáé ôçò ãïíáôéóìÝíçò ìçôÝñáò. ÌÝóá óôï
êëßìá áõôü, ç ãéáãéÜ óõíáíôÜ ôïí Áñ÷Üããåëï êáé ôïí áêïëïõèåß
óôïõò ïõñáíïýò.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôçí ðñþôç óôñïöÞ ôçò ðïéçôéêÞò óýíèåóçò, üëïé ïé
Þñùåò ôùí ðáñáìõèéþí (âáóéëïðïýëåò, êáëïêõñÜäåò, âáóéëéÜäåò áðü
îÝíåò ÷þñåò êáé êáâáëÜñçäåò ðÜíù óôá ÜëïãÜ ôïõò), îåðñïâÜëëïõí
áðü ôéò äéçãÞóåéò ôçò ãéáãéÜò, ãéá íá áðïôßóïõí öüñï ôéìÞò óôï
áãáðçìÝíï ðñüóùðï, ðïõ ðëçóéÜæåé óôï ôÝëïò ôçò æùÞò ôïõ.
2ç åíüôçôá: ÌÝóá óå áôìüóöáéñá èëßøçò («áíÜìåóá áðü äýï ÷ëù-
ìÝò ëáìðÜäåò»), ïé ìïñöÝò ôùí ðáñáìõèéþí ðåñíïýí áðü ôï íå-
êñéêü êñåâÜôé êáé ôñáãïõäïýí óôï áãáðçìÝíï ðñüóùðï. Ìå ôçí
«ðáñÝëáóç» ôùí ðáñáìõèéêþí óôïé÷åßùí ï ðïéçôÞò åðéäéþêåé êáé
åðéôõã÷Üíåé íá áðáëýíåé ôçí ðÝíèéìç áôìüóöáéñá, íá åëáöñýíåé ôç
âáñýôçôá ôïõ èëéâåñïý ãåãïíüôïò.
3ç åíüôçôá: Óôçí ôñßôç óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò ôï ðïéçôéêü õðïêåß-
ìåíï åêöñÜæåé ôï ìåãÜëï ôïõ ðáñÜðïíï, åðåéäÞ êáíÝíáò áðü ôïõò
ìõèéêïýò Þñùåò ôùí ðáñáìõèéþí ôçò ãéáãéÜò äåí ôçò ðñïóöÝñåé ôï
«áèÜíáôï íåñü». Ç åéêüíá ôçò ãéáãéÜò óõíäÝåôáé Üìåóá óôçí øõ÷Þ
êáé ôï ìõáëü ôïõ ðáéäéïý ìå ôá ðáñáìýèéá, óôá ïðïßá ðÜíôá õðÞñ÷å
71
Λάμπρος
Πορφύρας
Ýíáò Þñùáò ðïõ íéêïýóå êÜðïéï äõíáôü («äå óêüôùóå ôï ÄñÜêï Þ
ôïí ÁñÜðç») êáé êÝñäéæå áèÜíáôï íåñü ãéá ÷Üñç ôçò áãáðçìÝíçò
ôïõ («êáé íá ôçò öÝñåé áèÜíáôï íåñü»). ¼ìùò ôþñá, ç äõíáôüôçôá
áèáíáóßáò áðïõóéÜæåé ãéá ôï áãáðçìÝíï ôïõ ðñüóùðï.
4ç åíüôçôá: Óôçí ôÝôáñôç óôñïöÞ êõñéáñ÷åß ç ìïñöÞ ôçò èëéììÝ-
íçò ìçôÝñáò ôïõ ðïéçôÞ ðïõ óôÝêåôáé ãïíáôéóôÞ äßðëá óôï íåêñéêü
êñåâÜôé. Ç åéêüíá áõôÞ ðñïêáëåß êáé ìåôáäßäåé óôïõò áíáãíþóôåò
Ýíôïíá óõíáéóèÞìáôá èëßøçò, óôåíï÷þñéáò êáé áðåëðéóßáò. Ôï ðïßçìá
ïëïêëçñþíåôáé ìå ôïí Áñ÷Üããåëï ðïõ åôïéìÜæåôáé íá ðÜñåé ìáæß ôïõ
óôïõò ïõñáíïýò, ôï áãáðçìÝíï ðñüóùðï, ìÝóá óôïí áðüç÷ï ôùí ðá-
ñáìõèéþí. Ç ãéáãéÜ öåýãåé áðü ôç æùÞ, áëëÜ æåé ðÜíôïôå óôçí êáñäéÜ
êáé óôç óêÝøç ôùí áíèñþðùí ðïõ ôçí áãÜðçóáí.
Ε. Τεχνική – Τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ
Ç ãëþóóá ôïõ ðïéÞìáôïò åßíáé ç áðëÞ, ëéôÞ äçìïôéêÞ.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ ðïéÞìáôïò åßíáé ëõñéêü, õðïâëçôéêü, ìåëáã÷ïëéêü.
iii) Óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç
Ôï ðïßçìá åßíáé ëõñéêü êáé áíÞêåé óôï åßäïò ôïõ óïíÝôïõ. Ðñüêåéôáé
ãéá Ýíá ìéêñü ðïßçìá-ðáñáìýèé ðïõ áðïôåëåßôáé áðü äýï ôåôñÜóôé-
÷åò êáé äýï ôñßóôé÷åò óôñïöÝò. Ïé óôß÷ïé åßíáé éáìâéêïß 11óýëëáâïé
êáé ç ïìïéïêáôáëçîßá óôáõñùôÞ óôéò äýï ðñþôåò óôñïöÝò (áââá),
åíþ óôéò ôñßóôé÷åò óôñïöÝò áêïëïõèåß ôéò ìïñöÝò ááâ êáé áâá.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «ÐÞñáí óôñáôß óôñáôß ôï ìïíïðÜôé», «÷ëùìÝò ëáìðÜ-
äåò», «íá ôçò öÝñåé áèÜíáôï íåñü».
Ðáñïìïéþóåéò: «óáí ôñáãïõäéóôÜäåò».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôùí çñþùí ôùí ðáñáìõèéþí. Ç åéêüíá ôçò ãéáãéÜò
óôï êñåâÜôé ðïõ ðåñéôñéãõñßæåôáé áðü ôéò ìïñöÝò ôùí ðáñáìõèéþí.
Ç öáíôáóôéêÞ åéêüíá ôùí çñþùí ðïõ ìÜ÷ïíôáé ìå ôï ÄñÜêï Þ ôïí
ÁñÜðç. Ç åéêüíá ôçò èëéììÝíçò ãïíáôéóôÞò ìçôÝñáò äßðëá óôï
êñåâÜôé ôçò ãéáãéÜò. Ç ìïñöÞ ôïõ Áñ÷Üããåëïõ ðïõ «÷ôõðïýóå ôá
öôåñÜ ôïõ».
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ï ðïéçôÞò ðáñïõóéÜæåé ôï èÜíáôï ôçò ãéáãéÜò ìÝóá óå áôìü-
óöáéñá ëõðçôåñïý ðáñáìõèéïý. Ìå ðïéïõò ôñüðïõò åðéôõã÷Üíå-
ôáé ç áôìüóöáéñá áõôÞ;
Ï ðïéçôÞò óõíäõÜæåé ôçí ðåñéãñáöÞ ôïõ èáíÜôïõ ôçò ãéáãéÜò ôïõ
72
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
ìå ðáñáìõèéêÜ óôïé÷åßá. Äçìéïõñãåßôáé Ýôóé ìéá ëõðçôåñÞ áôìü-
óöáéñá, áöïý üëïé ïé Þñùåò Ýñ÷ïíôáé íá áðïôßóïõí öüñï ôéìÞò
óôç ãéáãéÜ, ðïõ êåßôåôáé åôïéìïèÜíáôç áíÜìåóá óå äýï ÷ëùìÝò
ëáìðÜäåò. Ç ðåñéññÝïõóá áôìüóöáéñá äçìéïõñãåß óôïí áíáãíþóôç
áéóèÞìáôá èëßøçò, ìïëïíüôé ï ðïéçôÞò äåí êÜíåé êáìéÜ áíáöïñÜ
óôç ëÝîç «èÜíáôïò». Ç ìçôÝñá ôïõ åßíáé ãïíáôéóôÞ, äåßãìá ôçò óôå-
íï÷þñéáò êáé ôçò áðåëðéóßáò ôçò, åéêüíá ðïõ ðñïêáëåß áíôßóôïé÷á
áéóèÞìáôá óôïõò áíáãíþóôåò. Êáô’ áõôüí ôïí ôñüðï, ï ðïéçôÞò
åðéôõã÷Üíåé íá äçìéïõñãÞóåé ôï óõãêåêñéìÝíï êëßìá.
2. Ðïéï ðáñÜðïíï åêöñÜæåé ï ðïéçôÞò óôçí ôñßôç óôñïöÞ;
Ï ðïéçôÞò áöéåñþíåé ôçí ôñßôç óôñïöÞ óôçí Ýêöñáóç ôïõ ðáñáðü-
íïõ ôïõ. Ç ãéáãéÜ ôïõ óõíäÝåôáé ìå ôá ðáñáìýèéá ðïõ ôïõ Ýëåãå êáé
ó’ áõôÜ ðÜíôá õðÞñ÷å Ýíáò Þñùáò ðïõ íéêïýóå êÜðïéï äõíáôü êáé
êÝñäéæå ôï áèÜíáôï íåñü ãéá ÷Üñç ôçò áãáðçìÝíçò ôïõ. ¼ìùò ãéá ôç
ãéáãéÜ ôïõ, äåí õðÜñ÷åé áèÜíáôï íåñü ôþñá ðïõ ôï ÷ñåéÜæåôáé. ¼ëïé
ïé Þñùåò ðïõ ôüóï üìïñöá ðåñéÝãñáöå, Ý÷ïõí ÷áèåß êáé êáíåßò ðéá
äåí ìðïñåß íá ôç âïçèÞóåé. Ôï ðáñÜðïíï ôïõ ðïéçôÞ åßíáé ç áðïõóßá
ôçò äõíáôüôçôáò íá ãßíåé áèÜíáôï Ýíá Üôïìï ðïõ ôüóï áãáðÜ.
3. Óôï ðïßçìá óõíõðÜñ÷ïõí åéêüíåò áðü ôçí ðñáãìáôéêÞ æùÞ,
ôçí åîùðñáãìáôéêÞ (ðáñáìõèéêÞ) áôìüóöáéñá êáé ôç èñçóêåõôéêÞ
ðßóôç. Åíôïðßóôå ôïõò ó÷åôéêïýò óôß÷ïõò.
Ôï ðïßçìá êéíåßôáé áíÜìåóá óôçí ðñáãìáôéêüôçôá êáé óôç öá-
íôáóßá. Ç ðñþôç óôñïöÞ Ý÷åé áôìüóöáéñá ðáñáìõèéïý, ç äåýôåñç
ðáñïõóéÜæåé ôç ãéáãéÜ óôï íåêñéêü êñåâÜôé, ç ôñßôç áíáöÝñåôáé óå
Þñùåò ôùí ðáñáìõèéþí êáé ç ôÝôáñôç áðïôåëåß óõíäõáóìü üëùí
ôùí ðáñáðÜíù ìå óôïé÷åßá èñçóêåõôéêÞò ðßóôçò. Ôá ðáñáðÜíù
óôïé÷åßá åíôïðßæïíôáé óôïõò åîÞò óôß÷ïõò:
á. ÐñáãìáôéêÞ æùÞ: óô. 5, 6, 12.
â. ÐáñáìõèéêÞ áôìüóöáéñá: óô. 1-4, 7-11, 13.
ã. ÈñçóêåõôéêÞ ðßóôç: óô. 14.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ôé åðéäéþêåé ï ðïéçôÞò ìå ôï íá óõíäÝåé ôï èÜíáôï ôïõ áãáðçìÝ-
íïõ ôïõ ðñïóþðïõ ìå ôïí êüóìï ôùí ðáñáìõèéþí;
2. ÐåñéãñÜøôå ôá áéóèÞìáôá ôïõ ðïéçôÞ áðÝíáíôé óôç ãéáãéÜ ôïõ,
üðùò äéáöáßíïíôáé ìÝóá áðü ôï Ýñãï.
3. Ðþò ðáñïõóéÜæåôáé óôï ðïßçìá ï ñüëïò ôçò ãéáãéÜò óôçí ïé-
êïãÝíåéá; ÐåñéãñÜøôå ôï ñüëï ðïõ Ý÷åé ç ãéáãéÜ óôç óýã÷ñïíç
ïéêïãÝíåéá.
73
Ο παππούς και το εγγονάκι
Λέων Τολστόι
Α. Ο δημιουργός
Ï Ñþóïò óõããñáöÝáò êüìçò ËÝùí ÍéêïëÜãéåâéôò Ôïëóôüé ãåííÞèçêå
ôï 1828 óôç ÃéÜóíáãéá ÐïëõÜíá, Ýíá ÷ùñéü óôá íüôéá ôçò Ìüó÷áò,
êáé ðÝèáíå ôï 1910 óôï ÁóôñÜðïâï, óôçí åðáñ÷ßá ôïõ ÑéáæÜí. Ïé
ãïíåßò ôïõ ðÝèáíáí üôáí Þôáí áêüìç ðáéäß êáé áíáôñÜöçêå áðü
óõããåíåßò ïé ïðïßïé áíÝèåóáí ôç ìüñöùóÞ ôïõ óå ïéêïäéäáóêÜëïõò.
Óå çëéêßá 16 åôþí Üñ÷éóå íá öïéôÜ óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôïõ ÊáæÜí.
ÃñÞãïñá üìùò åãêáôÝëåéøå ôéò óðïõäÝò ôïõ êáé ôï 1847 åðÝóôñåøå
óôç ÃéÜóíáãéá ÐïëõÜíá, ãéá íá áó÷ïëçèåß ìå ôç äéá÷åßñéóç ôùí êôç-
ìÜôùí ôïõ êáé íá óõíå÷ßóåé ìüíïò ôïõ ôç ìåëÝôç. Ôï 1852 êáôåôÜãç
óôïí óôñáôü êáé åðÝäåéîå ìåãÜëç áíäñåßá óôéò ðïëåìéêÝò åðé÷åéñÞ-
óåéò óôïí Êáýêáóï. Ôï 1854 ìåôáôÝèçêå óôï ìÝôùðï ôïõ Äïýíáâç
êáé êáôÜ ôïí Êñéìáúêü ðüëåìï Ýëáâå ìÝñïò óôçí ðïëéïñêßá ôçò
Óåâáóôïýðïëçò. Ôï 1856 åãêáôÝëåéøå ôï óôñáôü êáé ðáñÝìåéíå ãéá
Ýíá ìéêñü ÷ñïíéêü äéÜóôçìá óôçí Ðåôñïýðïëç. Ôïí åðüìåíï ÷ñüíï
ôáîßäåøå óôï åîùôåñéêü êáé åðéóêÝöôçêå ôç Ãáëëßá, ôçí Åëâåôßá
êáé ôç Ãåñìáíßá. Ôï 1862 ï Ôïëóôüé íõìöåýôçêå ôç Óüíéá ÁíôñÝãé-
åâíá Ìðåñò, åãêáôÝëåéøå ôéò åêðáéäåõôéêÝò ôïõ äñáóôçñéüôçôåò
êáé áöïóéþèçêå óôçí ïéêïãÝíåéÜ ôïõ. Áíáæçôþíôáò ôï íüçìá ôçò
æùÞò, ï Ôïëóôüé óôñÜöçêå ðñïò ôç ÷ñéóôéáíéêÞ äéäáóêáëßá. ¢óêçóå
üìùò êñéôéêÞ óôçí åðßóçìç Åêêëçóßá, ç ïðïßá ôïí áöüñéóå ôï 1901.
Ôï 1910 ï óõããñáöÝáò åãêáôÝëåéøå êñõöÜ ôçí êáôïéêßá êáé ôçí
ïéêïãÝíåéÜ ôïõ, ãéá íá áíáæçôÞóåé Ýíá êáôáöýãéï üðïõ, üðùò Þëðé-
æå, èá ìðïñïýóå íá æÞóåé Þóõ÷á, áóêçôéêÜ êáé ðéï êïíôÜ óôï Èåü.
¼ìùò, ëßãåò ìÝñåò áñãüôåñá, óôéò 20 Íïåìâñßïõ ôïõ 1910, ðÝèáíå
áðü ðíåõìïíßá óôïí áðïìáêñõóìÝíï óéäçñïäñïìéêü óôáèìü ôïõ
ÁóôñÜðïâï ôçò åðáñ÷ßáò ÑéáæÜí.
Ï ËÝùí Ôïëóôüé óå üëç ôïõ ôç æùÞ õðÞñîå õðÝñìá÷ïò ôçò êïéíùíé-
êÞò äéêáéïóýíçò áðÝíáíôé óôïõò öôù÷ïýò ÷ùñéêïýò. Ùò õðÝñìá÷ïò
ôçò êïéíùíéêÞò áíáìüñöùóçò êáé ùò çèéêüò óôï÷áóôÞò, ðñïÝâáëëå
ìÝóá áðü ôï óõããñáöéêü ôïõ Ýñãï ôéò éäÝåò ôïõ ãéá ôçí êáôÜñãçóç
ôçò âßáò êáé ôçò áíéóüôçôáò. Ï Ñþóïò óõããñáöÝáò áó÷ïëÞèçêå
74
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
ìå üëá ôá åßäç ôïõ ãñáðôïý ëüãïõ. ÓõíÝãñáøå Üñèñá óå åöçìåñß-
äåò êáé ðåñéïäéêÜ, ìõèéóôïñÞìáôá, äéçãÞìáôá, íïõâÝëåò, èåáôñéêÜ
êåßìåíá, äïêßìéá, áðïìíçìïíåýìáôá, çìåñïëüãéá, áó÷ïëÞèçêå ìå ôï
ëáúêü ðáñáìýèé, åíþ óôá ìÝóá ôçò æùÞò ôïõ ùò ÷ñéóôéáíüò ìåôáñ-
ñõèìéóôÞò óõíÝèåóå Ýñãá ìå óêïðü íá äéáäþóåé ôçí ðßóôç ôïõ óå
ìéá æùÞ áãÜðçò, óýìöùíç ìå ôç ÷ñéóôéáíéêÞ äéäáóêáëßá. ÓõíÝãñáøå
ôá ìõèéóôïñÞìáôá Áðü ôç æùÞ ìïõ, ÊïæÜêïé, Ðüëåìïò êáé åéñÞíç
(1865), ¢ííá ÊáñÝíéíá (1877), ÁíÜóôáóç (1899), ôéò íïõâÝëåò ÐáéäéêÜ
÷ñüíéá (1852), ÅöçâéêÜ ÷ñüíéá, ÍåáíéêÜ ÷ñüíéá, Ï èÜíáôïò ôïõ ÉâÜí
Éëßôò (1887), ÏéêïãåíåéáêÞ åõôõ÷ßá, ôá äéçãÞìáôá ÁöçãÞóåéò áðü
ôç Óåâáóôïýðïëç (1855-1856), ×áôæÞ-ÌïõñÜô (1904), ÁöÝíôçò êáé
äïýëïò, Ç óïíÜôá ôïõ Êñüõôóåñ, ôá èåáôñéêÜ Ýñãá Ïé êáñðïß ôçò
ðáéäåßáò, Ôï êñÜôïò ôïõ æüöïõ, Ôï æùíôáíü ðôþìá êáé ôá äïêßìéá Ôé
åßíáé ç ôÝ÷íç (1897), Ôé åßíáé ç ðßóôç ìïõ. Åðßóçò, Ýãñáøå Ýíá ó÷ï-
ëéêü åã÷åéñßäéï, ôï ÁëöáâçôÜñé, êáé Ýíá Ýñãï ìå ôá áðïöèÝãìáôá
äéáöüñùí çèéêïëüãùí êáé öéëïóüöùí, ôïí Êýêëï áíÜãíùóçò.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï áðüóðáóìá Ï ðáððïýò êáé ôï åããïíÜêé áíÞêåé óå ìéá åëëçíéêÞ
Ýêäïóç äéçãçìÜôùí êáé ðáñáìõèéþí ôïõ Ôïëóôüé ìå ôßôëï ÄéçãÞ-
ìáôá, ìýèïé êáé ðáñáìýèéá, ðïõ åêäüèçêå ôï 1996. Ôï äéÞãçìá, ðïõ
äéáêñßíåôáé ãéá ôç óõíôïìßá êáé ôç ëéôüôçôÜ ôïõ, áðïôåëåß Ýíá ðá-
ñáìýèé ìå äéäáêôéêü ðåñéå÷üìåíï, ôï ïðïßï áíáöÝñåôáé óôï èÝìá
ôçò óõíýðáñîçò ôïõ çëéêéùìÝíïõ ðáððïý ìå ôçí ïéêïãÝíåéá ôïõ
ðáéäéïý êáé äéäÜóêåé ôçí Ýêöñáóç áãÜðçò, êáôáíüçóçò êáé óåâá-
óìïý ðñïò ôïõò áíèñþðïõò ôçò ôñßôçò çëéêßáò.
Γ. Δομή του έργου
1ç åíüôçôá: «Ï ðáððïýò åß÷å ãåñÜóåé ðïëý… äåí åßðå ôßðïôá»: Ïé
äõóêïëßåò ðïõ áíôéìåôùðßæåé ï ðáððïýò åîáéôßáò ôçò ìåãÜëçò ôïõ
çëéêßáò êáé ç Üó÷çìç óõìðåñéöïñÜ ôùí ðáéäéþí ôïõ.
2ç åíüôçôá: «Ìéá ìÝñá ï Üíôñáò… êáé ôïí ðñüóå÷áí üðùò ðñÝðåé»:
Ï êáôáëõôéêüò ñüëïò ôïõ åããïíïý óôçí áëëáãÞ ôçò óôÜóçò ôùí
ãïíéþí.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Óôï êåßìåíï, ðïõ áíáöÝñåôáé óôï èÝìá ôçò óõìâßùóçò ôïõ ãÝñïíôá
ãïíéïý ìå ôçí ïéêïãÝíåéá ôïõ ðáéäéïý ôïõ, ï óõããñáöÝáò ðåñéãñÜöåé
ôçí áäõíáìßá ôïõ çëéêéùìÝíïõ êáé áíÞìðïñïõ ðáððïý íá åêôåëÝóåé
75
Λέων
Τολστόι
ìå åðéôõ÷ßá åñãáóßåò êáé ëåéôïõñãßåò ôçò êáèçìåñéíÞò ôïõ æùÞò.
Ï áíÞìðïñïò åîáéôßáò ôùí ãçñáôåéþí ðáððïýò, áäõíáôåß íá öÜåé
÷ùñßò íá ÷ýóåé ôï öáãçôü ôïõ. Ôï ãåãïíüò áõôü åíï÷ëåß ôá ðáéäéÜ
ôïõ, ôï ãéï ôïõ êáé ôç íýöç ôïõ, ïé ïðïßïé ìáëþíïõí, áðïìïíþíïõí
ôïí ðáððïý êáé ôïõ äßíïõí íá ôñþåé óå ìéá îýëéíç ãáâÜèá. ¼ôáí
üìùò áíôéêñßæïõí ôï ãéï ôïõò íá êáôáóêåõÜæåé ìéá îýëéíç ãáâÜèá
ãéá ôïõò ßäéïõò, ãéá ôá ãåñÜìáôÜ ôïõò, ìéìïýìåíïò ôï äéêü ôïõò
ðáñÜäåéãìá, óõíåéäçôïðïéïýí ôï ëÜèïò ôïõò êáé ìåôáâÜëëïõí ôç
óõìðåñéöïñÜ ôïõò.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôçí ðñþôç åíüôçôá ôïõ äéçãÞìáôïò ï óõããñáöÝáò
óêéáãñáöåß ôçí çëéêéùìÝíç ìïñöÞ ôïõ ðáððïý, ï ïðïßïò åîáéôßáò
ôùí ãçñáôåéþí åßíáé áíÞìðïñïò, äõóêïëåýåôáé íá ðåñðáôÞóåé, íá
äåé, íá áêïýóåé êáé íá öÜåé ÷ùñßò íá ÷ýóåé ôï öáãçôü ôïõ. Ï ðáð-
ðïýò êÜíåé äéÜöïñåò æçìéÝò, ìå óõíÝðåéá ôá ðáéäéÜ ôïõ íá èõìþ-
íïõí, íá ôïí áðïìïíþíïõí êáé íá ôïõ ðñïóöÝñïõí ôï öáãçôü ôïõ
ìÝóá óå ìéá îýëéíç ãáâÜèá.
2ç åíüôçôá: Óôç äåýôåñç åíüôçôá ôïõ äéçãÞìáôïò ç õðüèåóç êïñõ-
öþíåôáé, êáèþò ïé ãïíåßò ðáñáôçñïýí ôï ðáéäß ôïõò íá êáôáóêåõÜ-
æåé ìéá îýëéíç ãáâÜèá, ãéá íá ôçí ðñïóöÝñåé ìåëëïíôéêÜ óôïõò çëé-
êéùìÝíïõò ãïíåßò ôïõ. Ôï ðáéäß ìéìåßôáé ôç óõìðåñéöïñÜ ôùí ãïíéþí
ôïõ. Ôï ãåãïíüò áõôü ðñïâëçìáôßæåé êáé óôåíï÷ùñåß ôïí Üíôñá êáé
ôç ãõíáßêá, ðïõ óõíåéäçôïðïéïýí ôï ëÜèïò ôïõò êáé äéïñèþíïõí ôçí
Üó÷çìç óõìðåñéöïñÜ ôïõò. Óôï ôÝëïò ôïõ äéçãÞìáôïò äéáêñßíåôáé
ôï äéäáêôéêü ìÞíõìá ôïõ êåéìÝíïõ, óýìöùíá ìå ôï ïðïßï ôá ðáéäéÜ
ïöåßëïõí íá áíôéìåôùðßæïõí ìå áãÜðç, êáôáíüçóç êáé óåâáóìü
ôïõò áíèñþðïõò ôçò ôñßôçò çëéêßáò.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá ôïõ Ýñãïõ
Ç ãëþóóá ôïõ äéçãÞìáôïò åßíáé ç áðëÞ äçìïôéêÞ. Ôï Ýñãï áðïôå-
ëåßôáé áðü óýíôïìåò, áëëÜ ðåñéåêôéêÝò óå íïÞìáôá öñÜóåéò.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ äéçãÞìáôïò ôïõ Ôïëóôüé ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ëéôüôçôá
êáé áðëüôçôá.
iii) ÁöÞãçóç
Ðñüêåéôáé ãéá äéÞãçóç, óôçí ïðïßá ï ðåæïãñÜöïò áöçãåßôáé óå ã´
ðñüóùðï, ÷ùñßò íá ìåôÝ÷åé óôá ãåãïíüôá. Ôç äéÞãçóç äéáêüðôåé
Ýíáò óýíôïìïò äéÜëïãïò. Ôï Ýñãï ðñïêáëåß óôïí áíáãíþóôç Ýíôïíá
óõíáéóèÞìáôá, üðùò óõìðÜèåéá ãéá ôïí çëéêéùìÝíï ðáððïý, áíôé-
76
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
ðÜèåéá ãéá ôá ðáéäéÜ ôïõ, ðïõ óõìðåñéöÝñïíôáé ìå óêëçñü ôñüðï,
êáé áíáêïýöéóç ãéá ôçí Ýêâáóç ôçò éóôïñßáò.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
Ôï Ýñãï åßíáé ëéôü óå åêöñáóôéêÜ ìÝóá.
ÌåôáöïñÝò: «Ôá ðüäéá ôïõ äåí ôïí ðÞãáéíáí».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôïõ çëéêéùìÝíïõ ðáððïý («ï ðáððïýò Ý÷åé ãåñÜóåé
ðïëý… äåí åßðå ôßðïôá»). Ç åéêüíá ôïõ ðáéäéïý ðïõ ìáóôïñåýåé («ìéá
ìÝñá ï Üíôñáò… Ýíá ìéêñü êïýôóïõñï»).
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðþò öÝñïíôáé ïé ãïíåßò ôïõ Ìßóá óôï ãÝñï ðáððïý ôïõ êáé
ðþò áíôéäñÜ åêåßíïò;
Ïé ãïíåßò ôïõ Ìßóá öÝñïíôáé ðñáãìáôéêÜ Üó÷çìá óôï ãÝñï ðáððïý
ôïõ. Ìðïñåß íá ìçí áóêïýí óùìáôéêÞ âßá, áëëÜ ç áíôéìåôþðéóç ôïõò
áðÝíáíôé ó’ Ýíáí áíÞìðïñï çëéêéùìÝíï ðïõ êÜíåé ìüíï æçìéÝò åßíáé
áêüìá ÷åéñüôåñç ãéá ôïí ßäéï.
Ç øõ÷ïëïãéêÞ âïÞèåéá ðïõ ÷ñåéÜæåôáé êÜðïéïò üôáí ãåñíÜåé äå
öáßíåôáé íá õðÜñ÷åé ðïõèåíÜ· áíôéèÝôùò, ôïí êÜíïõí íá áéóèÜíåôáé
ðïëý Üó÷çìá. Ï ðáððïýò áðïäÝ÷åôáé áõôü ôïí ôñüðï ìå áíáóôå-
íáãìïýò êáé ÷ùñßò íá áíôéäñÜ êáèüëïõ. Íéþèåé Üó÷çìá ãéá ôçí
áíéêáíüôçôÜ ôïõ, ãéá ôá ãåñÜìáôÜ ôïõ, ãéá ôç óõìðåñéöïñÜ ôïõ
ãéïõ ôïõ êáé ôçò íýöçò ôïõ. Äåí ìðïñåß íá êÜíåé ðëÝïí ôßðïôá êáé
áíÝ÷åôáé óôùéêÜ ôï áðÜíèñùðï öÝñóéìü ôïõò.
2. Ðïéï ãåãïíüò Ýêáíå ôïõò ãïíåßò ôïõ Ìßóá íá áëëÜîïõí ôç
óôÜóç ôïõò áðÝíáíôé óôïí ðáððïý êáé ðþò åîçãåßôå áõôÞ ôçí
áëëáãÞ;
Ï ìéêñüò Ìßóá, âëÝðïíôáò ôç óôÜóç ôùí ãïíéþí ôïõ, áíôéäñÜ ìå
Ýíáí ðñáãìáôéêÜ ðáéäéêü ôñüðï. ÎåêéíÜ íá öôéÜ÷íåé ìéá îýëéíç ãá-
âÜèá êáé üôáí ôïí ñùôïýí ïé ãïíåßò ôïõ ôé áêñéâþò êÜíåé, åêåßíïò
áðáíôÜ áõèüñìçôá üôé ðñïåôïéìÜæåé ôç ãáâÜèá ãéá íá ôïõò ôáÀæåé
üôáí ãåñÜóïõí. Áõôü ôï ãåãïíüò Ýêáíå ôïõò ãïíåßò ôïõ íá áëëÜ-
îïõí áìÝóùò ôç óôÜóç ôïõò áðÝíáíôé óôïí ðáððïý. ÓêÝöôçêáí üôé
êÜðïéá ìÝñá èá öôÜóïõí êáé ïé ßäéïé óôçí çëéêßá ôïõ êáé ðéèáíüí
íá ìçí ìðïñïýí êáé áõôïß íá êÜíïõí ôéò ðéï áðëÝò êéíÞóåéò. ¸ôóé
ëïéðüí, áðïöÜóéóáí íá ôïõ öåñèïýí üðùò ðñÝðåé, ðñïêåéìÝíïõ êáé
ï ßäéïò íá æåé ìå ðåñéóóüôåñç áîéïðñÝðåéá êáé åêåßíïé íá Ý÷ïõí
êÜíåé ôï çèéêü ÷ñÝïò ôïõò áðÝíáíôß ôïõ. ÔåëéêÜ, ç áðëÞ ðñÜîç ôïõ
Ìßóá Üëëáîå ôç æùÞ ôïõ ðáððïý ôïõ áëëÜ êáé ôï ÷áñáêôÞñá ôùí
ãïíéþí ôïõ.
77
Λέων
Τολστόι
3. Óôï äéÞãçìá ðáñïõóéÜæåôáé ï êýêëïò ôçò áíèñþðéíçò æùÞò
ìÝóá áðü ôéò ôñåéò çëéêéáêÝò öÜóåéò ôçò. Ðïéá ÷áñáêôçñéóôéêÜ
êÜèå öÜóçò äéáêñßíåôå;
Ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôùí ôñéþí çëéêéáêþí öÜóåùí åßíáé ôá åîÞò:
á. ÐáéäéêÞ öÜóç (ðáéäß): Ï Üíèñùðïò áíôéäñÜ ìå áèùüôçôá êáé
áãíüôçôá. ÁéóèÜíåôáé ôçí áäéêßá áëëÜ äåí ìðïñåß íá áíôéäñÜóåé
äõíáìéêÜ. Ï áðëüò, áíåðéôÞäåõôïò ëüãïò Ý÷åé Üìåóá áðïôåëÝóìáôá
óôïõò áíèñþðïõò ðïõ áíôéðñïóùðåýïõí ôç ìÝóç çëéêßá.
â. ÌÝóç öÜóç (ãïíåßò): Ó’ áõôÞ ôç öÜóç, ï Üíèñùðïò âñßóêåôáé óôï
áíþôáôï üñéï ôçò äýíáìÞò ôïõ. ÅðéâÜëëåé ôçí ÜðïøÞ ôïõ, äçìéïõñ-
ãåß, áéóèÜíåôáé ðáíôïäýíáìïò, áëëÜ ôáõôü÷ñïíá äå óêÝöôåôáé ôçí
áäõíáìßá ôùí ãåñïíôüôåñùí. ¸ôóé, óõ÷íÜ öÝñåôáé Üó÷çìá ðñïò
ôïõò çëéêéùìÝíïõò, áöïý äå óõíåéäçôïðïéåß üôé åßíáé áíÞìðïñïé.
ã. Ôñßôç öÜóç (ðáððïýò): Ï Üíèñùðïò äåí Ý÷åé ðéá äõíÜìåéò íá
áíôéäñÜóåé êáé áðïäÝ÷åôáé êáñôåñéêÜ ôéò üðïéåò óõìðåñéöïñÝò ôùí
íåïôÝñùí. ÅîáñôÜôáé ðëÞñùò áð’ áõôïýò êáé ðåñéìÝíåé ôõ÷áßá ðå-
ñéóôáôéêÜ ðïõ èá âåëôéþóïõí ßóùò ôç æùÞ ôïõ.
4. «Ï ðáððïýò êáé ôï åããïíÜêé» Ý÷åé ïñéóìÝíá ÷áñáêôçñéóôéêÜ
ëáúêïý ðáñáìõèéïý. Ìðïñåßôå íá ôá åðéóçìÜíåôå;
Ôï êåßìåíï ðåñéÝ÷åé áñêåôÜ óôïé÷åßá ðáñáìõèéïý. Êáô’ áñ÷Üò, äå
äçëþíåôáé ï ôüðïò êáé ï ÷ñüíïò, åíþ ôá ïíüìáôá ìðïñåß íá ìçí
áíôéóôïé÷ïýí óå ðñáãìáôéêïýò ÷áñáêôÞñåò. Åðßóçò, Üëëï óôïé÷åßï
ðáñáìõèéïý åßíáé üôé ç äñÜóç åßíáé ãïñãÞ êáé êõñéáñ÷ïýí ïé ìéêñÝò,
êïöôÝò ðñïôÜóåéò. ÔÝëïò, ôï ãåãïíüò üôé êáôáëÞãåé óå Ýíá äéäáêôé-
êü ìÞíõìá, åßíáé äåßãìá ðáñáìõèéïý. Óå ãåíéêÝò ãñáììÝò, ôï êåßìåíï
ìðïñåß åýêïëá íá ÷áñáêôçñéóôåß ðáñáìýèé, áöïý Ý÷åé óôïé÷åßá
ðïõ åðéôñÝðïõí áõôüí ôï ÷áñáêôçñéóìü, áêüìá êé áí âáóßæåôáé óå
ðñáãìáôéêÝò êáôáóôÜóåéò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ðþò êñßíåôå ôç óõìðåñéöïñÜ ôùí ðáéäéþí áðÝíáíôé óôïí çëéêé-
ùìÝíï ðáôÝñá ôïõò;
2. Ôé óõíáéóèÞìáôá ãéá ôï êáèÝíá áðü ôá ðñüóùðá ãåííÜ óôïí
áíáãíþóôç ôï äéÞãçìá;
3. Ðïéï äéäáêôéêü ìÞíõìá ðåñéÝ÷åôáé óôï ôÝëïò ôïõ äéçãÞìáôïò;
78
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
Α. Ο δημιουργός
Ç Æùñæ ÓáññÞ ãåííÞèçêå óôçí ÁèÞíá ôï 1925. Ï ðáôÝñáò ôçò
Þôáí ¸ëëçíáò êáé ç ìçôÝñá ôçò Ãáëëßäá. Ôï 1941, áöïý ôåëåßùóå
ôï ÃõìíÜóéï, Üñ÷éóå íá öïéôÜ óôç äñáìáôéêÞ ó÷ïëÞ ôïõ ÄçìÞôñç
ÑïíôÞñç. Ôï 1947 ôáîßäåøå óôï Ðáñßóé, üðïõ áó÷ïëÞèçêå ìå ôï
èÝáôñï. Åêåß, ðáíôñåýôçêå êáé áðüêôçóå äýï ðáéäéÜ. ÅãêáôÝëåéøå
ôï Ðáñßóé ôï 1962 êáé åðÝóôñåøå óôçí ÁèÞíá, üðïõ óõíÝ÷éóå íá
áó÷ïëåßôáé ìå ôï èÝáôñï ùò çèïðïéüò. Ôï 1968 ç Æùñæ ÓáññÞ Üñ-
÷éóå ôç óõããñáöéêÞ ôçò äñáóôçñéüôçôá. Ôï 1994 ðÞñå ôï Êñáôéêü
Âñáâåßï Ðáéäéêïý Ëïãïôå÷íéêïý Âéâëßïõ ãéá ôï ìõèéóôüñçìá ÍéíÝô.
Ç Æùñæ ÓáññÞ áðïôåëåß ìßá áðü ôéò ðéï óçìáíôéêÝò ìïñöÝò ôçò
åëëçíéêÞò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò. Ç óõããñáöÝáò, ðïõ áó÷ïëÞèç-
êå ìå ôï éóôïñéêü, êïéíùíéêü, ðïëéôéêü êáé ðáéäéêü ìõèéóôüñçìá,
áíôëåß ôá èÝìáôÜ ôçò áðü ôçí êáèçìåñéíüôçôá, ôá âéþìáôá êáé
ôïõò ðñïâëçìáôéóìïýò ôùí ðáéäéþí êáé ôùí åöÞâùí ôçò óýã÷ñïíçò
åðï÷Þò. Óôï Ýñãï ôçò áðïôõðþíïíôáé ìå áñéóôïõñãçìáôéêü ôñüðï
ïé ïéêïãåíåéáêÝò ó÷Ýóåéò, ç ðáéäéêÞ öéëßá êáé ï íåáíéêüò Ýñùôáò.
Óôá Ýñãá ôçò ðåñéëáìâÜíïíôáé ôá ìõèéóôïñÞìáôá Ï èçóáõñüò ôçò
ÂÜãéáò (1969), Ôï øÝìá» (1970), ¼ôáí ï Þëéïò» (1971), Êüêêéíç êëùóôÞ
äåìÝíç... (1974), Ôá ãåíÝèëéá (1977), Ôá óôåíÜ ðáðïýôóéá (1979), Ïé
íéêçôÝò (1983), Ôá ×Ýãéá (1987), ÍéíÝô (1993), Æïõì (1994), Ï ÷ïñüò ôçò
æùÞò (1998), ç íïõâÝëá Ç áíôéðáñï÷Þ (1989), ôï èåáôñéêü Ôï ôñáê
(1988), êáèþò êáé ôá ðáéäéêÜ âéâëßá Ôï ãáúôáíÜêé (1973), Ç óïöÞ
ìáò ç äáóêÜëá (1982), Ç êõñßá Êëïêëü (1986-1987), Ï Ôïôüò êáé ç
Ôïôßíá (1988-1990).
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Óôï áðüóðáóìá áõôü ðáñïõóéÜæåôáé ìéá îåðåñáóìÝíç óôéò ìÝñåò
ìáò ìïñöÞ æùÞò, óýìöùíá ìå ôçí ïðïßá ôá ðáéäéÜ ôùí ìåãáëïáóôé-
êþí ïéêïãåíåéþí öïéôïýóáí ïéêüôñïöá óå êïëÝãéá ôïõ åîùôåñéêïý.
Êýñéï èÝìá ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ïé ïéêïãåíåéáêÝò ó÷Ýóåéò êáé åéäéêÜ
ç ó÷Ýóç ìåôáîý ìçôÝñáò êáé êüñçò, ïé áãùíßåò ðïõ ðñïêýðôïõí
Νινέτ
Ζωρζ Σαρρή
79
Ζωρζ
Σαρρή
áìößäñïìá ãéá ôïõò äýï áõôïýò ñüëïõò êáé ç áíáóöÜëåéá ôùí
ðáéäéþí. Ðñüêåéôáé ãéá ôç ó÷Ýóç áãÜðçò ðïõ õðÜñ÷åé ìåôáîý åíüò
ðáéäéïý êáé ôçò ìçôÝñáò ôïõ, ç ïðïßá åßíáé ìåí áõôïíüçôç, áëëÜ
óõ÷íÜ ç åðéâåâáßùóÞ ôçò, åßôå ìå ëüãéá åßôå ìå ðñÜîåéò, ëåéôïõñãåß
ëõôñùôéêÜ ãéá ôéò ó÷Ýóåéò ôùí áíèñþðùí.
Γ. Δομή του έργου
Ôï êåßìåíï ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «ÎçìÝñùíå… èá îõðíÞóåéò ôç ìéêñÞ»: Ôï ôáîßäé ðñïò ôï
Ðáñßóé êáé ôá óõíáéóèÞìáôá ôçò ¸ìá ãéá ôçí êüñç ôçò.
2ç åíüôçôá: «Ç ìéêñÞ äåí êïéìüôáí… óá ìåãáëþóïõí»: ¼óá êñõöÜ-
êïõóå ç ÍéíÝô êáé ôá óõìðåñÜóìáôá ðïõ Ýâãáëå.
3ç åíüôçôá: «Ç ÍéíÝô üìùò… ÊáëçìÝñá ìáíïýëá»: Ôï ðåñéóôáôéêü
ðïõ åß÷å ïäçãÞóåé ôç ÍéíÝô óå ëáíèáóìÝíç ðåðïßèçóç ãéá ôçí
êáôáãùãÞ ôçò.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Óôï áðüóðáóìá áõôü áðü ôï áõôïâéïãñáöéêü (üðùò Ý÷åé äçëþ-
óåé ç ßäéá ç óõããñáöÝáò) ìõèéóôüñçìá, ðáñïõóéÜæåôáé ìéá ðáñù-
÷çìÝíç óôéò ìÝñåò ìáò ìïñöÞ æùÞò, êáôÜ ôçí ïðïßá ôá ðáéäéÜ
ôùí ìåãáëïáóôéêþí ïéêïãåíåéþí öïéôïýóáí ïéêüôñïöá óå êïëÝãéá
ôïõ åîùôåñéêïý. Ôï êõñßùò èÝìá, ùóôüóï, åßíáé ç áðïêÜëõøç åíüò
âáóáíéóôéêïý ìõóôéêïý ðïõ ôáëÜíéæå ÷ñüíéá ôç ÍéíÝô, üôé äçëáäÞ
Þôáí õéïèåôçìÝíç áðü ôïõò ãïíåßò ôçò. Ôï êåßìåíï åðåêôåßíåôáé êáé
óôï èÝìá ôçò êñßóçò ôáõôüôçôáò, ùò ãíùñßóìáôïò ôçò åöçâéêÞò
çëéêßáò, áëëÜ êáé óôéò ïéêïãåíåéáêÝò ó÷Ýóåéò, ôéò áãùíßåò êáé ôéò
áíáóöÜëåéåò ôùí ðáéäéþí. ÔÝëïò, ðñÝðåé ôá åðéóçìáíèåß ôï èÝìá
ôïõ êïóìïðïëéôéóìïý, üðùò ôï óõíáíôÜìå ôçí åðï÷Þ óôçí ïðïßá
ôïðïèåôåßôáé ôï êåßìåíï.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ôá ãåãïíüôá åêôõëßóóïíôáé óôï âáãüíé åíüò ôñÝíïõ
ðïõ ôáîéäåýåé áðü ôçí ÁèÞíá ìå ðñïïñéóìü ôï Ðáñßóé. Åêåß ðçãáß-
íïõí ç ¸ìá, ï áäåëöüò ôçò, ÐñïóðÝñ, êáé ç êüñç ôçò, ÍéíÝô, ãéá
íá åéóá÷èåß ç ôåëåõôáßá, ùò ïéêüôñïöïò, óå Ëýêåéï êáëïãñéþí.
Áêïëïõèåß äéÜëïãïò ìåôáîý ôçò ¸ìá êáé ôïõ áäåëöïý ôçò, üðïõ
ç ¸ìá åêöñÜæåé ôéò åíï÷Ýò ôçò ãéá ôçí áðüöáóÞ ôçò íá óôåßëåé
ôçí áãáðçìÝíç ôçò êüñç ôüóï ìáêñéÜ êáé áðïêáëýðôåé åðßóçò ôçí
êñõöÞ áäõíáìßá ðïõ ôñÝöåé ðñïò ôç ÍéíÝô óå óýãêñéóç ìå ôá Üëëá
äýï ðáéäéÜ ôçò. Ôá äýï áäÝëöéá íïìßæïõí üôé ç ìéêñÞ êïéìÜôáé êáé
äåí áêïýåé ôç óôé÷ïìõèßá.
80
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
2ç åíüôçôá: ¼ìùò ç ÍéíÝô êñõöáêïýåé ôç óõíïìéëßá, ôï ðåñéå÷ü-
ìåíï ôçò ïðïßáò ôçí ðëçììýñéóå ÷áñÜ, êÜíïíôÜò ôçí íá îå÷Üóåé
ôï Üó÷çìï üíåéñï ðïõ ôçí åß÷å îõðíÞóåé áðüôïìá. Ôï óêçíéêü ôïõ
åöéÜëôç ôçò åßíáé Ýíá íáõÜãéï, áðü ôï ïðïßï Ý÷åé óùèåß ðïëýò êü-
óìïò, ìåôáîý áõôþí êáé ç ÍéíÝô, ç ïðïßá øÜ÷íåé äéáñêþò ôç ìçôÝñá
ôçò áëëÜ áõôÞ Ý÷åé ðíéãåß. ÐñïóðÜèçóå íá öùíÜîåé ãéá âïÞèåéá
óôïí ýðíï ôçò áëëÜ ôï óôüìá ôçò Þôáí ãåìÜôï íåñü. Ç ôáñá÷Þ
ôçò ìåôáöÝñåôáé ãéá äåõôåñüëåðôá êáé óôïí îýðíéï ôçò, Ýùò üôïõ
óõíåéäçôïðïéÞóåé ðïý âñßóêåôáé êáé áíôéêñßóåé áíáêïõöéóìÝíç ôå-
ëéêÜ ôç ìçôÝñá ôçò. Ôçí åéêüíá ôçò ìçôÝñáò ôçò ðåñéãñÜöåé ìå ìéá
ãëáöõñÞ ìåôáöïñéêÞ åéêüíá («Ç ìáìÜ îåðñüâáëå… óôï ãêñéæùðü
ðñùéíü»). Óôç óõíÝ÷åéá ï áöçãçôÞò áðïäßäåé ôç óõíáéóèçìáôéêÞ
åéêüíá ôçò ¸ìá, ìÝóá áðü ôá ìÜôéá ôçò ÍéíÝô áõôÞ ôç öïñÜ. Ðá-
ñïõóéÜæåôáé óôåíï÷ùñçìÝíç êáé ðáñáäÝ÷åôáé üôé «äéþ÷íåé ôï ðáéäß
ôçò». Êáôüðéí, óå ìïñöÞ áíáðüëçóçò (áíáäñïìéêÞ áöÞãçóç), ðåñé-
ãñÜöåôáé ç åðï÷Þ ôçò ãÝííçóçò ôçò ÍéíÝô, óôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç,
åðéâåâáéþíïíôáò ãéá Üëëç ìéá öïñÜ ôï êïóìïðïëßôéêï êëßìá ðïõ
äéáðíÝåé ôï êåßìåíï êáé ôïõò ðñùôáãùíéóôÝò ôïõ.
3ç åíüôçôá: Óôçí ôåëåõôáßá áõôÞ åíüôçôá, ç ÍéíÝô áíáðáñÜãåé óôï
ìõáëü ôçò ôá ëüãéá ðïõ Üêïõóå íá îåóôïìßæåé ç ìçôÝñá ôçò ëßãï
íùñßôåñá. Ôá ëüãéá áõôÜ ôá ÷áñáêôçñßæåé «ìáãéêÜ», êáèþò áõôÜ
Þôáí ç áéôßá íá «óêéóôåß ôï ðÝðëï ôïõ èõìïý êáé ôçò ðßêñáò» ìå ôï
ïðïßï åß÷å «óêåðáóôåß» ç øõ÷Þ ôïõ ìéêñïý êïñéôóéïý, ëüãù ôçò ëáí-
èáóìÝíçò ôçò åíôýðùóçò üôé åßíáé õéïèåôçìÝíç êáé Üñá ç ìçôÝñá
ôçò äåí ôçí áãáðÜ óáí ðñáãìáôéêü ôçò ðáéäß. Ç ÍéíÝô ìÝ÷ñé ôþñá
ðßóôåõå üôé åßíáé õéïèåôçìÝíç, êáèþò Ýôóé ôçò åß÷å ðåé, ðÜíù óôï
èõìü ôïõ, ï Êüëéáò, åðåéäÞ ôïõ åß÷å óêßóåé ôï âéâëßï ôïõ ðéÜíïõ êé
åêåßíïò èÝëçóå íá ôçí åêäéêçèåß ì’ áõôüí ôïí ôñüðï.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÍéíÝô: Eßíáé ìéá Ýöçâç ðïõ Ý÷åé ôç ëáíèáóìÝíç åíôýðùóç üôé åßíáé
õéïèåôçìÝíç áðü ôïõò ãïíåßò ôçò. Áõôü ôçò Ý÷åé äçìéïõñãÞóåé êñßóç
ôáõôüôçôáò ðïõ ôçí Ý÷åé áðïìáêñýíåé áðü ôïõò ãïíåßò ôçò, åöü-
óïí Ýíá ðáéäß ðïõ åßíáé õéïèåôçìÝíï áìöéóâçôåß ôá óõíáéóèÞìáôá
áãÜðçò ôùí ãïíéþí ôïõ. Ç ðåðïßèçóç ôçò õéïèåóßáò ôçò ôçò Ý÷åé
äçìéïõñãÞóåé Üã÷ïò êáé ôçí Ý÷åé êÜíåé íá âëÝðåé åöéÜëôåò. Åßíáé
ðïíçñÞ, êáèþò ôç âëÝðïõìå íá ðñïóðïéåßôáé üôé êïéìÜôáé ãéá íá
êñõöáêïýóåé ôç óõæÞôçóç ìåôáîý ôçò ìçôÝñáò ôçò êáé ôïõ èåßïõ
ôçò. ¼ôáí ïé õðïøßåò ôçò äéáëýïíôáé, ç ìéêñÞ çñùßäá ëõôñþíåôáé
áðü ôï Üã÷ïò ôçò. ÃåíéêÜ ç åöçâéêÞ çëéêßá åßíáé ç ðåñßïäïò êáôÜ
ôçí ïðïßá ïé íÝïé ðåñíïýí êñßóç ôáõôüôçôáò (ðïéïò åßìáé, ðïéïé
åßíáé ïé ãïíåßò ìïõ, ðïéïé ïé óôü÷ïé ìïõ, ôé ìïõ áñÝóåé), ðïõ óôçí
ðåñßðôùóç ôçò ÍéíÝô åíéó÷ýåôáé, åöüóïí íïìßæåé üôé åßíáé õéïèåôç-
81
Ζωρζ
Σαρρή
ìÝíç êáé èåùñåß üôé üëá üóá ãíþñéæå ãéá ôçí êáôáãùãÞ ôçò Ý÷ïõí
áíáôñáðåß.
¸ìá: Ï áöçãçôÞò äåí åðéôñÝðåé óôéãìÞ óôïí áíáãíþóôç íá áìöé-
âÜëåé ãéá ôç ìçôñéêÞ áãÜðç ôçò ¸ìá áðÝíáíôé óôç ÍéíÝô. Áðü ôçí
áñ÷Þ êéüëáò ôïõ áðïóðÜóìáôïò, óôï äéÜëïãï ìåôáîý ôçò ¸ìá êáé
ôïõ ÐñïóðÝñ, ç ¸ìá æçôÜåé áðü ôïí áäåëöü ôçò íá êÜíåé çóõ÷ßá
ãéá íá ìçí îõðíÞóåé ç ìéêñÞ. ÁðáíùôÜ ìÜò ðëçñïöïñåß üôé åêåßíç
äåí êïéìÞèçêå êáëÜ, êáèüôé ôçí ôáëáéðùñïýóáí ïé åíï÷Ýò åîáéôßáò
ôçò áðüöáóÞò ôçò íá óôåßëåé ôç ìéêñÞ ôçò êüñç åóþêëåéóôç óå
êïëÝãéï êáëïãñéþí. Åðßóçò, óôçí ðñïóðÜèåéá ôïõ áäåëöïý ôçò íá
êáèçóõ÷Üóåé ôçí áíçóõ÷ßá ôçò, åêåßíç åßíáé áíÝíäïôç êáé êáôçãïñåß
ôïí åáõôü ôçò ëÝãïíôáò üôé ç áðüöáóÞ ôçò áõôÞ äåí Þôáí ôüóï
áðáñáßôçôç, åöüóïí ç ÍéíÝô ìðïñïýóå êÜëëéóôá íá öïéôÞóåé óå
ëýêåéï ôçò ÁèÞíáò. ÐáñáäÝ÷åôáé üôé åßíáé óáí íá äéþ÷íåé ôï ßäéï
ôçò ôï ðáéäß êáé áõôü äåí ìðïñåß íá ôï áíôÝîåé, ôçò äçìéïõñãåß
áðåëðéóßá. ÈõìÜôáé ôç óôéãìÞ ôçò ãÝííçóçò ôçò ÍéíÝô êáé ôç ÷á-
ñáêôçñßæåé åõëïãçìÝíç êáé ôçí åõôõ÷Ýóôåñç óôéãìÞ ôçò æùÞò ôçò.
ÐáñáäÝ÷åôáé åðßóçò üôé ç ÍéíÝô åßíáé ç áäõíáìßá ôçò êáé üôé ôçí
áãáðÜ üóï êáíÝíáí Üëëïí óôïí êüóìï. Ìåóïëáâïýí ïé óêÝøåéò ôçò
ÍéíÝô êáé ôï áðüóðáóìá ôåëåéþíåé ìå ôç ìçôÝñá íá ðñïóöùíåß ôç
ÍéíÝô «êüñç ôçò».
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
KáëïäïõëåìÝíç äçìïôéêÞ ìå ðëïýóéï ëåîéëüãéï, åìðëïõôéóìÝíï ìå
åëÜ÷éóôïõò éäéùìáôéóìïýò (Üêñéá, öáóêéþóåé, îåöáóêéþóïõí, ìåóï-
öïýóôáíï, öôåñïõãÜåé, êáìþìáôá).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ãëáöõñü, ìå Ýíôïíï ëõñéóìü ðïõ ïöåß-
ëåôáé óôï ãëùóóéêü ðëïýôï êáé óôá ðïëëÜ ó÷Þìáôá ëüãïõ.
iii) ÁöÞãçóç
Áîßæåé íá óçìåéùèïýí ïé áöçãçìáôéêïß ôñüðïé ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß ç
óõããñáöÝáò. ÎåêéíÜ ìå ôçí ðåñéãñáöÞ ôçò ðüëçò, ìåóïëáâåß äéÜëï-
ãïò ðñïóþðùí êáé áêïëïõèåß áöÞãçóç. Ï áöçãçôÞò äåí ôáõôßæåôáé
ìå ôï óõããñáöÝá áëëÜ åßíáé Ýíá ðñüóùðï ðëáóôü ðïõ âëÝðåé ìÝóá
áðü üëá ôá ðñüóùðá (ðáíôïãíþóôçò áöçãçôÞò) êáé ëåéôïõñãåß ùò
ìåóïëáâçôÞò ìåôáîý ôïõ óõããñáöÝá êáé ôïõ áíáãíþóôç. Ç áöÞ-
ãçóç åßíáé ÷ñïíïëïãéêÞ (ôá ãåãïíüôá ðáñïõóéÜæïíôáé ìå ôç óåéñÜ
ìå ôçí ïðïßá äéáäñáìáôßóôçêáí) ìå ìßá ðáñÝêâáóç ðïõ áöïñÜ óôï
üíåéñï ôçò ÍéíÝô, êáé ìå ìéá áíáäñïìÞ ðïõ äßíåé ôï ðåñéóôáôéêü
ðïõ ïäÞãçóå ôç ÍéíÝô óôçí øåõäáßóèçóç üôé åßíáé õéïèåôçìÝíç. Ôï
82
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
á´ åíéêü ðñüóùðï ðïõ óõíáíôÜìå óõ÷íÜ äßíåé åîïìïëïãçôéêü ôüíï
óôçí áöÞãçóç, åíþ ïé äéÜëïãïé ðïõ ìåóïëáâïýí äßíïõí æùíôÜíéá
óôï ëüãï. ÃåíéêÜ ôï êåßìåíï äéáâÜæåôáé ìå ìåãÜëï åíäéáöÝñïí.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: ôá ðåñß÷ùñá äéáãñÜöïíôáí, áóèåíéêïß êÞðïé, âáñáßíåé
ôçí êáñäéÜ ìïõ, õøþíåéò ôç öùíÞ, åõôõ÷ßá ðïõ ìå ðëçììýñéóå, ôï
êëÜìá ôçò Þôáí ôñáãïýäé, áíïßîù ôçí êáñäéÜ ìïõ, ïé áðáëïß þìïé
íá öÝããïõí óôï ðñùéíü, ÷áñáìÜäåò ôùí êëåéóôþí ìáôéþí, ç êáñäéÜ
ôçò íá öôåñïõãÜåé, ïé ëÝîåéò åëáöñéÝò ðïõðïõëÝíéåò… êáìþìáôá,
ìáãéêÝò ëÝîåéò.
ÊïóìçôéêÜ åðßèåôá: êåñáìéäÝíéåò, äßñé÷ôåò, øçëüëéãíïé, áóèåíéêïß,
áêßíçôïé, áãïõñïîõðíçìÝíïé, áðáëïýò, ãõìíïýò, ãêñéæùðü, áóôñá-
öôåñÜ, ÷áñïýìåíá, ëõðçôåñÜ, êáéíïýñãéïõ, üìïñöïõ, ìáãéêÝò.
Áóýíäåôï ó÷Þìá: «Óðßôéá… æùÞ ôïõò».
Ðáñïìïéþóåéò: «åéêüíåò ìéáò ãñÞãïñçò âïõâÞò ôáéíßáò», «ôï êëÜìá
ôçò Þôáí ôñáãïýäé», «óáí íá ðåñßìåíå...», «óáí êáñöéÜ», «íéþèåé íá
ãåííéÝôáé».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «Ï øçëüëéãíïò êáðíüò ôïõò íá óìßãåé ìå ôçí
ðñùéíÞ ïìß÷ëç», «äÜêñõá Ýôñåîáí», «ïé ëÝîåéò óôñïâéëßæïíôáé».
ÅðáíáëÞøåéò: Óôçí ôåëåõôáßá ðáñÜãñáöï ôïõ êåéìÝíïõ Ý÷ïõìå ôçí
ôñéðëÞ åðáíÜëçøç ôïõ ïíüìáôïò «ÍéíÝô».
Åéêüíåò: Óôçí ðñþôç ðáñÜãñáöï Ý÷ïõìå ôçí åéêüíá ôçò ðåñéãñáöÞò
ôïõ ôïðßïõ. Áêïëïõèåß ç åéêüíá ôçò ¸ìá üôáí ï ÐñïóðÝñ ìðáßíåé
óôï âáãüíé, ç åéêüíá ôçò ãÝííçóçò ôçò ÍéíÝô óôçí Êùíóôáíôéíïýðï-
ëç, ç åéêüíá ðïõ ìáò ðåñéãñÜöåé ç ÍéíÝô óôçí áöÞãçóç ôïõ ïíåßñïõ,
ç åéêüíá ôïõ ðåñéóôáôéêïý ìå ôïí Êüëéá.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðïéïò åöéÜëôçò âáóÜíéæå ôç ÍéíÝô áðü ôá ðáéäéêÜ ôçò ÷ñüíéá
êáé áðü ðïéï ðåñéóôáôéêü îåêßíçóå;
Ç ìéêñÞ çñùßäá ôïõ êåéìÝíïõ ðáñïõóéÜæåôáé íá ôáëáéðùñåßôáé
÷ñüíéá áðü ìéá ëáíèáóìÝíç, üðùò áðïäåß÷ôçêå åê ôùí õóôÝñùí,
ðåðïßèçóç, üôé äçëáäÞ ïé ãïíåßò ôçò ôçí åß÷áí õéïèåôÞóåé. Ç âá-
óáíéóôéêÞ áõôÞ õðïøßá ðñïÞëèå áðü Ýíá ðáëáéüôåñï ðåñéóôáôéêü.
ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá åíüò ðáé÷íéäéïý, ç ÍéíÝô óêßæåé ôï âéâëßï ðéÜíïõ
ôïõ Êüëéá, ãåãïíüò ðïõ ôïí èõìþíåé ðïëý. Åêåßíïò ðÜíù óôï èõìü
ôïõ, êáé ìç ãíùñßæïíôáò ðþò íá ôçí åêäéêçèåß êé åêåßíïò ìå ôç óåéñÜ
ôïõ, þóôå íá ôçò ðñïêáëÝóåé ßäéï ðüíï øõ÷Þò ìå áõôüí ðïõ ôïõ
ðñïêÜëåóå åêåßíç, ôçò ëÝåé üôé Þôáí õéïèåôçìÝíç. Ï ßäéïò áóöá-
ëþò äåí ìðïñïýóå íá öáíôáóôåß ôéò øõ÷ïëïãéêÝò óõíÝðåéåò ðïõ
èá åß÷å ç êïõâÝíôá ôïõ áõôÞ óôç ÍéíÝô. Ç ÍéíÝô, áäõíáôþíôáò íá
83
Ζωρζ
Σαρρή
áìöéóâçôÞóåé ôïí Êüëéá áëëÜ êáé íá ñùôÞóåé ôïõò ãïíåßò ôçò áí
áëÞèåõå êÜôé ôÝôïéï, óõíå÷ßæåé, êïõâáëþíôáò ãéá üëï ôï õðüëïéðï
äéÜóôçìá áõôÞ ôçí õðïøßá ùò âáñý öïñôßï óôçí øõ÷Þ ôçò. Ôï ðüóï
âáñý Þôáí áõôü ôï öïñôßï ãéá ôçí áèþá øõ÷Þ ôçò ÍéíÝô öáßíåôáé
áðü ôï êáêü üíåéñï ðïõ åßäå óôï ôñÝíï êáé ôï ïðïßï åîÝöñáæå ôçí
áíáóöÜëåéá ôçò ìéêñÞò ãéá ôçí áãÜðç ôçò ìçôÝñáò ôçò.
2. Ìå ðïéï ôÝ÷íáóìá ç óõããñáöÝáò áðáëëÜóóåé ïñéóôéêÜ ôçí çñù-
ßäá áðü ôç ëáèåìÝíç ðåðïßèçóç ðïõ åß÷å ãéá ôçí êáôáãùãÞ ôçò;
Ìå ôï ôÝ÷íáóìá ôçò óõæÞôçóçò ðïõ êñõöáêïýåé ç ìéêñÞ çñùßäá,
åíþ ïé óõíïìéëçôÝò íïìßæïõí üôé êïéìÜôáé, äéáëýïíôáé ïé õðïøßåò êáé
ç ÍéíÝô ëõôñþíåôáé áðü ôï Üã÷ïò ðïõ ôçò ðñïêáëïýóå ç åíôýðùóç
üôé Þôáí õéïèåôçìÝíç.
3. Ìå ðïéåò ëÝîåéò, åéêüíåò êáé åêöñáóôéêÜ ìÝóá ðåñéãñÜöåôáé ç
÷áñÜ ôçò ÍéíÝô ôçí þñá ðïõ áêïýåé ôï äéÜëïãï ôçò ìçôÝñáò ìå
ôï èåßï ôçò;
Ï «ðáíôïãíþóôçò» áöçãçôÞò ðåñéãñÜöåé ôç ÷áñÜ ôçò ÍéíÝô, áöïý
Ý÷åé áêïýóåé ôï äéÜëïãï ôçò ìçôÝñáò ôçò ìå ôïí èåßï ôçò, óå ìßá
îå÷ùñéóôÞ ðáñÜãñáöï. Óôçí ðáñÜãñáöï áõôÞ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé
ðïéêßëá åêöñáóôéêÜ ìÝóá. Ç óõããñáöÝáò ÷ñçóéìïðïéåß ìåôáöïñÝò
üðùò: «ëÝîåéò åëáöñéÝò», «ðïõðïõëÝíéåò» «óôñïâéëßæïíôáé», «ïé ëÝîåéò
÷áúäåýïõí ôá ìÜãïõëá ôçò ÍéíÝô», «ïé ëÝîåéò ôñõðþíïõí âáèéÜ óôï
ìõáëü ôçò». Ðñïóùðïðïéåß ôéò ëÝîåéò, ðïõ ôéò êÜíåé íá óôñïâéëß-
æïíôáé, íá ÷áúäåýïõí ôá ìÜãïõëá ôïõ êïñéôóéïý êáé íá ôñõðþíïõí
óôéò óðçëéÝò ôïõ ìõáëïý ôçò. ÔÝëïò, ç ðáñÜãñáöïò áõôÞ åßíáé
ðëïýóéá óå êïóìçôéêÜ åðßèåôá (åëáöñéÝò, ðïõðïõëÝíéåò, ÷áñïýìåíá,
ëõðçôåñÜ ê.ëð.). ÃåíéêÜ ç üëç áßóèçóç ðïõ äçìéïõñãåß óôïí áíá-
ãíþóôç ç óõãêåêñéìÝíç ðáñÜãñáöïò åßíáé ìéá åéêüíá ðáñáìõèÝíéá
·

ïé ëÝîåéò ðïõ îåóôïìßæåé ç ¸ìá ìïéÜæïõí ìå áéèÝñéá üíôá (Üããåëïé Þ
ðíåýìáôá) åëáöñéÜ óáí ðïýðïõëá, ðïõ óôñïâéëßæïíôáé, ÷áúäåýïõí
êáé åéóâÜëëïõí óôï ìõáëü ôçò ÍéíÝô (óðçëéÝò) êáé åäñåýïõí åêåß,
óâÞíïíôáò êÜèå áñíçôéêÞ ðåðïßèçóç ðïõ õðÞñ÷å Ýùò ôüôå.
4. Óå ðïéá óçìåßá ôïõ áðïóðÜóìáôïò öáßíåôáé ç áãÜðç ôçò ìç-
ôÝñáò ãéá ôç ÍéíÝô;
Âë. ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí.
5. Óôï áðüóðáóìá õðÜñ÷åé áôìüóöáéñá êïóìïðïëéôéóìïý, ðïõ
óõíäÝåôáé ìå ôéò äéÜöïñåò ÷þñåò êáé ðüëåéò, ôá îÝíá ïíüìáôá,
ôá êïëÝãéá, ôá ôñÝíá ê.ë.ð. Âñåßôå ôá ó÷åôéêÜ ÷ùñßá óôï êåßìåíï
êáé óõæçôÞóôå óôçí ôÜîç óáò áõôÞí ôçí ðáëáéÜ ìïñöÞ æùÞò ðïõ
áíáäýåôáé ìÝóá áðü ôçí áöÞãçóç.
¸íá áðü ôá èåìáôéêÜ êÝíôñá ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé êáé ôï ðíåýìá ôïõ
84
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
êïóìïðïëéôéóìïý ðïõ åðéêñáôåß óå üëï ôï áðüóðáóìá, ãåãïíüò ðïõ
êáôáäåéêíýåôáé áð’ üëåò ôéò åðéëïãÝò ôçò ïéêïãÝíåéáò ôùí ðñùôá-
ãùíéóôþí (ôáîßäéá, êïëÝãéá, åóùôåñéêÞ öïßôçóç). Ï êïóìïðïëéôéóìüò
åßíáé ìéá èåùñßá ðïõ áíáðôý÷èçêå óôá ìÝóá ôïõ 19ïõ áéþíá óôçí
Åõñþðç êáé áöïñÜ óå Ýíáí ôñüðï æùÞò ðïõ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü
õðÝñâáóç ôùí åèíéêþí ðáñáäüóåùí, ôáîßäéá óå äéÜöïñåò ÷þñåò
ôïõ êüóìïõ, áðüêôçóç åìðåéñéþí êáé áöïìïßùóç ôùí åðéññïþí áðü
ðïëëÝò êáé äéáöïñåôéêÝò êïéíùíßåò êáé ðïëéôéóìïýò. Óôï áðüóðá-
óìá ï êïóìïðïëéôéóìüò öáßíåôáé áðü ôï ôáîßäé ìå ôñÝíï áðü ôçí
ÁèÞíá óôï Ðáñßóé ìå óêïðü ôçí åããñáöÞ ôçò ìéêñÞò çñùßäáò óå
êïëÝãéï êáëïãñéþí, üðïõ èá Þôáí åóþêëåéóôç êáè’ üëç ôç äéÜñêåéá
ôçò öïßôçóÞò ôçò. Åðßóçò óôï êåßìåíï áíáöÝñåôáé ç ðëçñïöïñßá
üôé üëá ôá ðáéäéÜ ôùí áðïßêùí óõíÞèéæáí íá öïéôïýí óå ó÷ïëåßá
ôçò Ãáëëßáò. Ôá ïíüìáôá ôùí ðñùôáãùíéóôþí åßíáé îåíéêÜ. ÅðéðëÝ-
ïí, ç ¸ìá áíáöÝñåé üôé ãÝííçóå ôç ÍéíÝô óôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç
ðÜíù óå Ýíá ìåãÜëï êñåâÜôé ìå áóôñáöôåñÜ ðüìïëá. Áñãüôåñá
ôï ðåñéóôáôéêü ìå ôïí Êüëéá åêôõëßóóåôáé óôç Ìïôïâßëïöóêá. ¼ëá
áõôÜ äçëþíïõí üôé ç ïéêïãÝíåéá ôçò ÍéíÝô åßíáé ìåãáëïáóôéêÞ êáé
êïóìïðïëßôéóóá.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. ÓêéáãñáöÞóôå ôçí ðñïóùðéêüôçôá ôçò ¸ìá, üðùò áõôÞ åìöáíß-
æåôáé óôï áðüóðáóìá.
2. Ãéáôß ç ÍéíÝô âëÝðåé êáêÜ üíåéñá;
85
Α. Ο δημιουργός
Ç Ôïýëá Ôßãêá ãåííÞèçêå óôá Ôñßêáëá ôï 1944. Óðïýäáóå ÁããëéêÞ
Öéëïëïãßá óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò Èåóóáëïíßêçò êáé áó÷ïëÞèçêå
ìå ôç ëïãïôå÷íßá, äçìïóéåýïíôáò ôá êåßìåíÜ ôçò óå ðåñéïäéêÜ
êáé åêäßäïíôáò äéçãÞìáôá êáé ìõèéóôïñÞìáôá. Ôï ðåæïãñáöéêü ôçò
Ýñãï áðåõèýíåôáé óå êïéíü åíçëßêùí [Éóôïñßá ãéá ìåëÜíé êáé ðÝíá
(1986), Ç Üëëç ü÷èç ôïõ êáëïêáéñéïý (1989), Ç ôñéðëÞ íý÷ôá (1991)],
áëëÜ êáé óå åöÞâïõò: Ïäüò ÃñáâéÜò (1984), Ç åðï÷Þ ôùí õáêßíèùí
(1993), Ç âïÞ ôùí õäÜôùí (1996), Ôá ÷ñüíéá ôñÝ÷ïíôáò (1999). Ç óõã-
ãñáöÝáò áíôëåß ôá èÝìáôÜ ôçò áðü ôç óýã÷ñïíç ðñáãìáôéêüôçôá
êáé ôá ðñïâëÞìáôÜ ôçò. Ç ãñáöÞ ôçò ÷áñáêôçñßæåôáé áðü åêöñá-
óôéêÞ ëéôüôçôá êáé éêáíüôçôá äéáãñáöÞò ôùí ÷áñáêôÞñùí. Ãéá ôá
åöçâéêÜ ôçò ìõèéóôïñÞìáôá Ý÷åé ôéìçèåß ìå äéÜöïñá âñáâåßá êáé
äéáêñßóåéò.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Óôï ðïëõäéáâáóìÝíï ìõèéóôüñçìá ôçò Ôïýëáò Ôßãêá, êåíôñéêÞ çñù-
ßäá åßíáé ç ÅëÝíç, ìéá äåêáåîÜ÷ñïíç Ýöçâç ðïõ æåé óå ìéá ðüëç
ôçò åðáñ÷ßáò. Ç åîùôåñéêÞ ôçò åìöÜíéóç ôçí ðñïâëçìáôßæåé, ãéáôß
öïñÜåé óéäåñÜêéá óôá äüíôéá êáé Ý÷åé êÜðïéá ðáñáðáíßóéá êéëÜ.
¼íåéñü ôçò åßíáé íá ãßíåé óõããñáöÝáò, ãåãïíüò ðïõ åîçãåß êáé ôçí
ôÞñçóç çìåñïëïãßïõ, üðïõ êáôáãñÜöåé ôéò óçìáíôéêüôåñåò öÜóåéò
ôçò æùÞò ôçò, ìÝóá áðü ôá äéêÜ ôçò ìÜôéá, óå êáèåìßá áðü ôéò
ïðïßåò äßíåé êáé ôï üíïìá åíüò ëïõëïõäéïý. Ç åðï÷Þ ôùí õáêßíèùí
åßíáé ç ðåñßïäïò äéáæõãßïõ ôùí ãïíéþí ôçò. Ôá ðñïâëÞìáôÜ ôçò
öáßíåôáé áñ÷éêÜ íá ïîýíïíôáé, üôáí ç ìçôÝñá ôçò îáíáðáíôñåýåôáé
êáé ç ßäéá áðïêôÜ íÝá ïéêïãÝíåéá
·
ðáôñéüò ôçò åßíáé ï ËÜìðñïò êáé
íÝá ôçò áäåëöÞ ç ÁããåëéêÞ.
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá áðïôåëåßôáé áðü ôñåéò åíüôçôåò:
Τα πράγματα στρώνουν περισσότερο
Τούλα Τίγκα
86
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
1ç åíüôçôá: «Ç ìáìÜ êáé ï ËÜìðñïò… êáé ôçí ÁããåëéêÞ»: Ç ðñþôç
åðáöÞ ôùí äýï êïñéôóéþí êáé ç áãùíßá ôùí äýï óõæýãùí ãéá ôçí
áíôßäñáóÞ ôïõò.
2ç åíüôçôá: «ÓéãÜ óéãÜ… êáé ôçí êáôáëÜâáéíá êáëýôåñá»: Ôá ðëåï-
íåêôÞìáôá ôïõ ÷áñáêôÞñá ôçò ÁããåëéêÞò êáé ðþò áõôÜ åðéäñïýí
óôçí ðñïóùðéêüôçôá ôçò ÅëÝíçò.
3ç åíüôçôá: «Óôïí ìðáìðÜ… êáé ôá óéäåñÜêéá»: Ç ó÷Ýóç ôçò ÅëÝíçò
ìå ôïí ðáôÝñá ôçò âåëôéþíåôáé.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Êåíôñéêü èÝìá ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ôï æÞôçìá ôïõ äéáæõãßïõ êáé ïé
åðéðôþóåéò ôïõ óôá ðáéäéÜ. Óôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá, ç ìçôÝñá
ôçò çñùßäáò îáíáðáíôñåýåôáé êáé ç ßäéá áðïêôÜ íÝá ïéêïãÝíåéá. ÊÜôé
ôÝôïéï óõíåðÜãåôáé óõíÞèùò ðñïâëÞìáôá óôéò íÝåò ó÷Ýóåéò ðïõ
äçìéïõñãïýíôáé. Ùóôüóï, ôï êåßìåíï áõôü äéáðíÝåôáé áðü áéóéïäïîßá
êáé ìáò äåß÷íåé ðþò áðü ìéá íÝá êáôÜóôáóç ðïõ åê ðñþôçò üøåùò
ìïéÜæåé ðñïâëçìáôéêÞ ìðïñïýí íá áíáäåé÷èïýí èåôéêÜ óôïé÷åßá êáé
ðþò ïé Üíèñùðïé ìðïñïýí ôåëéêÜ íá åõåñãåôçèïýí áðü êÜôé ôÝôïéï.
Ôï êåßìåíï åðåêôåßíåôáé íïçìáôéêÜ êáé óôá áäÝëöéá áðü äéáæåõãìÝ-
íïõò ãïíåßò, ôéò ó÷Ýóåéò ôïõò êáé ôá ðñïâëÞìáôá ðïõ åíäå÷ïìÝíùò
íá õðÜñ÷ïõí ó’ áõôÝò. Åðßóçò êÜíåé ëüãï ãéá ôçí êñßóç ôïõ èåóìïý
ôçò ïéêïãÝíåéáò êáé ôçí åðßðôùóÞ ôçò óôç æùÞ ôùí åöÞâùí. ÔÝëïò,
ôßèåôáé ôï èÝìá ôçò ôÞñçóçò çìåñïëïãßïõ áðü ôïõò íÝïõò óôçí
åöçâéêÞ çëéêßá.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: ÊåíôñéêÞ çñùßäá ôïõ áðïóðÜóìáôïò åßíáé ç ÅëÝíç, ç
ïðïßá åéóÝñ÷åôáé óå ìéá íÝá öÜóç ôçò æùÞò ôçò üôáí ïé ãïíåßò
ôçò ÷ùñßæïõí êáé ç ìçôÝñá ôçò áðïöáóßæåé íá îáíáðáíôñåõôåß,
äéáìïñöþíïíôáò Ýôóé ìßá íÝá ïéêïãÝíåéá, ìå íÝá ìÝëç: ôïí ðáôñéü
ôçò ÅëÝíçò, ôï ËÜìðñï, êáé ôçí êüñç ôïõ ôçí ÁããåëéêÞ. Ï ËÜìðñïò
êáé ç ÁããåëéêÞ öÝñíïõí ìáæß ôïõò êáé ôï óêýëï ôïõò, ôï ÌÜñêï.
Ôï áðüóðáóìá îåêéíÜ ìå ôçí ðåñéãñáöÞ ôçò ðñþôçò åðáöÞò ôùí
äýï åöÞâùí êïñéôóéþí ðïõ èá æïõí ôþñá êÜôù áðü ôçí ßäéá óôÝãç,
óáí áäÝëöéá. Åßíáé åõäéÜêñéôç ç áãùíßá, éäéáßôåñá ôçò ìçôÝñáò ôçò
ÅëÝíçò, ãéá ôï áí èá ôáéñéÜîïõí. Ôï ßäéï áëëÜ óå ìéêñüôåñï âáèìü
áéóèÜíåôáé êáé ï ËÜìðñïò, ßóùò åðåéäÞ åß÷å ôçí êüñç ôïõ ìáæß ôïõ,
êé áõôü ãéáôß, óå ðåñßðôùóç äéáæõãßïõ, óõíÞèùò ôá ðáéäéÜ äßäïíôáé
óôçí åðéìÝëåéá ôçò ìçôÝñáò. Ç ìçôÝñá ôçò ÅëÝíçò åßíáé ðåñéóóüôå-
ñï áíÞóõ÷ç ãéáôß äåí Ý÷åé åìðéóôïóýíç óôç óõìðåñéöïñÜ ôçò êüñçò
ôçò. Íïìßæåé üôé ç üëç êáôÜóôáóç èá ôçò ðñïîåíÞóåé ôï óõíáßóèçìá
ôçò æÞëéáò, ðéèáíüôçôá ðïõ èá ðåñéÝðëåêå ðåñéóóüôåñï ôçí êáôÜ-
87
óôáóç. Ï áöçãçôÞò åðßóçò áíáöÝñåé ôç ó÷Ýóç ìåôáîý ËÜìðñïõ êáé
ìçôÝñáò ôçò ÅëÝíçò, ÷áñáêôçñßæïíôÜò ôçí ôñõöåñÞ, ðáñáèÝôïíôáò
êéüëáò Ýíá óôéãìéüôõðï áðïäåéêôéêü áõôïý ôïõ ÷áñáêôçñéóìïý.
2ç åíüôçôá: Óôçí ðïñåßá üìùò ïé öüâïé ôçò áðïäåéêíýïíôáé åîù-
ðñáãìáôéêïß, áöïý ç ÁããåëéêÞ âïçèÜåé ôçí ÅëÝíç íá ãßíåé ðéï èå-
ôéêÞ áðÝíáíôé óôá ðñÜãìáôá êáé íá ìçí åßíáé ôüóï áíôéäñáóôéêÞ.
Ç ÁããåëéêÞ åßíáé áõôÞ ðïõ ãåìßæåé ðëÝïí ôéò çìÝñåò êáé ôéò þñåò
ôçò ÅëÝíçò. Ç ÁããåëéêÞ åßíáé áõôÞ ðïõ ìáèáßíåé óôçí ÅëÝíç íá
äéáóêåäÜæåé êáé íá âñßóêåé íüçìá óå ðñÜãìáôá ðïõ ìÝ÷ñé ôþñá
äåí åß÷å óêåöôåß. Ç ÁããåëéêÞ åßíáé áõôÞ ðïõ ãíùñßæåé ãéá ðñþôç
öïñÜ óôçí ÅëÝíç ôï óõíáéóèçìáôéêü ðëïýôï ôçò åðáöÞò ìå Ýíá
êáôïéêßäéï, ôï ÌÜñêï. Ç ÁããåëéêÞ ðáñáóýñåé ôçí ÅëÝíç óå èåôéêÜ
ðñÜãìáôá êáé óêÝøåéò: ó÷Ýäéá ãéá ôï ìÝëëïí, áëëçëïãñáößá ìå
ðáéäéÜ ôïõ åîùôåñéêïý, óùóôÞ äéáôñïöÞ êáé áðþëåéá âÜñïõò, áãïñÜ
çëåêôñïíéêïý õðïëïãéóôÞ. ¼ôáí ç ÅëÝíç ìåñéêÝò öïñÝò ðéóùãýñéæå
ëüãù áíßáò, ôüôå ç ÁããåëéêÞ Þôáí åêåß, ãéá íá ôçí åðáíáöÝñåé óôç
äñÜóç. Ç ðéï óçìáíôéêÞ óõíäñïìÞ ôçò ÁããåëéêÞò Þôáí üôé Ýìáèå
ôçí ÅëÝíç íá âëÝðåé äéáöïñåôéêÜ ôá ðñÜãìáôá ãåíéêÜ: íá ìçí ôá
áíôéìåôùðßæåé ðëÝïí ìÝóá áðü ôï ðñïóùðéêü ôçò ðñßóìá, áëëÜ
ãåíéêÜ óå ó÷Ýóç ìå ôïõò Üëëïõò êáé ôï ñåýìá ôçò åðï÷Þò, þóôå
íá ìç âáëôþíåé óå ðñïóùðéêÜ ðñïâëÞìáôá êáé íá êïéôÜ ðÜíôá ìå
áéóéïäïîßá ôï ìÝëëïí.
3ç åíüôçôá: Ìå ôïí ôñüðï áõôü ôá êïñßôóéá êáôáëÞãïõí íá ãßíïõí
ïé êáëýôåñåò ößëåò. Ôï íÝï áõôü êáèåóôþò äéäÜóêåé ôçí ÅëÝíç
êáé áðïôåëåß ôçí áöåôçñßá ãéá ìéá êáëýôåñç åðéêïéíùíßá ìå ôïõò
áíèñþðïõò ôïõ ðåñéâÜëëïíôüò ôçò, üðùò ãéá ðáñÜäåéãìá ìå ôïí
ðáôÝñá ôçò. Ôï áðïôÝëåóìá Þôáí ôá ðñÜãìáôá íá óôñþóïõí ðå-
ñéóóüôåñï ãéá ôçí ÅëÝíç êáé ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôçò: êáèçóý÷áóå ôï
óõããåíéêü ðåñéâÜëëïí ðïõ êáôÝêñéíå ôï äåýôåñï ãÜìï ôçò ìçôÝñáò,
ç ÅëÝíç Ýìáèå íá öñïíôßæåé ðåñéóóüôåñï ôçí åìöÜíéóÞ ôçò êáé
Üñ÷éóå íá âëÝðåé ôá ðÜíôá äéáöïñåôéêÜ, ðåñéóóüôåñï áéóéüäïîá
êáé ëéãüôåñï ìïéñïëáôñéêÜ: «üëá ìïõ öáßíïíôáí… Èá ôïí êÜíù íá
ìå ðñïóÝîåé».
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÅëÝíç: Ç çñùßäá åßíáé Ýöçâç êáé ðáéäß ÷ùñéóìÝíùí ãïíéþí, óôïé÷åßá
ðïõ ìáñôõñïýíôáé êáé áðü ôçí åìöÜíéóÞ ôçò êáé áðü ôç óõìðåñé-
öïñÜ ôçò. Ùò ðñïò ôçí åîùôåñéêÞ ôçò åìöÜíéóç, Ý÷åé êÜðïéá ðåñéô-
ôÜ êéëÜ êáé öïñÜåé óéäåñÜêéá. ÐáñïõóéÜæåôáé ãêñéíéÜñá, éäéüôñïðç,
áíôéäñáóôéêÞ, âáñéåóôçìÝíç, åóùóôñåöÞò, áðïôñáâçãìÝíç áðü ôá
ðñÜãìáôá êáé ôïõò áíèñþðïõò, åãêëùâéóìÝíç óå ìéá êáôÜóôáóç
áäñÜíåéáò, áíáöÝñïíôáò ðñÜãìáôá ðïõ èÝëåé íá êÜíåé áëëÜ ãéá
êÜðïéï ëüãï äåí ôá ðñáãìáôïðïéåß. ÃåíéêÜ óêéáãñáöåßôáé ç óõìðå-
Τούλα
Τίγκα
88
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
ñéöïñÜ ìéáò åöÞâïõ âáèéÜ ðñïâëçìáôéóìÝíçò. Ïé ðñïâëçìáôéóìïß
ôçò ïöåßëïíôáé óå äýï âáóéêïýò ëüãïõò: ï ðñþôïò åßíáé ç êñßóéìç
çëéêéáêÞ ðåñßïäïò ðïõ äéáíýåé êáé ï äåýôåñïò ï ÷ùñéóìüò ôùí
ãïíéþí ôçò, ï ïðïßïò ìïéÜæåé íá ôçí Ý÷åé ðëçãþóåé óõíáéóèçìáôé-
êÜ êáé íá ôçí Ý÷åé ïäçãÞóåé óå áðáéóéüäïîç óôÜóç áðÝíáíôé óôá
ðñÜãìáôá êáé óôïõò áíèñþðïõò. Ôïõò ðñïâëçìáôéóìïýò ôçò ôïõò
åêöñÜæåé ãñáðôÜ óôï çìåñïëüãéü ôçò, óõíÞèåéá åöçâéêÞ êáôÜ ôï
ðëåßóôïí, ðïõ ìáñôõñÜ ñïìáíôéêÞ äéÜèåóç êáé Üñá Ýíáí åõáßóèçôï
óõíáéóèçìáôéêü êüóìï.
ÁããåëéêÞ: Åßíáé êáé áõôÞ Ýöçâç êáé ðáéäß ÷ùñéóìÝíùí ãïíéþí, üðùò êáé
ç ÅëÝíç, áëëÜ ôá äýï áõôÜ óôïé÷åßá äåí Ý÷ïõí åðçñåÜóåé áñíçôéêÜ
ïýôå ôçí åìöÜíéóç, ïýôå ôï ÷áñáêôÞñá ôçò, ï ïðïßïò ðáñïõóéÜæåôáé
éäéáßôåñá èåôéêüò óôï áðüóðáóìá. Ç óõìðåñéöïñÜ ôçò ðáñïõóéÜæå-
ôáé ãåìÜôç ðëåïíåêôÞìáôá: åõèõìßá, æùíôÜíéá, ðíåõìáôéêÞ áíçóõ÷ßá,
äçìéïõñãéêüôçôá, åíåñãçôéêüôçôá, åõñçìáôéêüôçôá, ïñãáíùôéêüôçôá,
öáíôáóßá, áãÜðç ãéá ôç ìïõóéêÞ, áãÜðç ãéá ôá æþá, êïéíùíéêüôçôá,
ðñïóáñìïóôéêüôçôá, áéóéïäïîßá, åîõðíÜäá. Ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ áõôÜ
ãïçôåýïõí ôçí ÅëÝíç êáé ôç âïçèïýí íá «áíïé÷ôåß» êáé íá áðïêôÞóåé
êáé áõôÞ ìéá ðéï áéóéüäïîç Üðïøç ãéá ôç æùÞ.
Ôá õðüëïéðá ðñüóùðá ðïõ åìöáíßæïíôáé óôï êåßìåíï åßíáé ç ìçôÝñá
ôçò ÅëÝíçò, ï ðáôñéüò ôçò, ï ËÜìðñïò, êáé ï ðáôÝñáò ôçò ÅëÝíçò.
Ôá ðñüóùðá áõôÜ äåí åßíáé ðñùôáãùíéóôÝò, ìïëïíüôé áðïôåëïýí
ôïõò êýñéïõò õðáßôéïõò ãéá ôç íÝá êáôÜóôáóç ðïõ áíôéìåôùðßæïõí
êáé ç ÅëÝíç êáé ç ÁããåëéêÞ. Ç áíáöïñÜ óå áõôïýò âïçèÜåé íá êáôá-
íïÞóïõìå êáëýôåñá ôá äýï êïñßôóéá. ÅéäéêÜ ç ìçôÝñá êáé ï ðáôñéüò
ôçò ÅëÝíçò êáé ðáôÝñáò ôçò ÁããåëéêÞò åßíáé áðëïß ðáñáôçñçôÝò
ôçò íÝáò ó÷Ýóçò ðïõ èá áíáðôõ÷èåß ìåôáîý ôùí äýï êïñéôóéþí,
ãåìÜôïé áãùíßá ãéá ôï áðïôÝëåóìá. Êáé åßíáé áðëïß ðáñáôçñçôÝò
ãéáôß óôçí ðñáãìáôéêüôçôá äåí ìðïñïýí íá ðáñÝìâïõí êáé íá ñõè-
ìßóïõí ôç ó÷Ýóç ìåôáîý ôùí äýï êïñéôóéþí, ðïõ êáëïýíôáé îáöíéêÜ
íá áðïêôÞóïõí áäåëöéêÞ ó÷Ýóç. Ôï áí ç ó÷Ýóç èá åßíáé áñìïíéêÞ
Þ ü÷é äåí åîáñôÜôáé áðü áõôïýò, áëëÜ áðü ôç «÷çìåßá» ìåôáîý ôùí
äýï êïñéôóéþí. ¢ëëá ðñüóùðá ðïõ áíáöÝñïíôáé åßíáé ç êõñßá Ìå-
ñüðç, ï èåßïò Áðüóôïëïò, ï ¢ëêçò êáé ï ðåñéðôåñÜò, ðïõ âïçèïýí
óôç óêéáãñÜöçóç ôùí êýñéùí ðñïóþðùí ôïõ êåéìÝíïõ.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá åßíáé äçìïôéêÞ ìå ëáúêÜ óôïé÷åßá. Ï ëüãïò ôïõ áöçãçôÞ
Ý÷åé ðåñéóóüôåñá óôïé÷åßá ðñïöïñéêïý ðáñÜ ãñáðôïý ëüãïõ.
ii) ¾öïò
Ï ìéêñïðåñßïäïò êáé ðáñáôáêôéêüò ëüãïò, êáèþò êáé ç ÷ñÞóç êá-
89
èçìåñéíþí êáé ðïëý÷ñçóôùí ëÝîåùí, áðïäßäïõí óôï ýöïò Ýíá ëéôü
÷áñáêôÞñá, áðüëõôá ôáéñéáóôü óå åöçâéêü çìåñïëüãéï. Ôáõôü÷ñï-
íá ç ÷ñÞóç áñêåôþí åêöñáóôéêþí ìÝóùí äßíåé ãëáöõñüôçôá óôï
ëüãï. Ïé óêÝøåéò äéáôõðþíïíôáé ìå óáöÞíåéá. Åðßóçò äéáêñßíïõìå
ìéá åîïìïëïãçôéêÞ äéÜèåóç ôçò óõããñáöÝùò. Óå áñêåôÜ óçìåßá ôï
ýöïò åßíáé ðåñéóóüôåñï øõ÷ïãñáöéêü ðáñÜ ëïãïôå÷íéêü.
iii) ÁöÞãçóç
H áöÞãçóç åßíáé äñáìáôïðïéçìÝíç, äçëáäÞ ç ßäéá ç çñùßäá åßíáé
áõôÞ ðïõ ìåôÝ÷åé óôá äñþìåíá êáé ìáò ôá áöçãåßôáé. Ôá ãåãïíüôá
ðáñïõóéÜæïíôáé ìå ïìáëÞ ÷ñïíïëïãéêÞ óåéñÜ ÷ùñßò ðáñåêâÜóåéò
Þ áíáäñïìÝò óå ãåãïíüôá ôïõ ðáñåëèüíôïò.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: äõíáôÞ ôñõöåñüôçôá, ãÝìéóå ôï óðßôé ìáò… ôçí êéèÜñá
ôçò, íá äåèåß êáíåßò ìå Ýíá æþï, ôïõ Ýêáíå ðüëåìï íåýñùí, îåóÞêù-
íáí ôç ãåéôïíéÜ, èá ì' Ýóôñùíå óôç äßáéôá ãéá ôá êáëÜ, ìïõ Þñèáíå
ôá ðÜíù êÜôù, åß÷å êé åêåßíç ôá ßäéá ìõáëÜ, Ýôïéìç íá áðïãåéùèþ,
åß÷å áðïêôÞóåé ç öùíÞ ôïõ ðåñéóóüôåñï ÷ñþìá.
Ðáñïìïéþóåéò: óáí Üíèñùðïò ôïõ óðéôéïý.
ÕðåñâïëÝò: øüöçóå áðü ôçí ðïëëÞ áãÜðç ðïõ ôçò åß÷å, Þìïõí óß-
ãïõñç… óôïí êüóìï ïëüêëçñï, íá ôçò ìáèáßíåé ÷ßëéá äõï.
ÅðáíÜëçøç: ÁããåëéêÞ, Þóõ÷ç, Ýâëåðá.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ìå ðïéï êïéíùíéêü öáéíüìåíï ôçò åðï÷Þò ìáò áó÷ïëåßôáé ôï
êåßìåíï; Áðïôåëåß êáôÜ ôç ãíþìç óáò éäéáßôåñç ðåñßðôùóç Þ åßíáé
óõíçèéóìÝíï óôéò ìÝñåò ìáò;
Ôï êåßìåíï ðñáãìáôåýåôáé ôï óýã÷ñïíï êïéíùíéêü ðñüâëçìá ôïõ
äéáæõãßïõ êáé ôùí ðáéäéþí áðü äéáæåõãìÝíïõò ãïíåßò ðïõ êáëïýíôáé
íá áíáðôýîïõí áäåëöéêÞ ó÷Ýóç óôï ðëáßóéï ìéáò íÝáò ïéêïãÝíåéá.
Ôï öáéíüìåíï áõôü ðëÝïí äåí áðïôåëåß îå÷ùñéóôÞ ðåñßðôùóç áëëÜ
ãßíåôáé ïëïÝíá êáé ðéï óõíçèéóìÝíï, óå ôÝôïéï âáèìü, þóôå ìðïñïý-
ìå íá ðïýìå üôé ï èåóìüò ôçò ïéêïãÝíåéáò ðåñíÜ êñßóç.
2. ÐñïóðáèÞóôå, óôçñéæüìåíïé óôá óôïé÷åßá ðïõ ðñïóöÝñåé ôï
êåßìåíï, íá ðåñéãñÜøåôå ôçí åìöÜíéóç êáé ôï ÷áñáêôÞñá ôùí äýï
êïñéôóéþí.
Âë. ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
3. Ðïéá Üëëá ðñüóùðá åìöáíßæïíôáé óôï êåßìåíï êáé ôé ñüëï
ðáßæïõí;
Óôï êåßìåíï áõôü åìöáíßæïíôáé åðßóçò ç ìçôÝñá ôçò ÅëÝíçò, ï
Τούλα
Τίγκα
90
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚEΣ
ΣΧEΣΕΙΣ
ðáôñéüò ôçò, ï ËÜìðñïò, êáé ï ðáôÝñáò ôçò ÅëÝíçò. Ôá ðñüóùðá
áõôÜ äåí åßíáé ðñùôáãùíéóôÝò, ìïëïíüôé áðïôåëïýí ôïõò êýñéïõò
õðáßôéïõò ãéá ôç íÝá êáôÜóôáóç ðïõ áíôéìåôùðßæïõí ç ÅëÝíç êáé
ç ÁããåëéêÞ. Ç ðáñïõóßá ôïõò êáé ç áíáöïñÜ ó’ áõôïýò âïçèÜåé íá
êáôáíïÞóïõìå êáëýôåñá ôç óõìðåñéöïñÜ ôùí äýï êïñéôóéþí. ÅéäéêÜ
ç ìçôÝñá êáé ï ðáôñéüò ôçò ÅëÝíçò êáé ðáôÝñáò ôçò ÁããåëéêÞò åßíáé
áðëïß ðáñáôçñçôÝò ôçò íÝáò ó÷Ýóçò ðïõ èá áíáðôõ÷èåß ìåôáîý ôùí
äýï êïñéôóéþí. Åßíáé ùóôüóï ãåìÜôïé áãùíßá ãéá ôï áðïôÝëåóìá.
ÐáñáìÝíïõí üìùò áðëïß ðáñáôçñçôÝò ãéáôß óôçí ðñáãìáôéêüôçôá
äåí ìðïñïýí íá ðáñÝìâïõí êáé íá ñõèìßóïõí ôç ó÷Ýóç ôïõò. Óôï
êåßìåíï áíáöÝñïíôáé åðßóçò ç êõñßá Ìåñüðç, ï èåßïò Áðüóôïëïò,
ï ¢ëêçò êáé ï ðåñéðôåñÜò, ç ðáñïõóßá ôùí ïðïßùí óõìâÜëëåé óôç
óêéáãñÜöçóç ôïõ ÷áñáêôÞñá ôùí êýñéùí ðñïóþðùí.
4. Ôé öïâÜôáé óôçí áñ÷Þ ç ìçôÝñá ôçò ÅëÝíçò;
Ç ìçôÝñá ôçò ÅëÝíçò ðáñïõóéÜæåôáé ãåìÜôç áãùíßá ãéá ôï ðþò ç
ÅëÝíç èá äå÷ôåß ôç íÝá ôçò áäåëöÞ. ¹îåñå üôé êÜôé ôÝôïéï åßíáé Ýôóé
êé áëëéþò äýóêïëï, êõñßùò åðåéäÞ ãíþñéæå üôé ç çëéêßá êáé ôùí äýï
êïñéôóéþí åßíáé äýóêïëç êáé ÷áñáêôçñßæåôáé áðü áíôßäñáóç êáé áñ-
íçôéóìü óå êÜèå áëëáãÞ. ÅðéðëÝïí ãíþñéæå ôï ÷áñáêôÞñá ôçò êüñçò
ôçò –ç ïðïßá Þôáí ãêñéíéÜñá êáé éäéüôñïðç– êáé áìöÝâáëëå ãéá ôï
áí èá óõìðåñéöåñèåß óùóôÜ óôç óõãêåêñéìÝíç ðåñßóôáóç. ÐïëëÜ
Þôáí ôá åñùôÞìáôá ðïõ ôç âáóÜíéæáí: ÌÞðùò æçëåýåé ç ÅëÝíç; ÌÞ-
ðùò íéþèåé îÝíç ç ÁããåëéêÞ; ÌÞðùò êáêïêáñäßóåé ôï ËÜìðñï;
5. Ðïéåò áëëáãÝò óçìåéþíïíôáé óôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï âëÝðåé
ôá ðñÜãìáôá ç ÅëÝíç ýóôåñá áðü ôçí åãêáôÜóôáóç ôçò ÁããåëéêÞò
óôï óðßôé;
Ç ãíùñéìßá ìå ôçí ÁããåëéêÞ âïÞèçóå ôçí ÅëÝíç íá äåé ôá ðñÜã-
ìáôá êáé ôç æùÞ áðü ìéá äéáöïñåôéêÞ ïðôéêÞ ãùíßá. Ôç âïÞèçóå
íá «áíïé÷ôåß» êáé íá ãßíåé ðåñéóóüôåñï áéóéüäïîç. Ç ÅëÝíç Þôáí
åãêëùâéóìÝíç óôéò äõóêïëßåò ôçò åöçâåßáò êáé óôç óõíáéóèçìá-
ôéêÞ ðëçãÞ ðïõ ôçò åß÷å áöÞóåé ôï äéáæýãéï ôùí ãïíéþí ôçò. ÌåôÜ
ôç ãíùñéìßá ôçò ìå ôçí ÁããåëéêÞ, ðáñáäÝ÷åôáé üôé Ýðáøå íá âëÝ-
ðåé ôá ðñÜãìáôá åãùéóôéêÜ êáé áðïêëåéóôéêÜ óõíáéóèçìáôéêÜ êáé
ôï êõñéüôåñï, üôé Ýðáøå íá åßíáé ðáãéäåõìÝíç óôï ðáñåëèüí êáé
Üñ÷éóå íá âëÝðåé êáé íá ðñïãñáììáôßæåé ôï ìÝëëïí. Ôçí Ýìáèå íá
ðñïóðåñíÜ ôá äõóÜñåóôá êáé ìç áíáóôñÝøéìá ãåãïíüôá êáé íá
ðñïóðáèåß íá ðñï÷ùñÞóåé ìðñïóôÜ, åðéäéþêïíôáò êáé áíáæçôþ-
íôáò êáéíïýñãéá êáé êáôáðëçêôéêÜ ðñÜãìáôá. Ôçí Ýêáíå íá âëÝðåé
ìüíï ôéò èåôéêÝò ðëåõñÝò ìéáò êáôÜóôáóçò êáé íá óêÝöôåôáé ðþò
èá ìðïñïýóå íá ôéò áîéïðïéÞóåé ðåñéóóüôåñï äçìéïõñãéêÜ ãéá êåßíç
êáé ôïõò ãýñù ôçò.
91
6. ÕðïèÝóôå üôé êñáôÜôå êé åóåßò çìåñïëüãéï, üðùò ç çñùßäá ôïõ
áðïóðÜóìáôïò. ÊáôáãñÜøôå óôï ôåôñÜäéü óáò ìéá çìÝñá óáò
(ð.÷. ôç óçìåñéíÞ).
Ç áðÜíôçóç óôçí åñþôçóç áõôÞ óõíäÝåôáé áðü ôá éäéáßôåñá âéþ-
ìáôá ôïõ êÜèå ìáèçôÞ.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ôé èÝëåé íá õðïäçëþóåé ãéá ôï ÷áñáêôÞñá ôçò ÅëÝíçò ï ôßôëïò
ôïõ ìõèéóôïñÞìáôïò, áð’ üðïõ åßíáé ðáñìÝíï ôï áðüóðáóìá: «Ç
åðï÷Þ ôùí õáêßíèùí»;
2. ÐñïóðáèÞóôå, óôçñéæüìåíïé óå ÷ùñßá ôïõ êåéìÝíïõ, íá ðåñé-
ãñÜøåôå ôïí ôñüðï ðïõ áéóèÜíïíôáé ç ìçôÝñá ôçò ÅëÝíçò êáé ï
ËÜìðñïò.
Τούλα
Τίγκα
Θρησκε υτι κή ζωή
94
Α. Ο δημιουργός
Óôï íçóÜêé ôùí ÓðïñÜäùí ÓêéÜèï, ãåííÞèçêå ôï 1851 ï ðáôñéÜñ÷çò
ôçò åëëçíéêÞò ðåæïãñáößáò. Óôï ßäéï íçóß, åîÞíôá ÷ñüíéá áñãüôåñá,
ôï 1911, Üöçíå ôçí ôåëåõôáßá ôïõ ðíïÞ áõôüò ï «Üãéïò» ôùí åëëçíé-
êþí ãñáììÜôùí. Ãéïò ðáðÜ, ðáéäß ìéáò âáèéÜ èñçóêåõüìåíçò ïéêï-
ãÝíåéáò, ãéïò åíüò ðïëõöáìåëßôç öôù÷ïý ðáðÜ, ìå ÷ßëéåò óôåñÞóåéò
Ýìáèå ôá ðñþôá ãñÜììáôá óå ó÷ïëåßï ôçò ÓêïðÝëïõ. ÃõìíáóéáêÝò
óðïõäÝò ðáñáêïëïýèçóå óôç ×áëêßäá êáé ôïí ÐåéñáéÜ. ¼ôáí ìå
÷ßëéåò óôåñÞóåéò ôåëåßùóå ôï ÃõìíÜóéï, ìåãÜëïò ðéá, ãñÜöôçêå óôç
ÖéëïóïöéêÞ Ó÷ïëÞ ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ Áèçíþí. ÃñÞãïñá áíáãêÜóôç-
êå íá åãêáôáëåßøåé ôéò óðïõäÝò ôïõ ãéá íá åñãáóôåß êáé íá æÞóåé.
Ìüíïò Ýìáèå ôñåéò îÝíåò ãëþóóåò. ÌåôÝöñáæå êáé óõíÝãñáöå óå
äéÜöïñåò åöçìåñßäåò ôçò åðï÷Þò ãéá Ýíá ðéÜôï öáãçôü. Ðåñéóóü-
ôåñï ÷ñüíï óõíåñãÜóôçêå ìå ôçí åöçìåñßäá Áêñüðïëéò. Åîáéôßáò
ôïõ ìåôáöñáóôéêïý ôïõ Ýñãïõ, ìåôÝöåñå óôç ãëþóóá ìáò ðïëëÜ
áñéóôïõñãÞìáôá ôçò ðáãêüóìéáò ëïãïôå÷íßáò.
Ìüíéìá ðåéíáóìÝíïò êáé êïõñåëÞò, êáôïéêïýóå óå öôù÷üóðéôá êáé
óý÷íáæå óôçí ðåñéï÷Þ ôçò ÄåîáìåíÞò, ðïõ ôá ÷ñüíéá åêåßíá Þôáí
ðíåõìáôéêü óôÝêé, óáí ôï ãáëëéêü ÊáñôéÝ ËáôÝí. Ïé óõíôñïöéÝò ôïõ
Þôáí ëéãïóôÝò êáé ï ßäéïò ìïíá÷éêüò, êÜôé óáí Ýíáò êáëüãåñïò ôùí
ðüëåùí. Ãé’ áõôü êáé ôïí áðïêáëïýóáí «êïóìïêáëüãåñï». ÍÝïò, ìáæß
ìå ôï óõíôïðßôç ôïõ ëïãïôÝ÷íç, ÁëÝîáíäñï Ìùñáúôßäç, ðÝñáóå
ëßãïõò íåáíéêïýò ôïõ ìÞíåò óôï ¢ãéïí ¼ñïò. ÐïëëÜ ÷ñüíéá Ýøáëëå
óôçí åêêëçóßá ôïõ Áãßïõ Åëéóóáßïõ, êïíôÜ óôï ÌïíáóôçñÜêé. Äé-
Üâáæå ¸ëëçíåò êáé îÝíïõò, áëëÜ ðåñéóóüôåñï èñçóêåõôéêÜ âéâëßá.
ÅðçñåÜóôçêå áðü ôç ãëþóóá ôùí åêêëçóéáóôéêþí êåéìÝíùí, ãé’ áõôü
êáé Ýãñáøå óôçí êáèáñåýïõóá· óå ìéá, üìùò, éäéüôõðç êáèáñåýïõóá,
ðïõ ôç óôïëßæåé ìå éäéùìáôéóìïýò ôçò ôïðéêÞò íçóéùôéêÞò äéáëÝ-
êôïõ. Áí êáé ãñáììÝíá óôçí êáèáñåýïõóá, ôá Ýñãá ôïõ äéáôçñïýí
ôç ìáãåßá ôïõ ëüãïõ, ðïõ ìüíï Ýíáò ìåãÜëïò ëïãïôÝ÷íçò ìðïñåß
íá áðïäþóåé.
ÍÝïò åß÷å áó÷ïëçèåß êáé ìå ôç æùãñáöéêÞ. ÆùãñÜöéæå áãßïõò. Áñ-
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
Στην Παναγία τη Σαλονικιά
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης
95
ãüôåñá ôï ÷ñùóôÞñá áíôéêáôÝóôçóå ç ãñáößäá êáé «æùãñÜöéæå»
ìÝóá óôï Ýñãï ôïõ, ðåñéãñáöéêüôáôá, ôçí åëëçíéêÞ öýóç. ÕðÞñîå
éäéüôõðïò êáé éäéüññõèìïò, áðëüò êáé ìåãÜëïò, Ýíôéìïò Ýùò ôçí
ôåëåõôáßá ôïõ ðíïÞ êáé ðñéí áð’ üëá õðåñÞöáíïò.
Ôï Ýñãï ôïõ, êáèáñÜ çèïãñáöéêü, øõ÷ïãñáöåß áíèñþðéíïõò ÷á-
ñáêôÞñåò, áðïäßäåé óùóôÜ ôçí áãíÞ ëáúêÞ øõ÷Þ êáé êáôáãñÜöåé
óáí ìïíáäéêüò ëáïãñÜöïò ôá Þèç êáé ôá Ýèéìá ôïõ êáéñïý ôïõ.
Äåí áíôéãñÜöåé êáôáóôÜóåéò áëëÜ ÷áñáêôÞñåò
·
ôïõò øõ÷áíáëýåé.
Äßêáéá ìåñéêïß åßðáí üôé ï ÐáðáäéáìÜíôçò åßíáé ï ÍôïóôïãéÝöóêé
ôçò ÅëëÜäáò.
Ï ÐáðáäéáìÜíôçò, áõôüò ï ãßãáíôáò ôùí åëëçíéêþí ãñáììÜôùí,
äåí áêïëïýèçóå êáíÝíá ëïãïôå÷íéêü ñåýìá, äå ìéìÞèçêå êáìßá ëï-
ãïôå÷íéêÞ Ó÷ïëÞ. Åðßóçò, äå äçìéïýñãçóå êáìßá Ó÷ïëÞ, áêñéâþò
ãéáôß Þôáí áíåðáíÜëçðôïò. ¸ãñáøå ðïëý. Ôï Ýñãï ôïõ áðïôåëïýí
ðÜíù áðü äéáêüóéá äéçãÞìáôá êáé ðïëëÜ ìõèéóôïñÞìáôá. ¸ãñáøå
êáé ðïéÞìáôá, ÷ùñßò üìùò éäéáßôåñåò ëïãïôå÷íéêÝò áîéþóåéò. ¼óï
æïýóå åëÜ÷éóôç ëïãïôå÷íéêÞ ÷áñÜ êÝñäéóå áðü ôçí áíáãíþñéóç ôïõ
Ýñãïõ ôïõ. Ìüëéò óôá 1908 ãéïñôÜóôçêå óôï öéëïëïãéêü óýëëïãï
«Ðáñíáóóüò» ç ëïãïôå÷íéêÞ ôïõ åéêïóéðåíôáåôçñßäá. Äåí áîéþèçêå
íá äåé åêäïìÝíï ôï Ýñãï ôïõ.
¸ñãá ôïõ: ÌõèéóôïñÞìáôá: Ç ÌåôáíÜóôéò, Ïé Ýìðïñïé ôùí åèíþí, Ç
Ãõöôïðïýëá. ÄéçãÞìáôá: Ç ÷ïëåñéáóìÝíç, Ï ðåíôÜñöáíïò, Ç öüíéó-
óá, Ïé ÌÜãéóóåò, Ç íïóôáëãüò, Ôá ÷ñéóôïõãåííéÜôéêá äéçãÞìáôá, Ôá
ðñùôï÷ñïíéÜôéêá äéçãÞìáôá, Ôá ñüäéíá áêñïãéÜëéá, Ïëüãõñá óôç
ëßìíç, Ôï áóôåñÜêé, Ìáõñïìáíôçëïý, Óôá÷ïìáæþ÷ôñá, ÓðéôÜêé óôï
ëéâÜäé, Óôï ×ñéóôü óôï êÜóôñï, ÕðçñÝôñá ê.Ü.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ðïßçìá áíÞêåé óå ìßá óåéñÜ «èåïìçôïñéêþí» ðïéçìÜôùí, äçëáäÞ
ðïéçìÜôùí ðïõ áöïñïýí óôï ðñüóùðï ôçò ÈåïìÞôïñïò, ôçò Ðá-
íáãßáò. Ôá ðïéÞìáôá áõôÜ Ýãñáøå ï ÐáðáäéáìÜíôçò óôá ôåëåõôáßá
÷ñüíéá ôçò æùÞò ôïõ (1909-1910) óôç ÓêéÜèï, «ãéá íá åîõìíÞóåé ô’
áãáðçìÝíá ôïõ ðñïóêõíÞìáôá, ðïõ ç ðáñïõóßá êé ç ÷Üñç ôïõò ôïõ
÷Üñéóå ôç ìüíç øõ÷éêÞ Üíåóç óôç æùÞ ôïõ». ¹äç áðü ôïõò ôßôëïõò
åßíáé öáíåñü üôé ôá ðåñéóóüôåñá åîõìíïýí íáïýò êáé åêêëçóÜêéá
ôçò ÓêéÜèïõ, áöéåñùìÝíá óôç ÈåïìÞôïñá Ðáíáãßá, ÷ùñßò üìùò íá
ëåßðïõí êáé áíáöïñÝò óå Üëëïõò áãßïõò Þ óôï ×ñéóôü. Óýìöùíá ìå
ôïõò ìåëåôçôÝò ôïõ ðáðáäéáìáíôéêïý Ýñãïõ, ç åêêëçóßá ôçò Ðáíá-
ãßáò ôçò ÓáëïíéêéÜò ôáõôßæåôáé ìå ôç óùæüìåíç óÞìåñá åêêëçóßá
Ðáíáãßá ç ËçìíéÜ (Þ ËéìíéÜ) ôçò ÓêéÜèïõ, ðïõ ôç óõíáíôÜìå ôüóï óå
äéçãÞìáôá ôïõ Áë. ÐáðáäéáìÜíôç üóï êáé óå äéçãÞìáôá ôïõ åðßóçò
Óêéáèßôç åîáäÝëöïõ ôïõ ÁëÝîáíäñïõ Ìùñáúôßäç.
Αλέξανδρος
Παπαδιαμάντης
96
Γ. Δομή του έργου
Ôï ðïßçìá ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: ïé ðÝíôå ðñþôåò óôñïöÝò: ðåñéãñáöÞ ôçò åêêëçóßáò
ôçò Ðáíáãßáò ôçò ÓáëïíéêéÜò.
2ç åíüôçôá: ç Ýêôç êáé Ýâäïìç óôñïöÞ: ç ó÷Ýóç ôùí íôüðéùí íáõ-
ôéêþí ìå ôï íáü.
3ç åíüôçôá: ç ôåëåõôáßá óôñïöÞ: åðßêëçóç óôçí Ðáíáãßá êáé åõ÷Þ
ãéá ðñïóôáóßá üëùí ôùí áíèñþðùí.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Óôï ðïßçìá áõôü ðåñéãñÜöåôáé ï ïìþíõìïò íáüò ôçò ÓêéÜèïõ. Áñ-
÷éêÜ ìáò äßíåôáé ç êåíôñéêÞ ôïõ èÝóç óôçí ðüëç, ç åóùôåñéêÞ áñ÷é-
ôåêôïíéêÞ ôïõ íáïý ìå ùñáßï ôÝìðëï êáé åéêüíåò, ç áóçìÝíéá åéêüíá
ôçò ôéìþìåíçò Ðáíáãßáò, ãåìÜôç ìå áöéåñþìáôá ôùí íáõôéêþí,
üðùò óõíçèßæåôáé óôá íçóéÜ, ìå óêïðü ïé íáõôéêïß íá Ý÷ïõí êáëÜ
ôáîßäéá. Ôï ðïßçìá êëåßíåé ìå ìéá ðñïóùðéêÞ åðßêëçóç ôïõ ðïéçôÞ
ðñïò ôçí Ðáíáãßá ãéá ðñïóôáóßá üëùí ôùí ôáëáéðùñçìÝíùí áðü
ôç æùÞ áíèñþðùí. ¢ëëá èåìáôéêÜ êÝíôñá ðÜíù óôá ïðïßá äïìåßôáé
ôï ðïßçìá åßíáé ç ïíïìáôïèåóßá ôùí åêêëçóéþí, ç åêêëçóéáóôéêÞ
äéáêüóìçóç êáé ïé ìïñöÝò ôçò íåïåëëçíéêÞò ëáúêÞò èñçóêåõôéêÞò
ðáñÜäïóçò (èáýìáôá, äùñåÝò, ôÜìáôá, åýñåóç åéêüíùí, åéêüíåò). Óç-
ìáíôéêÞ åßíáé ç ó÷Ýóç ðïõ åðéóçìáßíåôáé ìåôáîý ôçò èñçóêåõôéêÞò
æùÞò êáé ôïõ íáõôéêïý êüóìïõ, åéäéêÜ óå ðáëáéüôåñåò åðï÷Ýò.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ç ðïñåßá ðïõ áêïëïõèåß ï ðïéçôÞò óôçí ðåñéãñáöÞ ôïõ
íáïý åßíáé áðü ôá Ýîù ðñïò ôá ìÝóá êáé áðü ôç ãåíéêÞ Üðïøç ôçò
åêêëçóßáò óå ìéá ðéï åéäéêÞ, öôÜíïíôáò áêüìç êáé óå ëåðôïìÝñåéåò.
ÓõãêåêñéìÝíá îåêéíÜåé ìå ôçí ðåñéãñáöÞ ôçò èÝóçò ôïõ íáïý óôçí
ðüëç, áêïëïõèåß ç åóùôåñéêÞ áñ÷éôåêôïíéêÞ ôïõ íáïý êáé ç äéáêü-
óìçóÞ ôïõ, ç åéêüíá ôçò ôéìþìåíçò Ðáíáãßáò êáôüðéí êáé ôÝëïò ôá
áöéåñþìáôá ôùí íáõôéêþí.
2ç åíüôçôá: ¸íá áðü ôá êýñéá èÝìáôá ðïõ ðñáãìáôåýåôáé ôï ðïß-
çìá åßíáé êáé ç óýíäåóç ôçò èñçóêåõôéêÞò æùÞò êáé ôïõ íáõôéêïý
êüóìïõ, éäéáßôåñá óå ðáëáéüôåñåò åðï÷Ýò ôçò åëëçíéêÞò éóôïñßáò
êáé ðáñÜäïóçò êáé åéäéêÜ óôç íçóéùôéêÞ ÅëëÜäá. Ôüôå, ïé ðåñéóóü-
ôåñïé êÜôïéêïé ôùí íçóéþí Þôáí íáõôéêïß. Ôï åðÜããåëìá áõôü Þôáí
åðéêßíäõíï êáé ôá íáõôéêÜ áôõ÷Þìáôá Þôáí ðåñéóóüôåñá óõãêñéôéêÜ
ìå óÞìåñá, ðïõ ç ôå÷íïëïãßá Ý÷åé áíáâáèìßóåé ôç íáõóéðëïÀá. Ïé
äùñåÝò, ôá ôÜìáôá êáé ôá áöéåñþìáôá ôùí ðéóôþí óôçí åêêëçóßá
Ý÷ïõí óêïðü íá ðáñáêáëÝóïõí ôçí Ðáíáãßá íá âïçèÞóåé êáé íá
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
97
ðñïóôáôÝøåé ôïõò íáõôéêïýò áðü ôïõò êéíäýíïõò ôçò èÜëáóóáò.
3ç åíüôçôá: ¼ëïé ïé ðáñáðÜíù ëüãïé ïäçãïýí ôçí ðïéçôéêÞ öùíÞ
óå ìéá åðßêëçóç óôçí Ðáíáãßá íá óôáèåß âïçèüò êáé óùôÞñáò. ¼÷é
ìüíï óôïõò íáõôéêïýò áëëÜ ãåíéêÜ óå üëïõò üóïé ôáëáéðùñïýíôáé
áðü ôá âÜóáíá ôçò æùÞò. Óôï óçìåßï áõôü, åíäå÷ïìÝíùò, ðáñïõóé-
Üæåôáé êáé ç èñçóêåõôéêÞ ðßóôç ôïõ ðïéçôÞ, ðïõ ðáñáðÝìðåé óôçí
éäéüôçôÜ ôïõ ùò éåñÝá, ðïõ åíäéáöÝñåôáé ãéá ôï êáëü üëùí ôùí
áíèñþðùí êáé åéäéêÜ ôïõ ðïéìíßïõ ôïõ.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Óôï ðïßçìá äåí õðÜñ÷åé äñÜóç ðñïóþðùí.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß óôï ðïßçìá áõôü áëëÜ êáé ãåíéêÜ óå
üëá ôá Ýñãá ôïõ ï ÐáðáäéáìÜíôç áðïôåëåß éäéáßôåñï åßäïò. Åßíáé
Ýíá ìåßãìá äçìïôéêÞò êáé êáèáñåýïõóáò, åìðëïõôéóìÝíï ìå éäé-
ùìáôéóìïýò (íïñßôéóóåò, ãïëåôßôóåò, ìðÜñêá, ÷åéìáæïìÝíïõò) ôçò
ôïðéêÞò äéáëÝêôïõ ôçò éäéáßôåñçò ðáôñßäáò ôïõ, ôçò ÓêéÜèïõ. Ôï
ëåîéëüãéï åßíáé áðëü, êáèçìåñéíü, ìå ðáñïõóßá åêêëçóéáóôéêþí êáé
íáõôéêþí üñùí.
ii) ¾öïò
Ôï êáèçìåñéíü ëåîéëüãéï, ç áðïõóßá ïìïéïêáôáëçîßáò, ôï áóýíäåôï
ó÷Þìá êáé ï ôüíïò ôïõ ðïéÞìáôïò ðïõ ôåßíåé ðñïò ôïí ðåæü ëüãï,
êáèéóôïýí ôï ýöïò ôïõ ëéôü êáé áðëü. Ôá áñêåôÜ ó÷Þìáôá ëüãïõ
äßíïõí ãëáöõñüôçôá óôï ðïßçìá êáé ôïíßæïõí ôï èñçóêåõôéêü óõ-
íáßóèçìá ôïõ ðïéçôÞ.
iii) Åßäïò ôïõ ðïéÞìáôïò
Ôï ðïßçìá áõôü èá ìðïñïýóå íá êáôáôáãåß óôç íåüôåñç ðïßçóç,
åöüóïí Ý÷ïõìå åëåýèåñï óôß÷ï (áðïõóßá ïìïéïêáôáëçîßáò), ðåæï-
ëïãéêÞ ðïéçôéêÞ ìïñöÞ êáé ï êÜèå óôß÷ïò äåí Ý÷åé ðñïêáèïñéóìÝíï
áñéèìü óõëëáâþí ïýôå êáé üëåò ïé óôñïöÝò Ý÷ïõí ôïí ßäéï áñéèìü
óôß÷ùí.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÜ: ðïõ åßí’ Ýíá óôïëßäé ôïõ ëéìÝíïò êáé ôçò ðñïóüøåùò,
óôÝêåé ï íáüò ôçò Ðáíáãßáò, ôïõò äßíåé êáëÜ ôáîßäéá.
ÅðáíÜëçøç: ùñáßï, óôïëéóìÝíïò, üëç, Üìðïôå íá ‘óáé âïçèüò, êá-
èÝíáò, ãýñù ãýñù, Ðáíáãßá.
ÕðåñâïëÞ: ç åéêüíá óïõ ç ìåãÜëç ç èåüñáôç.
Ðñïóùðïðïßçóç: óôÝêåé ï íáüò ôçò Ðáíáãßáò.
Αλέξανδρος
Παπαδιαμάντης
98
Åéêüíá: Ôï ðïßçìá åßíáé ãåìÜôï åéêüíåò ðïõ ðåñéãñÜöïõí ôï ÷ùñéü,
ôï íáü, ôéò åéêüíåò.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. ÐåñéãñÜøôå ôçí ðïñåßá ðïõ áêïëïõèåß ç ðåñéãñáöÞ ôçò åêêëç-
óßáò óôéò ðÝíôå ðñþôåò óôñïöÝò.
Ç ðïñåßá ðïõ áêïëïõèåß ï ðïéçôÞò óôçí ðåñéãñáöÞ ôïõ íáïý åßíáé
áðü ôá Ýîù ðñïò ôá ìÝóá· áðü ôç ãåíéêÞ Üðïøç ôçò åêêëçóßáò
ðåñíÜ óå ìßá ðéï åéäéêÞ, öôÜíïíôáò áêüìç êáé óå ëåðôïìÝñåéåò.
ÓõãêåêñéìÝíá îåêéíÜåé ìå ôçí ðåñéãñáöÞ ôçò èÝóçò ôïõ íáïý óôçí
ðüëç, áêïëïõèåß ç åóùôåñéêÞ áñ÷éôåêôïíéêÞ ôïõ êáé ç äéáêüóìçóÞ
ôïõ, ç åéêüíá ôçò ôéìþìåíçò Ðáíáãßáò êáôüðéí êáé ôÝëïò ôá áöéå-
ñþìáôá ôùí íáõôéêþí.
2. Ðþò óõíäÝåôáé ç æùÞ ôùí íáõôéêþí ìå ôï íáü êáé ôá áöéåñþ-
ìáôÜ ôïõ;
¸íá áðü ôá êýñéá èÝìáôá ðïõ ðñáãìáôåýåôáé ôï ðïßçìá åßíáé êáé ç
óýíäåóç ôçò èñçóêåõôéêÞò æùÞò êáé ôïõ íáõôéêïý êüóìïõ, éäéáßôåñá
óå ðáëáéüôåñåò åðï÷Ýò ôçò åëëçíéêÞò éóôïñßáò êáé ðáñÜäïóçò êáé
åéäéêÜ óôç íçóéùôéêÞ ÅëëÜäá. Ôá ðáëáéüôåñá ÷ñüíéá ïé ðåñéóóü-
ôåñïé êÜôïéêïé ôùí íçóéþí Þôáí íáõôéêïß. Ôï åðÜããåëìá áõôü Þôáí
åðéêßíäõíï êáé ôá íáõôéêÜ áôõ÷Þìáôá Þôáí ðåñéóóüôåñá óõãêñéôéêÜ
ìå óÞìåñá, ðïõ ç ôå÷íïëïãßá Ý÷åé áíáâáèìßóåé ôç íáõóéðëïÀá. Ïé
äùñåÝò, ôá ôÜìáôá êáé ôá áöéåñþìáôá ôùí ðéóôþí óôçí åêêëçóßá
Ý÷ïõí óêïðü íá ðáñáêáëÝóïõí ôçí Ðáíáãßá íá âïçèÞóåé êáé íá
ðñïóôáôÝøåé ôïõò íáõôéêïýò áðü ôïõò êéíäýíïõò ôçò èÜëáóóáò.
3. ÐñïóðáèÞóôå íá åîçãÞóåôå ôï íüçìá ôçò Ýêôçò óôñïöÞò.
Óôç èÝóç ôçò åêêëçóßáò ôçò Ðáíáãßáò ôéò ÓáëïíéêéÜò áñ÷éêÜ Þôáí
÷ôéóìÝíï Ýíá åêêëçóÜêé áöéåñùìÝíï óôïí ¢ãéï ×áñÜëáìðï. Ôï 1838
ôï åêêëçóÜêé áõôü áíáêáéíßóôçêå êáé ìåôáôñÜðçêå óå ìåãáëýôåñï
íáü áöéåñùìÝíï óôçí Ðáíáãßá. Ç áíáêáßíéóç ôïõ íáïý Ýãéíå ìå
Ýîïäá ôùí ðëïýóéùí íáõôéêþí, üðùò áíáöÝñåé êáé ó÷åôéêÞ åðéãñáöÞ
óôï õðÝñèõñï ôïõ íÜñèçêá. Ïé ðëïýóéïé áõôïß íáõôéêïß åß÷áí
ôá éäéáßôåñá êáèßóìáôÜ ôïõò (óôáóßäéá) êïíôÜ óôï øáëôÞñé êáé ôï
ðáãêÜñé, áöïý ìÜëéóôá ìåñéêïß áðü áõôïýò Þôáí êáé øÜëôåò êáé
åðßôñïðïé óôéò åêêëçóßáò. ÁõôÝò ôéò ðëçñïöïñßåò Ý÷åé õðüøç ôïõ
ï ÁëÝîáíäñïò ÐáðáäéáìÜíôçò ãñÜöïíôáò ôçí Ýêôç óôñïöÞ.
4. ÄéáâÜóôå ôï ðïßçìá «ÄÝçóéò» ôïõ Ê. Ð. ÊáâÜöç (ó. 56) êáé âñåß-
ôå ïìïéüôçôåò áíÜìåóá óôá äýï ðïéÞìáôá üóïí áöïñÜ ôç óôÜóç
ôùí ðéóôþí áðÝíáíôé óôçí Ðáíáãßá.
ÄéáâÜæïíôáò ðáñÜëëçëá ôá äýï ðïéÞìáôá, êáôáëÞãïõìå óå ïñé-
óìÝíá êïéíÜ óçìåßá ùò ðñïò ôç óôÜóç ôùí ðéóôþí áðÝíáíôé óôçí
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
99
Ðáíáãßá. Êáé óôá äýï ðïéÞìáôá ïé ðéóôïß áðåõèýíïíôáé óôçí Ðáíá-
ãßá –óôï ðïßçìá ôïõ ÐáðáäéáìÜíôç ìå ôÜìáôá êáé óôï ðïßçìá ôïõ
ÊáâÜöç ìå Üíáììá ëáìðÜäáò – êáé æçôïýí ôç âïÞèåéÜ ôçò ãéá ôçí
ðñïóôáóßá ôùí íáõôéêþí áðü ôïõò êéíäýíïõò ðïõ ðáñáìïíåýïõí
óôç èÜëáóóá. Êáé óôá äýï ðïéÞìáôá ç èÜëáóóá áíôéìåôùðßæåôáé
ùò å÷èñüò, áðÝíáíôé óôïí ïðïßï ïé Üíèñùðïé áéóèÜíïíôáé áäýíáìïé
êáé æçôïýí ôç óõíäñïìÞ êÜðïéáò áíþôåñçò èåúêÞò äýíáìçò, þóôå ôá
áãáðçìÝíá ôïõò ðñüóùðá íá åðéóôñÝøïõí óþá êáé áâëáâÞ.
5. Ðïéá åîÞãçóç äßíåôå óôï ãåãïíüò üôé ìéá åêêëçóßá óôç ÓêéÜèï
åßíáé áöéåñùìÝíç óôçí «Ðáíáãßá ôç ÓáëïíéêéÜ»; Ãíùñßæåôå Üëëá
åðßèåôá ôçò Ðáíáãßáò, ðïõ íá äçëþíïõí ôüðï Þ êÜôé Üëëï;
Ç åéêüíá áõôÞ ôçò Ðáíáãßáò ôçò ÓáëïíéêéÜò Þ ËéìíéÜò âñÝèçêå áðü
ôïõñêéêü êáñÜâé ìå ÷ñéóôéáíü ëïóôñüìï, óôï ðÝëáãïò ôçò ÊáóóÜí-
äñáò, èáëÜóóéáò ðåñéï÷Þò ðïõ âñÝ÷åé ôï Íïìü Èåóóáëïíßêçò. Ôï
ãåãïíüò áõôü åîçãåß ôï üíïìá Ðáíáãßá ç ÓáëïíéêéÜ. ¢ëëá åðßèåôá
ôçò Ðáíáãßáò åßíáé: Ðáíáãßá ç Êå÷ñéÜ, Ðáíáãßá ç Êïõíßóôñá, Ðáíá-
ãßá ç Âñåöïêñáôïýóá, Ðáíáãßá ôïõ ÍôïìÜí, Ðáíáãßá Ãñçãïñïýóá,
Ðáíáãßá ç Åõáããåëßóôñéá, Ðáíáãßá ç Åëåïýóá, Ðáíáãßá Æùïäü÷ïò
ÐçãÞ, Ðáíáãßá Ìõñôéäéþôéóóá, Ðáíáãßá ÏäçãÞôñéá, Ðáíáãßá ÃéÜ-
ôñéóóá, Ðáíáãßá ¢îéïí Åóôß ê.ëð.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Âñåßôå ôïõò óôß÷ïõò üðïõ ãßíåôáé áíáöïñÜ óôç íåïåëëçíéêÞ ëáúêÞ
èñçóêåõôéêÞ ðáñÜäïóç.
2. Ðïéåò éäéáéôåñüôçôåò ðáñïõóéÜæåé ç ãëþóóá ôïõ ðïéÞìáôïò;
Αλέξανδρος
Παπαδιαμάντης
100
Α. Ο δημιουργός
Ï Êùíóôáíôßíïò Ð. ÊáâÜöçò (1863-1933) åßíáé Ýíáò áðü ôïõò óç-
ìáíôéêüôåñïõò ÍåïÝëëçíåò ðïéçôÝò, ìå ðáãêüóìéá áêôéíïâïëßá êáé
áíáãíþñéóç (ôï Ýñãï ôïõ Ý÷åé ìåôáöñáóôåß óå ðïëëÝò ãëþóóåò).
ÃåííÞèçêå óôçí ÁëåîÜíäñåéá ôçò Áéãýðôïõ, üðïõ õðÞñ÷å áêìáßá
åëëçíéêÞ ðáñïéêßá. Ï ðáôÝñáò ôïõ Þôáí ðëïýóéïò Ýìðïñïò êáé ï
ìéêñüò Êùíóôáíôßíïò, Ýíáôï êáé ôåëåõôáßï ðáéäß ôçò ïéêïãÝíåéáò,
Ýæçóå ôá ðñþôá ðáéäéêÜ ôïõ ÷ñüíéá ìÝóá óå óõíèÞêåò ìåãÜëçò
åõçìåñßáò. ¼ìùò óå çëéêßá åðôÜ åôþí Ý÷áóå ôïí ðáôÝñá ôïõ êáé ç
ïéêïãÝíåéÜ ôïõ, áðü ôï 1872 ùò ôï 1885 Ýìåéíå äéáäï÷éêÜ Ýîé ÷ñü-
íéá óôçí Áããëßá, óôçí ÁëåîÜíäñåéá, óôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç (ðüëç
êáôáãùãÞò ôùí ãïíÝùí ôïõ) êáé ðÜëé óôçí ÁëåîÜíäñåéá, ïñéóôéêÜ,
åíþ óôï ìåôáîý åß÷å ÷áèåß ç ìåãÜëç ðåñéïõóßá ôçò. Ï ÊáâÜöçò
äåí Ýêáíå ðáíåðéóôçìéáêÝò óðïõäÝò áëëÜ ìåëåôïýóå ìüíïò ôïõ
ðÜñá ðïëý êáé åß÷å âáèéÜ ìüñöùóç êáé ðëáôéÜ åíçìÝñùóç, êõñßùò
ðÜíù óå èÝìáôá ôçò ãáëëéêÞò êáé áããëéêÞò ëïãïôå÷íßáò (Þîåñå
áðôáßóôùò áããëéêÜ, ãáëëéêÜ êáé éôáëéêÜ), áëëÜ êáé ôá êåßìåíá ôçò
áñ÷áßáò åëëçíéêÞò ãñáììáôåßáò. Åñãáæüôáí ùò äçìüóéïò õðÜëëç-
ëïò óôçí Åôáéñåßá Áñäåýóåùí ôçò Áéãýðôïõ (1892-1922). ÐÝèáíå óôéò
24 Áðñéëßïõ 1933, çìÝñá ôùí ãåíåèëßùí ôïõ.
Ôï Ýñãï ôïõ ÊáâÜöç Üñãçóå íá ãßíåé áðïäåêôü óôçí ÅëëÜäá. Áñ÷éêÜ
ìÜëéóôá åß÷å êáé áñíçôéêÞ áðÞ÷çóç êáé õðÞñîáí ðïëëïß ðïõ Üóêçóáí
óêëçñÞ êñéôéêÞ ó’ áõôü –üðùò ï Øõ÷Üñçò êáé ï ÐáëáìÜò– åðåéäÞ ç
ðïßçóÞ ôïõ åñ÷üôáí óå áíôßèåóç ìå ôçí ðïßçóç ðïõ êáëëéåñãïýóáí
óôçí ÁèÞíá, ìå êýñéï åêðñüóùðï ôïí ÐáëáìÜ êáé ìå ôï ñåýìá ôïõ
äçìïôéêéóìïý. Óôïí åëëáäéêü ÷þñï ï ÊáâÜöçò ðñïâëÞèçêå êáé Ýãéíå
åõñýôåñá ãíùóôüò áñãÜ, ôï 1903, áðü ôïí Ãñçãüñéï Îåíüðïõëï, ðïõ
ôïí ðáñïõóßáóå õìíçôéêÜ ìå Ýíá Üñèñï ôïõ óôï ðåñéïäéêü ÐáíáèÞ-
íáéá. ÓÞìåñá, ïé óýã÷ñïíïé ¸ëëçíåò ðïéçôÝò Ý÷ïõí åðçñåáóôåß áðü
ôïí ÊáâÜöç êáé ôïí èåùñïýí «äÜóêáëü» ôïõò.
Ï ÊáâÜöçò áðïôåëåß éäéáßôåñç ðåñßðôùóç óôçí åëëçíéêÞ ëïãï-
ôå÷íßá, êáèþò äåí áêïëïõèåß êáíÝíá ëïãïôå÷íéêü åßäïò, áëëÜ ç
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
Δέησις
Κ. Π. Καβάφης
101
ðïßçóÞ ôïõ åßíáé Ýíôïíá ðñïóùðéêÞ, Ý÷ïíôáò ôá äéêÜ ôçò áðïêëåé-
óôéêÜ ãíùñßóìáôá ùò ðñïò ôï óôß÷ï, ôç ãëþóóá, ôï ýöïò êáé ôç
èåìáôïëïãßá ôùí ðïéçìÜôùí ôïõ.
Áó÷ïëåßôáé áðïêëåéóôéêÜ ó÷åäüí ìå ôçí ðïßçóç. Ôá êåßìåíÜ ôïõ ôá
äïõëåýåé óõíÝ÷åéá. «ÃñÜöåé ðïëëÜ, êñáôÜåé ëßãá, äçìïóéåýåé åëÜ÷é-
óôá», üðùò áíáöÝñåé ï ÄçìáñÜò. ¸ñãá ôïõ: ÊåñéÜ, Ôåß÷ç, ÐåñéìÝ-
íïíôáò ôïõò âáñâÜñïõò, ¸íáò ãÝñïò, Ôá ðáñÜèõñá, Áðüëåéðåíï
èåüò Áíôþíéïí, Áëåîáíäñéíïß âáóéëåßò, ÉèÜêç ê.Ü.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ðïßçìá ÄÝçóéò ãñÜöôçêå ôï 1896 êáé äçìïóéåýôçêå ôï 1898, åßíáé
äçëáäÞ áðü ôá ðñþôá ðïéÞìáôá ðïõ ðåñéëáìâÜíïíôáé óôï óýíïëï
ôùí 154 «áíáãíùñéóìÝíùí» (ðïéÞìáôá ðïõ ï ßäéïò ï ÊáâÜöçò åß÷å
áðïäå÷èåß êáé èåùñïýóå üôé ôïí éêáíïðïéïýí) ðïéçìÜôùí ôïõ ðïõ
äçìïóéåýôçêáí óå óõëëïãÞ ìå ôßôëï ÐïéÞìáôá Á´.
Γ. Δομή του έργου
Ôï ðïßçìá ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò íïçìáôéêÝò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: ï ðñþôïò óôß÷ïò: Ç ôý÷ç ôïõ íáýôç.
2ç åíüôçôá: óôß÷ïé 2-5: Ç ðñïóåõ÷Þ ôçò ìÜíáò.
3ç åíüôçôá: óôß÷ïé 6-8: Ç åéêüíá ôçò Ðáíáãßáò.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ç ìÜíá åíüò íáõôéêïý ðñïóåý÷åôáé óôçí Ðáíáãßá íá ðñïóôáôåýåé
ôï ãéï ôçò áðü ôéò öïõñôïýíåò ôçò èÜëáóóáò. Áõôüò üìùò åßíáé
Þäç íåêñüò. Óôï ðïßçìá óõíáíôÜìå ôá åîÞò êýñéá íïÞìáôá: áñ÷éêÜ
Ý÷ïõìå ôï ìçôñéêü êáé ðáñçãïñçôéêü ñüëï ôçò Ðáíáãßáò. Åðßóçò ôï
ðïßçìá áöÞíåé óáöÞ õðüíïéá ãéá ôéò äõóêïëßåò êáé ôïõò êéíäýíïõò
ôçò íáõôéêÞò æùÞò êáé ôÝëïò êÜíåé ëüãï ãéá ôçí ôñáãéêÞ Üãíïéá
óå ïñéóìÝíåò ðåñéóôÜóåéò ôçò æùÞò.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ï ðñþôïò óôß÷ïò áðïôåëåß ìßá íïçìáôéêÞ åíüôçôá.
ÁíáöÝñåôáé óôï ðáñåëèüí, ãé’ áõôü êáé ï ÷ñüíïò ôïõ ñÞìáôïò åßíáé
ï éóôïñéêüò áüñéóôïò. Ìáò ðëçñïöïñåß ãéá Ýíá ãåãïíüò ôåôåëåóìÝ-
íï êáé ìç áíáóôñÝøéìï, üðùò åßíáé ï èÜíáôïò åíüò íáýôç, ãé’ áõôü
êáé êáôáëÞãåé ç ðåñßïäïò ìå ôåëåßá êáé ðáýëá. Óôï óçìåßï áõôü ï
áíáãíþóôçò Ý÷åé áãùíßá ãéá ôç óõíÝ÷åéáò ôïõ ðïéÞìáôïò.
2ç åíüôçôá: Óôç äåýôåñç åíüôçôá Ý÷ïõìå áëëáãÞ óêçíÞò êáé Ýíá
íÝï ðñüóùðï: ôç ìÜíá ôïõ íáýôç ðïõ ðíßãçêå. Áñ÷éêÜ ç ìÜíá, áãíï-
þíôáò ôçí ôý÷ç ôïõ ãéïõ ôçò, ðÜåé óôçí åêêëçóßá ãéá íá áíÜøåé
ëáìðÜäá êáé íá ðñïóåõ÷çèåß þóôå ç èÜëáóóá íá åßíáé êáëïôÜîéäç
Κ. Π. Καβάφης
102
êáé íá åðéóôñÝøåé ôï ðáéäß ôçò. Óôç óõíÝ÷åéá óôÞíåé ôï áõôß ôçò íá
áêïýóåé ôïí Üíåìï, áðü öüâï ìÞðùò åêåßíïò äõíáìþóåé êáé öïõñ-
ôïõíéÜóåé ôç èÜëáóóá.
3ç åíüôçôá: Óôçí ôñßôç åíüôçôá êáé óå äåýôåñï åðßðåäï áíÜëõóçò
ðñÝðåé íá åðéóçìáíèåß ç ôñáãéêÞ åéñùíåßá ðïõ õðÜñ÷åé óôçí åéêüíá
ôçò Ðáíáãßáò ðïõ áêïýåé «óïâáñÞ êáé ëõðçìÝíç» ôç äÝçóç ôçò ìÜíáò,
÷ùñßò üìùò íá ìðïñåß íá êÜíåé ôßðïôá, êáèþò ôï ðáéäß ôçò åßíáé Þäç
íåêñü. Ôï èÝìá áõôü ôçò ôñáãéêÞò Üãíïéáò ôùí çñþùí åßíáé áðü ôá
êåíôñéêÜ ãíùñßóìáôá ôçò êáâáöéêÞò ðïßçóçò (âë. Áðéóôßá êáé Ç áñ-
ñþóôéá ôïõ Êëåßôïõ). Ãéá ôï æÞôçìá áõôü ï Ã. ÓåöÝñçò, ó÷ïëéÜæïíôáò
ôï óõãêåêñéìÝíï ðïßçìá ãñÜöåé ôá åîÞò: «…ôï èÝìá ôïõ åìðáéãìïý,
ôçò áðÜôçò, ôïõ öåíáêéóìïý èåþí êáé áíèñþðùí, äéáôñÝ÷åé üëç ôçí
ðïßçóç ôïõ ÊáâÜöç». ¸íá áðü ôá êáôåîï÷Þí ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôçò
êáâáöéêÞò ðïßçóçò åßíáé ç éäéüìïñöç ãëþóóá. Ç ãëþóóá ôïõ ðïéÞ-
ìáôïò åßíáé ç ïìéëïýìåíç åëëçíéêÞ áðü ôçí åëëçíéêÞ ðáñïéêßá ôçò
ÁëåîÜíäñåéáò. Áõôü óçìáßíåé üôé åßíáé ìåí äçìïôéêÞ áëëÜ åìðëïõ-
ôéóìÝíç ìå ëüãéá óôïé÷åßá (âÜèç, õøçëü, äÝåôáé, åéêþí, õéüò) áëëÜ
êáé éäéùìáôéóìïýò ôçò ðïëßôéêçò äéáëÝêôïõ (ðçáßíåé, áíÜöôåé, íá’ í’,
îåýñïíôáò). ÅðéðëÝïí õðÜñ÷ïõí ëÝîåéò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå óôïí
êáèçìåñéíü ìáò ëüãï, ïé ëåãüìåíåò «áíôéðïéçôéêÝò» (óôÞíåé ô’ áõôß,
íá’ í’ êáëïß êáéñïß).
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÌÜíá: H ìÜíá ôïõ ðïéÞìáôïò áãùíéÜ êáé áíçóõ÷åß ãéá ôçí ôý÷ç
ôïõ ðáéäéïý ôçò ðïõ êÜíåé Ýíá åðéêßíäõíï åðÜããåëìá üðùò åßíáé
áõôü ôïõ íáõôéêïý. Ç êáèõóôÝñçóç ôçò åðéóôñïöÞò ôïõ, åíôåßíåé
ôçí áãùíßá ôçò. Åßíáé áðåëðéóìÝíç êáé ìç ìðïñþíôáò íá êÜíåé êÜôé
Üëëï, êáôáöåýãåé óôá èåßá. Ôç èñçóêåõôéêÞ ôçò ðßóôç áðïäåéêíýåé
ðçãáßíïíôáò óôçí åêêëçóßá êáé áíÜâïíôáò Ýíá êåñß óôçí Ðáíáãßá,
ðñïóåõ÷üìåíç ãéá ôçí ôá÷åßá åðéóôñïöÞ ôïõ ãéïõ ôçò. Ðñüêåéôáé
ãéá ìéá ôñáãéêÞ öéãïýñá, åðåéäÞ ôçí þñá ðïõ ðñïóåý÷åôáé ôï ðáéäß
ôçò åßíáé Þäç íåêñü.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
¸íá áðü ôá êáôåîï÷Þí ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôçò êáâáöéêÞò ðïßçóçò åßíáé
ç éäéüìïñöç ãëþóóá ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß. Ç ãëþóóá ôïõ ðïéÞìáôïò åßíáé
ç ïìéëïýìåíç åëëçíéêÞ áðü ôçí åëëçíéêÞ ðáñïéêßá ôçò ÁëåîÜíäñåéáò.
Áõôü óçìáßíåé üôé åßíáé ìåí äçìïôéêÞ áëëÜ åìðëïõôéóìÝíç ìå ëüãéá
óôïé÷åßá (âÜèç, õøçëü, äÝåôáé, åéêþí, õéüò) áëëÜ êáé éäéùìáôéóìïýò
ôçò ðïëßôéêçò äéáëÝêôïõ (ðçáßíåé, áíÜöôåé, íá ’í’, îåýñïíôáò). ÅðéðëÝïí
õðÜñ÷ïõí ëÝîåéò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå óôïí êáèçìåñéíü ìáò ëüãï, ïé
ëåãüìåíåò «áíôéðïéçôéêÝò» (óôÞíåé ô’ áõôß, íá ’í’ êáëïß êáéñïß).
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
103
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôùí ðïéçìÜôùí ôïõ ãåíéêüôåñá, áëëÜ êáé ôïõ óõãêåêñé-
ìÝíïõ, ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôç äéáýãåéáò ôçò óêÝøçò, ôç óáöÞíåéá
êáé ôçí áêñéâïëïãßáò, ôï ñåáëéóìü êáé ôçí Ýëëåéøç «äéáêïóìçôéêþí»
óôïé÷åßùí (êïóìçôéêþí åðéèÝôùí) Þ ó÷çìÜôùí ëüãïõ. Ç ðïßçóç ôïõ
ÊáâÜöç åßíáé ó÷åäüí ðåæïëïãéêÞ.
iii) Åßäïò ôïõ ðïéÞìáôïò
Ôï ðïßçìá åßíáé ñåáëéóôéêü, äçëáäÞ ç ðñáãìáôéêüôçôá áíáðáñßóôá-
ôáé ðéóôÜ êáé áíôéêåéìåíéêÜ, ÷ùñßò ðïëëÜ åêöñáóôéêÜ óôïëßäéá.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
Ç êáâáöéêÞ ðïßçóç äå ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ëõñéêÝò åêöñÜóåéò.
Ùóôüóï óôï óõãêåêñéìÝíï ðïßçìá óõíáíôÜìå:
Ðñïóùðïðïßçóç: óôß÷ïò 1: «ç èÜëáóóá ðáßñíåé óôá âÜèç ôçò Ýíá
íáýôç», óôß÷ïò 7: «ç åéêþí áêïýåé».
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. ÐåñéãñÜøôå ôéò öÜóåéò áðü ôéò ïðïßåò äéÝñ÷åôáé ç áãùíßá ôçò
ìÜíáò ãéá ôçí ôý÷ç ôïõ ãéïõ ôçò.
Áñ÷éêÜ ç ìÜíá, ðïõ äå ãíùñßæåé ðïéá åßíáé ç ðñáãìáôéêÞ ôý÷ç ôïõ ãéïõ
ôçò, ðÜåé óôçí åêêëçóßá ãéá íá áíÜøåé ëáìðÜäá êáé íá ðñïóåõ÷çèåß
ãéá ôçí åðéóôñïöÞ ôïõ ðáéäéïý ôçò. Ðñïóåý÷åôáé íá åßíáé êáëïôÜîéäç
ç èÜëáóóá. Óôç óõíÝ÷åéá óôÞíåé ôï áõôß ôçò íá áêïýóåé ôïí Üíåìï,
öïâïýìåíç ìÞðùò åêåßíïò äõíáìþóåé ðñïêáëÝóåé öïõñôïýíá.
2. Ôé ðáñáôçñåßôáé ùò ðñïò ôç ãëþóóá ôïõ ðïéÞìáôïò; Åíôïðßóôå
ó’ áõôü ëÝîåéò ðïõ áðïêëßíïõí áðü ôçí êïéíÞ íåïåëëçíéêÞ êáé
ðñïóðáèÞóôå ìå ôç âïÞèåéá ôïõ êáèçãçôÞ óáò, íá êáôáëÞîåôå
óå êÜðïéá óõìðåñÜóìáôá ãéá ôçí éäéïôõðßá ôçò ãëþóóáò ôùí
êáâáöéêþí ðïéçìÜôùí.
¸íá áðü ôá êáôåîï÷Þí ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôçò êáâáöéêÞò ðïßçóçò åß-
íáé ç éäéüìïñöç ãëþóóá ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß. ¼ðùò áíáëýóáìå êáé
ðáñáðÜíù óôá áéóèçôéêÜ ó÷üëéá, ç ãëþóóá ôïõ ðïéÞìáôïò åßíáé ç
åëëçíéêÞ ðïõ ìéëïýóå ç åëëçíéêÞ ðáñïéêßá ôçò ÁëåîÜíäñåéáò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. ÅðéóçìÜíåôå ôéò äõóêïëßåò ôçò íáõôéêÞò æùÞò, ìÝóá áðü ôï ðïß-
çìá áëëÜ êáé áð’ üóá åóåßò ãíùñßæåôå åðéðëÝïí.
2. Ãéáôß ç ìÜíá ôïõ ðïéÞìáôïò åßíáé ôñáãéêü ðñüóùðï;
Κ. Π. Καβάφης
104
Α. Ο δημιουργός
Ï ÓôñÜôçò ÌõñéâÞëçò (øåõäþíõìï ôïõ ÅõóôñÜôéïõ Óôáìáôüðïõëïõ)
ãåííÞèçêå óôç ËÝóâï ôï 1892 êáé ðÝèáíå óôçí ÁèÞíá ôï 1969. ¹ôáí
ðåæïãñÜöïò, äçìïóéïãñÜöïò, áðü ôïõò âáóéêïýò ëïãïôÝ÷íåò ôçò
ÃåíéÜò ôïõ ‘30 êáé áðü ôïõò óçìáíôéêüôåñïõò åêðñïóþðïõò ôçò
åõñùðáúêÞò áíôéðïëåìéêÞò ëïãïôå÷íßáò. Ôï 1911 ðÞãå óôçí ÁèÞíá,
üðïõ Üñ÷éóå íá öïéôÜ óôç ÖéëïóïöéêÞ Ó÷ïëÞ êáé ðáñÜëëçëá íá
åñãÜæåôáé, áëëÜ ôï 1912 äéÝêïøå ôéò óðïõäÝò ôïõ êáé êáôáôÜ÷ôçêå
åèåëïíôéêÜ óôïí åëëçíéêü óôñáôü, ãéá íá ðÜñåé ìÝñïò óôïõò Âáë-
êáíéêïýò ðïëÝìïõò. Áðïóôñáôåýôçêå ìåôÜ ôç ÌéêñáóéáôéêÞ êáôá-
óôñïöÞ, ôï 1922, ðéêñáìÝíïò áðü ôá ôñáãéêÜ ãåãïíüôá. Áðü ôï 1930
Ýæçóå óôçí ÁèÞíá, üðïõ åñãÜóôçêå ùò äçìïóéïãñÜöïò óå ðïëëÝò
åöçìåñßäåò êáé ðåñéïäéêÜ êáé õðÞñîå ðïëõãñáöüôáôïò.
Ï ÌõñéâÞëçò åßíáé ðåæïãñÜöïò ìå éó÷õñü ôáëÝíôï êáé ï ðñþôïò
åêðñüóùðïò ôçò åëëçíéêÞò áíôéðïëåìéêÞò ëïãïôå÷íßáò. Óôï Ýñãï
ôïõ, ãñáììÝíï óå ðëïýóéá êáé öñïíôéóìÝíç äçìïôéêÞ, åêöñÜæåé êõ-
ñßùò ôï êëßìá ôçò ôáñáãìÝíçò ðåñéüäïõ ôùí ðñþôùí äåêáåôéþí
ôïõ 20ïý áéþíá êáé ôá ïîýôáôá êïéíùíéêÜ ðñïâëÞìáôá ðïõ äçìé-
ïýñãçóáí óôçí ÅëëÜäá ïé ðüëåìïé åêåßíçò ôçò åðï÷Þò. ÌÜëéóôá ï
ÌõñéâÞëçò âñÞêå ðáãêüóìéá áðÞ÷çóç êáé õðÜñ÷ïõí ìåôáöñÜóåéò
Ýñãùí ôïõ óå ðåñéóóüôåñåò áðü äåêáðÝíôå ãëþóóåò.
Óôá Ýñãá ôïõ ðåñéëáìâÜíïíôáé ôá ìõèéóôïñÞìáôá Ç æùÞ åí ôÜöù,
Ç äáóêÜëá ìå ôá ÷ñõóÜ ìÜôéá, Ï Âáóßëçò ï Áñâáíßôçò, Ç ÐáíáãéÜ
ç Ãïñãüíá, êáèþò êáé ïé óõëëïãÝò äéçãçìÜôùí Êüêêéíåò Éóôïñßåò,
ÄéçãÞìáôá, Ôï ðñÜóéíï âéâëßï, Ôï ãáëÜæéï âéâëßï, Ôï êüêêéíï âéâëßï,
Ôï âõóóéíß âéâëßï ê.Ü.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï êåßìåíï áõôü åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï 44ï êåöÜëáéï ôïõ ìõèé-
óôïñÞìáôïò Ç ÐáíáãéÜ ç Ãïñãüíá, ðïõ åêäüèçêå ôï 1949. Ï áñ÷é-
êüò ôßôëïò ôïõ ìõèéóôïñÞìáôïò Þôáí Ç ÐáíáãéÜ ç Øáñïðïýëá êáé
åß÷å äçìïóéåõôåß óå óõíÝ÷åéåò óôçí åöçìåñßäá ÁíåîÜñôçôïò óôç
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
Η λιτανεία
Στράτης Μυριβήλης
105
äéÜñêåéá ôçò äéêôáôïñßáò ôïõ ÌåôáîÜ. Óôü÷ïò ôïõ óõããñáöÝá åßíáé
íá ðñïâÜëåé ôçí ïìáäéêÞ æùÞ ôùí êáôïßêùí ìéáò ðáñáäïóéáêÞò
åëëçíéêÞò íçóéùôéêÞò êïéíùíßáò, ôéò Ýãíïéåò êáé ôá ðñïâëÞìáôá
ðïõ áíôéìåôùðßæïõí ïé áãñüôåò áõôÞò ôçò ðåñéï÷Þò. ÌÝóá áðü ôç
óõìðåñéöïñÜ ôïõò áíáäåéêíýïíôáé ëáúêÝò ðáñáäüóåéò êáé íïïôñï-
ðßåò ðïõ åðéâßùóáí óôï ÷ñüíï.
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá ìðïñåß íá ÷ùñéóôåß óå ôñåéò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «¸ôóé ïé Üíèñùðïé ôïõ åëéþíá… êé áíÝâçêáí»: Ç áðüöáóç
ãéá ôç äéåîáãùãÞ ëéôáíåßáò êáé ôï êÜëåóìá óå áõôÞí.
2ç åíüôçôá: «Áðü ôçí åêêëçóßá ôçò Áãéáò-ÖùôåéíÞò…ïé ãõíáßêåò êé
Ýêëáéãáí»: Ç ëéôáíåßá.
3ç åíüôçôá: «Ôïõ Êõñßïõ äåçèþìåí... Ýíáí ïõñáíü ðõñùìÝíï êáé
ðáóôñéêü»: Ç äÝçóç ãéá âñï÷Þ.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Óôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá ðáñïõóéÜæåôáé ìéá ïìáäéêÞ ðáñÜ-
êëçóç ôùí ðéóôþí óôï Èåü ãéá íá âñÝîåé. ÌÝóá áð’ áõôü üìùò
âëÝðïõìå ðáñÜëëçëá êáé ìõóôÞñéá åíüò ðáãáíéóôéêïý ðáñåëèüíôïò
ðïõ Ý÷ïõí åðéâéþóåé êáé Ý÷ïõí åíóùìáôùèåß óôéò åêêëçóéáóôéêÝò
ôåëåôïõñãßåò. ÔÝëïò, ðñÝðåé íá åðéóçìÜíïõìå üôé üôáí ï Üíèñùðïò
âñßóêåôáé óå äýóêïëåò êáôáóôÜóåéò, ôéò ïðïßåò äåí ìðïñåß íá áíôé-
ìåôùðßóåé áðü ìüíïò ôïõ, êáôáëÞãåé íá åðéêáëåßôáé ôï èåßï. Èåìá-
ôéêÜ ôï êåßìåíï åðåêôåßíåôáé êáé óôéò åêêëçóéáóôéêÝò ëåéôïõñãßåò
êáé ôá ìõóôÞñéá, üðùò åßíáé ïé ëéôáíåßåò, áëëÜ êáé óôá ëáôñåõôéêÜ
óêåýç, ôá óýìâïëá êáé ôá éåñÜ áíôéêåßìåíá.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôçí ðñþôç áõôÞ åíüôçôá Ý÷ïõìå ôçí áðüöáóç ôùí
êáôïßêùí åíüò ÷ùñéïý íá ðñáãìáôïðïéÞóïõí ëéôáíåßá, ìéá ïìáäé-
êÞ äçëáäÞ ðáñÜêëçóç ôùí ðéóôþí óôï Èåü ãéá íá âñÝîåé, êáèþò
õðÝöåñáí êáé ïé ßäéïé áëëÜ êõñßùò ïé êáëëéÝñãåéÝò ôïõò áðü ôç
ëåéøõäñßá, äçëáäÞ ôçí áðïõóßá âñï÷Þò åðß ìåãÜëï ÷ñïíéêü äéÜ-
óôçìá. Ç áíïìâñßá ðñïâÜëëåôáé ùò ôéìùñßá ôïõ Èåïý ðñïò ôïõò
áìáñôùëïýò áíèñþðïõò.
2ç åíüôçôá: Áêïëïõèïýí Ýíá ëáìðñü ôåëåôïõñãéêü, üðïõ èá æç-
ôÞóïõí óõã÷þñåóç ãéá ôéò áìáñôßåò ôïõò. Ôï êåßìåíï ðåñéãñÜöåé
áíáëõôéêÜ ôá óôÜäéá ôçò ëéôáíåßáò, ôá åêêëçóéáóôéêÜ óêåýç ðïõ
÷ñçóéìïðïéïýíôáé ãéá ôï óêïðü áõôü, áëëÜ êõñßùò ôïí ðÜíäçìï
÷áñáêôÞñá ôçò åêäÞëùóçò.
Στράτης
Μυριβήλης
106
3ç åíüôçôá: Ôï áðüóðáóìá êáôáëÞãåé ìå ôç äÝçóç ãéá âñï÷Þ êáé
ôá ëüãéá ôçò ðáñÜêëçóçò. Ï ðáðÜò Ýëåãå ôá ëüãéá êáé åí óõíå÷åßá
åðáíáëÜìâáíáí ïé ðéóôïß. Åêôüò áðü ëüãéá ïé ðéóôïß ðñáãìáôïðïé-
ïýí êáé ãïíõêëéóßåò, åíþ ôï êåßìåíï ðñïò ôï ôÝëïò ôçò åíüôçôáò
÷ñçóéìïðïéåß êáé ôïí üñï «èñçóêåõôéêü õóôåñéóìü»..
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÐñùôáãùíéóôÝò ôïõ áðïóðÜóìáôïò åßíáé ïé Üíèñùðïé ôïõ ÷ùñéïý.
Åßíáé öôù÷ïß êáé ç åðéâßùóÞ ôïõò åîáñôÜôáé áðü ôç ãç. Ç æùÞ ôïõò
åîáñôÜôáé áðü ôï êëßìá êáé ôéò ìåôáâïëÝò ôïõ êáéñïý. Ïé èåïìçíßåò
êáôáóôñÝöïõí ôéò êáëëéÝñãåéåò, åíþ óôï óõãêåêñéìÝíï êåßìåíï ç
ëåéøõäñßá áðåéëåß ôçí ðáñáãùãÞ ôïõò. Ç ëáúêÞ èñçóêåõôéêÞ ðáñÜ-
äïóç óõíäÝåé ôéò êëéìáôïëïãéêÝò óõíèÞêåò ìå ôï Èåü. Ãé’ áõôü êáé
ôç äõóêïëßá ôçò ëåéøõäñßáò ðñïóðáèïýí íá ôçí áíôéìåôùðßóïõí
ìå åêêëçóéáóôéêÞ äÝçóç êáé ëéôáíåßá.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
ÄçìïôéêÞ åìðëïõôéóìÝíç ìå ðïëëÜ óôïé÷åßá ôçò íôïðéïëáëéÜò (ôï-
ðéêü éäßùìá) ôçò ËÝóâïõ, êáèþò êáé ìå ðïëëÝò ëÝîåéò ôçò åêêëçóé-
áóôéêÞò ãëþóóáò.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò åßíáé ãëáöõñü, ó÷åäüí ÷áñéôùìÝíï, åìðëïõôéóìÝíï ìå ó÷Þ-
ìáôá ëüãïõ êáé ðëïýóéï ëåîéëüãéï.
iii) ÁöÞãçóç
Ç áöÞãçóç ãßíåôáé óå ôñßôï ðñüóùðï áðü Ýíáí «ðáíôïãíþóôç»
áöçãçôÞ, ðïõ äå ìåôÝ÷åé óôá ãåãïíüôá áëëÜ ðáñáôçñåß êáé êáôá-
ãñÜöåé ôá ðÜíôá. Óôï ôÝëïò ç áöÞãçóç äéáêüðôåôáé êáé äßíïíôáé
áõôïëåîåß ôá ëüãéá ôçò ðáñÜêëçóçò.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÜ: «Ï èåüò êñáôïýóå ìáêñéÜ ôç âñï÷Þ áðü ôá ÷þìáôá ôùí
áìáñôùëþí, ÷ôýðçóáí ïé êáìðÜíåò ôçò Áãéá-ÖùôåéíÞò, ïé øáñÜäåò
í’ áíÝâïõí óôç ëéôáíåßá, ïé ôÝóóåñéò ÅõáããåëéóôÜäåò… ñïõìðßíéá, ôá
íåñÜ ôñÝ÷ïõí, óùóìü äåí åß÷å, êñÝìáóå ôç ãç ðÜíù óôá íåñÜ, íá
óôåßëåé óôá äÝíôñá ôá ðíÝìáôá ôçò âñï÷Þò, óôáìÜôçóå ôï êåöÜëé
ôçò ëéôáíåßáò, êïëëçìÝíá ðëåõñÜ, ç åõêÞ óçêùíüôáí ìïíüôïíç,
ãáëÜæéá ìÜôéá ô’ ïõñáíïý, ÷ñõóÝò öïýíôåò».
Ðñïóùðïðïßçóç: «óôçí ðÜíù ðÜíù ãïýñíá åßíáé ç Ðáíáãßá ìå ôá
÷Ýñéá óçêùìÝíá ãéá ðáñáêÜëåóç».
Åéêüíåò: Ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôùí êáìðÜíùí ðïõ ÷ôõðïýí êáëþíôáò
ôïõò ðéóôïýò íá ðñïóÝëèïõí óôç ëéôáíåßá, ç åéêüíá ôùí éåñÝùí êáé
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
107
ôùí óêåõþí êáôÜ ôçí Ýíáñîç ôçò ëéôáíåßáò, ç åéêüíá ðïõ ðáñïìïé-
Üæåé ôçí êïóìïóõññïÞ ôçò ëéôáíåßáò ìå áôåëåßùôï ìáýñï ößäé, ç
åéêüíá ôïõ éåñÝá ðïõ ñáíôßæåé ìå áãéáóìü ôá ÷ùñÜöéá, ç ç÷çôéêÞ
åéêüíá ôùí èõìéáôþí êáé ôùí êïõäïõíéþí ôùí æþùí ðïõ áêïýãïíôáí
áíÜìåóá óôá äÝíôñá ôçí þñá ôçò ðïñåßáò, ç åéêüíá ôùí ðéóôþí
ãïíáôéóìÝíùí íá ðáñáêáëïýí ôï Èåü üôáí ôåëéêÜ óôáìÜôçóå ç
ëéôáíåßá.
ÅðáíÜëçøç: ÷ôýðçóå, âÜëáí.
Ðáñïìïßùóç: «óá íá ðáñáêáëïýóáí…», «óá ñïäïðáðïýäåò», «óáí
Ýíá áôÝëåéùôï ìáýñï ößäé».
ÕðåñâïëÞ: «Ðáñáêáëïýóáí ìáæß ìå ôïõò æùíôáíïýò, ÷éëéÜäåò ðáëéïß
æåõãÜäåò, ï ìðïõ÷üò óçêùíüôáíå óýííåöï îáíèü, ðñüóùðá êüêêéíá
áðü ôï ðåñðÜôçìá».
ÊïóìçôéêÜ åðßèåôá: ìáëëÝíéåò, ãéïñôåñÜ, åöôÜêñïõíç, ìáñìáñïðåëå-
êçôÝò, ÷ñõóÜ êáé áñãõñÜ, ñïäß, èáëáóóß, ðïñôïêáëß, âõóóéíß, êïëëçìÝ-
íá, äéøáóìÝíá, ëõðçôåñÜ, ìïíüôïíç, ðáñáêáëåóôéêÞ, êëáøéÜñéêç.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðïý áðÝäéäáí ïé åêêëçóéáóôéêïß Üñ÷ïíôåò ôï öáéíüìåíï ôçò
ëåéøõäñßáò;
Óôï ôÝëïò ôçò ðñþôçò ðáñáãñÜöïõ ôïõ êåéìÝíïõ ï áöçãçôÞò áíá-
öÝñåé: «…ðáñÜêëçóåò ãéá ôç âñï÷Þ, ðïõ ôçí êñáôïýóå ï Èåüò ìáêñéÜ
áðü ôá ÷þìáôá ôùí áìáñôùëþí». Óýìöùíá ëïéðüí ìå ôï áðüóðáóìá,
êýñéïé õðåýèõíïé ãéá ôçí áíïìâñßá Þôáí ïé êÜôïéêïé ôïõ ÷ùñéïý ðïõ
Þôáí áìáñôùëïß êáé ìå áõôüí ôïí ôñüðï ï Èåüò ôïõò ôéìùñïýóå.
Ãé’ áõôü êáé åðÝëåîáí íá êÜíïõí ëéôáíåßá ðñïêåéìÝíïõ íá æçôÞóïõí
óõã÷þñåóç ãéá ôéò áìáñôßåò ôïõò áõôÝò êáé íá óùèïýí Ýôóé ïé åëáé-
þíåò ôïõò, ðïõ Þôáí êáé ôï êýñéï Ýóïäï ôùí êáôïßêùí.
2. Ðïéá ðáãáíéóôéêÜ óôïé÷åßá åìöáíßæïíôáé óôçí ôåëåôïõñãßá ôçò
ëéôáíåßáò; Åíôïðßóôå ôá ó÷åôéêÜ ÷ùñßá ôïõ êåéìÝíïõ.
Ç ôåëåôïõñãßá ôçò ëéôáíåßáò ðåñéÝ÷åé ðïëëÜ ðáãáíéóôéêÜ óôïé÷åßá,
ôá ïðïßá Ý÷ïõí äéáóùèåß áðü ôç ëáúêÞ ðáñÜäïóç êáé Ý÷ïõí åíóù-
ìáôùèåß áñìïíéêÜ óôçí åêêëçóéáóôéêÞ ðñáêôéêÞ. ÓõãêåêñéìÝíá óôçí
Ýâäïìç ðáñÜãñáöï ï áöçãçôÞò áíáöÝñåé: «… Íá ðáñáêáëÝóïõí ôïí
Êýñéï, ðïõ êñÝìáóå ôç ãç ðÜíù óôá íåñÜ, íá óôåßëåé óôá äÝíôñá ôá
ðíÝìáôá ôçò âñï÷Þò». Åí óõíå÷åßá, óôç äÝêáôç ðáñÜãñáöï áíáöÝñå-
ôáé: «Ôüôåò Ýêáíå ï ðáðÜò ôïí áãéáóìü… óôáõñùôÜ». Óôçí åíäÝêáôç
ðáñÜãñáöï õðÜñ÷åé ç öñÜóç «ÁíÝâáéíå ðõêíü ôï ìïóêïëßâáíï…
áíÜìåóá óôá äÝíôñá» êáé óôçí ðñïôåëåõôáßá «Ïé ãñéÝò ÷ôõðïýóáí…
ãëõêÜ».
3. Ðïéï ôåëåôïõñãéêü ôçñÞèçêå áðü ôçí þñá ðïõ îåêßíçóå ç ðïìðÞ
Στράτης
Μυριβήλης
108
ôùí ðéóôþí áðü ôçí Áãßá ÖùôåéíÞ ìÝ÷ñé ðïõ Ýöôáóå óôçí ðåñéï÷Þ
ÏìáëÜ;
Ôï ôåëåôïõñãéêü Ý÷åé ùò åîÞò: ç óõíïäåßá îåêéíÜ áðü ôçí åêêëçóßá
ìåôÜ ôçí ðñùéíÞ ëåéôïõñãßá ôïõ üñèñïõ. Ðñïðïñåýïíôáé ïé äýï
éåñåßò, ï Ýíáò êñáôþíôáò ôï ÷ñõóü ÅõáããÝëéï êáé ï Üëëïò ôï áóç-
ìÝíéï. Áêïëïõèïýí äýï íÝïé Üíäñåò ðïõ êñáôïýí óôá ÷Ýñéá ôïõò
ìåãÜëåò åéêüíåò. Êáôüðéí áðü ôï íáü âãáßíïõí ôá ëÜâáñá íôõìÝíá
ìå ìáýñï ýöáóìá êáé áêïëïõèïýí áãüñéá, íôõìÝíá óôá Üóðñá, ðïõ
êïõâáëïýí öáíÜñéá êáé åîáðôÝñõãá. Ðßóù áðü ôïõò áíèñþðïõò ôçò
åêêëçóßáò êáé ôá åêêëçóéáóôéêÜ óêåýç áêïëïõèåß ï ëáüò, Üíäñåò
ãõíáßêåò, ðáéäéÜ, ãÝñïé. Êáíåßò äå ìéëÜåé. Ï ìüíïò Þ÷ïò ðïõ áêïýãå-
ôáé åßíáé áõôüò ôùí ðáðïõôóéþí óôï ëéèüóôñùôï äñïìÜêé. Óôá Ïìá-
ëÜ, üðïõ âñßóêåôáé êáé ôï ìïíáäéêü ßóéùìá ôçò äéáäñïìÞò, ç ðïìðÞ
óôáìÜôçóå. Åêåß ï ðáðÜò ñÜíôéóå ìå áãéáóìü óå ôÝóóåñá óçìåßá
ôïõ åëáéþíá óôáõñùôÜ. ÌåôÜ ïé ðáðÜäåò åßðáí ôçí ðáñÜêëçóç ãéá
ôç âñï÷Þ êáé ìåôÜ áðü êÜèå öñÜóç ïé ðéóôïß åðáíáëÜìâáíáí ôç
ëÝîç «ÁìÞí». Ï êüóìïò ãïíÜôéóå óôï ÷þìá, Ýêáíå ôï óôáõñü ôïõ
êáé êïßôáæå ðáñáêáëþíôáò ðñïò ôïí ïõñáíü. ÊÜðïéåò ãõíáßêåò
óéãüêëáéãáí êéüëáò. Ïé çëéêéùìÝíåò ÷ôõðïýóáí ôçí áãêáëéÜ ôïõò
êáé Ýêáéãáí ìÝóá óå ìéêñÜ ðÞëéíá óêåýç èõìßáìá.
4. Ìéá ïìÜäá ìáèçôþí íá áíáëÜâåé íá ðáñïõóéÜóåé ïëüêëçñï ôï
ìõèéóôüñçìá ôïõ ÓôñÜôç ÌõñéâÞëç, êáé åéäéêüôåñá ôçí åîÝëéîç
ôïõ 44ïõ êåöáëáßïõ.
Óôï ìõèéóôüñçìá Ç ÐáíáãéÜ ç Ãïñãüíá, ï ÌõñéâÞëçò ìÜò äßíåé ìéá
åêôåôáìÝíç ëïãïôå÷íéêÞ óýíèåóç ðïõ Ý÷åé üëá ôá ãíùñßóìáôÜ ôïõ:
õöïëïãéêÞ äýíáìç, ÷éïýìïñ, áñ÷éôåêôïíéêÞ áñôéüôçôá. ¾óôåñá áðü
ìéá äñáìáôéêÞ ðåñéãñáöÞ ôïõ îåñéæþìáôïò ôïõ ìéêñáóéáôéêïý åë-
ëçíéóìïý, ðïõ öôÜíåé óôá áêñïãéÜëéá ôçò åëåýèåñçò ÅëëÜäáò, ãéá
íá ñßîåé ôéò íÝåò ñßæåò óôá ðáôñïãïíéêÜ ÷þìáôá, ìáò ìåôáöÝñåé
óôï øáñï÷þñé ðïõ äçìéïõñãïýí ïé íÝïé ðñüóöõãåò. ÁíÜìåóá óôï
âáóáíéóìÝíï áõôü êüóìï ôùí øáñÜäùí îåöõôñþíåé Ýíá åîùôéêü
ðëÜóìá, Ýíá êïñßôóé ðáñÜîåíï, ìå åêèáìâùôéêÞ ïìïñöéÜ, ðïõ ãßíå-
ôáé ôï åñùôéêü åðßêåíôñï êáé ç óõíå÷Þò áãùíßá ôïõ áíäñéêïý êáé
ôïõ ãõíáéêåßïõ ðëçèõóìïý.
44ï

êåöÜëáéï: Âñéóêüìáóôå óôéò áñ÷Ýò ôïõ öèéíïðþñïõ, ìåôÜ ôç
ãéïñôÞ ôïõ Áãßïõ Äçìçôñßïõ, óå Ýíá ÷ùñéü ôçò ËÝóâïõ, ôç ÓêÜëá.
Åßíáé ç åðï÷Þ ðïõ ôï íçóß, ùò êáôåîï÷Þí åëáéïðáñáãùãéêü, åôïé-
ìÜæåôáé íá áó÷ïëçèåß ìå ôç óõãêïìéäÞ ôçò åëéÜò. Ôï ðñüâëçìá ôùí
êáôïßêùí ôïõ ÷ùñéïý åßíáé ç ëåéøõäñßá ðïõ õðÜñ÷åé ãéá ìåãÜëï
÷ñïíéêü äéÜóôçìá, ãåãïíüò ðïõ Ý÷åé ìáñáæþóåé ôá äÝíôñá êáé ôá
æþá. ÁðåëðéóìÝíïé êáôáöåýãïõí óôç èñçóêåõôéêÞ ðßóôç êáé áðï-
öáóßæïõí íá êÜíïõí äÝçóç ðñïêåéìÝíïõ íá âñÝîåé êáé íá óùèïýí.
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
109
Áêïëïõèåß ç óêçíÞ ôçò ëéôáíåßáò, üðïõ óõììåôÝ÷åé üëï ôï ÷ùñéü,
áêïëïõèþíôáò üëï ôï ðáñáäïóéáêü ôåëåôïõñãéêü. ×áñáêôçñéóôéêÞ
åßíáé ç ðáñïõóßá ôïõ ÖïñôÞ, åíüò Åëëçíïáìåñéêáíïý ðïõ áöçãåßôáé
óôïõò ÷ùñéáíïýò ôïõ ôïí áìåñéêÜíéêï ôñüðï ðñüêëçóçò âñï÷Þò:
âïìâáñäßæïõí ôá óýííåöá ìå çëåêôñéêü öïñôßï. Åðß ôñåéò áêüìç
ìÝñåò ôï íçóß õðÝöåñå áðü áöüñçôç æÝóôç. Ôçí ôñßôç ìÝñá, üìùò, êé
åíþ ïé êÜôïéêïé ðëÝïí âñßóêïíôáí óå áðüãíùóç, ï ïõñáíüò óõííÝ-
öéáóå. Ïé íçóéþôåò êáñäéï÷ôõðïýóáí áðü ÷áñÜ êáé Ýôñåìáí ìÞðùò
áõôü ôï ìðëÜâï óýííåöï ôïõ ïñßæïíôá áðïìáêñõíèåß ôåëéêÜ êáé
ìáæß ôïõ ðÜñåé êáé ôçí ðïëõáíáìåíüìåíç âñï÷Þ. ÔåëéêÜ ïé ïõñáíïß
Üíïéîáí êáé Ýíá êáôáðÝôáóìá âñï÷Þò ðüôéóå ôçí ðåñéï÷Þ. Ç íßêç
êáé ç óùôçñßá Ýêáíå ôïõò áíèñþðïõò íá âãïõí êáé íá ðáíçãõñßæïõí
îõðüëõôïé óôïõò äñüìïõò, åíþ ïé êáìðÜíåò ÷ôõðïýóáí ÷áñìüóõíá.
ÊÜðïéïé åðáíáëÜìâáíáí ôéò öñÜóåéò áðü ôçí ðáñÜêëçóç: «ÌÝèõóïí
Êýñéå, ôïõò áýëáêáò ýäáôïò êáèáñïý!». ÊÜèå öïñÜ ðïõ áêïõãüôáí
ìéá êáéíïýñãéá âñïíôÞ, ôçí åðáíáëÜìâáíáí ìå ôç öùíÞ ôïõò ôá
ðáéäéÜ. Ç ãç åß÷å ðëÝïí îåäéøÜóåé êáé ïé êÜôïéêïé åß÷áí óùèåß.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Óõãêñßíåôå ùò ðñïò ôï ðåñéå÷üìåíï ôï êåßìåíï ôïõ ÌõñéâÞëç
ìå ôï áêüëïõèï áðüóðáóìá áðü ôï ðïßçìá Ñùìéïóýíç ôïõ ÃéÜííç
Ñßôóïõ:
Åôïýôï ôï ôïðßï åßíáé óêëçñü óáí ôç óéùðÞ,
Óößããåé óôïí êüñöï ôïõ ôá ðõñùìÝíá ôïõ ëéèÜñéá,
Óößããåé óôï öùò ôéò ïñöáíÝò åëéÝò ôïõ êáé ô’ áìðÝëéá ôïõ,
Óößããåé ôá äüíôéá. Äåí õðÜñ÷åé íåñü. ÌïíÜ÷á öùò.
Ï äñüìïò ÷Üíåôáé óôï öùò êé ï ßóêéïò ôçò Üíôñáò åßíáé óß-
äåñï.
ÌáñìÜñùóáí ôá äÝíôñá, ôá ðïôÜìéá êé ïé öùíÝò ìåò óôïí
áóâÝóôç ôïõ Þëéïõ.
Ç ñßæá óêïíôÜöôåé óôï ìÜñìáñï. Ôá óêïíéóìÝíá óêßíá.
Ôï ìïõëÜñé êáé ï âñÜ÷ïò. Ëá÷áíéÜæïõí. Äåí õðÜñ÷åé íåñü.
¼ëïé äéøÜíå. ×ñüíéá ôþñá. ¼ëïé ìáóÜíå ìéá ìðïõêéÜ ïõñáíü
ÐÜíïõ áð’ ôçí ðßêñá ôïõò.
2. Ó÷ïëéÜóôå ôç öñÜóç: «Ï Èåüò êñáôïýóå ìáêñéÜ ôç âñï÷Þ áðü ôá
÷þìáôá ôùí áìáñôùëþí».
Στράτης
Μυριβήλης
110
Α. Ο δημιουργός
Ï Íôßêåíò, Ýíáò áðü ôïõò ìåãáëýôåñïõò ¢ããëïõò óõããñáöåßò, ãåí-
íÞèçêå ôï 1812 êáé ðÝèáíå ôï 1870. Ëüãù ðôþ÷åõóçò ôïõ ðáôÝñá
ôïõ áíáãêáæüôáí íá åñãÜæåôáé áðü ìéêñü ðáéäß, êõñßùò óôïí ôïìÝá
ôçò äçìïóéïãñáößáò. ¸ãñáøå ìõèéóôïñÞìáôá êáé äéçãÞìáôá ìå èå-
ìáôïëïãßá åìðíåõóìÝíç áðü ôá ïéêïíïìéêÜ êáé êïéíùíéêÜ ðñïâëÞ-
ìáôá ôçò åðï÷Þò ôïõ êáé ôçò ÷þñáò ôïõ (ïéêïíïìéêÞ áíéóüôçôá,
åêìåôÜëëåõóç ôçò ðáéäéêÞò åñãáóßáò ê.ëð.) êáé ïñáìáôßæåôáé Ýíá
äéêáéüôåñï êüóìï. Ðïëëïß áðü ôïõò ÷áñáêôÞñåò ðïõ äçìéïýñãçóå
Ýãéíáí äéÜóçìïé êáé ìåôáöÝñèçêáí êáé óôç ìåãÜëç ïèüíç: ï êýñéïò
Ðßêïõéê, ï ÍôÝéâéíô Êüðåñöéëíô, ï ¼ëéâåñ Ôïõßóô, ï Óêñïõôæ. Êõñé-
üôåñá Ýñãá ôïõ: ¼ëéâåñ Ôïõßóô, Íßêïëáò Íßêëìðé, ÍôÝéâéíô Êüðåñ-
öéëíô, ÌåãÜëåò Ðñïóäïêßåò, ×ñéóôïõãåííéÜôéêç Éóôïñßá.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ç ×ñéóôïõãåííéÜôéêç Éóôïñßá ôïõ Ê. Íôßêåíò, Ýñãï áðü ôï ïðïßï
ðñïÝñ÷åôáé ôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá, åéóÜãåé ãéá ðñþôç öïñÜ
óôçí ðáãêüóìéá ëïãïôå÷íßá ôï åßäïò ôçò åïñôáóôéêÞò ëïãïôå÷íßáò,
äçëáäÞ ôçò ëïãïôå÷íßáò ðïõ ãñÜöåôáé êáé äçìïóéåýåôáé óå åöçìåñß-
äåò êáé ðåñéïäéêÜ, áõôïôåëþò Þ ôìçìáôéêÜ, ìå áöïñìÞ èñçóêåõôéêÝò
åïñôÝò (×ñéóôïýãåííá, Ðñùôï÷ñïíéÜ, ÐÜó÷á). Áíôßóôïé÷ç ó÷ïëÞ óôçí
ÅëëÜäá äçìéïýñãçóå ï ÁëÝîáíäñïò ÐáðáäéáìÜíôçò (Ôï ×ñéóôüøùìï,
Óôï ×ñéóôü óôï ÊÜóôñï, Óôçí Áãé-ÁíáóôáóÜ ê.Ü).
Γ. Δομή του έργου
Ôï êåßìåíï ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «Ìéá öïñÜ êé Ýíáí êáéñü… óêáñöéæüôáí êÜôé ôñïìåñü»:
Ç ìõóôçñéáêÞ áôìüóöáéñá ôçò ðáñáìïíÞò ôùí ×ñéóôïõãÝííùí.
2ç åíüôçôá: «Ç ðüñôá óôï ëïãéóôÞñéï… äåí ôá êáôÜöåñå»: Ôï ëï-
ãéóôÞñéï ôïõ Óêñïõôæ.
3ç åíüôçôá: «ÊáëÜ ×ñéóôïýãåííá èåßå!... áò åßíáé åõëïãçìÝíá»: Ï
äéÜëïãïò ìåôáîý ôïõ Óêñïõôæ êáé ôïõ áíéøéïý ôïõ.
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
Παραμονή Χριστουγέννων
Κάρολος Ντίκενς
111
Δ. Ανάλυση του περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ï óõããñáöÝáò ðáßñíåé áöïñìÞ áðü ôçí áñíçôéêÞ óôÜóç ôïõ Óêñïõ-
ôæ ãéá íá åîõìíÞóåé ìÝóá áðü ôá ëüãéá ôïõ áíéøéïý ôï âáèýôå-
ñï íüçìá ôïõ åïñôáóìïý ôçò ãÝííçóçò ôïõ ×ñéóôïý, ðïõ åßíáé ç
ðñïóÝããéóç ôïõ ðëçóßïí êáé ç áãÜðç ðñïò ôï óõíÜíèñùðï ÷ùñßò
äéáêñßóåéò. ¢ëëá èåìáôéêÜ êÝíôñá ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé: á. ç ãéïñôÞ
ôùí ×ñéóôïõãÝííùí êáé ïé ðáñáäüóåéò, ôá Þèç êáé ôá Ýèéìá ðïõ
óõíäÝïíôáé ìå áõôÞ, â. ç öéëáñãõñßá, ã. ôï íüçìá êáé ç óçìáóßá
ôùí èñçóêåõôéêþí åïñôþí ãéá ôïí Üíèñùðï.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôçí ðñþôç åíüôçôá ôïõ áðïóðÜóìáôïò ðáñáôßèåôáé ç
ìõóôçñéáêÞ áôìüóöáéñá ôçò ÐáñáìïíÞò ×ñéóôïõãÝííùí óôï Ëïíäßíï
ôçí åðï÷Þ ðïõ åêôõëßóóåôáé ôï äéÞãçìá. ÊÜíåé êñýï êáé ôï óêçíéêü ôïõ
äéçãÞìáôïò ðåñéãñÜöåôáé ùò óêïôåéíü, ðáñüëï ðïõ åßíáé ôñåéò ç þñá
ôï ìåóçìÝñé. Ç áôìüóöáéñá åßíáé âáñéÜ êáé ç ïìß÷ëç åßíáé ôüóï ðõêíÞ,
ðïõ ôá óðßôéá ìüëéò êáé á÷íïöáßíïíôáé. Ç ìõóôçñéáêÞ áôìüóöáéñá
öôÜíåé óôï áðïêïñýöùìÜ ôçò óôçí ôåëåõôáßá ðåñßïäï ôçò åíüôçôáò,
üðïõ ï áöçãçôÞò ðñïåôïéìÜæåé ôïí áíáãíþóôç ãéá êÜôé ôñïìåñü ðïõ
ðñüêåéôáé íá óõìâåß, åíôåßíïíôáò Ýôóé ôçí áãùíßá ôïõ.
2ç åíüôçôá: Óôç äåýôåñç áõôÞ åíüôçôá Ý÷ïõìå ôçí ðåñéãñáöÞ ôïõ
ëïãéóôçñßïõ ôïõ Óêñïõôæ. ÕðÜñ÷åé ôï ãñáöåßï ôïõ Óêñïõôæ, ðïõ
ìÝóù ìéá ðüñôáò åðéêïéíùíåß ìå ôï «èëéâåñü êáìáñÜêé» ôïõ õðáëëÞ-
ëïõ ôïõ. Óôï óçìåßï áõôü, êáé ìÝóá áðü ôçí ðåñéãñáöÞ ôïõ ÷þñïõ,
áöÞíïíôáé óáöÞ õðïíïïýìåíá ãéá ôï öéëÜñãõñï ÷áñáêôÞñá ôïõ
Óêñïõôæ êáé ôç äõóôñïðßá ôïõ. Ï Óêñïõôæ åßíáé ôüóï ôóéãêïýíçò,
ðïõ ìéá ôüóï êñýá íý÷ôá áöÞíåé ôïí õðÜëëçëü ôïõ íá äïõëåýåé
÷ùñßò èÝñìáíóç.
3ç åíüôçôá: Óôçí åíüôçôá áõôÞ, ðïõ åßíáé êáé ç ðéï ìáêñïóêåëÞò ôïõ
áðïóðÜóìáôïò, Ý÷ïõìå ôï äéÜëïãï ìåôáîý ôïõ Óêñïõôæ êáé ôïõ áíé-
øéïý ôïõ. Óôçí åíüôçôá áõôÞ óêéáãñáöåßôáé êáëýôåñá ï ÷áñáêôÞñáò
ôïõ äýóôñïðïõ êáé öéëÜñãõñïõ Óêñïõôæ, üðùò öáßíåôáé êõñßùò áðü
ôç óôÜóç ôïõ êáé ôá óõíáéóèÞìáôÜ ôïõ áðÝíáíôé óôç ãéïñôÞ ôùí
×ñéóôïõãÝííùí. ÌÝóá áðü ôï äéÜëïãï ìåôáîý ôïõ Óêñïõôæ êáé ôïõ áíé-
øéïý ôïõ, ï ïðïßïò ôïí åðéóêÝöôçêå ãéá íá ôïõ åõ÷çèåß, äéáöáßíåôáé ç
äéáöïñåôéêÞ Üðïøç ðïõ Ý÷ïõí ïé äõï ôïõò áðÝíáíôé óôç èñçóêåõôéêÞ
áõôÞ ãéïñôÞ. Ï áíéøéüò, üðùò êáé ïé ðåñéóóüôåñïé Üíèñùðïé, âëÝðïõí
ôá ×ñéóôïýãåííá ùò ìéá ãéïñôÞ áãÜðçò, óõíáäÝëöùóçò êáé ÷áñÜò,
ðñÜãìáôá ðïõ ãéá ôï Óêñïõôæ èåùñïýíôáé «óá÷ëáìÜñåò».
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Óêñïõôæ: Áðü ôç äåýôåñç êéüëáò ðáñÜãñáöï ôïõ áðïóðÜóìáôïò
îåêéíÜ ç óêéáãñÜöçóç ôïõ ÷áñáêôÞñá ôïõ êåíôñéêïý Þñùá ôïõ
Κάρολος
Ντίκενς
112
Ýñãïõ. «Ç ðüñôá óôï ëïãéóôÞñéï ôïõ Óêñïõôæ Ýìåíå áíïé÷ôÞ ãéá
íá ‘÷åé ôï íïõ ôïõ óôïí õðÜëëçëü ôïõ»: ï Óêñïõôæ ðáñïõóéÜæåôáé
ùò Ýíáò áõóôçñüò åñãïäüôçò ðïõ èÝëåé íá åëÝã÷åé áðüëõôá ôïí
õðÜëëçëü ôïõ êáé äåí ôïõ áöÞíåé êáìßá ðñùôïâïõëßá Þ åëåõèåñßá.
«Ìá ç öùôéÜ ôïõ õðáëëÞëïõ Þôáí ôüóï ìéêñïóêïðéêÞ, ðïõ ‘ëåãåò
ðùò Þôáí Ýíá ìüíï êÜñâïõíï. ¼ìùò äåí ìðïñïýóå íá ôç äõíáìþóåé
êé Üëëï, ãéáôß ï Óêñïõôæ êñáôïýóå ôï êáóüíé ìå ôá êÜñâïõíá óôç
äéêÞ ôïõ êÜìáñç»: åäþ äéáöáßíåôáé ç öéëáñãõñßá ôïõ Óêñïõôæ, ðïõ
åíþ êÜíåé ðïëý êñýï, ôóéãêïõíåýåôáé ôç èÝñìáíóç êáé ãéá ôïí åáõôü
ôïõ áëëÜ êõñßùò ãéá ôïí õðÜëëçëü ôïõ, ï ïðïßïò ðñïóðáèåß íá
æåóôáèåß áðü Ýíá ìüíï áíáììÝíï êÜñâïõíï. ÌÝ÷ñé åäþ âëÝðïõìå
ôç ôóéãêïõíéÜ ôïõ Óêñïõôæ üóïí áöïñÜ óôá õëéêÜ áãáèÜ. Áðü ôï
äéÜëïãï üìùò ðïõ áêïëïõèåß ìåôáîý áõôïý êáé ôïõ áíéøéïý ôïõ
äéáöáßíåôáé êáé ç ôóéãêïõíéÜ ôïõ Óêñïõôæ üóïí áöïñÜ óôá óõíáé-
óèÞìáôá. Ï áíéøéüò ôïí åðéóêÝðôåôáé ãéá íá ôïõ åõ÷çèåß, êáèüôé
ôá ×ñéóôïýãåííá åßíáé ç êáôåîï÷Þí ãéïñôÞ áãÜðçò, êõñßùò ìåôáîý
ôùí ìåëþí ìéáò ïéêïãÝíåéáò. Ï Óêñïõôæ, üìùò, èåùñåß üëá áõôÜ
ðåñß áéóèçìÜôùí «óá÷ëáìÜñåò», åöüóïí áíôéìåôùðßæåé ôçí åðï÷Þ
ôùí ×ñéóôïõãÝííùí ùò ìéá åðï÷Þ öïõóêùìÝíùí ëïãáñéáóìþí êáé
éóïëïãéóìþí ðïõ æçìéþíïõí. Ï Óêñïõôæ áíáñùôéÝôáé ëïéðüí, åöü-
óïí ôá Ýîïäá åßíáé ðåñéóóüôåñá, ðþò åßíáé äõíáôüí íá áéóèÜíåôáé
êáíåßò ÷áñïýìåíïò êáé åõôõ÷éóìÝíïò.
Áíéøéüò ôïõ Óêñïõôæ: Áíôßèåôá ìå ôï èåßï ôïõ, âéþíåé åíôïíüôåñá
áõôü ðïõ ïíïìÜæïõìå ðíåýìá ôùí ×ñéóôïõãÝííùí, óýìöùíá ìå ôï
ïðïßï ïé Üíèñùðïé äéáêáôÝ÷ïíôáé áðü óõíáéóèÞìáôá áãÜðçò ãéá
ôïõò óõíáíèñþðïõò ôïõò êáé åéäéêÜ ãéá ôá ðñüóùðá ôïõ óõããåíéêïý
ðåñéâÜëëïíôïò. ¸ôóé ëïéðüí, ìÝñåò ðïõ åßíáé, áðïöáóßæåé íá åðéóêå-
öôåß ôï èåßï ôïõ ãéá íá ôïõò åõ÷çèåß. Ç ðáñïõóßá ôïõ óôï áðüóðá-
óìá åßíáé äéäáêôéêÞ êáé ðñïôñÝðåé ôï èåßï ôïõ íá áíáèåùñÞóåé ôçí
áñíçôéêÞ ôïõ óôÜóç áðÝíáíôé óôéò ãéïñôÝò. Åßíáé èñçóêåõüìåíïò,
åöüóïí áêïëïõèåß ðéóôÜ ôá Ýèéìá êáé ôéò óõíÞèåéåò ðïõ óõíäÝïíôáé
ìå ôéò åïñôÝò ôùí ×ñéóôïõãÝííùí. Åßíáé áíïé÷ôüêáñäïò êáé áíôßèåôá
ìå ôï èåßï ôïõ äåí åßíáé öåéäùëüò óôá áéóèÞìáôá, åöüóïí áéóèÜíå-
ôáé êáëïóýíç, óõìðüíéá, öéëåõóðëá÷íßá êáé ÷áñÜ.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ç äçìïôéêÞ.
ii) ¾öïò
Ôï áðüóðáóìá åßíáé ãñáììÝíï óå áðëü, áðÝñéôôï ýöïò, áëëÜ ìå ôç
óõíäñïìÞ üëçò ôçò ðñþôçò ðáñáãñÜöïõ êáé ôùí ó÷çìÜôùí ëüãïõ
ðïõ ðåñéÝ÷åé, ãßíåôáé ãëáöõñü.
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
113
iii) ÁöÞãçóç
ÕðÜñ÷åé áöÞãçóç óå ôñßôï ðñüóùðï áðü Ýíáí «ðáíôïãíþóôç» áöç-
ãçôÞ, äçëáäÞ Ýíá ðñüóùðï ðïõ äåí ìåôÝ÷åé ìåí óôçí éóôïñßá áëëÜ
ãíùñßæåé ôá ðÜíôá, áêüìç êáé ôéò óêÝøåéò ôùí ðñùôáãùíéóôþí. Ìå
ôç ìåóïëÜâçóç ôïõ äéáëüãïõ, ç áöÞãçóç áðïêôÜ æùíôÜíéá.
iv) Ó÷Þìáôáëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «ôá ìÜôéá ôïõ óðßèéæáí», «ìéá åðï÷Þ üëï êáëïóýíç»,
«áíïßãïõí ëåýôåñá ôéò êáñäéÝò ôïõò», «óõíôáîéäéþôåò ðñïò ôïí
ôÜöï», «êïììáôÜêé ÷ñõóü Þ áóÞìé óôçí ôóÝðç ìïõ».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «ç ïìß÷ëç îå÷õíüôáí êáé ôñýðùíå», «ç öýóç áíÜ-
óáéíå êáé óêáñöéæüôáí êÜôé ôñïìåñü».
Ðáñïìïéþóåéò: «èá’ ëåãå êáíåßò ðùò ç öýóç áíÜóáéíå», «ðïõ’ ëåãåò
ðùò Þôáí Ýíá ìüíï êÜñâïõíï».
ÊïóìçôéêÜ åðßèåôá: êáöåôéÜ, âáñéÜ, èëéâåñü, ÷áñïýìåíç, ñïäïêüê-
êéíï êáé üìïñöï, êáëÞ, åõ÷Üñéóôç.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. ÓêéáãñáöÞóôå ôï ÷áñáêôÞñá ôïõ Óêñïõôæ, üðùò ðáñïõóéÜæåôáé
ìÝóá óôï êåßìåíï.
Âë. ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí.
2. Ôé óçìáßíïõí ãéá ôï Óêñïõôæ ôá ×ñéóôïýãåííá êáé ôé ãéá ôïí
áíéøéü ôïõ;
Óå Ýíá óçìåßï ôïõ äéáëüãïõ ôïõ Óêñïõôæ ìå ôïí áíéøéü ôïõ îå-
äéðëþíïíôáé ïé óêÝøåéò ôïõ êåíôñéêïý Þñùá ãéá ôç ãéïñôÞ ôùí
×ñéóôïõãÝííùí. Ãé’ áõôüí åßíáé ìéá åðï÷Þ êáôÜ ôçí ïðïßá ðñÝðåé
íá ðëçñþíåéò ëïãáñéáóìïýò ÷ùñßò íá Ý÷åéò ÷ñÞìáôá, ìéá åðï÷Þ
ðïõ óå âñßóêåé Ýíá ÷ñüíï ìåãáëýôåñï êáé ü÷é ðëïõóéüôåñï, ìéá
åðï÷Þ üðïõ ïé éóïëïãéóìïß êáôáëÞãïõí ìå æçìßá. ÂëÝðïõìå ëïéðüí
ôï Óêñïõôæ íá Ý÷åé óõíäõÜóåé ôï óõíáßóèçìá ôçò áãÜðçò ìå ôï
êÝñäïò. Áí äåí õðÜñ÷åé êÝñäïò, äåí ìðïñåß íá áéóèáíèåß áãÜðç ãéá
ôïí ðëçóßïí ôïõ, üðùò ïñßæïõí ôá ×ñéóôïýãåííá. Áíôßèåôá, óôçí
ôåëåõôáßá ðáñÜãñáöï îåäéðëþíïíôáé ïé óêÝøåéò êáé ôá óõíáéóèÞ-
ìáôá ôïõ áíéøéïý ôïõ ãéá ôç èñçóêåõôéêÞ áõôÞ åïñôÞ. ÁíáöÝñåé üôé
óôç ãéïñôÞ áõôÞ áñìüæåé óåâáóìüò ìüíï êáé ìüíï ãéá ôï éåñü ôçò
üíïìá êáé ôçí ðñïÝëåõóÞ ôçò. ÅðéðëÝïí ðñÝðåé íá åßíáé ìéá åðï÷Þ
üëï êáëïóýíç êáé óõìðüíéá, öéëåõóðëá÷íßá êáé ÷áñÜ. Ôçí åðï÷Þ
áõôÞ Üíôñåò êáé ãõíáßêåò, óáí ìéá øõ÷Þ áíïßãïõí ôéò êáñäéÝò ôïõò
êáé âëÝðïõí üëïõò ôïõò Üëëïõò áíèñþðïõò ùò ðëÜóìáôá ìå ïìïé-
üôçôåò êáé ü÷é ìå äéáöïñÝò. ¼ëïé ðïñåõüìáóôå ðñïò ôï èÜíáôï êáé
áõôüò ï ðñïïñéóìüò ðñÝðåé íá åíþíåé üëïõò ôïõò áíèñþðïõò. Êáé
ìüíï ãé’ áõôü ôá ×ñéóôïýãåííá åßíáé ìéá åõëïãçìÝíç ãéïñôÞ.
Κάρολος
Ντίκενς
114
3. Ðïéá óôÜóç êñáôÜ áðÝíáíôé óôï Óêñïõôæ ï õðÜëëçëüò ôïõ êáé
ãéáôß;
Ç óôÜóç ôïõ õðáëëÞëïõ áðÝíáíôé óôïí åñãïäüôç Óêñïõôæ åßíáé
üóï ôï äõíáôüí ðåñéóóüôåñï áðüìáêñç. ÂëÝðïõìå íá äïõëåýïõí
óå äéáöïñåôéêü ÷þñï. Ï õðÜëëçëïò îÝñåé êáëÜ ôï ÷áñáêôÞñá ôïõ
Óêñïõôæ êáé äåí ðñïóðáèåß íá áíôéðáñáôåèåß ìáæß ôïõ, ãéáôß öï-
âÜôáé üôé èá ÷Üóåé ôç äïõëåéÜ ôïõ. ÊÜðïéá óôéãìÞ üìùò ôï êñýï
ôïí êáôáâÜëëåé êáé åðé÷åéñåß íá ðÜñåé ôï öáñÜóé êáé íá ðÜåé óôï
äùìÜôéï ôïõ Óêñïõôæ ãéá íá ðÜñåé êÜñâïõíá. Äå ëÝåé êáé äåí æçôÜåé
ôßðïôá åëðßæïíôáò üôé ï Óêñïõôæ íá êáôáëÜâåé áðü ìüíïò ôïõ ôï
ëüãï ãéá ôïí ïðïßï ðçãáßíåé óôï ãñáöåßï ôïõ. Ãéá ôï Óêñïõôæ üìùò
êÜôé ôÝôïéï åßíáé áäéáíüçôï, ãé’ áõôü êáé èåùñåß üôé ç êßíçóç áõôÞ
ôïõ õðáëëÞëïõ äçëþíåé üôé åßíáé þñá íá öýãïõí. Áðü áõôü êáé ìüíï
êáôáëáâáßíïõìå üôé ïé äõï ôïõò óõíáíôéüíôáí ìüíï óôçí Üöéîç
êáé óôçí áíá÷þñçóç áðü ôï ëïãéóôÞñéï. Ï Óêñïõôæ äåí åðÝôñåðå
êáìßá Üëëç åðáöÞ êáé ï õðÜëëçëïò ðñïóáñìüæïíôáí áðü áíÜãêç,
öïâïýìåíïò ìÞðùò ÷Üóåé ôç äïõëåéÜ ôïõ.
4. ÄéáâÜóôå ïëüêëçñç ôç ×ñéóôïõãåííéÜôéêç Éóôïñßá êáé óõæçôÞ-
óôå ôçí åîÝëéîç ôïõ êåíôñéêïý ÷áñáêôÞñá ôïõ Óêñïõôæ.
×áñáêôçñéóôéêü ãíþñéóìá ôçò ðñïóùðéêüôçôáò ôïõ Óêñïõôæ åßíáé
ç öéëáñãõñßá ôïõ, ðïõ ôïí åß÷å êÜíåé áðüêïóìï êáé éäéüôñïðï. Óôï
âéâëßï ôïí âëÝðïõìå íá ìÝíåé ðéóôüò óôéò áðüøåéò ôïõ, Ýùò üôïõ
óõìâáßíåé Ýíá ðåñßåñãï ðåñéóôáôéêü: ìåôÜ ôï ôÝëïò ôçò çìÝñáò –ìÝ-
ñïò ôçò ïðïßáò ðáñáêïëïõèïýìå êáé óôï áðüóðáóìá ôïõ âéâëßïõ.
ÅðéóôñÝöïíôáò óôï óðßôé ôïõ êáé áöïý åß÷å áðïëáýóåé ôç óïýðá
ôïõ, ï Óêñïõôæ ðÜåé ãéá ýðíï. ÎáöíéêÜ üìùò åìöáíßæåôáé ôï öÜíôá-
óìá ôïõ åäþ êáé åðôÜ ÷ñüíéá ðåèáìÝíïõ óõíåôáßñïõ ôïõ, ÌÜñëåú.
Ç Üõëç ìïñöÞ ôïõ ÌÜñëåú, ï ïðïßïò Þôáí ïìïßùò öéëÜñãõñïò êáé
ôóéãêïýíçò, üðùò ï Óêñïõôæ, åßíáé æùóìÝíç ìå üëá ôá ðëïýôç êáé ôá
õëéêÜ áãáèÜ ðïõ åß÷å áðïêôÞóåé üóï Þôáí åí æùÞ. Ôá áãáèÜ áõôÜ
üìùò ìïéÜæïõí íá âáñáßíïõí ôï ÌÜñëåú. Ôï öÜíôáóìá ðñïåéäïðïéåß
ôï Óêñïõôæ üôé èá Ýñèïõí íá ôïí åðéóêåöôïýí ôñßá ðíåýìáôá êáé
ìüíï Üìá ôá áêïýóåé ðñïóåêôéêÜ èá ìðïñÝóåé íá óùèåß êáé äå èá
êáôÝëçãå óáí áõôüí. ¸ôóé êé Ýãéíå.
Ôï ðñþôï ðíåýìá (ìå ìéá áðñïóäéüñéóôç ìïñöÞ ðáéäéïý êáé ãÝñïõ
ìáæß) Þôáí ôï ðíåýìá ôùí ðáñåëèüíôùí ×ñéóôïõãÝííùí. Èá ðÜñåé
ëïéðüí ìáæß ôïõ ôï Óêñïõôæ óå Ýíá ôáîßäé óôï ðáñåëèüí, äåß÷íïíôÜò
ôïõ ôéò áëëáãÝò ðïõ åðÞëèáí óôï ÷áñáêôÞñá ôïõ ìÝóá áðü ôéò
äéáäï÷éêÝò åïñôÝò ôùí ×ñéóôïõãÝííùí. ¸ôóé ëïéðüí, áðü áíÝìåëï
ðáéäß êáé êáôüðéí ðïëëÜ õðïó÷üìåíï Ýöçâï, ôïí âëÝðïõìå íá ïäç-
ãåßôáé óôáäéáêÜ óôçí áðïìüíùóç êáé óôï ìüíï óêïðü ôçò æùÞò
ôïõ, ôïí ðëïõôéóìü. ÌÝóá áðü áõôÞí ôçí ðåñéÞãçóç óôï ÷ñüíï
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
115
êáé âëÝðïíôáò áãáðçìÝíá ðñüóùðá ôïõ ðáñåëèüíôïò, ï Óêñïõôæ
áñ÷ßæåé íá êëïíßæåôáé.
Ôï äåýôåñï ðíåýìá, ãéãáíôüóùìï êáé åõäéÜèåôï, åßíáé ôï ðíåýìá
ôùí öåôéíþí ×ñéóôïõãÝííùí. Áõôü ôï ðíåýìá ôáîéäåýåé ôï Óêñïõôæ
óôïí ôñüðï ðïõ ãéïñôÜæïõí ïé Üíèñùðïé ôá ×ñéóôïýãåííá, áíåîáñ-
ôÞôùò ïéêïíïìéêÞò êáôÜóôáóçò. Ðéï óõãêåêñéìÝíá üìùò, óôÝêåôáé
óôï óðßôé ôïõ õðáëëÞëïõ ôïõ, Ìðïìð ÊñÜôóéô. ÐáñÜ ôçí áðÜíèñùðç
óôÜóç ôïõ Óêñïõôæ áðÝíáíôß ôïõ, üðùò åßäáìå êáé óôï áðüóðáóìá,
ï Ìðïìð, äåí ôïõ êñáôÜ êáêßá êáé åßíáé áðü ôïõò ðñþôïõò ðïõ
ìíçìïíåýåé óôï ãéïñôéíü ôñáðÝæé. Ï Óêñïõôæ åíôõðùóéÜæåôáé áðü
ôï ãåãïíüò üôé ìéá ðïëõìåëÞò ïéêïãÝíåéá ðåñíÜ ôüóï êáëÜ ôçí
çìÝñá ôùí ×ñéóôïõãÝííùí, ìå ôüóï ëßãá ÷ñÞìáôá. Èá óôáèåß äå
éäéáßôåñá óå Ýíáí áðü ôïõò ìéêñïýò ãéïõò ôïõò Ìðïìð, ôïí Ôéì, ï
ïðïßïò åßíáé áíÜðçñïò. Ôï ðíåýìá ôïí ðëçñïöïñåß üôé áí äåí áë-
ëÜîåé óýíôïìá ç ïéêïíïìéêÞ êáôÜóôáóç ôçò ïéêïãÝíåéáò ôïõ Ìðïìð,
ôï ìéêñü ðáéäß äå èá ðåñÜóåé ðïëëÜ ×ñéóôïýãåííá áêüìç. Åðüìåíç
óôÜóç ôïõ ôáîéäéïý ôïõò åßíáé ôï óðßôé ôïõ áíéøéïý ôïõ Óêñïõôæ,
üðïõ âñßóêïíôáé ìáæåìÝíïé üëïé ïé óõããåíåßò ôïõ êáé ößëïé. Êáé ï
áíéøéüò ôïõ ìíçìïíåýåé ôï èåßï ôïõ êáé ëÝåé üôé óêïðåýåé íá ôïí
êáëåß êÜèå ×ñéóôïýãåííá, áí êáé áõôüò äåí Ýñ÷åôáé ðïôÝ.
Ï Óêñïõôæ ìåôÜ áð’ üëá üóá åßäå, áñ÷ßæåé íá ìðáßíåé óå óêÝøåéò.
Óõíåéäçôïðïéåß üôé üëïé áõôïß, ðáñüëï ðïõ äåí åßíáé ðëïýóéïé, üðùò
áõôüò, íéþèïõí ïßêôï ãéá ôï Óêñïõôæ. Ðáñáêïëïõèþíôáò ôïí ôñüðï
äéáóêÝäáóçò óôï óðßôé ôïõ áíéøéïý ôïõ, ìåôáíéþíåé ðïõ åêåßíïò
áðïõóéÜæåé áðü áõôÞ ôçí ôüóï üìïñöç âñáäéÜ.
Ôï ôñßôï ðíåýìá åßíáé ôï ðéï ôñïìáêôéêü. ÖïñÜ Ýíá ìáíäýá êáé
êïõêïýëá, ÷ùñßò íá äåß÷íåé ôï ðñüóùðü ôïõ êáé åßíáé ôï ðíåýìá
ôùí ìåëëïíôéêþí ×ñéóôïõãÝííùí. Áñ÷éêÜ ôïí ïäçãåß óôçí ðüëç, óå
êÜðïéá ×ñéóôïýãåííá ðïõ èá Ýñèïõí, üðïõ üëïé ìéëïýí ãéá ôï èÜíáôï
êÜðïéïõ ôóéãêïýíç êáé ðáñÜîåíïõ áíèñþðïõ. Êáíåßò äå äåß÷íåé íá
óôåíï÷ùñéÝôáé. ÌÜëéóôá êÜðïéïé áðü ôï ðñïóùðéêü ôïõ ðñïóðáèïýí
íá áðïêïìßóïõí êÝñäïò ìåôÜ ôï èÜíáôü ôïõ, åêðïéþíôáò áíôéêåßìå-
íá ôïõ óðéôéïý ôïõ. Ôï ðíåýìá ïäçãåß ôï Óêñïõôæ óå Ýíá óêïôåéíü
äùìÜôéï, üðïõ âñßóêåôáé ôï ðôþìá ôïõ áíèñþðïõ áõôïý, áëëÜ ï
Óêñïõôæ äåí Ý÷åé ôï øõ÷éêü óèÝíïò íá ôñáâÞîåé ôï óåíôüíé êáé íá
äåé ðïéïò åßíáé. ¸ôóé ôïí ïäçãåß óôï íåêñïôáöåßï, üðïõ ôïõ äåß÷íåé
ôçí ôáöüðëáêá ðïõ ãñÜöåé ôï üíïìá ôïõ Óêñïõôæ.
Óôç óõíÝ÷åéá îáíáðÜåé óôï óðßôé ôïõ õðáëëÞëïõ ôïõ. Ôþñá, ôá ×ñé-
óôïýãåííá äåí åßíáé ßäéá üðùò ôá ðñïçãïýìåíá ðïõ åß÷å äåé, êáèþò
ï ìéêñüò Ôéì Ý÷åé ðåèÜíåé. ÓõãêëïíéóìÝíïò ï Óêñïõôæ, ðáñáêáëåß ôï
ðíåýìá íá ôïí ãõñßóåé ðßóù, ëÝãïíôáò üôé Ýìáèå ôï ìÜèçìÜ ôïõ êáé
ñùôÜåé ìå áãùíßá áí ðñïëáâáßíåé íá áëëÜîåé áõôÞí ôçí êáôÜóôáóç.
Ôï ðíåýìá åîáöáíßæåôáé ÷ùñßò íá ôïõ äþóåé áðÜíôçóç. Ï Óêñïõôæ
Κάρολος
Ντίκενς
116
ðåôÜãåôáé áðü ôï êñåâÜôé ôïõ ëÝãïíôáò ôçí åîÞò öñÜóç: «Èá æù
óôï ðáñåëèüí, óôï ðáñüí êáé óôï ìÝëëïí. Ù, ÔæÝéêïìð ÌÜñëåú! Áò
åßíáé åõëïãçìÝíïé ïé ïõñáíïß êáé ôá ×ñéóôïýãåííá ãéá ôï êáëü ðïõ
ìïõ ‘êáíåò!».
Íéþèïíôáò ÷áñïýìåíïò ðïõ åßíáé áêüìç æùíôáíüò, áíïßãåé ôï ðá-
ñÜèõñï êáé ñùôÜåé Ýíá ðáéäß ôé ìÝñá åßíáé. Ôï ðáéäß ôïý áðáíôÜ
üôé åßíáé áíÞìåñá ×ñéóôïýãåííá. ¢ñá üëá áõôÜ ôá åß÷å æÞóåé ìÝóá
óå ìéá íý÷ôá êáé äåí åß÷å ÷Üóåé ôßðïôá áðü ôç æùÞ ôïõ. Ôï ðñþôï
ðñÜãìá ðïõ êÜíåé åßíáé íá óôåßëåé ôç ìåãáëýôåñç ãáëïðïýëá ôçò
ðüëçò óôïí õðÜëëçëü ôïõ. ÁìÝóùò ìåôÜ öïñÜåé ôá êáëÜ ôïõ êáé
ðÜåé ôñÝ÷ïíôáò óôï óðßôé ôïõ áíéøéïý ôïõ, üðïõ üëïé ôïí õðïäÝ-
÷ïíôáé ìå Ýêðëçîç êáé ÷áñÜ. Ôçí åðüìåíç ìÝñá ðÜåé ðñùß ðñùß
óôï ãñáöåßï ôïõ, ðñéí áðü ôïí õðÜëëçëü ôïõ. Áõôüò êáèõóôåñåß
åßêïóé ëåðôÜ íá Ýñèåé óôç äïõëåéÜ ôïõ êáé ï Óêñïõôæ áíôß íá ôïí
åðéðëÞîåé ôïõ êÜíåé áýîçóç.
Ï Óêñïõôæ êñÜôçóå êáé ìå ôï ðáñáðÜíù ôï ëüãï ðïõ åß÷å äþóåé
óôá ðíåýìáôá. ¼ëá üóá õðïó÷Ýèçêå ôá ôÞñçóå êé Ýêáíå áêüìá
ðåñéóóüôåñá. Êé üóï ãéá ôï ìéêñïýëç Ôéì, ðïõ äåí ðÝèáíå, ôïõ óôÜ-
èçêå óáí äåýôåñïò ðáôÝñáò. ¸ãéíå ï ðéï êáëüò ößëïò, ï ðéï êáëüò
Üíèñùðïò, ôï ðéï êáëü áöåíôéêü ðïõ åß÷å äåé ðïôÝ áõôÞ ç ðüëç.
ÊÜðïéïé ãÝëáóáí êïñïúäåõôéêÜ âëÝðïíôáò ôçí áëëáãÞ ôïõ, áëëÜ
åêåßíïò ôïõò Üöçóå íá ãåëïýí êáé äåí Ýäéíå êáìßá óçìáóßá. Ãéáôß
Þôáí áñêåôÜ óïöüò ðéá ãéá íá îÝñåé ðùò ó’ áõôüí ôïí êüóìï ôßðïôá
êáëü äå ãßíåôáé ÷ùñßò íá âñåèïýí êÜðïéïé íá ôï ðåñéãåëÜóïõí.
5. ÄéáâÜóôå óôï ÊáôÜ ËïõêÜí ÅõáããÝëéï ôï åäÜöéï â´, 8-14, üðïõ
áíáããÝëëåôáé ç ÷áñìüóõíç åßäçóç ôçò ÃÝííçóçò êáé óõæçôÞóôå
ó÷åôéêÜ ìÝóá óôçí ôÜîç.
Óôï óõãêåêñéìÝíï åäÜöéï ôïõ ÊáôÜ ËïõêÜí Åõáããåëßïõ äéáâÜ-
æïõìå üôé óôçí ðüëç ôçò ÂçèëåÝì åìöáíßóôçêå Üããåëïò Êõñßïõ óå
ðïéìÝíåò, ìåôáöÝñïíôáò ôç ÷áñìüóõíç åßäçóç ôçò ãÝííçóçò ôïõ
óùôÞñá ×ñéóôïý êáé ôïõò Ýäåéîå ôï óçìåßï üðïõ ãåííÞèçêå, äçëáäÞ
ôç öÜôíç üðïõ ôï ìùñü âñéóêüôáí óðáñãáíùìÝíï. ÁìÝóùò ìåôÜ
ôï ðëÞèïò ôùí âïóêþí Üñ÷éóå íá äïîïëïãåß ôï Èåü.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. ÕðÜñ÷ïõí óçìåßá óôá ïðïßá óõìöùíåßôå ìå ôéò áðüøåéò Þ ôç
óôÜóç ôïõ Óêñïõôæ êáé ãéáôß;
2. Óôçí ðñþôç ðáñÜãñáöï ôïõ áðïóðÜóìáôïò äéáìïñöþíåôáé ìéá
ìõóôçñéáêÞ êáé áãùíéþäçò áôìüóöáéñá. Ðþò åðéôõã÷Üíåôáé áõôü;
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
117
Α. Ο δημιουργός
Ï ÐáíôåëÞò Êáëéüôóïò áó÷ïëåßôáé ìå ôçí ðåæïãñáößá. Ôá âéâëßá ôïõ
ôüóï ãéá ôïõò ìéêñïýò üóï êáé ãéá ôïõò ìåãÜëïõò, Ý÷ïõí êõñßùò èÝìá
ôçí åéñÞíç êáé ôïí ðüëåìï, ôçí áíÜãêç ãéá óõíáäÝëöùóç ôùí ëáþí,
ôéò áíèñþðéíåò ó÷Ýóåéò, ôçí ðáéäéêÞ çëéêßá. Óõ÷íÜ ç ðåæïãñáößá ôïõ
áíáöÝñåôáé óå èÝìáôá êáé Ýííïéåò ìåôáöõóéêÝò êáé õðáñîéáêÝò, üðùò
åßíáé ï Èåüò, ï èÜíáôïò, ï Ýñùôáò ê.ëð. Ùóôüóï ç ðñïóÝããéóç áõôþí
ôùí èåìÜôùí åäñÜæåôáé óôáèåñÜ óôçí êáèçìåñéíÞ ðñáãìáôéêüôçôá
ôïõ áðëïý áíèñþðïõ. Ç ãñáöÞ ôïõ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ñåáëéóìü
êáé ðïéçôéêüôçôá. ÌåñéêÜ áðü ôá Ýñãá ôïõ åßíáé: Ôï éæåíôüñå êáé ô’
áçäüíé, Ï ìåóáßïò ôïß÷ïò, Ôïí áéþíá ðïõ îýðíçóå ï ðçëüò, ¸íá óáêß
ìáëëéÜ, Ç ìýãá (óõëëïãÞ äéçãçìÜôùí).
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Óôá äéçãÞìáôá ôçò óõëëïãÞò Ç ìýãá åßíáé öáíåñÞ ç êïóìïèåùñßá
ôïõ óõããñáöÝá, ðïõ ðçãÜæåé áðü ôçí åéëéêñéíÞ êáé Üìåóç óðïõäÞ
ôçò áíèñþðéíçò éäéïóõãêñáóßáò. Ç Ðáó÷áëéíÞ éóôïñßá åßíáé äéÞãçìá
ìå üëá ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ åßäïõò: åíüôçôá ôüðïõ êáé ÷ñüíïõ
(åëëçíéêü ÐÜó÷á óå áóôéêÞ ðåñéï÷Þ), áíÝëéîç ôçò ðëïêÞò ìÝ÷ñé ôçí
êïñýöùóÞ ôçò óôï «ãåãïíüò», ëåðôïìåñÞò äéáãñáöÞ ôïõ êåíôñéêïý
÷áñáêôÞñá.
Γ. Δομή του έργου
Ôï êåßìåíï ÷ùñßæåôáé óå ðÝíôå åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «Áêñéâþò Ýíá ìÞíá… ÷ôýðçìá óôçí ðëÜôç, äõíáôü»: Ï
ÄéïíõóÜêçò êåñäßæåé óå êëÞñùóç Ýíá áñíß.
2ç åíüôçôá: «¸ôóé Ýãéíå ìå ô’ áñíß… ìåñéêÜ ôï åß÷áíå êáôáëÜâåé»: Ç
õðüó÷åóç ôïõ êïõñÝá.
3ç åíüôçôá: «Ï êïõñÝáò üìùò äåí Þñèå… ôé èá ôñþåé ôï óêõëß óïõ;»:
Ç áèÝôçóç ôçò õðüó÷åóçò êáé ç åðßóêåøç ôïõ ÄéïíõóÜêç óôï óðßôé
ôïõ êïõñÝá.
Πασχαλινή ιστορία
Παντελής Καλιότσος
118
4ç åíüôçôá: «¸ôóé äýóêïëá… êáé ìå óõã÷ùñåßò»: Ç ýóôáôç ðñïóðÜ-
èåéá áðïöõãÞò ôçò óöáãÞò.
5ç åíüôçôá: «Ôüôå ï êõñ ÄéïíõóÜêçò… åêåß ôçí ðÞñáíå ôá ãÝëéá»: Ç
Üãïíç áðüðåéñá ôïõ ÄéïíõóÜêç íá óöÜîåé ôï áñíß.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ï óõããñáöÝáò ðñáãìáôåýåôáé ìå ðñïóï÷Þ ôï åõáßóèçôï èÝìá
ôçò óöáãÞò ôùí áñíéþí ãéá ôï ðáó÷áëéíü ôñáðÝæé. Ç ðñïóÝããéóÞ
ôïõ êõñéáñ÷åßôáé áðü ôá öéëïæùéêÜ ôïõ óõíáéóèÞìáôá. Ùóôüóï ç
áöÞãçóç äåí ïäçãåßôáé óôçí áðüññéøç ôïõ éó÷õñïý óôçí ÅëëÜäá
åèßìïõ ôïõ ðáó÷áëéíïý áìíïý, áëëÜ èÝôåé ãéá ðñïâëçìáôéóìü ìéá
áíôßèåóç: ôá áíõðåñÜóðéóôá áñíÜêéá ïäçãïýíôáé óôç óöáãÞ ìå
áöïñìÞ ìéá ãéïñôÞ ðïõ åðáããÝëëåôáé ôï ìÞíõìá ôçò áãÜðçò. Èå-
ìáôéêÜ ôï êåßìåíï åðåêôåßíåôáé êáé óå Üëëá Ýèéìá êáé èñçóêåõôéêÝò
åêäçëþóåéò ðïõ ó÷åôßæïíôáé ìå ôïí åïñôáóìü ôïõ ÐÜó÷á: áêïëïõ-
èßåò, åðéôÜöéïò, ðáó÷áëéíÜ öáãçôÜ ê.ëð.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ï ÄéïíõóÜêçò, ýóôåñá áðü ðáñüôñõíóç ôïõ ößëïõ ôïõ
êïõñÝá, óõììåôÝ÷åé óå ìéá êëÞñùóç, üðïõ êåñäßæåé Ýíá áñíÜêé, ôï
ïðïßï óêïðåýåé íá óöÜîåé ôç ÌåãÜëç ÐáñáóêåõÞ êáé íá ôï öÜíå
ôï ÐÜó÷á ìáæß ìå ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôïõ.
2ç åíüôçôá: Ï ßäéïò üìùò äåí åßíáé óå èÝóç íá óöÜîåé æùíôáíü, ãé’
áõôü êáé âÜæåé ôïí êïõñÝá íá ôïõ õðïó÷åèåß üôé åêåßíïò èá áíáëÜ-
âåé ôç äýóêïëç –êáôÜ ôï ÄéïíõóÜêç– áðïóôïëÞ ôçò óöáãÞò.
3ç åíüôçôá: Ï êïõñÝáò üìùò äåí åìöáíßæåôáé ôç óõìöùíçìÝíç
ìÝñá ôçò óöáãÞò êáé Ýôóé ï ÄéïíõóÜêçò áðïöáóßæåé íá ðÜñåé ôï
ôñÝíï êáé íá ðÜåé óðßôé ôïõ íá ôïí âñåé. Âñßóêåé ôï óðßôé êëåéóôü
êáé åðéóôñÝöåé Üðñáãïò.
4ç åíüôçôá: ÁðåëðéóìÝíïò êáé õðü ôçí ðßåóç ôçò ãõíáßêáò ôïõ íá
âñåèåß ëýóç óôï ðñüâëçìá áíÞìåñá ÌåãÜëïõ ÓáââÜôïõ, ðáñáêáëåß
Ýíá ãåßôïíá íá áíáëÜâåé íá óöÜîåé ôï áñíß. Åêåßíïò äçëþíåé åîßóïõ
áíÞìðïñïò íá ðñïâåß óå Ýíá ôÝôïéï Ýñãï.
5ç åíüôçôá: Ï ÄéïíõóÜêçò áðïãïçôåõìÝíïò ðïõ äåí ìðüñåóå íá
âñåé ëýóç óôï ðñüâëçìÜ ô,ïõ êáé íéþèïíôáò åêôåèåéìÝíïò áðÝíáíôé
óôç ãõíáßêá ôïõ, áðïöáóßæåé åðéôÝëïõò íá óöÜîåé ï ßäéïò ôï áñíÜ-
êé. ¼ìùò ôá «èÝëù» ôïõ õðåñéó÷ýïõí ôùí «ðñÝðåé» êáé áðïöáóßæåé
ôçí ôåëåõôáßá óôéãìÞ íá ìçí ôï óöÜîåé. Óôçí ôåëéêÞ áõôÞ áðüöá-
óç óõìâÜëëïõí êáé ôá êëÜìáôá ôùí ðáéäéþí ôïõ, ðïõ ìÝ÷ñé ôþñá
Ýðáéæáí ìå ôï áñíÜêé.
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
119
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÄéïíõóÜêçò: Ïé óêÝøåéò ðïõ êÜíåé, åíþ ðñïåôïéìÜæåôáé íá óöÜîåé
ï ßäéïò ôï æþï, öáíåñþíïõí Ýíáí Üíèñùðï âáèéÜ óõíáéóèçìáôéêü,
åõáßóèçôï, êáëïêÜãáèï, öéëåéñçíéêü êáé öéëüæùï, ðïõ áãáðÜåé ôá
ðáéäéÜ ôïõ êáé åßíáé êáëüò ïéêïãåíåéÜñ÷çò. ÈÝëåé íá åîáóöáëßóåé
ôï êáëýôåñï ãéá ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôïõ ôéò çìÝñåò ôïõ ÐÜó÷á, ùóôüóï
äåí ìðïñåß íá ðáñáâåß êáé ôéò áñ÷Ýò ôïõ, ðïõ ôïõ õðáãïñåýïõí
óåâáóìü êáé áãÜðç ãéá üëá ôá ðëÜóìáôá ôïõ êüóìïõ. Åßíáé ðéï Þðé-
ïò ÷áñáêôÞñáò óõãêñéôéêÜ ìå ôç ãõíáßêá ôïõ êáé áõôü óõ÷íÜ óôï
êåßìåíï ôïí êÜíåé íá áéóèÜíåôáé åíï÷Þ, ðïõ åßíáé ôüóï áäýíáìïò
óå ðñÜãìáôá ðïõ ãéá Üëëïõò èåùñïýíôáé áõôïíüçôá.
Ãõíáßêá ôïõ ÄéïíõóÜêç: Áíôßèåôç ìå ôïõ ÄéïíõóÜêç êáé ôùí ðáéäé-
þí ôçò åßíáé ç óôÜóç ôçò óõæýãïõ ôïõ, ôçò Ìáñßáò, ðïõ äå âëÝðåé
ôßðïôá êáêü óôçí üëç ðñÜîç ôçò óöáãÞò. Åßíáé ðåñéóóüôåñï äõíá-
ìéêÞ êáé áðïöáóéóôéêÞ áðü ôï óýæõãü ôçò. Öáßíåôáé üôé ïé äõóêïëßåò
ôçò æùÞò êáé ôùí ïéêéáêþí åñãáóéþí äåí ôçò Ý÷ïõí áöÞóåé ðåñéèþ-
ñéá ãéá óõíáéóèçìáôéóìïýò ôÝôïéïõ ôýðïõ. Ôçí ðñÜîç ôçò óöáãÞò
ôç èåùñåß óõíçèéóìÝíç êáé êáèéåñùìÝíç óýìöùíá ìå ôï Ýèéìï.
ÖïñôéóìÝíç ìå ôéò åõèýíåò ôçò ðñïåôïéìáóßáò ôïõ óðéôéïý ãéá ôïí
åïñôáóìü ôïõ ÐÜó÷á, âÜæåé ôéò öùíÝò óôïí Üíôñá ôçò åðåéäÞ Ý÷åé
öôÜóåé ÌåãÜëç ÐáñáóêåõÞ êáé ôï áñíß äåí Ý÷åé óöáãéáóôåß áêüìç.
ÅðéðëÝïí, ôçò öáßíåôáé ãåëïßï ðïõ ï Üíôñáò ôçò äåí Ý÷åé ôï óèÝíïò
íá óöÜîåé ôï æþï.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé áðëÞ äçìïôéêÞ, êáèçìåñéíÞ, êáèüëïõ
åðéôçäåõìÝíç.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò åßíáé ëéôü. Ôá ðëïýóéá ó÷Þìáôá ëüãïõ, êáé åéäéêÜ ïé ðïëëÝò
åéêüíåò, êÜíïõí ôï ýöïò ôïõ êåéìÝíïõ ãëáöõñü. Ç êõñéáñ÷ßá ôïõ äé-
áëüãïõ óõìâÜëëåé óôç æùíôáíÞ êáé èåáôñéêÞ áðüäïóç ôïõ èÝìáôïò.
Éäéáßôåñá óôï ôåëåõôáßï ôìÞìá ôçò áöÞãçóçò, üðïõ áíáöÝñåôáé
ç Üãïíç ðñïóðÜèåéá ôïõ ÄéïíõóÜêç íá óöÜîåé ôï áñíß, õðÜñ÷åé
Ýíôïíï ôï óôïé÷åßï ôïõ ÷éïýìïñ, ðïõ áðïöïñôßæåé ôçí áôìüóöáéñá
êáé èÝôåé ôÝëïò óôçí áãùíßá ãéá ôçí ôý÷ç ôïõ æþïõ.
iii) ÁöÞãçóç
Ç áöÞãçóç ãßíåôáé óå ôñßôï ðñüóùðï áðü Ýíáí «ðáíôïãíþóôç» áöç-
ãçôÞ, ðïõ äå ìåôÝ÷åé ìåí óôá ãåãïíüôá áëëÜ ãíùñßæåé ôá ðñüóùðá
êáé ôéò êáôáóôÜóåéò, áêüìç êáé ôéò óêÝøåéò ôùí çñþùí ôïõ êåéìÝíïõ.
Παντελής
Καλιότσος
120
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
Åéêüíåò: Ôï êåßìåíï åßíáé ðëïýóéï óå åéêüíåò: ç åéêüíá ôçò êëÞñù-
óçò ôïõ áñíéïý, ç åéêüíá ôçò ìåôáöïñÜò ôïõ áñíéïý óôï óðßôé ôïõ
ÄéïíõóÜêç, ç åéêüíá ôïõ óðéôéïý ôïõ ÄéïíõóÜêç, ç åéêüíá ôçò èÝáò
ðïõ Ý÷åé êáíåßò üôáí ðåñíÜ ìå ôñÝíï áðü ôçí ðåñéï÷Þ üðïõ ìÝíåé
ï ÄéïíõóÜêçò ìå ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôïõ, ç åéêüíá ôçò ðåñéãñáöÞò ôïõ
öõóéêïý ôïðßïõ ôçí åðï÷Þ ôïõ ÐÜó÷á, ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôùí êá-
ìðáíþí ðïõ ÷ôõðïýí ôéò çìÝñåò ôïõ ÐÜó÷á, ç åéêüíá ôïõ óðéôéïý
ôïõ êïõñÝá, ïé åéêüíåò ôçò ðåñéãñáöÞò ôïõ ÌåãÜëïõ ÓáââÜôïõ óôï
óðßôé ôïõ ÄéïíõóÜêç, ç åéêüíá ôïõ Þñùá ðïõ êïéôÜæåé ôï ãåßôïíá, ç
åéêüíá ôïõ üôáí ðëÝïí åß÷å ðÜñåé ôçí ìåãÜëç áðüöáóç ê.Ü.
ÌåôáöïñÝò: «ðáñÜèõñá ãåìÜôá åéêüíåò åîï÷Þò», «üëá üìùò êñá-
ôïýóáí ìéá ðáñÜîåíç óéùðÞ», «êáèüôáíå áñêåôÜ ìáêñéÜ áðü ôï
óôáèìü», «ïé êáìðÜíåò ãÝìéæáí ôïí áÝñá», «ôï âñÜäõ Þñèå Þóõ÷ï»,
«Êé ï ïõñáíüò… ôá óãïõñüìáëëá êïðÜäéá ôïõ», «Ýíéùóå ôá ìÜôéá ôçò
ãõíáßêáò ôïõ íá ôïõ âáñáßíïõí ôçí ðëÜôç», «ôïí ðÞñáíå ôÝôïéá ãÝ-
ëéá», «ôï ìõáëü ôïõ äåí Þôáí åäþ», «íéþèåé ôá ãüíáôá íá ëõãßæïõí»,
«ôá áõôéÜ ôïõ ãåìßæïõí áð’ ôéò öùíÝò ôçò ëéáêÜäáò».
Ðáñïìïéþóåéò: «íïìßæåé ðùò ç ðüëç ïñìÜ», «Ý÷åé ôçí åíôýðùóç ðï-
ëéïñêßáò».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «ïé ëåýêåò áíôéóôÝêïíôáé óôïõò ôïß÷ïõò», «ç
Üíïéîç åñ÷üôáí åäþ ðïëý üìïñöç, «êáé ïé ðáó÷áëéÝò…ìáñáßíïíôáé»,
«ôï âñÜäõ Þñèå Þóõ÷ï», ôçí ðÞñáíå ôá ãÝëéá».
ÅðáíÜëçøç: ðïôÝ, ðüôå, åãþ ðïôÝ óôç æùÞ ìïõ äåí Ý÷ù óçêþóåé
ìá÷áßñé óå æùíôáíü.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Åíôïðßóôå ôá ÷ùñßá ôïõ êåéìÝíïõ üðïõ öáßíïíôáé ôá öéëïæùéêÜ
áéóèÞìáôá ôïõ êõñ ÄéïíõóÜêç.
Ç ðñþôç äÞëùóç ôùí öéëïæùéêþí áéóèçìÜôùí ôïõ ðñùôáãùíéóôÞ
ãßíåôáé óôçí ðñþôç êéüëáò åíüôçôá óôç öñÜóç «ÐñÝðåé íá îÝñåéò
üôé åãþ ðïôÝ óôç æùÞ ìïõ äåí Ý÷ù óçêþóåé ìá÷áßñé óå æùíôáíü»,
ç ïðïßá ëåéôïõñãåß ùò åðáíáëáìâáíüìåíï ìïôßâï, äçëáäÞ êëéìá-
êþíåé ôç äñÜóç êáé ðåñéãñÜöåé ôçí øõ÷éêÞ êáôÜóôáóç ôùí çñþùí.
Ôá öéëïæùéêÜ áéóèÞìáôá ôïõ êõñ ÄéïíõóÜêç öáßíïíôáé åðßóçò óôéò
ðáñáêÜôù öñÜóåéò:
«Ï êõñ ÄéïíõóÜêçò… êé áíçóõ÷ïýóå».
«ÌåñéêÜ ôï åß÷áíå êáôáëÜâåé».
«Íåõñßáóå…»
«ÖõóéêÜ ðïôÝ…Ãéáôß ôá óöÜæïõíå ô’ áñíÜêéá;»
«Íáé, äåí åßìáé êáèüëïõ êáëÜ».
«¼óï êáéñü èá áðïõóéÜæåéò…ôï óêõëß óïõ;»
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
121
«Ï êõñ ÄéïíõóÜêçò ðñïóðáèåß íá âñåé ìéá óïâáñÞ äïõëåéÜ åêåß
ãýñù, ðÜåé êé Ýñ÷åôáé…»
«¸÷ù Ýíá ðñïâáôÜêé… äå âáóôþ».
«¹ôáí öáíåñü… ôï ìõáëü ôïõ äåí Þôáí åäþ».
«ÐÜñå ìÝóá ôá ðáéäéÜ».
«Íéþèåé ôá ãüíáôÜ ôïõ íá ëõãßæïõí».
«Ôá ðåñéóôÝñéá ãïõñãïõñßæïõí… åîáéñåôéêÜ áðáó÷ïëçìÝíï».
2. Ðïéá Ýèéìá ðïõ ó÷åôßæïíôáé ìå ôïí åïñôáóìü ôïõ ÐÜó÷á åíôï-
ðßæåôå óôï äéÞãçìá;
Ôá Ýèéìá ðïõ ó÷åôßæïíôáé ìå ôïí åïñôáóìü ôïõ ÐÜó÷á êáé ðïõ
áíáöÝñïíôáé óôï êåßìåíï åßíáé ôá åîÞò:
Ôï óïýâëéóìá ôïõ áñíéïý ôçí ÊõñéáêÞ ôïõ ÐÜó÷á.
Ôï ìåãÜëï ïéêïãåíåéáêü ôñáðÝæé ôçí çìÝñá ôçò ãéïñôÞò.
Ç íçóôåßá êáè' üëç ôç äéÜñêåéá ôçò ÌåãÜëçò ÅâäïìÜäáò.
ÌåôÜ ôïí åêêëçóéáóìü ôï âñÜäõ ôçò ÁíÜóôáóçò, ïé ðéóôïß åðé-
óôñÝöïõí óðßôéá ôïõò êñáôþíôáò Üóðñá êåñÜêéá êáé ôñþíå ôï ßäéï
âñÜäõ ìáãåéñßôóá êáé ãáñäïýìðåò óôáìáôþíôáò ôç íçóôåßá.
Ôç ÌåãÜëç ÐáñáóêåõÞ ïé êáìðÜíåò ÷ôõðïýí üëç ôçí çìÝñá ðÝí-
èéìá.
3. Ãéáôß åéäéêÜ ôç ÌåãÜëç ÐáñáóêåõÞ ï êõñ ÄéïíõóÜêçò äåí ìðï-
ñåß íá «óçêþóåé ìá÷áßñé óå æùíôáíü»;
¼ëç ç ÌåãÜëç ÅâäïìÜäá ãéïñôÜæåôáé ìå äÝïò êáé åõëÜâåéá, áëëÜ
åéäéêÜ ç ÌåãÜëç ÐáñáóêåõÞ åßíáé îå÷ùñéóôÞ ìÝñá. Óõìâïëßæåé ôçí
ôáöÞ ôïõ Éçóïý ×ñéóôïý êáé åßíáé ç ðéï ðÝíèéìç çìÝñá ôçò åâäï-
ìÜäáò, ãé’ áõôü êáé ïé êáìðÜíåò ôùí åêêëçóéþí ç÷ïýí ðÝíèéìá êáè’
üëç ôç äéÜñêåéá ôçò çìÝñáò. Ç ÷ñéóôéáíéêÞ ðáñÜäïóç ïñßæåé ìÜëé-
óôá ôçí çìÝñá áõôÞ íá åíôåßíåôáé êáé ç íçóôåßá êáé ïé ðéóôïß äåí
ôñþíå ó÷åäüí ôßðïôá. ¢ñá, ëïéðüí, ï ÄéïíõóÜêçò èåùñåß áìáñôßá
íá äéáëÝîåé áõôÞí ôçí çìÝñá ãéá íá óöÜîåé ôï áñíß. Èá áìáñôÞóåé
áêüìá êáé ìå ôï íá áíôéêñßóåé áßìá, êáèþò áõôü, êáôÜ ôç ÷ñéóôéáíéêÞ
ðáñÜäïóç, ðáñáðÝìðåé óôï áßìá ôïõ ×ñéóôïý.
4. Ðïéá åßíáé áíôßäñáóç ôùí Üëëùí ìåëþí ôçò ïéêïãÝíåéáò ôïõ
êõñ ÄéïíõóÜêç óôçí áðüðåéñÜ ôïõ íá óöÜîåé ôï áñíß;
Ïé áíôéäñÜóåéò ôùí ðåñéóóüôåñùí ìåëþí ôçò ïéêïãÝíåéáò ìïéÜæïõí
ìå áõôÞ ôïõ ÄéïíõóÜêç, åêôüò áðü ôçò ãõíáßêáò ôïõ. ÓõãêåêñéìÝíá
ôï Ýíá áðü ôá ðáéäéÜ ôïõ, ðïõ åß÷å êáôáëÜâåé ôçí ðñüèåóç ôïõ
ðáôÝñá ôïõ íá óöÜîåé ôï áñíÜêé ìå ôï ïðïßï æïýóáí ìáæß åäþ êé
Ýíá ìÞíá, Üñ÷éóå íá êëáßåé. Óôç óõíÝ÷åéá, üôáí ôåëéêÜ ï ÄéïíõóÜêçò,
Ý÷ïíôáò áðïöáóßóåé íá ìçí ðñïâåß óôçí áðïôñüðáéá ðñÜîç, ìðáß-
íåé óôï óðßôé, ôá ðáéäéÜ ôïõ ôïí êïéôïýí ôñïìáãìÝíá óáí íá ìðÞêå
Ýíáò öïíéÜò. Ç áðüöáóÞ ôïõ áõôÞ ÷áñïðïéåß ôá ðáéäéÜ ôïõ ðïõ
Παντελής
Καλιότσος
122
ïñìïýí ÷áñïýìåíá ðÜíù ôïõ. Áíôßèåôç ìå ôïõ ÄéïíõóÜêç êáé ôùí
ðáéäéþí åßíáé ç óôÜóç ôçò óõæýãïõ ôïõ, ôçò Ìáñßáò, ðïõ äå âëÝðåé
ôßðïôá êáêü óôçí üëç ðñÜîç ôçò óöáãÞò. Ôç èåùñåß óõíçèéóìÝíç
êáé êáèéåñùìÝíç óýìöùíá ìå ôï Ýèéìï. ÖïñôéóìÝíç ìå ôéò åõèýíåò
ôçò ðñïåôïéìáóßáò ôïõ óðéôéïý ãéá ôïí åïñôáóìü ôïõ ÐÜó÷á, âÜæåé
ôéò öùíÝò óôïí Üíôñá ôçò ðïõ Ý÷åé öôÜóåé ÌåãÜëç ÐáñáóêåõÞ êáé
äåí Ý÷åé óöÜîåé áêüìç ôï áñíß. ÅðéðëÝïí ôçò öáßíåôáé ãåëïßï ðïõ
ï Üíôñáò ôçò äåí Ý÷åé ôï óèÝíïò íá óöÜîåé ôï æþï.
5. Ðïéåò óêÝøåéò áíÜãêáóáí ôïí Þñùá íá åãêáôáëåßøåé ôçí ðñï-
óðÜèåéá íá óöÜîåé ï ßäéïò ôï áñíß êáé ôé ÷áñáêôÞñá öáíåñþíïõí
áõôÝò ïé óêÝøåéò;
Óôçí ôåëåõôáßá åíüôçôá âëÝðïõìå üôé ï ÄéïíõóÜêçò ðñïåôïéìÜæåôáé
íá óöÜîåé ï ßäéïò ôï áñíß, ìçí Ý÷ïíôáò Üëëç ëýóç. ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá
áõôÞò ôçò ðñïåôïéìáóßáò ðáñáêïëïõèïýìå êáé ôéò óêÝøåéò ðïõ
êÜíåé ôáõôü÷ñïíá. Êñáôþíôáò ôï ìá÷áßñé, óôï ìõáëü ôïõ Ýñ÷åôáé
ç óêÝøç ôïõ Ïýííïõ êáôáêôçôÞ Áôôßëá, ðïõ äéáêñßèçêå ãéá ôéò
âÜñâáñåò ìåèüäïõò êáôÜêôçóçò Üëëùí ëáþí. Êáôüðéí ï ÄéïíõóÜ-
êçò äåí ìðïñåß íá ìåßíåé áóõãêßíçôïò óôï êëÜìá ôïõ ðáéäéïý ðïõ
áêïýãåôáé ìÝóá áðü ôï óðßôé. Åí óõíå÷åßá óôï ìõáëü ôïõ Ýñ÷ïíôáé
åéêüíåò ôçò öýóçò êáé êáôáëÞãåé óôï óõìðÝñáóìá üôé ç æùÞ åßíáé
ðïëý ùñáßá, üôáí ï Üíèñùðïò äåí åðåìâáßíåé êáé äåí êÜíåé êáêü
äéáôáñÜóóïíôáò ôçí éóïññïðßá ôçò öýóçò. ¼ëåò áõôÝò ïé óêÝøåéò
öáíåñþíïõí Ýíáí Üíèñùðï âáèéÜ óõíáéóèçìáôéêü, åõáßóèçôï, êá-
ëïêÜãáèï, öéëåéñçíéêü êáé öéëüæùï, ðïõ áãáðÜåé ôá ðáéäéÜ ôïõ êáé
åßíáé êáëüò ïéêïãåíåéÜñ÷çò. ÈÝëåé íá åîáóöáëßóåé ôï êáëýôåñï
ãéá ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôïõ ôéò çìÝñåò ôïõ ÐÜó÷á, ùóôüóï äåí ìðïñåß
íá ðáñáâåß êáé ôéò áñ÷Ýò ôïõ, ðïõ ôïõ õðáãïñåýïõí óåâáóìü êáé
áãÜðç ãéá üëá ôá ðëÜóìáôá ôïõ êüóìïõ.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ó÷ïëéÜóôå ôç öñÜóç ôïõ êåéìÝíïõ: «Ôé ùñáßá ðïõ åßíáé ç æùÞ!»
2. Ðþò êñßíåôå ôçí áäõíáìßá ôïõ ÄéïíõóÜêç íá ðñïâåß óôç óöáãÞ
ôïõ æþïõ;
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ
ΖΩΗ
Εθνι κή ζωή
124
Α. Ο δημιουργός
Ôá êëÝöôéêá ôñáãïýäéá áðïôåëïýí ôç íåüôåñç êáé ðéï ðëïýóéá
êáôçãïñßá äçìïôéêþí ôñáãïõäéþí. Áò äïýìå üìùò ôçí ðñïÝëåõóç
ôïõ ïíüìáôüò ôïõò.
ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò Ôïõñêïêñáôßáò, ç äõóôõ÷ßá ïñåéíþí êõñßùò
ðëçèõóìþí Ýêáíå ðïëëïýò áðü ôïõò êáôïßêïõò íá êáôáöåýãïõí
óôá âïõíÜ êáé íá ãßíïíôáé «êëÝöôåò», íá ðñïâáßíïõí äçëáäÞ óå
ðñÜîåéò ëçóôåßáò. Ãéá íá åìðåäþóåé ôçí ôÜîç óôçí ýðáéèñï, ç ïèù-
ìáíéêÞ åîïõóßá äçìéïýñãçóå ôï èåóìü ôùí áñìáôïëþí. ÏñãÜíùóå
äçëáäÞ óôñáôéùôéêÜ óþìáôá áðü íôüðéïõò åëëçíéêïýò ðëçèõóìïýò,
áðïóôïëÞ ôùí ïðïßùí Þôáí íá åðéôçñïýí ôéò ïñåéíÝò äéáâÜóåéò êáé
íá ðñïóôáôåýïõí ôïõò êáôïßêïõò áðü ôéò åðéäñïìÝò ôùí êëåöôþí.
Ãýñù óôá ôÝëç ôïõ 17ïõ áéþíá ìéá óçìáíôéêÞ áëëáãÞ ðáñáôçñåßôáé
óôï èåóìü ôùí áñìáôïëþí ìå ôïí åîéóëáìéóìü ôùí ùò ôüôå ÷ñéóôé-
áíþí Áëâáíþí, ðïõ ç ïèùìáíéêÞ äéïßêçóç ôïõò ÷ñçóéìïðïéåß ôþñá
ãéá ôç öýëáîç ôùí äåñâåíéþí (= óôåíÞ äéÜâáóç áíÜìåóá óå âïõíÜ,
êëåéóïýñá). Ïé ðáëéïß ¸ëëçíåò áñìáôïëïß ÷Üíïõí ðéá ôï ìïíïðþëéï
ôïõ áîéþìáôïò êáé Ýñ÷ïíôáé óå óýãêñïõóç ìå ôïõò íåïäéïñéóìÝíïõò
Áñâáíßôåò äåñâåíáãÜäåò. Ïé äéáìÜ÷åò áõôÝò äçìéïõñãïýí óôïõò ¸ë-
ëçíåò áñìáôïëïýò ìéá éó÷õñÞ åèíéêÞ óõíåßäçóç êáé ðáñÜëëçëá ôç
óõíåßäçóç ðùò áõôïß Þôáí ïé öõóéêïß ðïëåìéêïß çãÝôåò ôùí ÅëëÞ-
íùí. Óõ÷íÜ ï áñìáôïëüò, üôáí ôïõ Ýðáéñíáí ôá ðñïíüìéá, ðåñíïýóå
óôçí åðßèåóç êáé ãéíüôáí êëÝöôçò. ¸ôóé óéãÜ óéãÜ ç óçìáóßá ôçò
ëÝîçò áðëþèçêå êáé ðåñéÝëáâå êáé ôïõò áñìáôïëïýò. Áðü ôá ìÝóá
ôïõ 18ïõ áéþíá ôéò äýï áõôÝò ëÝîåéò ôéò èåùñïýóáí ôáõôüóçìåò.
Ôá êëÝöôéêá ôñáãïýäéá äçìéïõñãÞèçêáí ãéá íá õìíÞóïõí ü÷é ôïõò
ðáëéïýò ëçóôÝò, áëëÜ ôïõò áñìáôïëïýò ðïõ ãßíïíôáí êëÝöôåò êáé
ðïëåìïýóáí ìå ôïõò Áñâáíßôåò ðïõ äõíÜóôåõáí ôïõò êáôïßêïõò.
Ôï êëÝöôéêï ôñáãïýäé áðëþèçêå áêñéâþò óôéò ðåñéï÷Ýò üðïõ Ýäñá-
óáí áñìáôïëïß: ôç ÓôåñåÜ ÅëëÜäá, ôç Èåóóáëßá, ôçí ¹ðåéñï êáé ôç
äõôéêÞ Ìáêåäïíßá.
Ôï êëÝöôéêï ôñáãïýäé åßíáé äéáöïñåôéêü áðü ôï áêñéôéêü. Äåí åßíáé
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
Ένας αϊτός περήφανος
Κλέφτικο τραγούδι
125
äéçãçìáôéêü, áíÞêåé óôçí êáôçãïñßá ôùí «êõñßùò áóìÜôùí». Äåí
åêèÝôåé äéçãçìáôéêÜ ôá ðåñéóôáôéêÜ, ïýôå ïé êëÝöôåò åðéôåëïýí ó’
áõôÜ ðñÜîåéò õðåñöõóéêÝò êáé áðßóôåõôåò. Áí ôïõò Áêñßôåò äéÝêñé-
íå ç óùìáôéêÞ ñþìç, ïé êëÝöôåò îå÷ùñßæïõí ãéá ôçí øõ÷éêÞ ôïõò
Ýíôáóç. Ôï êëÝöôéêï ôñáãïýäé, óôç ãíçóéüôåñç ìïñöÞ ôïõ, åßíáé
êáôåîï÷Þí ëõñéêü. Óõ÷íü ìÝóï åßíáé ï äéÜëïãïò áíÜìåóá óôïõò
ðñùôáãùíéóôÝò Þ óå Üëëá ðñüóùðá, ôï ìïôßâï ôùí Üóôï÷ùí åñù-
ôçìÜôùí, ôá âïõíÜ Þ ôá óýííåöá Þ ôá ðïõëéÜ ðïõ ìéëïýí êáé óõì-
ìåôÝ÷ïõí óôï óõíáéóèçìáôéêü êëßìá. ÁíÜëïãç åßíáé ç ìïõóéêÞ ôùí
êëÝöôéêùí ôñáãïõäéþí, óå óôñïöÝò ëõñéêÝò ìå åíôåëþò åëåýèåñï
ñõèìü. Ãé’ áõôü êáé ôñáãïõäéïýíôáé êáèéóôÜ (åßíáé ôñáãïýäéá ôçò
ôÜâëáò) êáé ðïôÝ äå ÷ïñåýïíôáé.
Óå ãåíéêÝò ãñáììÝò ôá êëÝöôéêá ôñáãïýäéá ÷ùñßæïíôáé óå äýï ìå-
ãÜëåò êáôçãïñßåò: ó’ åêåßíá ðïõ áíáöÝñïíôáé óå Ýíá ðñüóùðï Þ
óå Ýíá ðåñéóôáôéêü êáé ó’ åêåßíá ðïõ ìéëïýí ãåíéêÜ ãéá ôç æùÞ ôùí
êëåöôþí, ôéò äõóêïëßåò ôçò Þ ôá ðëåïíåêôÞìáôÜ ôçò.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ç ðåñçöÜíéá åíüò áúôïý äåí ôïõ åðéôñÝðåé íá öýãåé áðü ôï âïõíü
êáé íá êáôÝâåé óå ðåäéíü ìÝñïò, þóôå íá ìçí ôáëáéðùñåßôáé áðü
ôç âáñõ÷åéìùíéÜ. Áíôßèåôá ðáñáìÝíåé åêåß êáé ôóáêþíåôáé ìå ôïí
Þëéï ðïõ äå ñß÷íåé ôéò áêôßíåò ôïõ íá æåóôáèåß ï ôüðïò êáé íá
ìðïñÝóïõí Ýôóé íá Ýñèïõí êáé Üëëïé áúôïß.
Γ. Δομή του έργου
Ôï ôñáãïýäé áðïôåëåßôáé áðü ôñåéò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: óôß÷ïé 1-4: Ï ðåñÞöáíïò áúôüò ðáñáìÝíåé óôï âïõíü.
2ç åíüôçôá: óôß÷ïé 5-6: Ç âáñõ÷åéìùíéÜ óôï âïõíü.
3ç åíüôçôá: óôß÷ïé 7-13: Ôï ðáñÜðïíï ôïõ áúôïý óôïí Þëéï.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Óôï óõãêåêñéìÝíï ôñáãïýäé, ï ðåñÞöáíïò êáé ëåâÝíôçò áúôüò ôáõ-
ôßæåôáé ìå ôï ãåííáßï êëÝöôç ôçò ðåñéüäïõ ôçò Ôïõñêïêñáôßáò, ðïõ
åðéìÝíåé íá óõíå÷ßæåé ôïí áãþíá ôïõ óôéò áíôßîïåò óõíèÞêåò ôïõ âïõ-
íïý êáé ôçò âáñõ÷åéìùíéÜò. ÌÝóù ôçò áëëçãïñéêÞò ðåñéãñáöÞò ôçò
óôÜóçò áõôÞò ôïõ êëÝöôç, ðïõ áðü ðåñçöÜíéá êáé áîéïðñÝðåéá äåí
åãêáôáëåßðåé ôïí áãþíá, ðáñïõóéÜæåôáé ç áíôßëçøç ãéá ôïí çñùéóìü
êáé ôçí áõôïèõóßá ôùí êëåöôþí, üðùò áõôÞ ðÝñáóå óôçí óõíåßäçóç
ôïõ ëáïý êáé Ýãéíå áíôéêåßìåíï èáõìáóìïý. ÈåìáôéêÜ, ôï êåßìåíï
åðåêôåßíåôáé óôç æùÞ ôùí êëåöôþí êáé ôùí áñìáôïëþí, áëëÜ êáé óôï
ñüëï ôçò öýóçò ðïõ óõìðáñáóôÝêåôáé óôïí áãþíá ôïõò.
Κλέφτικο
τραγούδι
Κλέφτικο
τραγούδι
126
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôï ôñáãïýäé ðáñáêïëïõèïýìå Ýíáí ðñïóùðïðïéçìÝíï
áúôü. Ç ðåñçöÜíéá ôïõ êáé ç ëåâåíôéÜ ôïõ äåí ôïõ åðéôñÝðïõí íá
åãêáôáëåßøåé ôï ðüóôï ôïõ ðÜíù óôá âïõíÜ êáé íá êáôÝâåé óôá
ðåäéíÜ ãéá íá îå÷åéìùíéÜóåé.
2ç åíüôçôá: Ç ðáñáìïíÞ ôïõ óôá âïõíÜ, ôï êñýï êáé ôï ÷éüíé ðÜ-
ãùóáí ôá íý÷éá ôïõ êáé êáôÝóôñåøáí ôá öôåñÜ ôïõ.
3ç åíüôçôá: ÁðåëðéóìÝíïò áðåõèýíåôáé óôïí Þëéï êáé ôïí êáëåß
íá âãåé êáé íá ëéþóåé ôá ÷éüíéá, íá ãéáôñÝøåé Ýôóé ôá íý÷éá ôïõ êáé
ôá öôåñÜ ôïõ êáé íá äçìéïõñãÞóåé êáëÝò óõíèÞêåò þóôå íá åðá-
íÝëèïõí êáé ïé Üëëïé ôïõ óýíôñïöïé-áåôïß. Ï áúôüò óõìâïëßæåé ôï
ãåííáßï êëÝöôç ôçò ðåñéüäïõ ôçò Ôïõñêïêñáôßáò ðïõ åðéìÝíåé íá
óõíå÷ßæåé ôïí áãþíá ôïõ, áêüìá êáé ìÝóá óôéò áíôßîïåò êáéñéêÝò
óõíèÞêåò ôïõ ÷åéìþíá.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Áúôüò: ¼ðùò áíáöÝñáìå óôçí ðáñáðÜíù áíÜëõóç, ï áúôüò óõìâï-
ëßæåé ôïí êëÝöôç, ï ïðïßïò, êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò äýóêïëçò åðï÷Þò
ôçò Ôïõñêïêñáôßáò, Ýäéíå óõíå÷åßò êáé áäéÜêïðïõò áãþíåò ãéá
ôçí åëåõèåñßá êáé ôçí ðñïóùðéêÞ áîéïðñÝðåéá ü÷é ìüíï ôç äéêÞ
ôïõ áëëÜ êáé ôùí óõìðáôñéùôþí ôïõ. Åßíáé ôüóï ðåñÞöáíïò, ãåí-
íáßïò êáé áîéïðñåðÞò, ðïõ èõóéÜæåôáé, äå ëïãáñéÜæåé ôéò äýóêïëåò
óõíèÞêåò ôçò âáñõ÷åéìùíéÜò óôï âïõíü êáé äåí áöÞíåé ôï ðüóôï
ôïõ ãéá íá îå÷åéìùíéÜóåé óå ïìáëüôåñá ðåäéíÜ ìÝñç. Äåí åãêá-
ôáëåßðåé ôïí áãþíá, áêüìç êáé ìå êßíäõíï ôçò æùÞò ôïõ. Ìáëþíåé
ìÜëéóôá ôïí Þëéï ðïõ äåí áðïöáóßæåé íá ñßîåé ôéò áêôßíåò ôïõ êáé
íá ëéþóïõí ôá ÷éüíéá, ãéá íá ãßíåé ôï ìÝñïò ðåñéóóüôåñï âáôü êáé
ãéá ôïõò Üëëïõò óõíôñüöïõò, þóôå ï áãþíáò ôçò áíôßóôáóçò íá
åíäõíáìùèåß.
Ε. Τεχνική - τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá åßíáé äçìïôéêÞ ìå ëåîéëüãéï âáôü êáé ìå ìåñéêïýò éäéù-
ìáôéóìïýò: êáôþìåñá, êáëïîå÷åéìÜóåé, êïñöïâïýíéá, åìÜñãùóáí,
áãíÜíôéï, áðïóêéïýñá.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò üëùí ôùí äçìïôéêþí ôñáãïõäéþí åßíáé ëéôü. ¼ðùò óå üëá
ôá äçìïôéêÜ ôñáãïýäéá, Ýôóé êé åäþ êõñéáñ÷ïýí ôá ñÞìáôá êáé ôá
ïõóéáóôéêÜ, ÷ùñßò ðïëëÜ åðßèåôá, åöüóïí ï ëüãïò óôï÷åýåé óôçí
ïõóßá. Ìå ôá áóýíäåôá ó÷Þìáôá ôï ýöïò ãßíåôáé ãïñãü, åíþ ìå
ôéò åéêüíåò áðïêôÜ ðáñáóôáôéêüôçôá. Ìå ôïí åõèý ëüãï ôï ýöïò
áðïêôÜ æùíôÜíéá êáé äñáìáôéêüôçôá.
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
127
iii) Åßäïò ðïéÞìáôïò
Ãéá ôï åßäïò áõôü êÜíáìå ëüãï óôá åéóáãùãéêÜ ó÷üëéá.
iv) ÁöÞãçóç
Ôï ôñáãïýäé Ý÷åé áöçãçìáôéêü ÷áñáêôÞñá áñ÷éêÜ (Ýùò ôïí óôß÷ï
8).
.
Êáôüðéí ï ëüãïò ãßíåôáé åõèýò óôá óçìåßá üðïõ ï áúôüò ðñï-
óùðïðïéçìÝíïò áðåõèýíåôáé óôïí Þëéï.
v) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
Áóýíäåôï ó÷Þìá: óôß÷ïé: 1, 3-4, 10, 11, 12.
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: Óå üëï ôï ôñáãïýäé ðáñáêïëïõèïýìå ôá óõ-
íáéóèÞìáôá êáé ôç äñÜóç åíüò ðñïóùðïðïéçìÝíïõ áúôïý («ðåñÞ-
öáíïò», «ëåâÝíôçò», «ìå ôïí Þëéï ìÜëùíå êáé ìå ôïí Þëéï ëÝåé»).
Åðßóçò, óôïõò ôåëåõôáßïõò óôß÷ïõò ôïõ ôñáãïõäéïý õðÜñ÷åé Ýíá
óõíçèéóìÝíï ìïôßâï ôùí äçìïôéêþí ôñáãïõäéþí, ðïõ åßíáé ç ðñï-
óùðïðïßçóç ôçò öýóçò.
ÅðáíáëÞøåéò: áúôüò, âïõíÜ, Þëéï, íá ãßíåé, íý÷éá, öôåñÜ, íá ëéþóïõíå,
ô’ Üëëá.
ÌåôáöïñÝò: «êñïýóôáëëá óôïõò êÜìðïõò», «Ýðåóáí ôá öôåñÜ ôïõ»,
«ìå ôïí Þëéï ìÜëùíå», «æåóôáèïýí ôá íý÷éá ìïõ».
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ìå ôç âïÞèåéá ôùí ðëçñïöïñéþí ðïõ äßíïíôáé óôï åéóáãùãé-
êü óçìåßùìá êáé ôùí óôïé÷åßùí ðïõ ðåñéÝ÷ïíôáé óôï ôñáãïýäé,
ðñïóðáèÞóôå íá áðïäþóåôå ôï ÷áñáêôÞñá ôïõ êëÝöôç, ï ïðïßïò
ôáõôßæåôáé ìå áúôü.
Ï áúôüò óõìâïëßæåé ôïí êëÝöôç, ï ïðïßïò, êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò
Ôïõñêïêñáôßáò, Ýäéíå óõíå÷åßò êáé áäéÜêïðïõò áãþíåò ãéá ôçí
åëåõèåñßá êáé ôçí ðñïóùðéêÞ áîéïðñÝðåéá. Åßíáé ãåííáßïò, ðåñÞ-
öáíïò êáé áîéïðñåðÞò, êáèþò äåí õðïëïãßæåé ôéò äõóêïëßåò ðïõ
äçìéïõñãåß ç âáñõ÷åéìùíéÜ óôï âïõíü êáé äåí åãêáôáëåßðåé ôï
ðüóôï ôïõ ãéá íá ðåñÜóåé ôï ÷åéìþíá óôïí êÜìðï, üðïõ ïé êáéñéêÝò
óõíèÞêåò åßíáé çðéüôåñåò. Ìå êßíäõíï ôç æùÞ ôïõ áðïöáóßæåé íá ìçí
åãêáôáëåßøåé ôïí áãþíá. Ìáëþíåé ìÜëéóôá ôïí Þëéï ðïõ äå ñß÷íåé
ôéò áêôßíåò ôïõ ãéá íá ëéþóïõí ôá ÷éüíéá, ðñïêåéìÝíïõ ôï ìÝñïò íá
ãßíåé ðåñéóóüôåñï âáôü êáé ãéá ôïõò Üëëïõò óõíôñüöïõò, þóôå ï
áãþíáò ôçò áíôßóôáóçò íá åíäõíáìùèåß.
2. ÐåñéãñÜøôå ôï ñüëï ðïõ ðáßæåé ç öýóç óôç æùÞ êáé ôç äñÜóç
ôïõ áúôïý-êëÝöôç.
Óôï óõãêåêñéìÝíï ôñáãïýäé âëÝðïõìå ôïí áúôü-êëÝöôç íá óõíïìéëåß
–êáé ìÜëéóôá íá ìáëþíåé– ìå ôïí Þëéï, ãéáôß äå âïçèÜ ìå ôç èÝñìç
ôïõ íá åðáíÝëèåé ï ßäéïò êáé ïé óýíôñïöïß ôïõ óôçí åíåñãü äñÜóç.
Κλέφτικο
τραγούδι
128
Ç ßäéá áëëçãïñéêÞ ÷ñÞóç ôïõ áúôïý, ðïõ åìöáíßæåôáé óôï äçìïôéêü
ôñáãïýäé ùò áöçãçôÞò ôùí çñùéêþí ðñÜîåùí ôùí êëåöôþí, äåß÷íåé
ôçí åîïéêåßùóç ôùí ßäéùí ìå ôç öýóç êáé ôá ðëÜóìáôÜ ôçò. Óôéò
äýóâáôåò ïñåéíÝò ðåñéï÷Ýò, üðïõ Þôáí áíáãêáóìÝíïé íá êñýâïíôáé
êáé íá ðïëåìïýí, ìüíç óõíôñïöéÜ êáé óôáèåñÞ ðáñïõóßá ãé’ áõôïýò
Þôáí ç öýóç. Ìå áõôÞí ôñéãýñù êáé óôçí áãêáëéÜ ôçò îýðíáãáí,
êïéìïýíôáí êáé ðïëåìïýóáí êáé ó’ áõôÞí Þôáí ðñïåôïéìáóìÝíïé
íá ðáñáäþóïõí ôç æùÞ ôïõò. Ó’ áõôÞí ï êëÝöôçò ðñïâÜëëåé ôá
óõíáéóèÞìáôÜ ôïõ êáé áõôÞ ôáõôßæåôáé ìå ôïõò ðüèïõò êáé ôïõò
áãþíåò ôïõ.
3. Ôé Ý÷åôå íá ðáñáôçñÞóåôå ùò ðñïò ôç ãëþóóá ôïõ äçìïôéêïý
ôñáãïõäéïý; Ðïéá ìÝñç ôïõ ëüãïõ êõñéáñ÷ïýí êáé ðïéá ëåßðïõí;
Ôé íïìßæåôå üôé åðéôõã÷Üíåôáé ìå áõôü;
Áîßæåé íá ðñïóå÷èåß ç ãëùóóéêÞ ëéôüôçôá, ÷áñáêôçñéóôéêü ãíþñéóìá
ôùí äçìïôéêþí ôñáãïõäéþí. Êõñéáñ÷ïýí ôá ñÞìáôá êáé ôá ïõóéá-
óôéêÜ, åíþ ôá åðßèåôá Ý÷ïõí ðåñéïñéóìÝíç ðáñïõóßá. Ìå áõôüí ôïí
ôñüðï åðéôõã÷Üíåôáé ç åðéêÝíôñùóç ôïõ ëüãïõ óôçí ïõóßá êáé óôï
êáßñéï ôùí íïçìÜôùí.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Óõãêåíôñþóôå ðëçñïöïñßåò ó÷åôéêÜ ìå ôç æùÞ ôùí êëåöôþí êáé ôï
ñüëï ðïõ äéáäñáìÜôéóáí êáôÜ ôçí ðåñßïäï ôçò Ôïõñêïêñáôßáò.
2. Ãéáôß, êáôÜ ôç ãíþìç óáò, ç ëáúêÞ ìïýóá åðéëÝãåé íá ôáõôßóåé
ôïí êëÝöôç ìå áúôü;
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
129
Α. Ο δημιουργός
Ï ÃéÜííçò Âëá÷ïãéÜííçò ãåííÞèçêå óôç Íáýðáêôï ôï 1867 êáé ðÝ-
èáíå óôçí ÁèÞíá ôï 1945. Óðïýäáóå öéëïëïãßá óôï ÐáíåðéóôÞìéï
ôçò ÁèÞíáò, áëëÜ äåí ìðüñåóå íá ðÜñåé ôï ðôõ÷ßï ôïõ, ãéáôß áöï-
óéþèçêå óôç ëïãïôå÷íßá êáé ãéáôß ðáñÜëëçëá ìå ôéò óðïõäÝò ôïõ
åñãáæüôáí óå äéÜöïñåò åöçìåñßäåò ùò äçìïóéïãñÜöïò Þ ðáñÝäéäå
éäéáßôåñá ìáèÞìáôá óå ìáèçôÝò ãéá íá åîïéêïíïìÞóåé ôá ðñïò ôï
æçí. ¼ìùò, ïé óõìðëçãÜäåò ôçò âéïðÜëçò äåí êáôüñèùóáí íá óõ-
íôñßøïõí ôï ìåãÜëï ôïõ üíåéñï íá åñåõíÞóåé, íá áíáêáëýøåé, íá
óõëëÝîåé êáé íá ìåëåôÞóåé êÜèå Ýããñáöï ðïõ åß÷å êÜðïéá ó÷Ýóç
ìå ôï ‘21. ¸ôóé Ýäåéîå Ýìðñáêôá ôç ìåãÜëç ôïõ áãÜðç ðñïò ôïõò
áíèñþðïõò êáé ôçí Éóôïñßá ôçò ÅðáíÜóôáóçò êáé ôïí ðüèï ôïõ
ðñïò ôçí éóôïñéêÞ Ýñåõíá. Êáé áêñéâþò óôï Ýñãï áõôü áöéÝñùóå
ïëüêëçñç ôç æùÞ ôïõ. ºäñõóå ôï éóôïñéêüí Áñ÷åßï ôïõ ÊñÜôïõò êáé
åðß 22 Ýôç ÷ñçìÜôéóå äéåõèõíôÞò ôïõ. Ùò éóôïñéïãñÜöïò Ýãñáøå
ðïëëÜ Üñèñá, ìåëÝôåò, êáèþò êáé ôá âéâëßá Ïé êëÝöôåò ôïõ ÌïñéÜ
êáé ÉóôïñéêÜ ñáðßóìáôá. Óôï Âëá÷ïãéÜííç ïöåßëåôáé ç åýñåóç êáé
ç Ýêäïóç ôùí áðïìíçìïíåõìÜôùí ôïõ óôñáôçãïý ÌáêñõãéÜííç êáé
ôïõ Êáóïìïýëç. Óôïí ßäéï ïöåßëåôáé ç äéÜóùóç êáé ç Ýêäïóç ôïõ
áèçíáúêïý êáé ôïõ ÷éáêïý áñ÷åßïõ. ÅîÝäùóå áêüìç ôçí ÉóôïñéêÞ
Áíèïëïãßá, Ôá áíÝêäïôá ôïõ ÊáñáúóêÜêç êáé Ôá áíÝêäïôá ôïõ
Êïëïêïôñþíç. Óôá 1904 åîÝäùóå ôï äéêü ôïõ éóôïñéêïöéëïëïãéêü
ðåñéïäéêü, ôá Ðñïðýëáéá. Áíåêôßìçôç åßíáé ëïéðüí ç ðñïóöïñÜ ôïõ
óôçí Éóôïñßá, áëëÜ êáé óôç ëïãïôå÷íßá ìáò, ãéáôß ôá Ýñãá áõôÜ,
ìïëïíüôé éóôïñéêÜ, áíáãíùñßæïíôáé êáé ùò ëïãïôå÷íéêÜ ìíçìåßá
ðïëýôéìá êáé áíåðáíÜëçðôá. Äõóôõ÷þò ðÝèáíå ðñéí ðñïëÜâåé íá
ôåëåéþóåé ôç ìïíïãñáößá ôïõ ãéá ôïí ÊáñáúóêÜêç, ãéá ôçí ïðïßá
åß÷å óõãêåíôñþóåé ðïëý õëéêü.
Óôç ëïãïôå÷íßá ðáñïõóéÜóôçêå ùò óõíåñãÜôçò óå ðåñéïäéêÜ êáé
ìå ôï øåõäþíõìï ÃéÜííçò Åðá÷ôßôçò. ¸ãñáøå óå ãíÞóéá äçìïôéêÞ
ãëþóóá ëßãá ðïéÞìáôá, ðïõ åêäüèçêáí ìåôÜ ôï èÜíáôü ôïõ, êáèþò
êáé ðïëëÜ äéçãÞìáôá åìðíåõóìÝíá áðü ôï çñùéêü ÅéêïóéÝíá, êõñßùò
áðü ôïõò åðéêïýò áãþíåò ôïõ Óïõëßïõ êáé ôïõ Ìåóïëïããßïõ. ¸ñãá
Η Έξοδο
Γιάννης Βλαχογιάννης
130
ôïõ åßíáé ôá åîÞò: Éóôïñßåò, Ãýñïé ôçò áíÝìçò, ¸ñìïò êüóìïò, Ëüãïé
êáé áíôßëïãïé, Ôá ìåãÜëá ÷ñüíéá, Ôá ðáëéêÜñéá ôá ðáëéÜ, Ï ðåôåéíüò,
Ç ðåôáëïýäá, Ôïõ ÷Üñïõ ï ÷áëáóìüò.
Ï Âëá÷ïãéÜííçò ÷Üñéóå óôç ëïãïôå÷íßá ìáò õðÝñï÷á äéçãÞìáôá
êáé ðïéÞìáôá ãñáììÝíá óå ãëþóóá áäñÞ, æåóôÞ, áãíÞ, ó÷åäüí ëáúêÞ
êáé êáôüñèùóå íá ìáò öÝñåé êïíôÜ óôïõò áíèñþðïõò ôçò Åðá-
íÜóôáóçò êáé íá æùíôáíÝøåé ôïõò ìåãÜëïõò áãþíåò ôïõò ãéá ôçí
åëåõèåñßá. ¸ôóé âëÝðïõìå üôé ôï Ýñãï ôïõ Âëá÷ïãéÜííç, ôüóï ôï
éóôïñéêü üóï êáé ôï ëïãïôå÷íéêü, óõãêëßíåé ðñïò ôïí ßäéï óêïðü: ôç
óõíÝðåéá ôùí ïëïêëçñùìÝíùí áíèñþðùí óôá ðéóôåýù ôïõò.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Âñéóêüìáóôå óôá 1822, üôáí äçëáäÞ ç åëëçíéêÞ åðáíÜóôáóç åíá-
íôßïí ôçò ïèùìáíéêÞò êõñéáñ÷ßáò Ý÷åé åäñáéùèåß êáé ãíùñßæåé ìå-
ãÜëåò åðéôõ÷ßåò. Ìßá áðü ôéò ðñïóðÜèåéåò ôùí Ôïýñêùí íá ôçí
êáôáðíßîïõí Þôáí êáé ç ðïëéïñêßá ôïõ Ìåóïëïããßïõ, ðïõ óõíÝâç
óå ôñåéò öÜóåéò. Ç ðñþôç ðïëéïñêßá ôïõ Ìåóïëïããßïõ ãßíåôáé ôï
÷åéìþíá ôïõ 1822 êáé åßíáé áðïôõ÷çìÝíç. Ç äåýôåñç ðïëéïñêßá, ôï
1825, äéáñêåß Ýíá ÷ñüíï, ÷ùñßò áðïôÝëåóìá ãéá ôïí Êéïõôá÷Þ, ðïõ
áíáãêÜæåôáé ôåëéêÜ íá áðïóõñèåß êáé íá ðåñéïñéóôåß óå Üìõíá. Ï
ÉìðñáÞì èåùñþíôáò ðùò ï Êéïõôá÷Þò êáèõóôåñåß áäéêáéïëüãçôá
óôï Ìåóïëüããé, ðÝñáóå óôç Ñïýìåëç ãéá íá ôïí âïçèÞóåé.
Ôï ÄåêÝìâñç ôïõ 1825 ç ðïëéïñêßá, ìå ôç óõíäñïìÞ ôïõ ÉìðñáÞì,
Ýãéíå óôåíüôåñç. Ç êáôÜóôáóç üìùò ãéá ôïõò ðïëéïñêçìÝíïõò åß÷å
áñ÷ßóåé íá ãßíåôáé ÷åéñüôåñç. Ôá ôñüöéìá åß÷áí ôåëåéþóåé. Ïé áññþ-
óôéåò èÝñéæáí ôïí ðëçèõóìü êáé áðïäõíÜìùíáí ôïõò õðåñáóðéóôÝò.
Åíþ üìùò ïé õðåñáóðéóôÝò ôïõ Ìåóïëïããßïõ óáí Ýíáò Üíèñùðïò
áíôéóôÝêïíôáí êáñôåñéêÜ, ðåñéìÝíïíôáò âïÞèåéá áðü ôçí êõâÝñ-
íçóç, åêåßíç äåí êáôüñèùóå íá ôïõò áíáêïõößóåé. Ï óôüëïò åß÷å
ðáñáìåëçèåß êáé ï Ìéáïýëçò ìÜôáéá åðé÷åßñçóå ìå ëßãá êáñÜâéá íá
óðÜóåé ôïí áðïêëåéóìü. Ôï Ìåóïëüããé äåí åß÷å íá ðåñéìÝíåé ðëÝïí
âïÞèåéá áðü ðïõèåíÜ.
Ôüôå ïé ðïëéïñêçìÝíïé ðÞñáí ôçí çñùéêÞ áðüöáóç íá åðé÷åéñÞóïõí
Ýîïäï, ðåñíþíôáò ìÝóá áðü ôá å÷èñéêÜ óôñáôåýìáôá, ãéá íá ìçí
ðÝóïõí óôá ÷Ýñéá ôùí Ôïýñêùí. Ôï ó÷Ýäéï ôçò åîüäïõ ðñïÝâëåðå
íá ÷ùñéóôïýí óå ôñßá óþìáôá êáé íá âãïõí óõã÷ñüíùò. Ïé Üññù-
óôïé, ïé ãÝñïé êáé ïé âáñéÜ ðëçãùìÝíïé èá Ýìåíáí óôçí ðüëç êáé èá
áíôéóôÝêïíôáí ìÝ÷ñé ôÝëïõò.
ÎçìÝñùíå ÊõñéáêÞ ôùí ÂáÀùí, 11 Áðñéëßïõ 1826. Áðü ôç íý÷ôá åß÷å
áñ÷ßóåé ç Ýîïäïò. Ï áéöíéäéáóìüò üìùò, óôïí ïðïßï õðïëüãéæáí ïé
Ìåóïëïããßôåò äåí ðÝôõ÷å, ãéáôß ôï ó÷Ýäéü ôïõò åß÷å äéáññåýóåé êáé
ï å÷èñüò ôïýò ðåñßìåíå. Ôá äýï ðñþôá óþìáôá êáôüñèùóáí íá
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
131
ðåñÜóïõí ðïëåìþíôáò ìÝóá áðü ôá å÷èñéêÜ óôñáôåýìáôá. Ôï ôñßôï
üìùò, ðïõ ðåñéëÜìâáíå êáé ôá ãõíáéêüðáéäá, ïðéóèï÷þñçóå ðñïò
ôçí ðüëç, üðïõ óôï ìåôáîý åß÷áí åéóâÜëåé êáé ïé Ôïýñêïé. Ðïëëïß
Þôáí óõãêåíôñùìÝíïé óôçí ìðáñïõôáðïèÞêç êáé üôáí ìðÞêáí ìÝóá
ïé Ôïýñêïé, ï ðñüêñéôïò ×ñßóôïò ÊáøÜëçò Ýâáëå öùôéÜ êáé ôéíÜ-
÷ôçêáí üëïé óôïí áÝñá. Ïé Ôïýñêïé ôåëéêÜ êáôÝëáâáí ôï Ìåóïëüããé
êáé ôï ìåôÝôñåøáí óå Ýíá óùñü áðü åñåßðéá.
Γ. Δομή του έργου
Ôï êåßìåíï ÷ùñßæåôáé óå äýï åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «Ôï Ìåóïëüããé… ÐéÜóïõ…»: Ç ðñïåôïéìáóßá ôçò ìÜíáò
êáé ôçò êüñçò ãéá ôç ìÜ÷ç.
2ç åíüôçôá: «Êáé êéíÞóáíå.… ÐÜåé êáé ôï Ìåóïëüããé»: Ç ìÜ÷ç êáé ç
ÝêâáóÞ ôçò ãéá ôéò äýï çñùßäåò.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου του έργου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Äýï åßíáé ôá èåìáôéêÜ êÝíôñá ôïõ êåéìÝíïõ. Ðñþôá ðñïâÜëëåôáé
ç ìçôñéêÞ áãÜðç êáé ï ôñüðïò ìå ôïí ïðïßï ôï ìçôñéêü ößëôñï
ìðïñåß íá ïäçãÞóåé ìéá ãõíáßêá óôçí áõôïèõóßá ðñïêåéìÝíïõ íá
óþóåé ôï ðáéäß ôçò. ÐñïâÜëëåôáé åðßóçò ç áãÜðç ãéá ôçí ðáôñßäá.
Ç çñùßäá ìÜíá, õðïôáóóüìåíç óôçí êïéíÞ ìïßñá ôùí õðåñáóðéóôþí
ôïõ Ìåóïëïããßïõ, ðñïôéìÜ Ýíáí Ýíôéìï èÜíáôï áðü ìéá äïõëéêÞ
æùÞ. Åðßóçò ôï êåßìåíï êÜíåé ëüãï ãéá ôéò èõóßåò ðïõ ìðïñåß íá
õðïóôåß ï Üíèñùðïò ðñïêåéìÝíïõ íá õðåñáóðéóôåß ôçí åëåõèåñßá
êáé ôçí áîéïðñÝðåéÜ ôïõ. ¾øéóôï äåßãìá áõôïý ôïõ çñùéóìïý åßíáé
ç ðåñßðôùóç ôùí áãùíéóôþí ôïõ Ìåóïëïããßïõ.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ôï äéÞãçìá ðáñïõóéÜæåé ôçí ôñáãéêÞ ðåñßðôùóç ìéáò
÷Þñáò ìÜíáò ðïõ ðñïóðáèåß ðïëåìþíôáò ç ßäéá íá óþóåé ôçí Üññù-
óôç êüñç ôçò, áëëÜ êáé ôïí åáõôü ôçò êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò Åîüäïõ
ôïõ Ìåóïëïããßïõ. Áðü ôçí áñ÷Þ âëÝðïõìå ôç ÌÜíèá, ôçí çñùßäá
ôïõ êåéìÝíïõ, íá áíáãêÜæåôáé íá öïñÝóåé ôçí ðïëåìéêÞ óôïëÞ ôïõ
óõæýãïõ ôçò ãéá íá ðïëåìÞóåé êáé ç ßäéá ìå óôü÷ï íá óþóåé ôçí êüñç
ôçò êáé íá óùèåß. Äåí ìðïñåß íá êÜíåé äéáöïñåôéêÜ, åöüóïí ï ôüðïò
ôçò âñßóêåôáé óå êáôÜóôáóç ðïëéïñêßáò êáé ìå êÜðïéïí ôñüðï ðñÝðåé
üëïé íá áãùíéóôïýí ãéá ôç æùÞ ôïõò. ÅðéðëÝïí ôï êåßìåíï ìáò äßíåé
ôçí ðëçñïöïñßá üôé ï Üíôñáò ôçò ÌÜíèáò êáé ðáôÝñáò ôçò ÁíèÞò
åßíáé êáé áõôüò Þñùáò ðïëÝìïõ, åöüóïí äåí ðÝèáíå áðü öõóéêÜ áßôéá,
áëëÜ óêïôþèçêå áðü ôïõñêéêÞ âüìâá, õðåñáóðéæüìåíïò êáé áõôüò ìå
ôç æùÞ ôïõ ôçí ðáôñßäá ôïõ êáé ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôïõ. Ôçí ßäéá ìïßñá
Ý÷ïõí êáé üëåò ïé Üëëåò Ìåóïëïããßôéóóåò «åßôå áíýðáíôñåò, íéåò êáé
Γιάννης
Βλαχογιάννης
132
ãñéÝò, áíôñïíôõìÝíåò, Ýôïéìåò íá âãïõí áðüøå…». Êáé ôÝëïò, âëÝðïõìå
ôçí êüñç, ôçí ÁíèÞ, íá ÷Üíåé ôç æùÞ ôçò óôçí ðïëåìéêÞ áõôÞ áíáìÝ-
ôñçóç, óôçí ïìáäéêÞ áõôÞ èõóßá óôï üíïìá ôçò åëåõèåñßáò êáé ôçò
ðáôñßäáò. Óôï êåßìåíï ðáñáêïëïõèïýìå ôçí êëéìÜêùóç äñáìáôéêþí
óçìåßùí: «ÔïéìÜæåôáé êé ç ÷Þñá ÌÜíèá, ç Ìåóïëïããßôéóóá íá âãåé êé
áõôÞ», «Ç ÷Þñá óôá ôõöëÜ… ìáêáñßôç áíäñüò ôçò», «¸ñçìç ç ÷Þñá….
óáí Üëëïõ êüóìïõ ðëÜóìá», « Ç ÷Þñá íôõìÝíç… ô’ áíôñüò ôçò», «Ôç
óÝñíåé áðü ôï ÷Ýñé… äåí ìðïñåß», «Äå èá ’÷ù üëï ôï íïõ ìïõ ðÜíù
óïõ», «Êé Üìá âñÝèçêå… ç ÁíèÞ ôçò», «Ç Áíèßôóá ðÜåé ðéá! ÐÜåé êáé ôï
Ìåóïëüããé!».
2ç åíüôçôá: Óôç äåýôåñç åíüôçôá ðåñéãñÜöåôáé ôï óêçíéêü ôçò ìÜ÷çò
ðïõ åêôõëßóóåôáé åí ìÝóù íåñïðïíôÞò. Ç ìÜíá ìÜ÷åôáé óáí Üíôñáò,
áëëÜ ïõäÝðïôå îå÷íÜ ôçí êüñç ôçò ðïõ Ý÷åé îïðßóù ôçò. Ãéá ìßá ìüíï
óôéãìÞ, ìÝóá óôç äßíçô ôçò ìÜ÷çò, ÷Üíåé ôçí êüñç ôçò áðü ôá ìÜôéá
ôçò. Ìáæß ìå ôï Ìåóïëüããé ÷Üèçêå êáé ç êüñç ôçò. ¼ëï ôï êåßìåíï
áðïôåëåß ôñáíÞ áðüäåéîç üôé ç æùÞ ôùí áíèñþðùí åßíáé Üññçêôá
óõíäåäåìÝíç ìå ôçí éóôïñßá.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÌÜíèá: Ç çñùßäá âñßóêåôáé óå Üó÷çìç øõ÷ïëïãéêÞ êáôÜóôáóç, óå
ìéá óõíå÷Þ óýãêñïõóç ìå ôïí åáõôü ôçò êáé ôç öýóç ôçò. Ðáñüëï
ðïõ åßíáé ÷Þñá, äçëáäÞ áðñïóôÜôåõôç, êáëåßôáé áõôÞ íá ðáßîåé ôï
ñüëï ôïõ Üíôñá-ðñïóôÜôç ãéá ÷Üñç ôçò êüñçò ôçò, ðïõ åßíáé êáé
ìéêñÞ óå çëéêßá êáé áóèåíÞò. Åíþ ôï üôé åßíáé ãõíáßêá ôçí êáôáôÜó-
óåé óôïí Üìá÷ï ðëçèõóìü, åêåßíç, åîáéôßáò ôùí óõíèçêþí, ðñÝðåé
íá ðïëåìÞóåé óáí Üíôñáò. Êáëåßôáé åðßóçò íá ðáñáâåß ôç ãëõêéÜ
êáé Þìåñç ãõíáéêåßá ôçò üøç êáé ôï âëÝììá ôçò íá ãßíåé ôñïìá÷ôéêü
ãéá íá öïâßóåé ôïí å÷èñü. ÔÝëïò, ôç âëÝðïõìå íá ðñïóôÜæåé, ó÷å-
äüí íá öïâåñßæåé ôï ßäéï ôçò ôï ðáéäß íá óçêùèåß áðü ôï óôñþìá,
ìïëïíüôé åßíáé áíÞìðïñï íá êÜíåé êÜôé ôÝôïéï. Ìéá ìÜíá ðïôÝ äåí
èá áíÜãêáæå ôçí Üññùóôç êüñç ôçò íá óçêùèåß áðü ôï óôñþìá êáé
íá ôçí áêïëïõèÞóåé óôç ìÜ÷ç. ¼ëåò áõôÝò ïé øõ÷éêÝò óõãêñïýóåéò
êáé áíôéèÝóåéò ôçí êáèéóôïýí éäéáéôÝñùò ôñáãéêÞ öéãïýñá, üìïéá ìå
áõôÝò ðïõ óõíáíôÜìå óõíÞèùò óôéò áñ÷áßåò ôñáãùäßåò.
Ε. Τεχνική – Τεχνοτροπία του έργου
i) Ãëþóóá
Ôï áðüóðáóìá åßíáé ãñáììÝíï óå äçìïôéêÞ ãëþóóá, ìå ÷ñÞóç êá-
èçìåñéíïý ëåîéëïãßïõ ôçò åðï÷Þò, ìå êÜðïéïõò éäéùìáôéóìïýò (ôïé-
ìÜæåôáé, á’ íéêÞèçêå, çýñå, íéåò, æçãþíåé, âñá÷íåñÜ, ïñìçíÝøåé).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé õøçëü, åöüóïí ðñáãìáôåýåôáé õøçëÝò
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
133
Ýííïéåò, üðùò áõôÝò ôçò ìçôñéêÞò áãÜðçò, ôïõ çñùéóìïý, ôçò áõôï-
èõóßáò, ôçò áãÜðçò ãéá ôçí ðáôñßäá, ôçò ðñïôßìçóçò ôïõ èáíÜôïõ
áðü ôçí õðïôáãÞ. Åðßóçò åßíáé ðáñáóôáôéêü êáé ãëáöõñü, ìå Ýíôïíç
ôçí ðáñïõóßá ó÷çìÜôùí ëüãïõ.
iii) ÁöÞãçóç
Ç áöÞãçóç åßíáé ôñéôïðñüóùðç, áðü Ýíáí ðáíôïãíþóôç áöçãçôÞ
ðïõ äå ìåôÝ÷åé áëëÜ ãíùñßæåé ôá ãåãïíüôá êáé ôá ðñüóùðá. Ï
åõèýò ëüãïò êáé ïé óýíôïìïé äéÜëïãïé ðïõ ðáñåìâÜëëïíôáé, äßíïõí
ðáñáóôáôéêüôçôá êáé æùíôÜíéá óôçí áöÞãçóç.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «Ôï Ìåóïëüããé ôïéìÜæåôáé íá âãåé», «ôï âüëé…
ãýñù ôçò», «æõãþíåé ç þñá», «ç âïÞ áêïëïõèåß».
ÌåôáöïñÝò: «ôçò ðåßíáò ôï èåñéü åßíáé áíßêçôï», «ç ÷Þñá óôá ôõ-
öëÜ», «ç ìðüìðá ç ôïýñêéêç ôïí Ýêïøå óôá äõï», «Ýñçìç ç ÷Þñá»,
«óôá âÜóáíá ìðáóìÝíç», «êáé ðñÝðåé… áðü ìðñïóôÜ ôçò», «èá ‘÷ù
üëï ôï íïõ ìïõ áðÜíïõ óïõ», «âáóôÜîïõ åóý ìå ôçí êáñäéÜ óïõ».
Ðáñïìïéþóåéò: «óáí Üëëïõ êüóìïõ ðëÜóìá», «óáí Üãéï ëåßøáíï»,
«óáí ðñïóôáãÞ», «óá öïâÝñéóìá».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôïõ èáíÜôïõ ôïõ Üíôñá ôçò, ç åéêüíá ôçò ÷Þñáò
ðïõ åôïéìÜæåôáé ãéá ôç ìÜ÷ç, ç åéêüíá ôçò ðåñéãñáöÞò ôçò ÁíèÞò
ê.Ü.
ÊïóìçôéêÜ åðßèåôá: æùíôáíü, Þìåñï, éëáñü, áíôñïíôõìÝíåò, óýóìé-
÷ôç ê.Ü.
ÁíôéèÝóåéò: öÜíôáóìá æùíôáíü, ëåâÝíôéêç êáé ìáôüâáöç, Ü÷áñç
êáé ôüóï êùìéêÞ. ÃåíéêÜ üëï ôï êåßìåíï óôçñßæåôáé óå Ýíôïíåò
áíôéèÝóåéò: æùÞ – èÜíáôïò, áðïêëåéóìüò – åëåõèåñßá, ðáéäéêÞ çëéêßá
– èÜíáôïò, áäõíáìßá çñùßäùí – éó÷ýò áíôéðÜëùí.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ç æùÞ ôùí áíèñþðùí åîáñôÜôáé Üìåóá áðü ôá ìåãÜëá éóôïñéêÜ
ãåãïíüôá. Óå ðïéá óçìåßá ôïõ êåéìÝíïõ öáßíåôáé áõôü;
¼ëï ôï êåßìåíï áðïôåëåß ôñáíÞ áðüäåéîç üôé ç æùÞ ôùí áíèñþðùí
åßíáé Üññçêôá óõíäåäåìÝíç ìå ôçí éóôïñßá. Áðü ôçí áñ÷Þ âëÝðïõìå
ôç ÌÜíèá, ôçí çñùßäá ôïõ êåéìÝíïõ, íá áíáãêÜæåôáé íá íôõèåß ôçí
ðïëåìéêÞ óôïëÞ ôïõ óõæýãïõ ôçò ìå óêïðü íá ðïëåìÞóåé êáé ç ßäéá
ãéá íá óþóåé ôçí êüñç ôçò êáé íá óùèåß. Äåí ìðïñåß íá êÜíåé äéá-
öïñåôéêÜ, åöüóïí ï ôüðïò ôçò âñßóêåôáé óå ðïëéïñêßá êáé ðñÝðåé
íá áãùíéóôïýí ìå êÜèå ôñüðï ãéá ôç æùÞ ôïõò. ÅðéðëÝïí ôï êåßìåíï
ìáò äßíåé ôçí ðëçñïöïñßá üôé ï Üíôñáò ôçò ÌÜíèáò êáé ðáôÝñáò
ôçò ÁíèÞò åßíáé êáé áõôüò Þñùáò ðïëÝìïõ, êáèþò óêïôþèçêå áðü
ôïõñêéêÞ âüìâá, õðåñáóðéæüìåíïò êáé áõôüò ìå ôç æùÞ ôïõ ôçí
Γιάννης
Βλαχογιάννης
134
ðáôñßäá ôïõ êáé ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôïõ. Ôçí ßäéá ìïßñá Ý÷ïõí êáé üëåò
ïé Üëëåò Ìåóïëïããßôéóóåò. ÔÝëïò, âëÝðïõìå ôçí êüñç ôçò çñùßäáò,
ôçí ÁíèÞ, íá ÷Üíåé ôç æùÞ ôçò óôçí ¸îïäï, óôçí ïìáäéêÞ áõôÞ áõ-
ôïèõóßá óôï üíïìá ôçò åëåõèåñßáò êáé ôçò ðáôñßäáò.
2. Ôé íüçìá Ý÷åé ç öñÜóç: «ôçò ðåßíáò ôï èåñéü åßí’ áíßêçôï»;
Óôçí ðáñïìïßùóç áõôÞ áðïäßäåôáé ôï íüçìá ôçò óçìáóßáò ðïõ Ý÷åé
ç áíèñþðéíç åðéâßùóç. ÐáñïìïéÜæïíôáò ôçí ðåßíá ìå Üãñéï èçñßï, ï
óõããñáöÝáò ìå åýãëùôôï ôñüðï åðéóçìáßíåé üôé ç âéïëïãéêÞ áíÜãêç
ôïõ áíèñþðïõ ãéá ôñïöÞ ìðïñåß íá ôïí ùèÞóåé Üëëïôå óå èáõìáóôÝò
êáé Üëëïôå óå öñéêáëÝåò ðñÜîåéò. Óôçí ðåñßðôùóç ôïõ Ìåóïëïããßïõ,
ç ðåßíá ïäÞãçóå ôïõò ðïëéïñêçìÝíïõò óå ìéá ýøéóôç ðñÜîç çñùé-
óìïý, üðùò åßíáé ç áõôïèõóßá. Ïé Ìåóïëïããßôåò áíôéìåôþðéæáí Ýíôï-
íï ôï ðñüâëçìá ôçò Ýëëåéøçò ôñïöÞò êáé áõôÞ åßíáé ç êýñéá áéôßá ôçò
Åîüäïõ. Áóöáëþò üëïé äéáêáôÝ÷ïíôáí êáé áðü ôï áßóèçìá ôçò
áãÜðçò ãéá ôçí ðáôñßäá, áëëÜ ç ðåßíá Þôáí áõôÞ ðïõ êõñßùò ôïõò
ïäÞãçóå óôçí áðåëðéóìÝíç êßíçóç ôçò Åîüäïõ, áí êáé ãíþñéæáí Þäç
üôé ïé åëðßäåò åðéôõ÷ßáò ôïõ ó÷åäßïõ Þôáí ìçäáìéíÝò.
3. ÐåñéãñÜøôå óå ìßá ðáñÜãñáöï ôçí øõ÷ïëïãéêÞ êáôÜóôáóç ôçò
ìÜíáò, êáèþò åôïéìÜæåôáé ãéá íá ñé÷ôåß óôç ìÜ÷ç.
Ç ÌÜíèá âñßóêåôáé óå Üó÷çìç øõ÷ïëïãéêÞ êáôÜóôáóç. Âñßóêå-
ôáé óå ìéá óõíå÷Þ óýãêñïõóç ìå ôïí åáõôü ôçò êáé ôç öýóç ôçò.
Ðáñüëï ðïõ åßíáé ÷Þñá, äçëáäÞ áðñïóôÜôåõôç, êáëåßôáé áõôÞ íá
ðáßîåé ôï ñüëï ôïõ Üíôñá ðñïóôÜôç ãéá ÷Üñç ôçò êüñçò ôçò. Åíþ
ôï üôé åßíáé ãõíáßêá ôçí êáôáôÜóóåé óôïí Üìá÷ï ðëçèõóìü, åêåßíç,
åîáéôßáò ôùí óõíèçêþí, ðñÝðåé íá ðïëåìÞóåé óáí Üíôñáò. Êáëåßôáé
åðßóçò íá ðáñáâåß ôç ãõíáéêåßá ôçò üøç êáé íá êÜíåé ôï âëÝììá
ôçò ôñïìá÷ôéêü, ãéá íá öïâßóåé ôïí å÷èñü. ÔÝëïò, ôç âëÝðïõìå íá
ðñïóôÜæåé, ó÷åäüí íá öïâåñßæåé ôï ßäéï ôçò ôï ðáéäß íá óçêùèåß
áðü ôï óôñþìá, ìïëïíüôé åßíáé áíÞìðïñï. Ìßá ìÜíá ðïôÝ äåí èá
áíÜãêáæå ôçí Üññùóôç êüñç ôçò íá óçêùèåß áðü ôï óôñþìá êáé
íá ôçí áêïëïõèÞóåé óôç ìÜ÷ç. ¼ëåò áõôÝò ïé øõ÷éêÝò óõãêñïýóåéò
êáé ïé áíôéèÝóåéò ôçí êáèéóôïýí éäéáÝôåñá ôñáãéêÞ öéãïýñá, üìïéá
ìå áõôÝò ðïõ óõíáíôÜìå óõíÞèùò óôéò áñ÷áßåò ôñáãùäßåò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Íá âñåèïýí ôá äñáìáôéêÜ óçìåßá ôïõ êåéìÝíïõ êáé íá äåé÷ôåß ç
êëéìÜêùóÞ ôïõò ìÝ÷ñé ôç ëýóç.
2. Íá åíôïðßóåôå ìå ðïéåò ëÝîåéò Þ öñÜóåéò ï Ã. Âëá÷ïãéÜííçò
öïñôßæåé óõíáéóèçìáôéêÜ ôï ëüãï ôïõ.
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
135
Α. Ο δημιουργός
Ï ÐáíôåëÞò ÐñåâåëÜêçò ãåííÞèçêå ôï 1909 óôï ÑÝèõìíï ôçò ÊñÞ-
ôçò. ¾óôåñá áðü ôï ÃõìíÜóéï, ðÞãå óôï Ðáñßóé ãéá áíþôåñåò óðïõ-
äÝò. Ãõñßæïíôáò óôçí ÅëëÜäá áíáêçñý÷ôçêå äéäÜêôùñ ôçò Öéëï-
óïößáò áðü ôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò Èåóóáëïíßêçò êáé áðü ôï 1939
ìÝ÷ñé ôï 1941 õðÞñîå äéåõèõíôÞò Êáëþí Ôå÷íþí ôïõ Õðïõñãåßïõ
Ðáéäåßáò. Ôï åêôåôáìÝíï óõããñáöéêü ôïõ Ýñãï åßíáé åðéóôçìïíéêü,
áíáöåñüìåíï óå ìåëÝôåò ãýñù áðü ôçí ÔÝ÷íç, êáé êáèáñÜ ëïãï-
ôå÷íéêü. ¸ãñáøå êñéôéêÝò ìåëÝôåò, ðïéÞìáôá, èåáôñéêÜ Ýñãá êáé
ìõèéóôïñÞìáôá.
ÅîÝäùóå ôá âéâëßá: Óôñáôéþôåò, Ç ãõìíÞ ðïßçóç, Ç ðéï ãõìíÞ ðïßç-
óç. ÐïéçôéêÝò óõëëïãÝò: Äïìßíéêïò Èåïôïêüðïõëïò, Äïêßìéï ÃåíéêÞò
ÅéóáãùãÞò óôçí Éóôïñßá ôçò ÔÝ÷íçò, Ï èÜíáôïò ôïõ ÌÝäéêïõ, Ï
ÃêñÝêï óôç Ñþìç, Ç éôáëéêÞ áíáãÝííçóç, ÊáæáíôæÜêçò (âñáâåõìÝíï
áðü ôçí ïìÜäá ôùí Äþäåêá). ÌõèéóôïñÞìáôá: Ôï ÷ñïíéêü ìéáò ðïëé-
ôåßáò, ÐáíôÝñìç ÊñÞôç, Êñçôéêüò, óå ôñåéò ôüìïõò ìå ôïõò ôßôëïõò:
Ç ðñþôç ËåõôåñéÜ, Ç Ðïëéôåßá, ¹ëéïò ôïõ èáíÜôïõ. ¸ãñáøå åðßóçò
ôá èåáôñéêÜ: Ôï éåñü óöÜãéï, ËÜæáñïò, Ôá ÷Ýñéá ôïõ æùíôáíïý èåïý,
Çöáßóôåéï. Ôýðùóå áêüìç ôåôñáêüóéá ãñÜììáôá ôïõ ÊáæáíôæÜêç
áðü ôçí áëëçëïãñáößá ðïõ äéáôçñïýóáí.
Ôï Ýñãï ôïõ ÐñåâåëÜêç åßíáé áîéüëïãï. Ïé æùíôáíÝò ðåñéãñáöÝò, ç
ðëïýóéá ãëþóóá, ç åõáéóèçóßá, ç øõ÷ïãñáöéêÞ äýíáìç êáé ç áãÜðç
ðñïò ôçí ÊñÞôç ôï ÷áñáêôçñßæïõí.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ìéêñü áõôü áðüóðáóìá ðñïÝñ÷åôáé áðü ôï ôñßôï âéâëßï ôçò ìõ-
èéóôïñçìáôéêÞò ôñéëïãßáò ôïõ ÐáíôåëÞ ÐñåâåëÜêç Ï Êñçôéêüò, ìå
ôßôëï Ç Ðïëéôåßá. Ìáò ìåôáöÝñåé óôá êñßóéìá éóôïñéêÜ ÷ñüíéá ôïõ
áãþíá ôùí Êñçôþí êáé ôïõ çãÝôç ôïõò ÅëåõèÝñéïõ ÂåíéæÝëïõ ãéá
ôçí áðåëåõèÝñùóç ôçò íÞóïõ. ÌåôÜ ôçí åðéôõ÷çìÝíç åðáíÜóôáóç
óôï Ãïõäß êáé ôéò óõìâïõëÝò ôïõ Ýìðåéñïõ ÂåíéæÝëïõ óôïõò óõíôå-
ëåóôÝò ôçò, êñßèçêå áðáñáßôçôç ç êëÞóç ôïõ áðü ôçí ÊñÞôç óôçí
Ο Κρητικός – Η Πολιτεία
Παντελής Πρεβελάκης
136
ÁèÞíá. Ï Êñçôéêüò ðïëéôéêüò ðáñïõóéÜæåôáé óôï êåßìåíï áêñéâþò
ìåôÜ ôç ëÞøç ôçò áðüöáóçò íá áðïäå÷ôåß ôçí ðñüóêëçóç, óôï
êñßóéìï åêåßíï óçìåßï ôçò áíá÷þñçóçò áðü ôçí ÊñÞôç êáé ôçò
ìåôÜâáóÞò ôïõ óôçí ÁèÞíá.
Γ. Δομή του έργου
Ôï êåßìåíï ÷ùñßæåôáé óå äýï åíüôçôåò:
1
ç
åíüôçôá: «Óôçí õãåéÜ óïõ… óêïõðßæïíôáò ôá ìÜôéá ôïõò»: Ï áðï-
÷áéñåôéóôÞñéïò ëüãïò ôïõ ÂåíéæÝëïõ óôïõò óõìðáôñéþôåò ôïõ.
2
ç
åíüôçôá: «Ï ÂåíéæÝëïò... ôï êáôåõüäéï»: Ôï êáôåõüäéï ôïõ ëáïý
óôï ÂåíéæÝëï.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Èåìáôéêü êÝíôñï ôïõ áðïóðÜóìáôïò åßíáé ï ÅëåõèÝñéïò ÂåíéæÝëïò
ùò ðïëéôéêÞ ðñïóùðéêüôçôá. Óêïðüò ôïõ åßíáé íá ðáñïõóéÜóåé ôéò
áñ÷Ýò êáé ôá ïñÜìáôá ôïõ óõãêåêñéìÝíïõ ðïëéôéêïý. Ôï êåßìåíï
êÜíåé ëüãï ãéá ôç óçìáóßá ôçò ðïëéôéêÞò óêÝøçò êáé ôïõ äçìïêñá-
ôéêïý ôñüðïõ äéáêõâÝñíçóçò.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ï ÂåíéæÝëïò Ý÷åé áðïäå÷ôåß ôçí ðñüóêëçóç íá ðÜåé
óôçí ÁèÞíá êáé åêöùíåß ôïí áðï÷áéñåôéóôÞñéï ëüãï ôïõ ðñïò ôïõò
óõìðáôñéþôåò ôïõ. Óôï óõíáéóèçìáôéêÜ öïñôéóìÝíï ëüãï ôïõ åê-
èÝôåé ôïõò öéëåëåýèåñïõò ïñáìáôéóìïýò ôïõ ãéá ôïí åëëçíéêü ëáü,
êáèþò êáé ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ åíüò óõíåôïý çãÝôç. Åðßóçò ðáñá-
èÝôåé ôéò ðñïûðïèÝóåéò äéïßêçóçò ìéáò åõíïìïýìåíçò ðïëéôåßáò:
ðñþôï ìÝëçìá ðñÝðåé íá åßíáé ôï äçìüóéï óõìöÝñïí êáé êáôüðéí ç
åëåõèåñßá ôïõ ëüãïõ, ç óùóôÞ äéá÷åßñéóç ôçò åîïõóßáò, ç êïéíùíé-
êÞ äéêáéïóýíç êáé ãåíéêÜ ï óåâáóìüò ôùí äéêáéùìÜôùí ôïõ ëáïý.
Óýìöùíá ìå ôï ÂåíéæÝëï ï óùóôüò ðïëéôéêüò, êáô’ áñ÷Þí êáé ðÜíù
áð’ üëá, ðñÝðåé íá ëåéôïõñãåß áíåîÜñôçôá êáé ðÜíôá ìå ãíþìïíá
ôï äçìüóéï êáé ü÷é ôï ðñïóùðéêü Þ ôï êïììáôéêü óõìöÝñïí. Åðßóçò,
ðñÝðåé íá åßíáé óå èÝóç íá ëÝåé Üöïâá ôç ãíþìç ôïõ, Ýóôù êé áí
áõôÞ Ýñ÷åôáé óå áíôßèåóç åßôå ìå ôïõò ðïëéôéêïýò ôïõ óõììÜ÷ïõò
åßôå ìå ôç ãíþìç ôïõ ëáïý ðïõ ôïí õðïóôçñßæåé. Åðéðñüóèåôá, ï
óùóôüò ðïëéôéêüò ðñÝðåé íá âëÝðåé ôçí åîïõóßá ü÷é ùò óêïðü áëëÜ
ùò ôï ìÝóï, ìå ôï ïðïßï èá ðåôý÷åé ôïõò õøçëüôåñïõò ðïëéôéêïýò
óôü÷ïõò êáé óêïðïýò ôïõ. ÔÝëïò, Ýíáò ðïëéôéêüò ðñÝðåé íá åßíáé
óå èÝóç íá ìðïñåß íá áðï÷ùñéóôåß ôçí åîïõóßá, üôáí êáôáëÜâåé
üôé áõôÞ Ýñ÷åôáé óå áíôßèåóç êáé äåí åîõðçñåôåß ðëÝïí ôá óõìöÝ-
ñïíôá ôïõ ëáïý.
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
137
2ç åíüôçôá: Óôçí äåýôåñç áõôÞ åíüôçôá ðáñïõóéÜæåôáé ôï êáôåõ-
üäéï ôïõ ëáïý óôï ÂåíéæÝëï. Ï ðïëéôéêüò áðï÷áéñåôÜ ôï ëáü ôïõ,
ðïõ åß÷å óõãêåíôñùèåß ãéá íá ôïí áðï÷áéñåôßóåé. Ç áãÜðç ôïõ êü-
óìïõ ðñïò ôï ðñüóùðü ôïõ åßíáé åìöáíÞò: áíïßãïõí äñüìï ãéá íá
ðåñÜóåé, ôïí åðåõöçìïýí êïõíþíôáò ìáíôßëéá, åíþ üëïé èá Þèåëáí
íá ôïí áãêáëéÜóïõí ãéá íá ôïõ äåßîïõí ðüóï ðïëý ôïí åêôéìïýí.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Ï ÂåíéæÝëïò åßíáé Ýíáò Üíèñùðïò ëáúêüò· äåß÷íåé íá ìçí ôïí Ý÷åé óõ-
íåðÜñåé ç åîïõóßá êáé ç áãÜðç ôïõ êüóìïõ, åöüóïí êáôáäÝ÷åôáé íá
ðáñåõñåèåß óå ëáúêÞ óõãêÝíôñùóç óå êáöåíåßï êáé íá ÷áéñåôßóåé ï
ßäéïò ôïõò óõìðáôñéþôåò ôïõ. ÄéáêáôÝ÷åôáé áðü óõíáéóèÞìáôá Ýíôï-
íïõ ðáôñéùôéóìïý êáé áíéäéïôÝëåéáò, êáèþò óå üëï ôïí ðïëéôéêü ôïõ
ëüãï ðñïâÜëëåé ôï äçìüóéï óõìöÝñïí êáé äåóìåýåôáé üôé èá õðç-
ñåôÞóåé ìüíïí áõôü. ÐáñïõóéÜæåôáé åðßóçò ñåáëéóôÞò, ìåôñéïðáèÞò
áëëÜ êáé èáññáëÝïò, åöüóïí ðáñáäÝ÷åôáé üôé ôï Ýñãï ðïõ ðñüêåéôáé
íá áíáëÜâåé åßíáé «äýóêïëï êáé ðïëýìïñöï», áëëÜ äçëþíåé Ýôïéìïò
íá ôï áíáëÜâåé. Ãé’ áõôü Üëëùóôå æçôÜ ôçí åõ÷Þ ôïõ ëáïý ðïõ èá
ôïõ äþóåé äýíáìç íá óõíå÷ßóåé ôï Ýñãï ðïõ áíÝëáâå. ÅðéðëÝïí äåß-
÷íåé óåâáóìü óôçí åëëçíéêÞ ðáñÜäïóç êáé éóôïñßá êáé íéþèåé âáñý
ôï ÷ñÝïò ôïõ áðÝíáíôé óôéò èõóßåò êáé ôïõò áãþíåò ôùí ÅëëÞíùí:
«Ï ôåëéêüò óêïðüò ìáò åßíáé íá êÜìïõìå åêåßíçí ôçí ÅëëÜäá ðïõ ïé
ðáôåñÜäåò ìáò ïíåéñåýôçêáí ìÝóá óôç íý÷ôá ôçò óêëáâéÜò». ÔÝëïò
åßíáé ïñáìáôéóôÞò êáé öéëüäïîïò, áöïý ïíåéñåýåôáé ôçí áíáìüñöùóç
ôçò ðïëéôåßáò êáé ôï «óõíáãåñìü ôïõ ëáïý», óôü÷ïõò äéüëïõ ðñïóé-
ôïýò, áí ëÜâïõìå õðüøç ìáò ôï ðñüóöáôï éóôïñéêü ðáñåëèüí ôçò
åðï÷Þò óôçí ïðïßá ìáò ìåôáöÝñåé ôï áðüóðáóìá.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá åßíáé äçìïôéêÞ ìå ðïëëïýò êñçôéêïýò éäéùìáôéóìïýò (õðï-
ôÜæåé, óõìöÝñï, ôçíå, ôïíå, óôåíåìÝíïò, øåõôßóåé, åõáããåëßæïõíôáé,
áöüíôáò, ðáíôïôåéíåýïõíå).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò åßíáé ëéôü, åíþ ç ÷ñÞóç ðïëëþí ìåôáöïñþí êÜíåé ôïí ðï-
ëéôéêü ëüãï ôïõ ÂåíéæÝëïõ ðåñéóóüôåñï ãëáöõñü.
iii) ÁöÞãçóç
Ùò ðñïò ôïí áöçãçìáôéêü ôñüðï, Ý÷ïõìå êõñßùò ìßìçóç, äçëáäÞ
áöçãåßôáé Ýíá áðü ôá ðñüóùðá ôïõ Ýñãïõ (ÂåíéæÝëïò) óå á´ ðñü-
óùðï. Óôï ìåãáëýôåñï, äçëáäÞ, ìÝñïò ôïõ Ýñãïõ Ý÷ïõìå Üìåóç
áöÞãçóç. Ìüíï óôç äåýôåñç åíüôçôá ç áöÞãçóç ìåôáôñÝðåôáé óå
ôñéôïðñüóùðç êáé ãßíåôáé äéÞãçóç.
Παντελής
Πρεβελάκης
138
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
Ôï êåßìåíï Ý÷åé áñêåôÝò ìåôáöïñÝò, þóôå ï ðïëéôéêüò ëüãïò ôïõ
ÂåíéæÝëïõ íá âñåé áíôßêñéóìá óôï ëáü êáé íá ãßíåé êáôáíïçôüò.
ÌåôáöïñÝò: «ïé êáéíïýñãéïé Üíôñåò… äýóêïëï êáé ðïëýìïñöï», «ó’
áõôü õðïôÜæåé ôï êïììáôéêü êáé ôï ðñïóùðéêü ôïõ óõìöÝñï», «íá
ìçí ôçíå íïèåýåé ãéá íá ãßíåé áñåóôüò», «ï ðïëéôéêüò… óêÝðç ôçò
ðïëéôåßáò», «ãéá íá åõôõ÷Þóåé ç ðïëéôåßá», «Üíïéãå ðÝñáóìá áíÜ-
ìåóá óôá äÝíôñá», «ìå ôï ÷áìüãåëï óôá ÷åßëç», «ôñßæåé ôï ëéáíï-
÷Üëéêï…»
Ðáñïìïéþóåéò: «óáí ìÝóï», «óáí óêïðü», «ðïõ ‘÷å ôñÝîåé ìåëßóóé».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò:«ï ðïëéôéêüò ðñÝðåé íá ‘÷åé ôï äçìüóéï óõìöÝñï
êñéôÞ», «ïé ðïëéôåßåò ðáñáóôñáôïýíå», «ï ëáüò ðåéíÜ ãéá ëåõôåñéÜ»,
«üôáí ôéò ÷ïñôÜóåé ç øõ÷Þ ôïõ», «èá äåé íá æùíôáíåýïõí ôá ðéï
áðüôïëìá üíåéñÜ ôïõ».
Åéêüíåò: «Ï ÂåíéæÝëïò… ìïõóôÜêéá ôïõò», «Ï ÂåíéæÝëïò óçêþèçêå
áðü ôï ôñáðÝæé… ãéá íá ôïõ ðïõí ôï êáôåõüäéï».
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. ÐåñéãñÜøôå óå äÝêá ðåñßðïõ óåéñÝò ôçí ðñïóùðéêüôçôá êáé
ôçí øõ÷ïóýíèåóç ôïõ ÅëåõèÝñéïõ ÂåíéæÝëïõ, áíôëþíôáò õëéêü
ìüíï ìÝóá áðü ôï êåßìåíï.
Áñ÷éêÜ ï ÂåíéæÝëïò åßíáé Ýíáò Üíèñùðïò ëáúêüò. Äåß÷íåé íá ìçí ôïí
Ý÷åé óõíåðÜñåé ç åîïõóßá êáé ç áãÜðç ôïõ êüóìïõ êáé êáôáäÝ÷åôáé
íá ðáñåõñåèåß óå ëáúêÞ óõãêÝíôñùóç óå êáöåíåßï êáé íá ÷áéñåôßóåé
ï ßäéïò ôïõò óõìðáôñéþôåò ôïõ. ÄéáêáôÝ÷åôáé áðü óõíáéóèÞìáôá
Ýíôïíïõ ðáôñéùôéóìïý êáé áíéäéïôÝëåéáò. Ãéá ôï ëüãï áõôü, óå üëï
ôï ëüãï ôïõ ðñïâÜëëåé ôï äçìüóéï óõìöÝñïí êáé äåóìåýåôáé üôé èá
õðçñåôÞóåé ìüíï áõôü. ÐáñïõóéÜæåôáé åðßóçò ñåáëéóôÞò êáé ìåôñéï-
ðáèÞò, åöüóïí ðáñáäÝ÷åôáé üôé ôï Ýñãï ðïõ ðñüêåéôáé íá áíáëÜâåé
åßíáé äýóêïëï êáé ðïëýìïñöï. Óõã÷ñüíùò üìùò åßíáé èáññáëÝïò
êáé äçëþíåé üôé, ðáñÜ ôéò äõóêïëßåò, åßíáé Ýôïéìïò íá ôï áíáëÜâåé.
Ãéá ôï ëüãï áõôü æçôÜ ôçí åõ÷Þ ôïõ ëáïý ðïõ èá ôïõ äþóåé äýíáìç
íá óõíå÷ßóåé. ÅðéðëÝïí äåß÷íåé óåâáóìü óôçí åëëçíéêÞ ðáñÜäïóç
êáé éóôïñßá êáé íéþèåé üôé ôï ÷ñÝïò ôïõ áðÝíáíôé óôéò èõóßåò êáé
ôïõò áãþíåò ôùí ÅëëÞíùí åßíáé âáñý. «Ï ôåëéêüò óêïðüò ìáò åßíáé
íá êÜìïõìå åêåßíçí ôçí ÅëëÜäá ðïõ ïé ðáôåñÜäåò ìáò ïíåéñåýôç-
êáí ìÝóá óôç íý÷ôá ôçò óêëáâéÜò». ÔÝëïò åßíáé ïñáìáôéóôÞò êáé
öéëüäïîïò, áöïý ïíåéñåýåôáé ôçí áíáìüñöùóç ôçò ðïëéôåßáò êáé
ôï «óõíáãåñìü ôïõ ëáïý», óôü÷ïõò ðïõ äåí Þôáí êáèüëïõ ðñïóéôïß
åêåßíç ôçí ðåñßïäï.
2. Ðïéá åßíáé ôá ãíùñßóìáôá ðïõ ðñÝðåé íá Ý÷åé Ýíáò óùóôüò
ðïëéôéêüò, óýìöùíá ìå ôéò áñ÷Ýò ôïõ ÂåíéæÝëïõ;
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
139
Óýìöùíá ìå ôï ÂåíéæÝëï ï óùóôüò ðïëéôéêüò ðÜíù áð’ üëá ðñÝðåé
íá ëåéôïõñãåß áíåîÜñôçôá êáé ìå ãíþìïíá ôï äçìüóéï êáé ü÷é ôï
ðñïóùðéêü Þ ôï êïììáôéêü óõìöÝñïí. Åðßóçò, ðñÝðåé íá åßíáé óå
èÝóç íá ëÝåé Üöïâá ôç ãíþìç ôïõ, Ýóôù êé áí áõôÞ Ýñ÷åôáé óå áíôß-
èåóç åßôå ìå ôïõò ðïëéôéêïýò ôïõ óõììÜ÷ïõò åßôå ìå ôç ãíþìç ôïõ
ëáïý ðïõ ôïí õðïóôçñßæåé. Åðéðñüóèåôá, ï óùóôüò ðïëéôéêüò ðñÝðåé
íá âëÝðåé ôçí åîïõóßá ü÷é ùò óêïðü áëëÜ ùò ôï ìÝóï, ìå ôï ïðïßï
èá ðåôý÷åé ôïõò õøçëüôåñïõò ðïëéôéêïýò óôü÷ïõò êáé óêïðïýò ôïõ.
ÔÝëïò, Ýíáò ðïëéôéêüò ðñÝðåé íá åßíáé óå èÝóç íá ìðïñåß íá áðï÷ù-
ñéóôåß ôçí åîïõóßá, üôáí êáôáëÜâåé üôé áõôÞ Ýñ÷åôáé óå áíôßèåóç
ìå ôá óõìöÝñïíôá ôïõ ëáïý êáé äåí ôá åîõðçñåôåß ðëÝïí.
3. «¢ìá ï ëáüò ðéóôÝøåé óôïí åáõôü ôïõ êé ïäçãçèåß áðü Üîéï
êõâåñíÞôç, ôüôå èá äåé íá æùíôáíåýïõí ôá ðéï áðüôïëìá üíåéñÜ
ôïõ»: Ðïéá åßíáé ç ãíþìç óáò ãéá ôçí Üðïøç áõôÞ ðïõ äéáôõðþíåé
ï Åë. ÂåíéæÝëïò; ÁéôéïëïãÞóôå ôçí áðÜíôçóÞ óáò êáé ìå ðáñá-
äåßãìáôá.
Ï Üíèñùðïò äåí ðëÜóôçêå ãéá íá æÞóåé ìüíïò. Áðü ôçí áõãÞ ôçò
éóôïñßáò ôïõ ôïí âñßóêïõìå åíôáãìÝíï ìÝóá óå ìéá ëßãï Þ ðïëý
ïñãáíùìÝíç ïìÜäá, ìå ôçò ïðïßáò ôá ìÝëç åßíáé óõíõðåýèõíï êáé
áëëçëÝããõï. ¼ôáí äåí õðÜñ÷åé áëëçëåããýç êáé ï êáèÝíáò óêÝöôå-
ôáé åãùéóôéêÜ ôï áôïìéêü ôïõ óõìöÝñïí, ôüôå ç êïéíùíßá äéáëýåôáé.
¼óï ðéï áñìïíéêÜ äåìÝíïò åßíáé ìå ôçí ïìÜäá, üóï ðéï åéñçíéêÜ æåé
ìå ôïõò ïìïßïõò ôïõ, ôüóï áéóèÜíåôáé ðéï óßãïõñïò, ôüóï ìåãáëý-
ôåñç åìðéóôïóýíç Ý÷åé óôïí åáõôü ôïõ êáé óôç æùÞ ãåíéêüôåñá. Óôç
óõíÝ÷åéá, üðùò ôï êïðÜäé ôùí æþùí Ý÷åé áíÜãêç áðü ôï âïóêü, Ýôóé
êáé ç áíèñþðéíç áãÝëç Ý÷åé áíÜãêç áðü Ýíáí ðïëéôéêü ãéá íá ôç
öñïíôßæåé. Ìå ôç óçìáíôéêÞ, üìùò, äéáöïñÜ üôé ï âïóêüò ðïéìáßíåé
ôá ðñüâáôá ãéá ôï äéêü ôïõ óõìöÝñïí, åíþ ï Üîéïò ðïëéôéêüò –áõ-
ôüò ãéá ôïí ïðïßï ìáò êÜíåé ëüãï ï ÂåíéæÝëïò– äåí Ý÷åé ðñïóùðéêü
óõìöÝñïí êáé âëÝøåéò, áëëÜ áãùíßæåôáé ãéá ôï êïéíü óõìöÝñïí. ¢ñá,
ãé’ áõôü ÷ñåéÜæåôáé ï Üîéïò ðïëéôéêüò: áõôüò åßíáé ðïõ èá ðÜñåé óôá
÷Ýñéá ôïõ ôéò äéáöïñåôéêÝò åðéèõìßåò êáé ôá óõìöÝñïíôá ðïëëþí
áíèñþðùí ìáæß (ëáüò) êáé èá ôéò åðåîåñãáóôåß, Ýôóé þóôå íá âñåé
ôç ÷ñõóÞ ôïìÞ, äçëáäÞ ôç ëýóç ðïõ èá åîõðçñåôåß êáé èá óõìöÝñåé
–áí ü÷é üëïõò– ôçí ðëåéïíüôçôá ôùí ðïëéôþí. Ìå áõôÝò ôéò ðñïûðï-
èÝóåéò ç ðïëéôåßá ïäçãåßôáé óå óßãïõñç ðñüïäï êáé åõçìåñßá, üðùò
Üëëùóôå ìáò áðïäåéêíýåé êáé ç éóôïñßá. Ôñáíü ðáñÜäåéãìá äçìï-
êñáôéêÞò êïéíùíßáò ðïõ êõâåñíÞèçêå áðü Üîéï ðïëéôéêü åßíáé áõôü
ôçò ÁèÞíáò ôïõ ÐåñéêëÞ (460-429 ð.×.), ï ïðïßïò åöáñìüæïíôáò
ðïëëÝò ìåôáññõèìßóåéò ðÝôõ÷å ôçí ðíåõìáôéêÞ êáé çèéêÞ åîýøùóç
ôùí ðïëéôþí, ïé ïðïßïé åíùìÝíïé óôçñß÷ôçêáí ðÜíù ôïõ êáé ðßóôå-
øáí óôï üñáìÜ ôïõ. ¢ëëï ðáñÜäåéãìá åßíáé ç ðåñßðôùóç ôïõ ÉùÜííç
Παντελής
Πρεβελάκης
140
Êáðïäßóôñéá, ðïõ äéáôÝëåóå êõâåñíÞôçò ôïõ ðñþôïõ áíåîÜñôçôïõ
åëëçíéêïý êñÜôïõò (23 Éáíïõáñßïõ 1827). ÐáñÜ ôá ôåñÜóôéá ðñïâëÞ-
ìáôá ðïõ áíôéìåôþðéæå ç ÅëëÜäá, ìå ôç óõíåôÞ äéáêõâÝñíçóÞ ôïõ
ç ÷þñá ãíþñéóå áíÜðôõîç óå ðïëëïýò ôïìåßò, üðùò óôçí ðïëéôéêÞ,
óôçí ðáéäåßá, óôçí ïéêïíïìßá, óôá óôñáôéùôéêÜ.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ðïéá óõíáéóèÞìáôá ôñÝöïõí ïé Êñçôéêïß ãéá ôïí ÅëåõèÝñéï Âå-
íéæÝëï êáé ðþò ôá åêäçëþíïõí; ÁðáíôÞóôå êÜíïíôáò áíáöïñÜ óå
óõãêåêñéìÝíá ÷ùñßá ôïõ êåéìÝíïõ.
2. Ôé åííïåß ï ÂåíéæÝëïò üôáí ëÝåé üôé ç ìíÞìç ôïõ ¸ëëçíá ðñÝðåé
íá «ãåìßóåé ìå Ýíá êáéíïýñãéï ÅéêïóéÝíá»;
3. ÅðéëÝîôå ôñßá åðßèåôá ðïõ êáôÜ ôç ãíþìç óáò áðïäßäïõí êáßñéá
ôï ÷áñáêôÞñá ôïõ ðïëéôéêïý ÂåíéæÝëïõ.
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
141
Α. Ο δημιουργός
Ï Ãéþñãéïò ÈåïôïêÜò ãåííÞèçêå áðü ×éþôåò ãïíåßò óôçí Êùí-
óôáíôéíïýðïëç ôï 1905 êáé ðÝèáíå óôçí ÁèÞíá ôï 1966. Óðïýäáóå
óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò ÁèÞíáò ôç íïìéêÞ åðéóôÞìç êé Ýêáíå ìåôá-
ðôõ÷éáêÝò óðïõäÝò óôï Ðáñßóé êáé óôï Ëïíäßíï. Íåüôáôïò, óôçí
çëéêßá ôùí 23 ìüëéò åôþí, ðñùôïðáñïõóéÜóôçêå óôá ãñÜììáôá ìå
ôï äïêßìéï Åëåýèåñï ðíåýìá, ðïõ ôï äçìïóßåõóå ìå ôï øåõäþíõìï
ÏñÝóôçò ÄéãåíÞò. Áñãüôåñá êáëëéÝñãçóå ôï ëïãïôå÷íéêü äïêßìéï
êáé áíáäåß÷ôçêå áñéóôïôÝ÷íçò óôï åßäïò áõôü. Åêôüò áðü äïêßìéá,
Ýãñáøå êáé ìõèéóôïñÞìáôá, äéçãÞìáôá êáé èåáôñéêÜ Ýñãá. ÄéáôÝ-
ëåóå äéåõèõíôÞò ôïõ Åèíéêïý ÈåÜôñïõ.
ÅîÝäùóå ôá âéâëßá: Áñãþ, Ôï äáéìüíéï, ËåùíÞò, ÉåñÜ ïäüò, Áóèåíåßò
êáé ïäïéðüñïé. ÌõèéóôïñÞìáôá: ¿ñåò Áñãßáò, Åõñéðßäçò ÐåíôïæÜëçò
êáé Üëëåò éóôïñßåò. ÄéçãÞìáôá: Ôï ãåöýñé ôçò ¢ñôáò, Ôï ðáé÷íßäé
ôçò ôñÝëáò êáé ôçò öñïíéìÜäáò, Ï Êáôóáíôþíçò, ÓõíáðÜíôçìá
óôçí ÐåíôÝëç, ÁëêéâéÜäçò. ÈåáôñéêÜ Ýñãá: Åìðñüò óôï êïéíùíé-
êü ðñüâëçìá, Óôï êáôþöëé ôùí íÝùí êáéñþí. Äïêßìéá: Äïêßìéï ãéá
ôçí ÁìåñéêÞ, ÐñïâëÞìáôá ôïõ êáéñïý ìáò. Åðßóçò ôýðùóå êáé äýï
ðïéçôéêÝò óõëëïãÝò. ÐïëëÜ áðü ôá Ýñãá ôïõ ÈåïôïêÜ Ý÷ïõí ìåôá-
öñáóôåß óôç ãáëëéêÞ êáé ôç óïõçäéêÞ ãëþóóá.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï áðüóðáóìá ðïõ áêïëïõèåß åßíáé áðü ôï ðñïóùðéêü çìåñï-
ëüãéï ôïõ ÈåïôïêÜ (ÔåôñÜäéá Çìåñïëïãßïõ 1939-1953). Ðñüêåéôáé
ãéá áõèåíôéêÞ ìáñôõñßá, ãñáììÝíç åí èåñìþ, ôçí ßäéá ìÝñá ðïõ
îÝóðáóå ï åëëçíïúôáëéêüò ðüëåìïò. ÊáôáãñÜöïíôáé ôá ðñïóùðéêÜ
ôïõ óõíáéóèÞìáôá áëëÜ êáé ïé áíôéäñÜóåéò ôùí Áèçíáßùí ìüëéò
ìáèáßíïõí ôï íÝï.
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò èåìáôéêÝò åíüôçôåò:
Ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου 1940
Γιώργος Θεοτοκάς
142
1ç åíüôçôá: «Îõðíþ ìå ôéò êáìðÜíåò…. íá ìáò âïìâáñäßóïõí»: Ï óõã-
ãñáöÝáò åíçìåñþíåôáé ãéá ôçí êÞñõîç ôïõ Åëëçíïúôáëéêïý ðïëÝìïõ.
2ç åíüôçôá: «Îåêéíþ ãéá ôçí ÁèÞíá… ðñïò ôá Ýîù ãéá íá ìçí ôçí
äïõí»: Ç äéáäñïìÞ ìå ôï ëåùöïñåßï áðü ôçí ÊçöéóéÜ óôçí ÁèÞíá
êáé ïé áíôéäñÜóåéò ôùí åðéâáôþí.
3ç åíüôçôá: «ÖôÜíù óôï ãñáöåßï… íá âáóéëåýåé óôïí ôüðï»: Ïé ðïé-
êßëåò áíôéäñÜóåéò ôïõ áèçíáúêïý ëáïý óôçí åßäçóç ôïõ ðïëÝìïõ.
Δ. Ανάλυση του περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Äýï åßíáé ôá èåìáôéêÜ êÝíôñá ôïõ êåéìÝíïõ: ïé äéáöïñåôéêÝò áíôé-
äñÜóåéò ôùí áíèñþðùí áðÝíáíôé óôï ãåãïíüò ôïõ ðïëÝìïõ êáé
êáôüðéí ç åèíéêÞ ïìïøõ÷ßá êáé ïìüíïéá ùò åëëçíéêÞ ðñáêôéêÞ óôçí
áíôéìåôþðéóç êñßóåùí.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ï óõããñáöÝáò, áõôüðôçò ìÜñôõñáò êáé ðñüóùðï ðïõ
äñá, êáôáãñÜöåé ôá ðñïóùðéêÜ ôïõ óõíáéóèÞìáôá êáé ôéò óêÝøåéò
ðïõ ôïõ ãåííÞèçêáí áðü ôçí þñá ðïõ åíçìåñþíåôáé ãéá ôçí Ýíáñîç
ôïõ ðïëÝìïõ áðü ôéò êáìðÜíåò ôùí åêêëçóéþí ðïõ óçìáßíïõí ôçí
êÞñõîç ôïõ ðïëÝìïõ êáé ôïí ðñþôï óõíáãåñìü.
2ç åíüôçôá: Óôçí åíüôçôá áõôÞ ðáñáôßèåíôáé êáé ïé ðñþôåò áíôé-
äñÜóåéò ôïõ êüóìïõ ðïõ óõíáíôÜ óôï ëåùöïñåßï ðçãáßíïíôáò áðü
ôçí ÊçöéóéÜ óôçí ÁèÞíá. Ôá äéêÜ ôïõ óõíáéóèÞìáôá îåêéíïýí áðü
ôçí áðëÞ áðÜèåéá êáé öôÜíïõí ìÝ÷ñé ôçí Ýîáøç êáé ôïí åíèïõóéá-
óìü. ÁíÜëïãá áíôéêñïõüìåíåò åßíáé êáé ïé áíôéäñÜóåéò ôïõ êüóìïõ:
Üëëïé áãùíéïýí, Üëëïé ðáíéêïâÜëëïíôáé, áëëÜ ïé ðåñéóóüôåñïé æç-
ôùêñáõãÜæïõí.
3ç åíüôçôá: Ç ðáíçãõñéêÞ õðïäï÷Þ ôçò êÞñõîçò ôïõ Â’ Ðáãêïóìßïõ
ÐïëÝìïõ ãéá ôçí ÅëëÜäá äéáöáßíåôáé êáëýôåñá óôçí ôñßôç åíüôçôá
ôïõ êåéìÝíïõ, üðïõ ðåñéãñÜöïíôáé óêçíÝò áðü ôï êÝíôñï ôçò ÁèÞ-
íáò. Äåí õðÜñ÷åé öüâïò, êáèþò ïé ¸ëëçíåò åðéèõìïýóáí áðü êáéñü
íá ëÜâïõí ìÝñïò óôïí ðüëåìï, åíþ åðéêñáôåß ãåíéêÜ åõèõìßá êáé
üëïé áíôéìåôùðßæïõí ôçí êáôÜóôáóç ìå ãåííáéüôçôá. Ç áôìüóöáéñá
èõìßæåé åèíéêÞ åïñôÞ, åíþ äå ëåßðïõí êáé ïé äéáäçëþóåéò êáé ïé âáí-
äáëéóìïß. Ç ðáíçãõñéêÞ áõôÞ áôìüóöáéñá åðçñåÜæåé êáé ôïí áöçãçôÞ,
ðïõ åíþ Þôáí áðáèÞò, áñ÷ßæåé íá ãåëÜ êáé íá öùíÜæåé.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
¹ñùáò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ï ßäéïò ï áöçãçôÞò. Ôá óõíáéóèÞìáôá
ôïõ áöçãçôÞ åßíáé êëéìáêïýìåíá êáé áóöáëþò åðçñåáæüìåíá áðü
ôéò áíôéäñÜóåéò ôùí õðüëïéðùí áíèñþðùí ãýñù ôïõ. Ç ðñþôç ôïõ
áíôßäñáóç åßíáé áõôÞ ôçò áðÜèåéáò· óõíå÷ßæåé íá ðñÜôôåé êáé íá
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
143
óêÝöôåôáé üðùò êÜèå ìÝñá, óáí íá ìçí Ý÷åé áëëÜîåé ôßðïôá: «Óôï
ëåùöïñåßï äéáâÜæù ôçí åöçìåñßäá ìïõ êáé îå÷íéïýìáé. ÁðÜèåéÜ
ìïõ». Áñãüôåñá, êáé ãéá ìéá óôéãìÞ, ç áðÜèåéá áõôÞ ÷Üíåôáé êáé ôïí
âëÝðïõìå íá ôáñÜæåôáé åðçñåáóìÝíïò áðü ôéò áíôéäñÜóåéò ôùí äýï
ãõíáéêþí óôï ëåùöïñåßï, ðïõ ç ìßá êëáßåé ìå ëõãìïýò êáé ç Üëëç
êñõöÜ. Êáôüðéí, ç áðÜèåéÜ ôïõ åðáíÝñ÷åôáé, óõíïäåõüìåíç êáé áðü
ôï áßóèçìá ôçò ðåñçöÜíéáò: «Îáíáâñßóêù üëç ôçí áðÜèåéÜ ìïõ…
ìïõ äßíåé êÜðïéá ðåñçöÜíéá». Áöïý êáôåâáßíåé áðü ôï ëåùöïñåßï
êáé Ýñ÷åôáé óå áìåóüôåñç åðáöÞ ìå ôïõò Áèçíáßïõò ðïõ æçôù-
êñáõãÜæïõí, áéóèÜíåôáé êáé áõôüò åíèïõóéáóìÝíïò («öùíÜæù êé åãþ
êáé ãåëþ»). Ï åíèïõóéáóìüò ãßíåôáé ðÜèïò, öáíáôéóìüò, ëåâåíôéÜ
(«áéóèÜíåôáé êáíåßò Ýíá ðÜèïò óôïí áÝñá») êáé ôåëéêÜ áéóèÜíåôáé
ôçí ïìüíïéá ðïõ åðéêñáôåß óôïí áèçíáúêü ëáü («áéóèÜíïìáé ôÝôïéáí
ïìüíïéá íá âáóéëåýåé óôïí ôüðï»).
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ôï êåßìåíï åßíáé ãñáììÝíï óå áðëÞ äçìïôéêÞ ãëþóóá, ìå ÷ñÞóç
êáèçìåñéíïý ëåîéëïãßïõ êáé êÜðïéùí éäéùìáôéóìþí (ãßíïõíôáé, áé-
óèÜíïõìáé, îå÷íéïýìáé, óðÜæïõí).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò åßíáé ëéôü, ó÷åäüí êïöôü, ëüãù ôçò óõ÷íÞò ÷ñÞóçò ôïõ
áóýíäåôïõ ó÷Þìáôïò êáé ôçí ðáñáôáêôéêÞ óýíäåóç ôùí ðñïôÜóåùí.
Åðßóçò ôï ýöïò åßíáé æùíôáíü êáé ðáñáóôáôéêü, ìå ðïëëÝò åéêüíåò,
üðùò áñìüæåé óå ýöïò çìåñïëïãßïõ.
iii) ÁöÞãçóç
×ñçóéìïðïéåßôáé ï áöçãçìáôéêüò ôñüðïò ôçò ìßìçóçò, üðïõ Ýíá áðü
ôá ðñüóùðá ôïõ çìåñïëïãßïõ, óõãêåêñéìÝíá ï óõããñáöÝáò ðïõ
ìåôÝ÷åé óôá ãåãïíüôá, ìáò áöçãåßôáé óå ðñþôï ðñüóùðï.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
Åéêüíåò: Ôï áðüóðáóìá åßíáé áðü ôçí áñ÷Þ ìÝ÷ñé ôï ôÝëïò ãåìÜôï
åéêüíåò. Áñ÷éêÜ Ý÷ïõìå ôçí ç÷çôéêÞ åéêüíá áðü ôéò êáìðÜíåò ðïõ
÷ôõðïýí êáé îõðíïýí ôïí Þñùá êáé óôç óõíÝ÷åéá ôçí åéêüíá ôïõ
ëåùöïñåßïõ êáé ôùí åðéâáôþí. Êáôüðéí Ý÷ïõìå ôçí ðïëåìéêÞ åéêüíá
ðïõ óõíáíôÜ ï óõããñáöÝáò ìåôÜ ôïõò Áìðåëüêçðïõò. Áêïëïõèåß ç
åéêüíá ôçò ïäïý Âïõêïõñåóôßïõ, ç åéêüíá ôçò äéáäÞëùóçò ôùí íÝùí
êáé ôÝëïò ç åéêüíá ôïõ ãåíéêüôåñïõ åíèïõóéáóìïý ðïõ åðéêñáôåß óå
üëç ôçí ÁèÞíá.
ÌåôáöïñÝò: «îõðíþ ìå ôéò êáìðÜíåò», «íá ðÜñù ôï ëåùöïñåßï», «ôé
ãßíïõíôáé ôá ðáéäéÜ ôçò», «îáíáâñßóêù ôçí áðÜèåéÜ ìïõ», «ìïõ äßíåé
Γιώργος
Θεοτοκάς
144
êÜðïéá ðåñçöÜíéá», «Ý÷ïõí ÷õèåß óôïõò êåíôñéêïýò äñüìïõò», «Ýíá
ðÜèïò ìåò ôïí áÝñá», «îýðíçóå ôï åëëçíéêü öéëüôéìï», «ôÝôïéáí
ïìüíïéá íá âáóéëåýåé».
Ðáñïìïéþóåéò: «óáí ðáéäéÜ ðïõ îåêéíïýí».
ÅðáíáëÞøåéò: Ï óõããñáöÝáò åðáíáëáìâÜíåé äéáñêþò ôï ñÞìá «áé-
óèÜíïìáé», èÝëïíôáò íá äåßîåé üôé åóôéÜæåé óôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ
ßäéïõ êáé ôùí õðïëïßðùí.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. ÐåñéãñÜøôå ôá óõíáéóèÞìáôá ðïõ íéþèåé ï áöçãçôÞò êáèþò
êáôåâáßíåé ìå ôï ëåùöïñåßï áðü ôçí ÊçöéóéÜ êáé üôáí ðåñðáôÜ
óôï êÝíôñï ôçò ÁèÞíáò. ÁðáíôÞóôå åðéóçìáßíïíôáò óõãêåêñéìÝíá
÷ùñßá ìÝóá óôï êåßìåíï.
Ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ áöçãçôÞ åßíáé êëéìáêïýìåíá êáé áóöáëþò
åðçñåÜæïíôáé áðü ôéò áíôéäñÜóåéò ôùí õðüëïéðùí áíèñþðùí ãýñù
ôïõ. Óôçí áñ÷Þ áíôéäñÜ ìå áðÜèåéá êáé óõíå÷ßæåé íá ðñÜôôåé êáé íá
óêÝöôåôáé üðùò êÜèå ìÝñá, óáí íá ìçí Ý÷åé áëëÜîåé ôßðïôá: «Óôï
ëåùöïñåßï äéáâÜæù ôçí åöçìåñßäá ìïõ êáé îå÷íéïýìáé. ÁðÜèåéÜ ìïõ».
Óôç óõíÝ÷åéá ç áðÜèåéá áõôÞ ÷Üíåôáé ãéá ëßãï êáé ï óõããñáöÝáò
ôáñÜæåôáé åðçñåáóìÝíïò áðü ôéò áíôéäñÜóåéò ôùí äýï ãõíáéêþí ðïõ
êëáßíå óôï ëåùöïñåßï, ç ìßá ìå ëõãìïýò êáé ç Üëëç êñõöÜ. Êáôüðéí,
ç áðÜèåéÜ ôïõ åðáíÝñ÷åôáé, óõíïäåõüìåíç üìùò áðü ðåñçöÜíéá («Îá-
íáâñßóêù üëç ôçí áðÜèåéÜ ìïõ… ìïõ äßíåé êÜðïéá ðåñçöÜíéá»). ¼ôáí
êáôåâáßíåé áðü ôï ëåùöïñåßï êáé Ýñ÷åôáé óå áìåóüôåñç åðáöÞ ìå
ôïõò Áèçíáßïõò ðïõ æçôùêñáõãÜæïõí, áéóèÜíåôáé êáé ï ßäéïò åíèïõóé-
áóìÝíïò («öùíÜæù êé åãþ êáé ãåëþ»). Ï åíèïõóéáóìüò ãßíåôáé ðÜèïò,
öáíáôéóìüò, ëåâåíôéÜ («áéóèÜíåôáé êáíåßò Ýíá ðÜèïò óôïí áÝñá»)
êáé ôåëéêÜ áéóèÜíåôáé ôçí ïìüíïéá ðïõ åðéêñáôåß óôïí áèçíáúêü ëáü
(«áéóèÜíïìáé ôÝôïéáí ïìüíïéá íá âáóéëåýåé óôïí ôüðï»).
2. Ðïéåò åßíáé ïé äéáöïñåôéêÝò áíôéäñÜóåéò ôùí áíèñþðùí óôï
Üêïõóìá ôïõ ðïëÝìïõ; ÁéôéïëïãÞóôå ôåò.
Ç ðñþôç áíôßäñáóç ðïõ ðåñéãñÜöåôáé åßíáé ç áíôßäñáóç ðïõ Ý÷åé
ç ãñéÜ ðñüóöõãáò, ç ïðïßá åðéâáßíåé ìáæß ìå ôï óõããñáöÝá óôï
ëåùöïñåßï. Ç ãõíáßêá Ý÷åé ðáíéêïâëçèåß êáé ôñÝ÷åé óôïí ÐåéñáéÜ
íá äåé ôá ðáéäéÜ ôçò. Ï ðáíéêüò ôçò ìÜíáò, ðïõ Ý÷åé æÞóåé Þäç ôç
ÌéêñáóéáôéêÞ êáôáóôñïöÞ êáé Ý÷åé äåé áðü êïíôÜ ôï ðñüóùðï ôïõ
ðïëÝìïõ, åßíáé áðüëõôá äéêáéïëïãçìÝíïò. Ôï ðñþôï ðïõ óêÝöôå-
ôáé åßíáé ôá ðáéäéÜ ôçò, åéäéêÜ óôçí ðåñßðôùóç ðïõ Ý÷åé ãéïõò ðïõ
óôñáôåýïíôáé óå óõíèÞêåò ðïëÝìïõ.
ÊÜðïéïé Üëëïé åðéâÜôåò ôïõ ëåùöïñåßïõ ìéëïýí ãéá ôïí ðüëåìï ìå
øõ÷ñáéìßá êáé êÜðïôå ìå åõèõìßá, ßóùò ãéáôß ç åßäçóç åßíáé áêüìç
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
145
íùðÞ êáé äåí Ý÷ïõí ðñïëÜâåé íá óõíåéäçôïðïéÞóïõí ôç óçìáóßá
ôçò. ºóùò ðÜëé ç óôéãìÞ Þ ï ÷þñïò äåí ôïõò åðéôñÝðåé íá ðáíéêï-
âëçèïýí êáé ßóùò ç øõ÷ñáéìßá íá åßíáé ï ôñüðïò ÜìõíÜò ôïõò ãéá íá
áíôéìåôùðßóïõí ôç äýóêïëç êáôÜóôáóç. ¢ëëïôå ðÜëé ç øõ÷ñáéìßá
åßíáé ôñüðïò áíôßäñáóçò ôùí áíèñþðùí ðïõ Ý÷ïõí óáóôßóåé êáé
äåí îÝñïõí ðþò íá áíôéäñÜóïõí óå ìéá Üãíùóôç ãé’ áõôïýò êáôÜ-
óôáóç, üðùò åßíáé ï ðüëåìïò.
ÌåôÜ Ý÷ïõìå ôçí åéêüíá ôùí ðñþôùí óôñáôéùôþí ðïõ áíôéìåôù-
ðßæïõí ôçí êáôÜóôáóç óáí ìéá åõ÷Üñéóôç åêäñïìÞ: ôñáãïõäïýí,
ãåëïýí êáé ðáßæïõí öÜðåò. Ï íåáíéêüò ôïõò áõèïñìçôéóìüò êáé ç
ðïëåìéêÞ ôïõò áðåéñßá ôïýò ïäçãåß óôïí êßíäõíï ÷ùñßò íá óêÝ-
öôïíôáé ôï áýñéï. ÐÜíå ãéá íá õðåñáóðéóôïýí ôçí ðáôñßäá êáé íá
ãßíïõí Þñùåò, üðùò ïé ðñüãïíïß ôïõò.
Ìéá Üëëç áíôßäñáóç åßíáé áõôÞ ôùí äýï ãõíáéêþí óôï ëåùöïñåßï,
ðïõ ç ìßá áñ÷ßæåé îáöíéêÜ íá êëáßåé ìå ëõãìïýò êáé ç Üëëç êëáßåé
êñõöÜ. Ïé ãõíáßêåò åßíáé áðü ôç öýóç ôïõò ðéï ðñïóãåéùìÝíåò óôçí
ðñáãìáôéêüôçôá êáé õðïëïãßæïõí ôéò áðþëåéåò, ðïõ, áíåîáñôÞôùò
áðïôåëÝóìáôïò, Ý÷åé Ýíáò ðüëåìïò. ÐïëëÝò èá åßíáé ïé ìÜíåò êáé
ïé ãõíáßêåò ðïõ èá èñçíÞóïõí ãéïõò êáé óõæýãïõò.
Ùò ðñïò ôç äéáäÞëùóç ôïõ íåáíéêïý ðëÞèïõò ðïõ óðÜåé ðüñôåò,
öùíÜæåé êáé ãåëÜ, áõôÜ äçëþíïõí ôçí åèíéêÞ ïìïøõ÷ßá êáé ïìüíïéá
ðïõ ÷áñáêôçñßæåé ôïõò ¸ëëçíåò ìðñïóôÜ óå êñßóéìåò åèíéêÝò õðï-
èÝóåéò. Ç åèíéêÞ åïñôÞ ðïõ ìïéÜæåé íá ãéïñôÜæåé ç ÁèÞíá äçëþíåé
ôïí Ýíôïíï ðáôñéùôéóìü ðïõ áéóèÜíïíôáé ïé ¸ëëçíåò, ùò óõíÝðåéá
åíüò Ýíäïîïõ éóôïñéêïý ðáñåëèüíôïò.
3. Ðïéá ãíùñßóìáôá ôïõ åëëçíéêïý ëáïý, ðïõ ðñïâÜëëïõí ìÝóá
áðü ôéò áíôéäñÜóåéò ôïõ ðëÞèïõò, äçìéïõñãïýí áßóèçìá ÷áñÜò
êáé õðåñçöÜíåéáò óôïí áöçãçôÞ;
Ôá ãíùñßóìáôá ôïõ åëëçíéêïý ëáïý –êïéíüò ôüðïò óå üëåò ôéò
öÜóåéò ôçò éóôïñßáò ôïõ– ðïõ óõíáíôÜìå óôï êåßìåíï åßíáé ç ãåí-
íáéüôçôá, ç åõèõìßá, ç áõôïðåéèáñ÷ßá, ï áõèïñìçôéóìüò, ï åíèïõ-
óéáóìüò, ôï öéëüôéìï, ç ëåâåíôéÜ, ôï ðÜèïò, ç åèíéêÞ åíüôçôá êáé
ïìïøõ÷ßá óå êñßóéìåò åèíéêÝò õðïèÝóåéò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. ÄéáâÜóôå ìå ðñïóï÷Þ ôï êåßìåíï ôïõ Ã. ÈåïôïêÜ êáé åîçãÞóôå
ôç öñÜóç: «ÅðéôÝëïõò, åßìáóôå ìÝóá!».
2. ÅîçãÞóôå ôçí åðáíÜëçøç ôïõ ñÞìáôïò «áéóèÜíïìáé» óôï êåßìåíï.
3. Ðåßôå ìå óåéñÜ ôéò åéêüíåò ðïõ áíôéêñßæåé ï áöçãçôÞò áðü ôçí þñá
ðïõ îõðíÜ ìÝ÷ñé ôç óôéãìÞ ðïõ öôÜíåé óôï êÝíôñï ôçò ÁèÞíáò.
Γιώργος
Θεοτοκάς
146
Α. Ο δημιουργός
Ï ÄçìÞôñéïò ØáèÜò ãåííÞèçêå ôï 1907 óôçí Ôñáðåæïýíôá ôïõ
Ðüíôïõ. ¾óôåñá áðü ôï îåñßæùìá ôïõ åëëçíéêïý óôïé÷åßïõ áðü ôçí
ðåñéï÷Þ åãêáôáóôÜèçêå óôçí ÁèÞíá. Åðéäüèçêå óôç äçìïóéïãñáößá
êáé óôç óõããñáöÞ èåáôñéêþí Ýñãùí. Åðß óåéñÜ åôþí óõíåñãÜóôç-
êå ìå åöçìåñßäåò êáé ðåñéïäéêÜ ùò åõèõìïãñÜöïò. Óôá Ýñãá ôïõ
ðåñéëáìâÜíïíôáé ôá âéâëßá Ç ÈÝìéò Ý÷åé êÝöéá, Ç ÈÝìéò Ý÷åé íåýñá,
ÌáíôÜì Óïõóïý, Ôï óôñáâüîõëï, Ï åáõôïýëçò ìïõ, Ïé åëáöñüìõá-
ëïé, Æçôåßôáé øåýôçò, Ìéêñïß Öáñéóáßïé, Öáýëïò êýêëïò, ¸íáò âëÜêáò
êáé ìéóüò, Óôç ÷þñá ôùí ìõëüñäùí (åíôõðþóåéò ôïõ áðü Ýíá ôáîßäé
ôïõ óôçí Áããëßá) ê.Ü.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ïé ðéôóéñßêïé åßíáé áõôïôåëÝò ôìÞìá ôïõ ìåãáëýôåñïõ ïìüôéôëïõ
áöçãçìáôéêïý Ýñãïõ ôïõ ØáèÜ, ðïõ áíáöÝñåôáé óôçí ÅèíéêÞ Áíôß-
óôáóç êáé éäéáßôåñá óôç óõíäñïìÞ ôùí ðáéäéþí óå áõôÞ. Ôï äé-
Þãçìá åêôõëßóóåôáé ôçí åðï÷Þ ôïõ äýóêïëïõ ÷åéìþíá ôïõ 1942
óôçí ÁèÞíá, üðïõ, ðáñÜ ôï êñýï êáé ôçí ðåßíá, ï ëáüò óõíå÷ßæåé
ôçí áíôßóôáóÞ ôïõ êáôÜ ôùí Ãåñìáíþí êáé Éôáëþí êáôáêôçôþí.
Áêüìç êáé ôá ðáéäéÜ Ýíùóáí ôéò äéêÝò ôïõò äõíÜìåéò óôçí õðüèåóç
ôçò åëåõèåñßáò, ðñïêáëþíôáò ìå üðïéïí ôñüðï ìðïñïýóáí öèïñÝò
óôçí ðïëåìéêÞ ìç÷áíÞ ôùí êáôáêôçôþí.
Γ. Δομή του έργου
Ôï êåßìåíï ìðïñåß íá ÷ùñéóôåß óå ôñåéò íïçìáôéêÝò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «ÃåíÜñçò ôïõ ‘42… ôï áóôåßï ç æùÞ ôïõ»: Ï ÃåíÜñçò ôïõ
‘42 óôçí ÁèÞíá. ¸íáò ðéôóéñßêïò ÷ëåõÜæåé ôïõò êáôáêôçôÝò.
2ç åíüôçôá: «ÂñáäÜêé… ôñÝìåé üëïò ï êüóìïò»: Ç äñÜóç ôùí óáë-
ôáäüñùí êáé ç Üìõíá ôùí Ãåñìáíþí.
3ç åíüôçôá: «Ðáßñíåé ôá ìÝôñá ôïõ… Ýãéíáí Üöáíôïé»: Ôï óáìðïôÜæ
ôùí ðéôóéñßêùí êáé ç ÝêâáóÞ ôïõ.
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
Οι πιτσιρίκοι
Δημήτρης Ψαθάς
147
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Êåíôñéêü èÝìá ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ç áãñéüôçôá ôùí Ãåñìáíþí êá-
ôáêôçôþí áëëÜ êáé ç áöÝëåéÜ ôïõò, êáèþò êáé ôï èÜññïò êáé ç
åõñçìáôéêüôçôá ôùí ìéêñþí áãùíéóôþí ôçò åëåõèåñßáò, ðïõ, åíþ
êáíïíéêÜ ìïíáäéêü ôïõò ìÝëçìá Ýðñåðå íá Þôáí ôï ðáé÷íßäé, åêåßíá
áíáìåéãíýïíôáé –ìå åðéôõ÷ßá ìÜëéóôá– óôçí áíôßóôáóç êáé ãåíéêÜ
óôïí ðüëåìï. Äåí ðñÝðåé íá áãíïÞóïõìå ôéò óçìáíôéêÝò ðëçñïöï-
ñßåò ðïõ ðñïóöÝñåé ôï êåßìåíï üóïí áöïñÜ óôç ãåñìáíéêÞ êáôï÷Þ
êáé ôçí åëëçíéêÞ Áíôßóôáóç.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ôï êåßìåíï ôïðïèåôåßôáé ÷ñïíéêÜ óôï ÷åéìþíá ôïõ 1942,
åí ìÝóù äçëáäÞ ôçò Êáôï÷Þò êáé ôçò ìåãÜëçò ðåßíáò óôçí ÁèÞíá.
ÐáñÜ ôï êñýï êáé ôçí ðåßíá, ï ëáüò óõíå÷ßæåé áêëüíçôïò ôçí áíôß-
óôáóÞ ôïõ êáôÜ ôùí êáôáêôçôþí.
2ç åíüôçôá: Óôçí Áíôßóôáóç óõììåôÝ÷ïõí êáé ôá ðáéäéÜ, Üëëïôå
ëåéôïõñãþíôáò ùò óáëôáäüñïé, äçëáäÞ íÝïé ðïõ ðçäïýóáí ðÜíù
óôá ãåñìáíéêÜ áõôïêßíçôá êáé Üñðáæáí ôñüöéìá Þ Üëëá ÷ñÞóéìá
áíôéêåßìåíá, êáé Üëëïôå êÜíïíôáò óáìðïôÜæ.
3ç åíüôçôá: Óôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá ðáñáêïëïõèïýìå ìéá
ïìÜäá ðáéäéþí íá åðé÷åéñåß óáìðïôÜæ êáé ôåëéêÜ íá ôï ðåôõ÷áß-
íåé: Ýíá ãåñìáíéêü áõôïêßíçôï åßíáé óôáìáôçìÝíï óôï ÆÜððåéï ìå
áíáììÝíá ôá öþôá. ¸íá áãïñÜêé ðëçóéÜæåé ôï öñïõñü, ðïõ åßíáé
Þäç åðéöõëáêôéêüò êáé ãíùñßæåé ãéá ôçí áíôéóôáóéáêÞ äñÜóç ôùí
Åëëçíüðïõëùí êáé ôéò æçìéÝò ðïõ Ý÷ïõí ðÜèåé áðü áõôÜ óõíÜ-
äåëöïß ôïõ óôï ðáñåëèüí. Ôï ðáéäß ðñïóðïéåßôáé üôé èÝëåé íá
áíÜøåé Ýíá ôóéãÜñï áðü ôá öþôá ôïõ áõôïêéíÞôïõ, ãåãïíüò ðïõ
äéáóêåäÜæåé ôï öñïõñü êáé ôïõ áðïóðÜ åí ìÝñåé ôçí ðñïóï÷Þ. Ôçí
ßäéá óôéãìÞ ôá Üëëá ìÝëç ôçò ïìÜäáò ðñïêáëïýí äïëéïöèïñÝò
óôï õðüëïéðï ìÝñïò ôïõ áõôïêéíÞôïõ, êáèéóôþíôáò Ýôóé áäýíáôç
ôç ìåôáêßíçóÞ ôïõ.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Ðéôóéñßêïò: ÐáñÜ ôç ìéêñÞ ôïõ çëéêßá, áõôüò êáé ïé óýíôñïöïß ôïõ,
äéáêáôÝ÷ïíôáé óôï óáìðïôÜæ áðü éäÝåò, ðïõ óõíÞèùò óõíáíôÜ êá-
íåßò óå åíÞëéêïõò êáé Ýìðåéñïõò áíèñþðïõò. Åßíáé ðáôñéþôåò êáé
ãéá íá âïçèÞóïõí ôçí ðáôñßäá ôïõò èÝôïõí ôçí ßäéá ôïõò ôç æùÞ
óå êßíäõíï. Åßíáé áíôéäñáóôéêïß, åöüóïí äå äÝ÷ïíôáé ôç ãåñìáíéêÞ
êáôï÷Þ êáé êÜíïõí ü,ôé ðåñíÜ áðü ôï ÷Ýñé ôïõò ãéá íá ôçí áíáôñÝ-
øïõí. ¸íáò ðáôñéþôçò áóöáëþò åßíáé ãåííáßïò êáé èáññáëÝïò êáé
äå äéóôÜæåé íá êéíäõíÝøåé ãéá ÷Üñç åíüò áíþôåñïõ óêïðïý.
Ãåñìáíïß: Ïé Ãåñìáíïß ðåñéãñÜöïíôáé ãëáöõñÜ êáé ðáñáóôáôéêÜ
Δημήτρης
Ψαθάς
148
óôï êåßìåíï. Áñ÷éêÜ ðáñïõóéÜæïíôáé õðåñüðôåò, ãåãïíüò ðïõ öáß-
íåôáé åê ðñþôçò áðü ôïí ôñüðï ðïõ ðåñðáôïýí êáé ôïí ïðïßï
êïñïúäåýïõí ïé ðéôóéñßêïé. Åðßóçò ðáñïõóéÜæïíôáé ïñãáíùôéêïß («Ï
Ãåñìáíüò óêïðüò åß÷å ïñãáíþóåé ôçí ÜìõíÜ ôïõ ãéá ôçí ðåñßðôùóç
åðéäñïìÞò ôùí óáëôáäüñùí», «Ðáßñíåé ôá ìÝôñá ôïõ ï Ðïëýöçìïò…
ãýñù ãýñù áðü ôï öïñôçãü»). Ôïõò âëÝðïõìå íá óõìðåñéöÝñï-
íôáé áíåëÝçôá êáé áðÜíèñùðá, áóêþíôáò âßá áêüìá êáé óå ìéêñÜ
ðáéäéÜ («Óôéò áñ÷Ýò ðïõ ðñùôïìðÞêáí… ùò êáé ôá ìùñÜ»). Ùóôüóï
óôï êåßìåíï, ï Ãåñìáíüò óêïðüò ðáñïõóéÜæåôáé áöåëÞò, åöüóïí
äéáóêåäÜæåé ìå ôçí õðåñï÷Þ ðïõ öáßíåôáé íá Ý÷åé Ýíáíôé åíüò ìé-
êñïý ðáéäéïý. ÔÝëïò, ïé Ãåñìáíïß ðáñïõóéÜæïíôáé ùò Ýíáò ëáüò ðïõ
äýóêïëá äÝ÷åôáé íá êÜíåé ëÜèïò êáé íá îåãåëáóôåß, ãåãïíüò ðïõ
áðïäåéêíýåôáé áðü ôçí áíôßäñáóç ôïõ óêïðïý üôáí óõíåéäçôïðïéåß
ôçí êïñïúäßá ðïõ õðÝóôç áðü ôïí ðéôóéñßêï.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôïõ áðïóðÜóìáôïò åßíáé áðëÞ äçìïôéêÞ, ìå êáèçìåñéíü
ëåîéëüãéï ôçò åðï÷Þò êáé ÷ñÞóç ãåñìáíéêþí ëÝîåùí êáé åêöñÜóå-
ùí ðñïóáñìïóìÝíùí óôá åëëçíéêÜ äåäïìÝíá (ìÜðáò, ÷éôëåñßá, íéî,
êáñðáæÜ).
ii) ¾öïò
Êýñéá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ ýöïõò åßíáé ç ñåáëéóôéêÞ áðåéêüíéóç ôçò
êïéíùíéêÞò êáé éóôïñéêÞò ðñáãìáôéêüôçôáò, ç ãïñãüôçôá ôçò áöÞ-
ãçóçò, ðïõ ïöåßëåôáé óôçí åêôåôáìÝíç ÷ñÞóç ôïõ äéáëüãïõ, êáèþò
êáé ï ÷éïõìïñéóôéêüò ôüíïò ðïõ áíáäåéêíýåôáé áðü ôïõò äéáëüãïõò
êáé áðü ôéò ãåñìáíéêÝò ëÝîåéò êáé åêöñÜóåéò ôçò êáèçìåñéíüôçôáò
ôùí ðáéäéþí ôçò åðï÷Þò.
iii) ÁöÞãçóç
Ôï êåßìåíï îåêéíÜ ìå ôñéôïðñüóùðç áöÞãçóç áðü Ýíáí «ðáíôïãíþ-
óôç» áöçãçôÞ. Óôçí ôñßôç åíüôçôá åìöáíßæåôáé ï äéÜëïãïò ðïõ äßíåé
ãïñãüôçôá, æùíôÜíéá êáé èåáôñéêüôçôá óôçí áöÞãçóç. Äå ëåßðïõí
ôá ó÷üëéá ôïõ áöçãçôÞ ðïõ åéñùíåýåôáé ôçí õðåñïðôéêÞ ãåñìáíéêÞ
éäåïëïãßá ôçò õðåñï÷Þò.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
Ðáñïìïéþóåéò: «óêåëåôùìÝíïé Üíèñùðïé», «¼÷é äá… êáé ôñÝìåé üëïò
ï êüóìïò», «Ðáßñíåé ôá ìÝôñá ôïõ… ï Êýêëùðáò áðïñåß».
ÌåôáöïñÝò: «Íïìßæåéò… êáé íá õðÜñ÷åé», «ôï áóôåßï ç æùÞ ôïõ», «ìéá áäé-
Üêïðç áðåéëÞ åßíáé ôï ôñáãïýäé ôïõò», «ç áíèñùðéÜ åßíáé ðïëõôÝëåéá»,
«ëõóóáóìÝíïò, êé áðü ôüôå ôï ìõáëïõäÜêé….ôñÝìåé üëïò ï êüóìïò»,
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
149
«öÝñíåé âüëôåò ãýñù ãýñù ôï öïñôçãü», «îåêáñäßæåôáé ï Êýêëùðáò,
«äßíåé öùôéÜ óôïí ðéôóéñßêï», «íá êáâáëÞóåé üëïõò ôïõò ëáïýò», «ìå ôï
÷áìüãåëï óôï êñýï ôïõ ðñüóùðï», «ëõóóÜ», «ãáâãßæåé».
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ìå ðïéåò ìõèéêÝò ìïñöÝò ðáñïìïéÜæïíôáé ôá ðñüóùðá ôïõ
äéçãÞìáôïò êáé ãéáôß;
Ôá ðñüóùðá ôïõ äéçãÞìáôïò ðáñïìïéÜæïíôáé åýóôï÷á ìå ôïõò ìõèé-
êïýò Þñùåò ôçò Ïäýóóåéáò ôïõ ÏìÞñïõ. Ïé Ãåñìáíïß ôáõôßæïíôáé ìå
ôïí êýêëùðá Ðïëýöçìï, ï ïðïßïò, ðáñüôé ãßãáíôáò êáé çìßèåïò (ãéïò
ôïõ Ðïóåéäþíá), Ý÷åé ìõáëü ìéêñïý êáé áöåëïýò ðáéäéïý. ÎåãåëéÝôáé
áðü ôïí ÏäõóóÝá, ï ïðïßïò ôåëéêÜ ôïí íéêÜ. ¸ôóé êáé ïé Ãåñìáíïß, ðïõ
áíáìößâïëá äéáèÝôïõí õðåñïðëßá êáé äéáôåßíïíôáé üôé åßíáé ðåñéïýóé-
ïé êáé äéáëå÷ôïß, íéêéïýíôáé åðáíåéëçììÝíùò óôéò áíáìåôñÞóåéò ôïõò
ìå ôïõò ðéôóéñßêïõò, üðùò êáé ï ÏäõóóÝáò, ðïõ Þôáí ðïëõìÞ÷áíïò
êáé óêáñöéæüôáí ôå÷íÜóìáôá ãéá íá åðéâéþóåé.
2. Ðþò ðáñïõóéÜæïíôáé ïé Ãåñìáíïß óôï äéÞãçìá; ÁðáíôÞóôå ìå
áíáöïñÜ óå óõãêåêñéìÝíá óçìåßá ôïõ êåéìÝíïõ.
Âë. ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí.
3. «¸íáò áêÞñõ÷ôïò ðüëåìïò õðÜñ÷åé áíÜìåóá óôá èçñßá êáé ôá
ðåéíáóìÝíá áëçôÜêéá ôçò ÁèÞíáò»: Ó÷ïëéÜóôå áõôÞ ôç öñÜóç.
Ðïéåò íïçìáôéêÝò áíôéèÝóåéò äéáêñßíåôå;
Äýï åßíáé ïé íïçìáôéêÝò áíôéèÝóåéò ðïõ åíôïðßæïíôáé óå áõôÞ ôç
öñÜóç: ç ðñþôç áöïñÜ ôïí áêÞñõ÷ôï ðüëåìï, äçëáäÞ ôïí áíåðß-
óçìï, áõôüí ðïõ äå äéåîÜãåôáé óôá ðåäßá ôùí ìá÷þí êáé âñßóêåôáé
Ýîù áðü ôéò ãíùóôÝò ðïëåìéêÝò ôáêôéêÝò. Ç äåýôåñç áíôßèåóç Ý÷åé
ó÷Ýóç ìå ôï åñþôçìá ðþò ìðïñåß íá õößóôáôáé ðüëåìïò ìåôáîý
èçñßùí êáé ðåéíáóìÝíùí ðáéäéþí. ÊáíïíéêÜ Ýíáò ðüëåìïò ìåôáîý
èçñßùí êáé ðáéäéþí åê ðñþôçò üøåùò ìïéÜæåé Üíéóïò êáé ìå ðñï-
äéáãåãñáììÝíï áðïôÝëåóìá. Ïé ðéôóéñßêïé üìùò Ý÷ïõí ùò üðëï
ôïõò ôçí ðïíçñßá êáé ôç ëá÷ôÜñá ãéá ëåõôåñéÜ, ðïõ ôïõò êÜíåé íá
óêáñößæïíôáé üëá ôá äõíáôÜ ôå÷íÜóìáôá ãéá íá îåãåëÜóïõí ôïõò
Ãåñìáíïýò. Áíôßèåôá ï ðüëåìïò áõôüò ü÷é ìüíï äåí åßíáé Üíéóïò,
áëëÜ ðïëëÝò öïñÝò ôá ðáéäéÜ íéêïýí ôá èçñßá, üðùò åßäáìå óôï
êåßìåíï. Ôá «èçñßá», äçëáäÞ ïé Ãåñìáíïß, åßíáé áõôïß ðïõ Þñèáí ãéá
íá êáôáêôÞóïõí. ¸÷ïõí ìåí óôñáôéùôéêÞ õðåñï÷Þ êáé õðåñïðëßá,
áëëÜ äåí Ý÷ïõí ôï øõ÷éêü óèÝíïò ðïõ äéáèÝôïõí ôá ìéêñÜ áõôÜ
ðáéäéÜ, ðïõ õðåñáóðßæïíôáé ôçí åðéâßùóÞ ôïõò, ôá áãáðçìÝíá ôïõò
ðñüóùðá êáé ôçí ðáôñßäá ôïõò. ÊáíÝíá üðëï, üóï éó÷õñü êáé áí
åßíáé, äåí ìðïñåß íá áíôéôá÷èåß óôçí øõ÷éêÞ äýíáìç ðïõ ðçãÜæåé
áðü ôçí áäéêßá ôçò õðïäïýëùóçò êáé éäéáßôåñá ôç äýíáìç ôçò áèÜ-
Δημήτρης
Ψαθάς
150
íáôçò åëëçíéêÞò øõ÷Þò, üðùò áõôÞ Ý÷åé äéáêñéèåß óå ðïëëÜ ðåäßá
ìá÷þí óôç ìáêñáßùíç éóôïñéêÞ ôçò ðïñåßá.
4. ¸íá ÷áñáêôçñéóôéêü ôïõ óõããñáöÝá ÄçìÞôñç ØáèÜ åßíáé ôï
÷éïýìïñ ôïõ. Âñåßôå ÷ùñßá óôï êåßìåíï ðïõ íá åðáëçèåýïõí áõ-
ôÞí ôçí ðáñáôÞñçóç.
Ôï ÷éïýìïñ ôïõ ÄçìÞôñç ØáèÜ äéáöáßíåôáé óôá óçìåßá ôïõ êåéìÝ-
íïõ üðïõ õðÜñ÷åé äéÜëïãïò.
5. «¹ôáí ïëüêëçñç ç ðáñÝá ðïõ ìïßñáóå ôç äïõëåéÜ ôïõ óáìðï-
ôÜæ»: Áöçãçèåßôå ìå äéêÜ óáò ëüãéá ðþò öáíôÜæåóôå üôé ðñáãìá-
ôïðïßçóáí ïé ðéôóéñßêïé ôï óáìðïôÜæ.
Ôï óáìðïôÜæ áðïôåëïýóå ÷ùñßò áìöéâïëßá Ýñãï ìéáò ïëüêëçñçò
ðáñÝáò. Ï ðéôóéñßêïò ðïõ óõíïìéëåß ìå ôï Ãåñìáíü óêïðü, áðïóêï-
ðåß óôï íá ôïõ áðïóðÜóåé ôçí ðñïóï÷Þ êáé íá ôïí êñáôÞóåé áðá-
ó÷ïëçìÝíï óôï ìðñïóôéíü ìÝñïò ôïõ áõôïêéíÞôïõ, þóôå ôá Üëëá
ìÝëç ôçò ïìÜäáò íá âñïõí ôçí åõêáéñßá, ôáõôü÷ñïíá, íá ðñáãìá-
ôïðïéÞóïõí äïëéïöèïñÜ óôï ü÷çìá. Ç ðåñéïñéóìÝíç ïñáôüôçôá ôçò
íý÷ôáò âïçèïýóå Üëëùóôå óôçí ðñáãìáôïðïßçóç ôïõ ó÷åäßïõ. Ôá
Üëëá ìÝëç ôçò ïìÜäáò èá ðåñßìåíáí êñõììÝíïé óå ìÝñïò üðïõ äåí
ãßíïíôáí áíôéëçðôïß êáé ôçí þñá ðïõ èá Ýâëåðáí ôï öñïõñü áðá-
ó÷ïëçìÝíï èá åðåíÝâáéíáí. ºóùò íá åß÷áí èÝóåé êáé óõíèçìáôéêü,
üðùò ãéá ðáñÜäåéãìá ôï Üíáììá ôïõ áíáðôÞñá.
Ôá ðáéäéÜ ãíþñéæáí áðü ðñéí üôé ìéá ôÝôïéá «÷áæïìÜñá», üðùò ôï
íá èÝëåé êáíåßò íá áíÜøåé ôï ôóéãÜñï áðü ôï öáíÜñé ôïõ áõôï-
êéíÞôïõ, ü÷é ìüíï èá ðñïêáëïýóå ôï ãÝëéï óôï Ãåñìáíü, áëëÜ èá
åíåñãïðïéïýóå êáé ôï ìç÷áíéóìü êïìðïññçìïóýíçò ôïõ. ¹îåñáí üôé
ï Ãåñìáíüò èá Ýìðáéíå óôç äéáäéêáóßá íá áðïäåßîåé ôçí õðåñï÷Þ
ôïõ êáé íá õðåñçöáíåõôåß ãé’ áõôÞí, áêüìç êáé óå Ýíá ìéêñü ðáéäß.
ÊÜôé ôÝôïéï Ýäùóå ôï ðåñéèþñéï ÷ñüíïõ óôá Üëëá ìÝëç íá ðñïâïýí
óôï óáìðïôÜæ ðïõ ó÷åäßáæáí.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Óå ðïéá óçìåßá ôïõ äéçãÞìáôïò ï áöçãçôÞò åéñùíåýåôáé ôïõò
Ãåñìáíïýò êáôáêôçôÝò;
2. Ðïéïò áðü ôïõò ðéôóéñßêïõò èÝôåé ôïí åáõôü ôïõ óå ìåãáëýôåñï
êßíäõíï; Áõôüò ðïõ óõíïìéëåß êáé ðñïóðáèåß íá ðáñáðëáíÞóåé ôï
Ãåñìáíü óêïðü Þ áõôïß ðïõ ðáñáöõëÜíå êáé ðñïêáëïýí äïëéïöèï-
ñÝò óôá ï÷Þìáôá; ÁéôéïëïãÞóôå ôçí áðÜíôçóÞ óáò.
3. Óôçí ðáñáðÜíù áíÜëõóç ôïõ êåéìÝíïõ ÷ñçóéìïðïéÞóáìå ôç öñÜ-
óç «áêÞñõ÷ôïò ðüëåìïò». Ôé óçìáßíåé êáé ðïéïõò áöïñÜ óôï óõãêå-
êñéìÝíï äéÞãçìá;
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
151
Α. Ο δημιουργός
Êýðñéïò óõããñáöÝáò ðïõ ãåííÞèçêå óôç Ëåõêùóßá ôï 1915 êáé ðÝèá-
íå ôï 1998. Óðïýäáóå óôçí ÉáôñéêÞ Ó÷ïëÞ Áèçíþí êáé åñãÜóôçêå ùò
ðáéäßáôñïò óôç Ëåõêùóßá, åíþ ðáñÜëëçëá äßäáóêå ôï ìÜèçìá ôçò
ÕãéåéíÞò óôçí ÐáéäáãùãéêÞ Áêáäçìßá êáé óôï Ðáãêýðñéï ÃõìíÜóéï.
ÕðÞñîå éäñõôÞò êáé äéåõèõíôÞò ðïëëþí éáôñéêþí êáé ëïãïôå÷íéêþí
ðåñéïäéêþí, ìå ãíùóôüôåñï ôï ðåñéïäéêü ÐíåõìáôéêÞ Êýðñïò (1960-
1998), ðïõ ôéìÞèçêå áðü ôçí Áêáäçìßá Áèçíþí. Áó÷ïëÞèçêå ìå ôçí
ðïßçóç, ôçí ðåæïãñáößá, ôï èÝáôñï, ôá öéëïëïãéêÜ äïêßìéá êáé ôç
ìåôÜöñáóç Éóðáíþí ðïéçôþí. ÐïéÞìáôá: Ëõñéêüò ëüãïò, Áñïäáöíïý-
óá. ÐåæïãñáöÞìáôá: Ðåæüò ëüãïò ôçò ãëõêéÜò ÷þñáò Êýðñïõ, Ðåæüò
ëüãïò ÉÉ: Áðü ôï çìåñïëüãéï åíüò ãéáôñïý, Ðåæüò ëüãïò ÉÉÉ: Éóôïñßåò
áðü ôçí Êýðñï, Ôï «öõëÜêéï ×» ãñáììÞ èáíÜôïõ.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ðïßçìá åßíáé ãñáììÝíï ìå áöïñìÞ ôçí åîÝãåñóç ôùí öïéôçôþí
óôï Ðïëõôå÷íåßï êáé ôçí êáôáóôïëÞ ôçò áðü ôéò äõíÜìåéò ôùí
óõíôáãìáôáñ÷þí ôçò äéêôáôïñßáò Ðáðáäüðïõëïõ (1967-1974). Ôï
ðïßçìá ôïõ Êýðñéïõ ëïãïôÝ÷íç Êýðñïõ ×ñõóÜíèç áíáöÝñåôáé óôçí
«åðüìåíç ìÝñá», äçëáäÞ ôçí çìÝñá ðïõ áêïëïõèåß ýóôåñá áðü ôçí
åéóâïëÞ ôùí ôáíê êáé ôç äïëïöïíßá ðïëëþí öïéôçôþí.
Γ. Δομή του ποιήματος
Ôï ðïßçìá ÷ùñßæåôáé óå äýï èåìáôéêÝò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: Ôñåéò ðñþôåò óôñïöÝò ôïõ ðïéÞìáôïò: Ôá äõóÜñåóôá
óõíáéóèÞìáôá ðïõ ðñïêÜëåóå ç íý÷ôá ôçò 17çò ÍïÝìâñç 1973.
2ç åíüôçôá: Ôåëåõôáßá óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò: Ç åõ÷Þ ãéá áðåëåõ-
èÝñùóç ôçò ÷þñáò áðü ôç äéêôáôïñßá ôùí óõíôáãìáôáñ÷þí.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
ÈåìáôéêÜ êÝíôñá ôïõ ðïéÞìáôïò åßíáé ç äéêôáôïñßá êáé ç êáôáðÜôç-
17 του Νοέμβρη 1973 (Χαράματα)
Κύπρος Χρυσάνθης
152
óç ôùí áíèñþðéíùí äéêáéùìÜôùí, êáèþò êáé ç áðüôéóç öüñïõ ôéìÞò
óå áíèñþðïõò êáé ãåãïíüôá ðïõ óçìÜäåøáí ôçí éóôïñßá. Åðßóçò,
ôï ðïßçìá áíáöÝñåôáé óôç íåïëáßá ôçò åêÜóôïôå åðï÷Þò êáé óôïõò
áãþíåò ðïõ áõôÞ êáôáâÜëëåé ãéá ôçí åëåõèåñßá.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ç ðñþôç áõôÞ åíüôçôá, ðïõ áðïôåëåß êáé ôï ìåãáëýôå-
ñï ìÝñïò ôïõ ðïéÞìáôïò, ðåñéãñÜöåé ôçí åéêüíá ðïõ åìöáíßæïõí ïé
ãýñù áðü ôï Ðïëõôå÷íåßï äñüìïé êáé ãåíéêüôåñá ç ÁèÞíá ìåôÜ ôéò
óõìðëïêÝò ìåôáîý öïéôçôþí êáé óôñáôïý. Åðßóçò ôçí êáôáóôïëÞ
ôçò öïéôçôéêÞò åîÝãåñóçò, ôçí 17ç Íïåìâñßïõ 1973. ÌÝóá áðü áõôÞí
ôçí åðéãñáöÞ (ôßôëïò) êáé ìå åìöáíåßò êÜðïéïõò óõìâïëéóìïýò, ï
ðïéçôÞò áöÞíåé íá äéáöáíïýí ç äéÜèåóç êáé ôá óõíáéóèÞìáôá ôùí
ðïëéôþí êáé ôïõ éäßïõ ôéò ðñþôåò áõôÝò þñåò.
2ç åíüôçôá: Óôç äåýôåñç åíüôçôá ôï êëßìá áëëÜæåé , åöüóïí ç ðïé-
çôéêÞ öùíÞ ðáñáèÝôåé ôçí åõ÷Þ íá ìçí ðÜåé ÷áìÝíç ç èõóßá ôùí
ðáéäéþí, áëëÜ íá ãßíåé áöåôçñßá ãéá ôçí áðåëåõèÝñùóç ôçò ÁèÞíáò
áëëÜ êáé üëçò ôçò ÅëëÜäáò áðü ôç äéêôáôïñßá.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Óôï óõãêåêñéìÝíï ðïßçìá äå ãßíåôáé áíáöïñÜ óå ðñüóùðá.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç áðëÞ äçìïôéêÞ åßíáé ç ãëþóóá óôçí ïðïßá åßíáé ãñáììÝíï ôï
ðïßçìá.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ ðïéÞìáôïò åßíáé õøçëü êáé óêïôåéíü, åöüóïí ôï ðå-
ñéå÷üìåíï äéáêñßíåôáé ãéá ôéò õøçëÝò Ýííïéåò ðïõ äéáðñáãìáôåý-
åôáé, ãéá ôçí åðéâëçôéêüôçôÜ ôïõ êáèþò êáé ãéá ôá óõíáéóèÞìáôá
ðïõ äçìéïõñãåß óôçí øõ÷Þ ôïõ áíáãíþóôç. Ôá óõíáéóèÞìáôá áõôÜ
ùóôüóï äßíïíôáé ìå ãëáöõñü ôñüðï, êáèþò åßíáé Ýíôïíç ç ðáñïõ-
óßá ó÷çìÜôùí ëüãïõ.
iii) Óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç ôïõ ðïéÞìáôïò
Ôï ðïßçìá ÷ñçóéìïðïéåß ôçí ôå÷íéêÞ ôïõ óõìâïëéóìïý. Ï ðïéçôÞò âëÝ-
ðåé ôïí åîùôåñéêü êüóìï ùò óýìâïëï ôçò áôïìéêÞò ôïõ æùÞò, óõó÷å-
ôßæïíôáò ôéò øõ÷éêÝò ôïõ êáôáóôÜóåéò ìå ôá ðñÜãìáôá, ðïõ ãßíïíôáé
óýìâïëá êõñßùò ôùí óõíáéóèçìÜôùí ôïõ. Ç ëÝîç åíäéáöÝñåé ü÷é ùò
íüçìá áëëÜ ãéá ôï ðþò ìáò êÜíåé íá áéóèáíüìáóôå. Ôá åîùôåñéêÜ ÷á-
ñáêôçñéóôéêÜ ôïõ óõìâïëéóìïý åßíáé: ï óýíôïìïò óôß÷ïò, ïé áóýíäåôåò
åéêüíåò, ç ÷ñÞóç ðïëëþí ìåôáöïñþí êáé ðáñïìïéþóåùí, êáèþò êáé ôï
ãåãïíüò üôé ïé ëÝîåéò óõìâïëßæïõí øõ÷éêÝò êáôáóôÜóåéò.
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
153
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «ãõìíÜ äÝíôñá», «ôõñáãíïðáôçìÝíç ðüëç», «áðëþíïíôáé
ôá ãñÜììáôá», «áéìÜôéíá ãñÜììáôá», «èáìðùôéêÜ ãñÜììáôá», «óôïõò
ôïß÷ïõò ðëçèáßíïõí ïé óêéÝò», «÷ñõóü öùò ïëïýèå í’ áðëùèåß».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò ëåùöüñïõ ðïõ Ý÷åé ôþñá áäåéÜóåé, ç ç÷çôéêÞ
åéêüíá ôçò âïõåñÞò ðüëçò ðïõ ôþñá çóõ÷Üæåé, ç ç÷çôéêÞ åéêüíá
ôùí óêýëùí ðïõ ãáâãßæïõí, ç åéêüíá ôùí óêéþí óôïõò ôïß÷ïõò ôùí
óðéôéþí, ç åéêüíá ôùí ãñáììÜôùí (óõíèçìÜôùí) óôïõò ôïß÷ïõò, ç
åéêüíá ôïõ ïõñáíïý ðïõ èá áóôñÜøåé êáé ôïõ ÷ñõóïý öùôüò ðïõ
èá îå÷õèåß óôçí ðüëç.
Ðáñïìïéþóåéò: «ðïôÜìé îÝöñåíï ç ðíïÞ».
ÅðáíáëÞøåéò: «ðÝñá áð’ ôç ëåùöüñï ìå ôá ãõìíÜ äÝíôñá», «ôá öõë-
ëþìáôá, ôõñáãíïðáôçìÝíç ðüëç», «êÜìå».
Áíôßèåóç: «ðåèáßíåé ç íý÷ôá ç öïíéêÞ».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «ãõìíÜ äÝíôñá», «îÝðíïïé ïé Þ÷ïé», «ç ðüëç çóõ-
÷Üæåé», «âáñéáíáóáßíïõí ïé êáñäéÝò», «áðëþíïíôáé ôá ãñÜììáôá», «ïé
êáñäéÝò áíáóçêþíïõí ôç ìåãÜëç ìÝñá».
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Åíôïðßóôå óôçí ðåñéãñáöÞ ôïõ ôïðßïõ êáé ôïõ öõóéêïý ðåñé-
âÜëëïíôïò ôá óçìåßá åêåßíá ðïõ äåß÷íïõí Ýììåóá ôá áéóèÞìáôá
ôïõ áöçãçôÞ.
Ç ãýìíéá ôïõ ôïðßïõ êáé ç ôñïìáêôéêÞ çóõ÷ßá («îÝðíïïé ïé ëïãÞò
Þ÷ïé, áñáéïß», «ìå ôá ãõìíÜ äÝíôñá, ôá öõëëþìáôá, ðñïâÜëëïõí
ôþñá, ïé ÷þñïé áäåéáíïß») áíôéêáôïðôñßæïõí ôç óôåíÜ÷ùñç äéÜèåóç
êáé ôçí áãùíßá ôïõ ðïéçôÞ áëëÜ êáé üëïõ ôïõ áèçíáúêïý ëáïý. Ç
õãñáóßá êáé ôï ôóïõ÷ôåñü êñýï («óôÜæåé ô’ áãéÜæé ìÝóá ìáò») åðé-
ôåßíïõí ôï áßóèçìá ôïõ öüâïõ. Ôï ßäéï êáé ï Þ÷ïò áðü ôá Üãñéá
ãáâãßóìáôá ôùí óêýëùí («áëõ÷ôïýíå ïé èåñéåìÝíïé óêýëïé»).
2. Ðïéá åõ÷Þ åêöñÜæåôáé óôçí ôåëåõôáßá óôñïöÞ; Ðþò ó÷åôßæåôáé
áõôÞ ìå ôç èõóßá ôùí öïéôçôþí;
Óôçí ôåëåõôáßá óôñïöÞ ôï êëßìá áëëÜæåé êáé âëÝðïõìå ôçí ðïéçôéêÞ
öùíÞ íá åðéêáëåßôáé ôï Èåü êáé íá æçôÜåé «í’ áóôñÜøïõí ïé ïõñá-
íïß, ÷ñõóü öùò ïëïýèå í’ áðëùèåß, êÜìå Ìåãáëïäýíáìå íá îå÷õèåß
ðïôÜìé îÝöñåíï ç ðíïÞ», Ðáñáêáëåß, äçëáäÞ, íá ðñáãìáôïðïéçèåß
ç ëáúêÞ åîÝãåñóç êáé íá áðåëåõèåñùèåß ç ÁèÞíá êáé ïëüêëçñç ç
ÅëëÜäá áðü ôç äéêôáôïñßá, þóôå íá ìçí ðÜåé ÷áìÝíç ç èõóßá ôùí
ðáéäéþí.
3. Åñìçíåýóôå ôïõò ÷áñáêôçñéóìïýò «ç íý÷ôá ç öïíéêÞ» êáé «ìå-
ãÜëç ìÝñá».
Ç «íý÷ôá ç öïíéêÞ» ðáñáðÝìðåé óôç íý÷ôá ôçò 17çò ÍïÝìâñç ôïõ
Κύπρος
Χρυσάνθης
154
1973. Ïé öïéôçôÝò Ý÷ïõí êáôáëÜâåé ôï êôßñéï ôïõ Ðïëõôå÷íåßïõ êáé
áñíïýíôáé íá ôï ðáñáäþóïõí. Ôüôå ôá ôáíê ôïõ óôñáôïý åðåìâáß-
íïõí êáé óðÜíå ôçí êåíôñéêÞ ðýëç, ðáñáóýñïíôáò óôï äéÜâá ôïõò
öïéôçôÝò ðïõ åßíáé óêáñöáëùìÝíïé óôá êÜãêåëá. «ÌåãÜëç ìÝñá»
áðïêáëåß ï ðïéçôÞò ôçí åðüìåíç çìÝñá, äçëáäÞ ôçí çìÝñá ðïõ
áêïëïõèåß ýóôåñá áðü ôçí åéóâïëÞ ôùí ôáíê êáé ôç äïëïöïíßá ôùí
öïéôçôþí. Êáé åßíáé ìåãÜëç ìÝñá åðåéäÞ áðïôåëåß ôçí áöåôçñßá ãéá
ôçí áðåëåõèÝñùóç ôçò ÷þñáò áðü ôï ðïëßôåõìá ôçò äéêôáôïñßá ðïõ
ôïõò åðéâëÞèçêå äéÜ ôçò âßáò. ¼ðùò Ýäåéîáí áñãüôåñá ôá ãåãïíüôá,
ç åõ÷Þ ôïõ ðïéçôÞ ðñáãìáôïðïéÞèçêå, áöïý ç äéêôáôïñßá êáôÝññåõ-
óå ôïí åðüìåíï ÷ñüíï. Ãé’ áõôü êáé ôá ãåãïíüôá ôïõ Ðïëõôå÷íåßïõ
áðïôåëïýí óôáèìü óôç ìåôáðïëåìéêÞ åëëçíéêÞ éóôïñßá.
4. Áöïý ëÜâåôå õðüøç óáò ôá éóôïñéêÜ ãåãïíüôá ôçò åðï÷Þò,
áíáðôýîôå óå ìßá ðáñÜãñáöï ôï íüçìá ôçò öñÜóçò «ôõñáãíïðá-
ôçìÝíç ðüëç».
ÉóôïñéêÞ áíáäñïìÞ:
1. Ôïí Éïýëéï ôïõ 1965 óçìåéþèçêå óïâáñü ñÞãìá óôéò ôÜîåéò ôïõ
êõâåñíþíôïò êüììáôïò (¸íùóç ÊÝíôñïõ), ãíùóôÞ óôç óýã÷ñïíç
éóôïñßá ôçò ÅëëÜäïò ìå ôïí üñï «áðïóôáóßá ôïõ ‘65» Þ ÉïõëéáíÜ.
ÁöïñìÞ õðÞñîå ç áðüöáóç ôïõ Ãåùñãßïõ ÐáðáíäñÝïõ íá áíôéêá-
ôáóôÞóåé ôïí ÐÝôñï ÃáñïõöáëéÜ áðü ôï Õðïõñãåßï ÅèíéêÞò Áìýíçò
êáé ç Üñíçóç ôïõ ôüôå âáóéëéÜ Êùíóôáíôßíïõ Â’ íá õðïãñÜøåé ôï
ó÷åôéêü äéÜôáãìá, áí ï äéÜäï÷ïò ôïõ ÃáñïõöáëéÜ äåí áðïëÜìâáíå
ôçò áðüëõôçò åìðéóôïóýíçò ôïõ. Ï Ã. ÐáðáíäñÝïõ áíáãêÜóôçêå áðü
ôïí Êùíóôáíôßíï íá ðáñáéôçèåß óôéò 15 Éïõëßïõ 1965. Áðü åêåßíç ôç
ìÝñá êáé ìÝ÷ñé ôá ôÝëç Éïõëßïõ ôïõ ‘66, ï Êùíóôáíôßíïò ðñïóðÜèçóå
íá ó÷çìáôßóåé êõâåñíÞóåéò-öáíôÜóìáôá, ìå ôç óõììåôï÷Þ, êáôÜ äé-
áóôÞìáôá, 48 âïõëåõôþí ôçò ðáñÜôáîçò ôçò ¸íùóçò ÊÝíôñïõ (áðï-
óôáôþí) ðïõ åãêáôÝëåéøáí ôïí Ãåþñãéï ÐáðáíäñÝïõ.
Ï Êùíóôáíôßíïò áñ÷éêÜ äéüñéóå ðñùèõðïõñãü ôïí Ãåþñãéï Áèáíáóé-
Üäç-Íüâá, ìå õðïõñãïýò áðïóôÜôåò âïõëåõôÝò ôçò ¸íùóçò ÊÝíôñïõ.
Ç íÝá êõâÝñíçóç üìùò äåí åß÷å ðëåéïøçößá óôç ÂïõëÞ, ïðüôå ó÷ç-
ìáôßóôçêå Üëëç êõâÝñíçóç áðü ôïí Çëßá Ôóéñéìþêï. ¼ëç ç ðåñßïäïò
ðïõ áêïëïýèçóå ôçí áðïðïìðÞ ôçò êõâÝñíçóçò ôïõ Ã. ÐáðáíäñÝïõ
÷áñáêôçñßæåôáé ãåíéêüôåñá ùò ðåñßïäïò ðïëéôéêÞò áíùìáëßáò.
Óôéò 21 Áðñéëßïõ ôïõ 1967, êé åíþ åß÷áí ðñïêçñõ÷ôåß åêëïãÝò ãéá ôéò 28
ÌáÀïõ, áîéùìáôéêïß ôïõ óôñáôïý, ïñãáíùìÝíïé óôï óýíäåóìï «É.Ä.Å.Á»
(= Éåñüò Äåóìüò ÅëëÞíùí Áîéùìáôéêþí), õðü ôçí çãåóßá ôïõ óõíôáã-
ìáôÜñ÷ç Ãåùñãßïõ Ðáðáäüðïõëïõ, ôïõ Óôõëéáíïý Ðáôôáêïý êáé ôïõ
Íéêüëáïõ ÌáêáñÝæïõ, êáôÝëáâáí ôçí åîïõóßá ìå ðñáîéêüðçìá.
¸÷ïíôáò åîáóöáëßóåé ðåñßðïõ 100 ôåèùñáêéóìÝíá óôçí ðåñéï÷Þ ôçò
ðñùôåýïõóáò, ïé ðñáîéêïðçìáôßåò êéíçôïðïéÞèçêáí ôá îçìåñþìá-
ΕΘΝΙΚΉ
ΖΩΗ
155
ôá ôçò 21çò Áðñéëßïõ êáé êáôÝëáâáí áñ÷éêÜ ôï Õðïõñãåßï ÅèíéêÞò
¢ìõíáò. Óôç óõíÝ÷åéá Ýâáëáí óå åöáñìïãÞ ôï ó÷Ýäéï Ýêôáêôçò
áíÜãêçò ôïõ ÍÁÔÏ, ìå êùäéêü ó÷Ýäéï «Ðñïìçèåýò», ìå áðïôÝëåóìá
íá êéíçôïðïéçèïýí üëåò ïé óôñáôéùôéêÝò ìïíÜäåò ôçò ÁôôéêÞò. Ôï
óõãêåêñéìÝíï ó÷Ýäéï ðñïïñéæüôáí ãéá ôçí áíáãêáóôéêÞ áíÜëçøç
åîïõóßáò áðü ôï óôñáôü, ìå óêïðü ôçí åîïõäåôÝñùóç êïììïõíéóôé-
êÞò åîÝãåñóçò, óå ðåñßðôùóç ðïõ åéóÝâáëëáí óôçí ÅëëÜäá äõíÜìåéò
ôïõ óïâéåôéêïý óôñáôïý. Ôï ó÷Ýäéï åðéëÝ÷ôçêå íá ôï åöáñìüóåé ï
ßäéïò ï Ãåþñãéïò Ðáðáäüðïõëïò, óýíäåóìïò ôçò ÅëëçíéêÞò Êåíôñé-
êÞò Õðçñåóßáò Ðëçñïöïñéþí ìå ôç CÉÁ. Ï Ðáðáäüðïõëïò åßíáé ï
ðñþôïò ðñÜêôïñáò ìõóôéêþí õðçñåóéþí óôçí Åõñþðç ðïõ êáôÜöåñå
íá ãßíåé äéêôÜôïñáò êáé ôï ðñáîéêüðçìÜ ôïõ åßíáé ôï ðñþôï ðïõ ðÝ-
ôõ÷å óôçí åõñùðáúêÞ Þðåéñï. ÌåãÜëç Þôáí ç óõìâïëÞ ôïõ äéïéêçôÞ
ôçò Ó÷ïëÞò Åõåëðßäùí ÄçìÞôñç Éùáííßäç, ï ïðïßïò êéíçôïðïßçóå ôï
ôÜãìá ôçò Ó÷ïëÞò êáé ôçí ÅëëçíéêÞ ÓôñáôéùôéêÞ Áóôõíïìßá (Å.Ó.Á.).
Ï Ýìðéóôïò ôïõ âáóéëéÜ, áñ÷çãüò ôïõ Ãåíéêïý Åðéôåëåßïõ Óôñáôïý,
óôñáôçãüò Ã. ÓðáíôéäÜêçò, áíôéêáôáóôÜèçêå áðü ôïí ÏäõóóÝá Áã-
ãåëÞ. Ï ÁããåëÞò, êÜíïíôáò ÷ñÞóç ôïõ íÝïõ ôïõ áîéþìáôïò, Ýäùóå
åíôïëÞ óôï Ôñßôï Óþìá Óôñáôïý óôç Èåóóáëïíßêç íá åöáñìüóåé ôï
ó÷Ýäéï «Ðñïìçèåýò» óå üëç ôç ÷þñá.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
ποιήματος
1. Âñåßôå ôéò ïìïéüôçôåò êáé ôéò äéáöïñÝò ðïõ õðÜñ÷ïõí áíÜìåóá
óôï ðïßçìá ôïõ Êýðñïõ ×ñõóÜíèç êáé óôï ðïßçìá ôçò ËÝíáò ÐáððÜ
«Óôïõò óêïôùìÝíïõò óðïõäáóôÝò ôïõ Íïåìâñßïõ», ðïõ áêïëïõèåß:
ÌÜôéá êëåéäùìÝíá, ÷Ýñéá ðáãùìÝíá
Êåßôåôáé
–äåêáï÷ôþ ÷ñïíþ Þôáíå äåí Þôáíå–
ãéá íá Ý÷ù åãþ ðïõëéÜ - öôåñÜ óôá ÷Ýñéá ìïõ,
êáé óõ ôï óðéôÜêé óïõ,
ìéá ãëÜóôñá ìå âáóéëéêü óôï ðåæïõëÜêé
êáé ôá ðáéäéÜ ìáò îÝíïéáóôá íá ÷ôßæïõíå ôï ìÝëëïí.
Ç ìÜíá ôïõ ôïí ðåñéìÝíåé êáé äåí Ýñ÷åôáé,
Ç Üíïéîç ôïõ ðáßæåé êáé äåí ôçíå îÝñåé ðéá.
Óôéò öëÝâåò ôïõ áßìá óôáìáôçìÝíï êáé ðéêñü,
Ãõáëß óðáóìÝíï ï êüóìïò, óùñéáóìÝíï ðÜíù ôïõ.
Ãéá íá Ý÷ù åãþ ôïí Üóðñï ìïõ ýðíï
Êáé óõ ãáñßöáëï ÷áìüãåëï óôï óôüìá óïõ,
Ãéá íá’ ÷ïõí ôá ðáéäéÜ ìáò ôï äéêü ôïõò Þëéï…
2. Ãéáôß ïé ðüñôåò ôïõ ðïéÞìáôïò åßíáé ìáíôáëùìÝíåò;
Κύπρος
Χρυσάνθης
Παλαι ότε ρε ς μορφέ ς ζωής
158
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
Ηλιοβασίλεμα
Κώστας Κρυστάλλης
Α. Ο δημιουργός
Ï Êþóôáò ÊñõóôÜëëçò ãåííÞèçêå óôï ÓõññÜêï ôçò óêëáâùìÝíçò
ôüôå Çðåßñïõ ôï 1868 êáé ðÝèáíå óôçí ¢ñôá ôï 1894. ÌáèçôÞò áêü-
ìç ôçò ôåëåõôáßáò ôÜîçò ôïõ Ãõìíáóßïõ óôç Æùóéìáßá Ó÷ïëÞ Éù-
áííßíùí, Ýãñáøå ôá ãåìÜôá èÝñìç êáé ðáôñéùôéóìü ðïéÞìáôÜ ôïõ
ÓêéÝò ôïõ ¢äïõ, ðïõ ç äçìïóßåõóÞ ôïõò åß÷å áðïôÝëåóìá ôçí êá-
ôáäßùîÞ ôïõ áðü ôïõò Ôïýñêïõò êáé ôçí êáôáäßêç ôïõ åñÞìçí óå
èÜíáôï. ¾óôåñá áðü äñáìáôéêÝò ðåñéðÝôåéåò, êáôÜöåñå íá ðåñÜóåé
óôï åëåýèåñï åëëçíéêü Ýäáöïò êáé íá öôÜóåé óôçí ÁèÞíá îÝíïò
êáé Ýñçìïò. ÁâïÞèçôïò êáèþò Þôáí êáé áðñïóôÜôåõôïò óôïí îÝíï
ôüðï, áíáãêÜóôçêå, ãéá íá æÞóåé, íá äïõëÝøåé ó’ Ýíá áíèõãéåéíü,
õãñü êáé óêïôåéíü ôõðïãñáöåßï, üðïõ Ýìåéíå äýï ÷ñüíéá. Ïé þñåò
ôçò êáèçìåñéíÞò åñãáóßáò ôïõ Þôáí ðïëëÝò êáé ç áìïéâÞ ôïõ ôüóï
ìéêñÞ, ðïõ ìå ìåãÜëç ïéêïíïìßá êáôÜöåñíå íá øåõôïôñþåé êáé íá
ðëçñþíåé ôï íïßêé ôïõ äùìáôßïõ üðïõ Ýìåíå. ¾óôåñá äïýëåøå ãéá
ëßãïõò ìÞíåò ùò óõíôÜêôçò óôçí åöçìåñßäá ÅâäïìÜò êáé ôÝëïò
ùò õðÜëëçëïò óôá õðüãåéá ôçò Åôáéñåßáò Óéäçñïäñüìùí. ¼ëïé
áõôïß ïé êüðïé, ïé áíèõãéåéíÝò óõíèÞêåò êáé ïé óôåñÞóåéò, ìáæß ìå
ôçí áãéÜôñåõôç íïóôáëãßá ôçò ðáôñßäáò ôïõ, ðïõ óáí ôï óáñÜêé
«ôïõ ’ôñùãå ôçí øõ÷Þ», êëüíéóáí ôçí õãåßá ôïõ. ÐñïóâëÞèçêå áðü
öõìáôßùóç êáé ç êáôÜóôáóÞ ôïõ ìÝñá ìå ôç ìÝñá ÷åéñïôÝñåõå.
¸ôóé, Üöçóå ôçí ÁèÞíá ðïõ ôüóá öáñìÜêéá ôïí ðüôéóå, êáé ðÞãå
óôçí ÊÝñêõñá, êáé ýóôåñá áðü ëßãï óôçí ¢ñôá, êïíôÜ óôçí åêåß
åãêáôåóôçìÝíç áäåëöÞ ôïõ, ìå ôçí åëðßäá íá îáíáâñåß ôçí õãåßá
ôïõ. Ôßðïôá üìùò äåí ìðüñåóå íá ôïí óþóåé, êáé ôïí Áðñßëç ôïõ
1894 Ýêëåéóå ãéá ðÜíôá ôá ìÜôéá ôïõ, óå çëéêßá ìüëéò 26 ÷ñïíþí.
Ìïëïíüôé ç óýíôïìç æùÞ ôïõ õðÞñîå ìéá ôñáãùäßá, ìðüñåóå ìüíïò
ôïõ, äß÷ùò íá öïéôÞóåé óå êáìßá áíþôåñç ó÷ïëÞ, íá êáëëéåñãÞóåé
ôï áíÞóõ÷ï ðíåýìá ôïõ êáé íá áðïêôÞóåé ìéá áîéüëïãç ìüñöùóç,
ðïõ öáßíåôáé êõñßùò óôá ðåæïãñáöÞìáôÜ ôïõ. Ùò ðïéçôÞò áíáäåß-
÷ôçêå ï áðáñÜìéëëïò ñáøùäüò ôçò åéñçíéêÞò êáé åéäõëëéáêÞò æùÞò
ôçò ðáôñßäáò ôïõ, ï ãíçóéüôåñïò ôñáãïõäéóôÞò ôçò ðïéìåíéêÞò êáé
159
Κώστας
Κρυστάλλης
áãñïôéêÞò æùÞò ôçò Çðåßñïõ. Ãéá ôçí åëåõèåñßá êáé ôçí ôÝ÷íç Ýæç-
óå êáé ðÝèáíå, ãé’ áõôü ôïí åßðáí «Þñùá êáé ìÜñôõñá ðïéçôÞ».
¸ãñáøå ôá Ýñãá Êáëüãåñïò ôçò Êëåéóïýñáò êáé ôïõ Ìåóïëïããß-
ïõ, Ôá áãñïôéêÜ (ðïõ åðáéíÝèçêáí óôï ÖéëáäÝëöåéï äéáãùíéóìü),
Ï ôñáãïõäéóôÞò ôïõ ÷ùñéïý êáé ôçò óôÜíçò, ÐåæïãñáöÞìáôá. Ç
ãëþóóá ôïõ åßíáé æùíôáíÞ, ðáñáóôáôéêÞ êáé äßíåé ìéá îå÷ùñéóôÞ
ëõãåñÜäá óôï óôß÷ï ôïõ.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ðåæïãñáöéêü êáé ôï ðïéçôéêü Ýñãï ôïõ ÊñõóôÜëëç åíôÜóóåôáé
óôçí åéäõëëéáêÞ çèïãñáößá, ðïõ åîéäáíéêåýåé ôç æùÞ ôïõ ÷ùñéïý,
áðáëýíïíôáò åíôåëþò ôá üðïéá áñíçôéêÜ óôïé÷åßá. Ôçí áãÜðç ôïõ
ãéá ôçí áãíÞ êáé üìïñöç æùÞ ôçò õðáßèñïõ, ôçí ïðïßá óôåñÞèçêå,
ôçí Ýêáíå ðïßçìá êáé ôñáãïýäé, ãåãïíüò ðïõ åñìçíåýåé ôéò åììïíÝò
ôïõ óôéò ßäéåò ðÜíôá óêçíÝò ôïõ áãñïôéêïý êüóìïõ, ôïõ âïõíïý êáé
ôçò óôÜíçò, ôçò óôñïýãêáò êáé ôçò öëïãÝñáò.
Γ. Δομή του έργου
Ôï ðïßçìá ÷ùñßæåôáé óå äýï åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: 1ç óôñïöÞ: Ç öýóç (âïõíÜ, ðåäéÜäåò, èÜëáóóá) ôçí
þñá ôïõ êáëïêáéñéíïý äåéëéíïý.
2ç åíüôçôá: 2ç êáé 3ç óôñïöÞ: Ïé æåõãïëÜôåò êáé ïé ãõíáßêåò ãõñß-
æïõí óôá óðßôéá ôïõò ìå ôï çëéïâáóßëåìá.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Óôï ðïßçìá ôïíßæåôáé ï ìü÷èïò áëëÜ êáé ôï óõíáßóèçìá ôçò øõ÷éêÞò
éêáíïðïßçóçò êáé ðëçñüôçôáò ôùí áãñïôþí, ðïõ ãõñíïýí óôç èáë-
ðùñÞ ôïõ óðéôéïý êáé ôçò ïéêïãÝíåéáò, ýóôåñá áðü ìéá êïðéáóôéêÞ
ìÝñá äïõëåéÜò óôçí ðáíÝìïñöç öýóç. Ôá æþá áëëÜ êáé ïëüêëçñç
ç öýóç åßíáé óõìðáñáóôÜôåò óôç äýóêïëç æùÞ ôïõò. Ï ôåëåõôáßïò
óôß÷ïò ôïõ áðïóðÜóìáôïò óõíïøßæåé ôç ëáôñåßá ôïõ ðïéçôÞ ðñïò
ôç öýóç êáé ôçí áðëÞ æùÞ. Ôï ðïßçìá ãßíåôáé áöïñìÞ ãéá íá ãíù-
ñßóïõìå ìéá ðáëáéÜ ìïñöÞ æùÞò ðïõ óõíäåüôáí ìå ôéò áãñïôéêÝò
áó÷ïëßåò. Óå üëï ôï êåßìåíï õðÜñ÷ïõí åéêüíåò ôçò öýóçò (âïõíÜ,
ðåäéÜäåò, èÜëáóóá), ôçí þñá ôïõ êáëïêáéñéíïý äåéëéíïý, ðïõ åßíáé
êáé ç þñá åðéóôñïöÞò ôùí æåõãïëáôþí óôï óðßôé ôïõò.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Áð’ üëåò ôéò þñåò ôçò çìÝñáò, ï ðïéçôÞò åðéëÝãåé íá
ãñÜøåé êáé íá õìíÞóåé ôçí þñá ðïõ âáóéëåýåé ï Þëéïò (óïýñïõðï)
160
êáé üëá óôç öýóç ãáëçíåýïõí ìÝóá óôá ÷ñþìáôá, ôïõò Þ÷ïõò êáé
ôá áñþìáôá ôïõ äåéëéíïý. ¼ëç ç ðñþôç óôñïöÞ åßíáé ãåìÜôç áðü
ïðôéêÝò êáé áêïõóôéêÝò åéêüíåò ôçò öýóçò ôçí þñá áõôÞ.
2ç åíüôçôá: Óôç äåýôåñç óôñïöÞ ðáñáôßèåíôáé ïé åéêüíåò ôïõ áí-
èñþðéíïõ ðåñéâÜëëïíôïò ôçò åëëçíéêÞò õðáßèñïõ. Åßíáé ç óôéãìÞ
ðïõ ï áãñüôçò óôáìáôÜ ôç äïõëåéÜ êáé åðéóôñÝöåé óôï óðßôé ôïõ,
üðïõ âëÝðåé ôá áãáðçìÝíá ôïõ ðñüóùðá êáé äéáóêåäÜæåé ìå ôéò
áðëÝò ÷áñÝò ôçò æùÞò. ÅðéóôñÝöïõí êáé ïé ãõíáßêåò áðü ïéêéáêÝò
åñãáóßåò êáé üëïé ìáæß ÷áéñåôïýí ôçí åëëçíéêÞ öýóç.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Ôï áíèñþðéíï ðåñéâÜëëïí ôçò åëëçíéêÞò õðáßèñïõ áíáöÝñåôáé
óôç äåýôåñç óôñïöéêÞ åíüôçôá ôïõ ðïéÞìáôïò. Ïé æåõãïëÜôåò ðá-
ñïõóéÜæïíôáé ùò Üíèñùðïé ôïõ ìü÷èïõ êáé ôçò åñãáóßáò. Ç æùÞ
ôïõò åßíáé ãåìÜôç êüðï, áëëÜ áõôü äåí ôïõò êÜíåé íá ÷Üóïõí ôçí
áíèñþðéíç ôïõò õðüóôáóç êáé íá ãßíïõí áðüêïóìïé êáé äýóôñïðïé.
Áíôßèåôá, åßíáé ÷áñïýìåíïé êáé åõäéÜèåôïé ëüãù ôçò êáèçìåñéíÞò
ôïõò åðáöÞò ìå ôç öýóç êáé ôá ðëÜóìáôÜ ôçò.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
ÁðëÞ äçìïôéêÞ ìå ïñéóìÝíïõò éäéùìáôéóìïýò (ãáëÜæåò, ðýñç, ñéæï-
âïýíéá, æÜëïãêá, êáìáôåñÜ, æáëßêéá, óêïõôéÜ), üìïéá ìå áõôÞ ôùí
äçìïôéêþí ôñáãïõäéþí.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ãëáöõñü êáé äéáêñßíåôáé ãéá ôï ðëÞ-
èïò ôùí åêöñáóôéêþí óôïëéäéþí êáé ôùí ó÷çìÜôùí ëüãïõ. Ìå ôç
óõ÷íÞ ÷ñÞóç ôïõ áóýíäåôïõ ó÷Þìáôïò ôï ýöïò ãßíåôáé ãïñãü, åíþ
ìå ôéò åéêüíåò ôçò åëëçíéêÞò öýóçò êáé ôùí áíèñþðùí, áðïêôÜ
ðáñáóôáôéêüôçôá.
iii) Óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç ôïõ Ýñãïõ
Ï ÊñõóôÜëëçò, óôçñéæüìåíïò óôçí ðáñÜäïóç ôùí äçìïôéêþí ìáò
ôñáãïõäéþí êáé ÷ñçóéìïðïéþíôáò ôç ãëþóóá êáé ôï ñõèìü ôïõò,
áöçãåßôáé ôñáãïõäéóôÜ ôçí Üäïëç ïìïñöéÜ ôçò åëëçíéêÞò õðáß-
èñïõ êáé ôçí áãíüôçôá ôùí áãñïôþí.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ:
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «ï Þëéïò âáóéëåýåé», «ï Áðïóðåñßôçò óêÜåé»,
«áåñÜêé óâÞåé ôçí ðýñç ôïõ êáëïêáéñéïý», «ôá âïõíÜ êáôåâÜæïõí»,
«ô' áêñïãéÜëéá öÝñíïõí», «ï ãåñï-ðåýêïò êïõíÜåé, êáé ðßíåé… êáé
ôñßæåé», «ç âñýóç äñïóßæåé ôá ëïõëïýäéá», «êáé ì' Üëáöñï… íáíïõ-
ñßæåé», «ôá æÜëïãêá ìáõñïëïãïýí», «ïé âñÜ÷ïé óêýâïõí ôá öñýäéá»,
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
161
«ôï ìïõñìïýñé ôïõ êëáäéïý», «ãåéá êáé ÷áñÜ óôïí êüóìï ìáò.
ÊïóìçôéêÜ åðßèåôá: óôß÷ïò 3, óôß÷ïò 15, óôß÷ïò 18.
ÌåôáöïñÝò: «÷ßëéåò âáöÝò áëëÜæïõí», «óêÜåé ëáìðñüò ëáìðñüò»,
«ôçí ðýñç ôïõ êáëïêáéñéïý, «ôñáíÜ (êáìáôåñÜ), «ôç ëïãéÜ ìå ôá
óêïõôéÜ», «ìïõñìïýñé ôïõ êëáäéïý».
Áóýíäåôï: óôß÷ïò 3, óôß÷ïò 11, óôß÷ïò 14-15, óôß÷ïò 17, óôß÷ïé 22-23.
ÏìïéïôÝëåõôï: áðïêáñùìÝíïé – öïñôùìÝíïé.
ÅðáíáëÞøåéò: óôß÷ïò 21, 22, 24, 25, 26, 27.
Åéêüíåò: Ç ïðôéêÞ åéêüíá ôïõ Þëéïõ ðïõ âáóéëåýåé êáé ôùí ÷ñùìÜôùí
ðïõ ðáßñíåé ï ïõñáíüò ôçí þñá áõôÞ, ç ïðôéêÞ åéêüíá ôïõ Áõãåñéíïý,
ç åéêüíá áðü ôï áåñÜêé ðïõ äñïóßæåé ôçí êáëïêáéñéíÞ áôìüóöáéñá, ç
ç÷çôéêÞ åéêüíá ôïõ ðåýêïõ ðïõ á÷ïëïãÜåé êáé ôñßæåé áðü ôïí áÝñá,
ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôçò âñýóçò ðïõ ì' áëáöñü ìïõñìïõñçôü äñïóßæåé
ôá ëïõëïýäéá, ç ïðôéêÞ åéêüíá ôçò èÜëáóóáò êáé ôùí ðñïðüäùí ôïõ
âïõíïý, ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôùí äáóþí ðïõ ìáõñïëïãïýí, ç ïðôéêÞ
åéêüíá ôùí æåõãïëáôþí, ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôùí öùíþí ôùí æåõãïëá-
ôþí ðñïò ôá æþá ôïõò, ç ïðôéêÞ åéêüíá ôùí æþùí ðïõ ðåñðáôïýí,
ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôùí æþùí ðïõ ìïõãêñßæïõí, ç ïðôéêÞ åéêüíá ôùí
êïñéôóéþí ðïõ åðéóôñÝöïõí öïñôùìÝíá ìå îýëá Þ ñïý÷á, ç ç÷çôéêÞ
åéêüíá ôïõ êëáäéïý ðïõ ìïõñìïõñßæåé, ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôïõ ÷áéñåôé-
óìïý ðïõ áðåõèýíïõí ïé êïðÝëåò ðñïò ôïí êüóìï.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Áðü ôéò äýï óôñïöéêÝò åíüôçôåò ç ðñþôç áíáöÝñåôáé óôï
öõóéêü êáé ç äåýôåñç óôï áíèñþðéíï ðåñéâÜëëïí ôçò åëëçíéêÞò
õðáßèñïõ. Âñåßôå ôéò ïðôéêÝò êáé ôéò áêïõóôéêÝò åéêüíåò ìå ôéò
ïðïßåò åðéôõã÷Üíåôáé ç ðåñéãñáöÞ êÜèå ðåñéâÜëëïíôïò.
Âë. Ôå÷íéêÞ – ôå÷íïôñïðßá (Åéêüíåò).
2. Óôï ðïßçìá êõñéáñ÷ïýí ôá åðßèåôá, ôá ïðïßá óõ÷íÜ ðáñáôßèå-
íôáé ìå áóýíäåôï ó÷Þìá Þ ó÷Þìá åðáíÜëçøçò. Âñåßôå ÷áñáêôçñé-
óôéêÜ ðáñáäåßãìáôá êáé ó÷ïëéÜóôå ôç ëåéôïõñãßá ôïõò.
Óôß÷ïò 3: ¼ëá ôá åðßèåôá áõôïý ôïõ óôß÷ïõ áíáöÝñïíôáé óå ÷ñþ-
ìáôá. Ï ðïéçôÞò èÝëåé ì’ áõôüí ôïí ôñüðï íá áðïäþóåé ôï ÷ñùìá-
ôéêü ðëïýôï ðïõ áíôéêñßæåé êáíåßò èáõìÜæïíôáò Ýíá çëéïâáóßëåìá
ôçò åëëçíéêÞò õðáßèñïõ.
Óôß÷ïò 4: ÅðáíÜëçøç ôïõ åðéèÝôïõ «ëáìðñüò», ðïõ äßíåé Ýìöá-
óç óôç ëáìðñüôçôá ðïõ ðáñïõóéÜæåé ï Áðïóðåñßôçò (Áõãåñéíüò)
óôïí åëëçíéêü ïõñáíü. Ôï Üóôñï áõôü óôçí ðñáãìáôéêüôçôá åßíáé
ï ðëáíÞôçò ¸óðåñïò, äçëáäÞ ï ðëáíÞôçò Áöñïäßôç, ðïõ åìöáíß-
æåôáé ðñþôïò ôï âñÜäõ, ðëÜé óôï öåããÜñé, êáé åîáöáíßæåôáé ôåëåõ-
ôáßïò ôï ðñùß.
Óôß÷ïò 14: ¼ëá ôá åðßèåôá áõôïý ôïõ óôß÷ïõ ðåñéãñÜöïõí ôïõò
Κώστας
Κρυστάλλης
162
æåõãïëÜôåò ôçí þñá ðïõ åðéóôñÝöïõí óôá óðßôéá ôïõò Ýðåéôá áðü
ìéá êïõñáóôéêÞ ìÝñá. ¼ëá ôá åðßèåôá óõãêëßíïõí íïçìáôéêÜ óôï
ìü÷èï êáé óôç âáñéÜ óùìáôéêÞ êüðùóç ðïõ ðñïêáëïýóáí ïé áãñï-
ôéêÝò åñãáóßåò.
Óôß÷ïò 26: ÅðáíÜëçøç ôïõ åðéèÝôïõ «ãëõêü», ìå óêïðü íá äåßîåé ôçí
ãëõêýôçôá ìå ôçí ïðïßá ïé ãõíáßêåò ÷áéñåôïýí ôïí êüóìï, ðáñÜ ôç
óùìáôéêÞ ôïõò êïýñáóç ýóôåñá áðü ìéá êïðéáóôéêÞ çìÝñá.
3. Ìå ðïéåò ëÝîåéò Þ öñÜóåéò ï ðïéçôÞò ðñïâÜëëåé ôçí åñãáôéêü-
ôçôá êáé ôï ìü÷èï ôùí áíèñþðùí ôçò õðáßèñïõ;
Ï ìü÷èïò ôùí áíèñþðùí ôçò õðáßèñïõ áðïäßäåôáé Üñéóôá áðü ôï
äçìéïõñãü ìå ôéò åîÞò ëÝîåéò êáé öñÜóåéò: «çëéïêáìÝíïé», «îÝêïðïé»,
«âïõâïß», «áðïêáñùìÝíïé», «ìå ô’ áëÝôñéá öïñôùìÝíïé», «á÷ ôç ëïã-
ãéÜ», «á÷ ôï ðëýìá», «óöïããßæïíôáò ôïí ßäñù».
4. Ðïéá óõíáéóèÞìáôá ãåííÜ óôá ðñüóùðá, êáé êáô’ åðÝêôáóç
óôïí ßäéï ôïí ðïéçôÞ, ç ïìïñöéÜ ôçò åëëçíéêÞò öýóçò;
Ç ðëçèþñá ôùí ïðôéêþí, ç÷çôéêþí, ïóöñçôéêþí êáé áðôéêþí åéêü-
íùí ðïõ ðñïóöÝñåé áðëü÷åñá ç öýóç ðñïêáëïýí ôï óõíáßóèçìá
ôçò áðüëõôçò çñåìßáò, îåêïýñáóçò êáé ãáëÞíçò óôá ðñüóùðá ôïõ
Ýñãïõ, áóöáëþò óôïí ðïéçôÞ áëëÜ êáé óå üëïõò ôïõò áíèñþðïõò
ãåíéêÜ. ÌåñéêÝò ìÜëéóôá áðü ôéò åéêüíåò áõôÝò åßíáé éêáíÝò íá äéá-
óêåäÜóïõí ôï èåáôÞ–áêñïáôÞ ôïõ öõóéêïý ôïðßïõ. Óôï ðïßçìá ôïíß-
æåôáé ï ìü÷èïò ôùí áãñïôþí, áëëÜ ðñïâÜëëåôáé Ýíôïíá êáé ôï óõ-
íáßóèçìá ôçò øõ÷éêÞò éêáíïðïßçóçò êáé ðëçñüôçôáò ôùí áíèñþðùí
ôçò õðáßèñïõ áðü ôçí åðáöÞ ôïõò ìå ôá æþá êáé ôç öýóç ïëüêëçñç,
ìå ôá íåñÜ, ôá äÝíôñá êáé ôá âïõíÜ ôçò. Óôçí ðåñßðôùóç áõôÞ ïé
Üíèñùðïé áéóèÜíïíôáé ôç öýóç óõìðáñáóôÜôç êáé óõíïäïéðüñï.
¼ëåò áõôÝò ïé åéêüíåò ãåìßæïõí ìå ïìïñöéÜ ôçí øõ÷Þ ôïõò êáé ôïõò
ãåííïýí óõíáéóèÞìáôá ÷áñÜò êáé áãáëëßáóçò, öôÜíïíôáò óå óçìåßï
ëáôñåßáò, üðùò öáßíåôáé áðü ôïí ôåëåõôáßï óôß÷ï ôïõ ðïéÞìáôïò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ãéá ðïéï ëüãï áð’ üëåò ôéò Üëëåò þñåò ôçò çìÝñáò ï ðïéçôÞò
ðñïôéìÜ íá ðåñéãñÜøåé ôï çëéïâáóßëåìá;
2. Íá âñåßôå óôçí ðñþôç óôñïöéêÞ åíüôçôá äýï ìåôáöïñÝò êáé äýï
ðñïóùðïðïéÞóåéò êáé íá ôéò áíáëýóåôå.
3. Ðïéá åßíáé ç äéÜèåóç ôùí æåõãïëáôþí êáé ôùí ãõíáéêþí ôçí þñá
ôïõ äåéëéíïý êáé ìå ðïéåò åêöñÜóåéò ôçí ðñïâÜëëåé ï ðïéçôÞò;
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
163
Α. Ο δημιουργός
Ï Íßêïò ÊáæáíôæÜêçò ãåííÞèçêå óôï ÇñÜêëåéï ôçò ÊñÞôçò ôï 1885
êáé ðÝèáíå óôï ÖñÜéìðïõñãê ôçò Ãåñìáíßáò ôï 1957. ÅíôáöéÜóôç-
êå, óýìöùíá ìå ôçí åðéèõìßá ôïõ, óôï ÇñÜêëåéï ôçò ÊñÞôçò. Óðïý-
äáóå ÍïìéêÜ óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò ÁèÞíáò, ÐïëéôéêÝò ÅðéóôÞìåò
óôï Ðáñßóé êáé Öéëïóïößá óôç Ãåñìáíßá. Åß÷å åõñýôáôç ìüñöùóç
êáé äéáêñéíüôáí ãéá ôç ãëùóóïìÜèåéÜ ôïõ. Áðü ôá öïéôçôéêÜ ôïõ
÷ñüíéá óõíåñãáæüôáí ìå ôï ìá÷çôéêü ðåñéïäéêü ôùí äçìïôéêéóôþí
ÍïõìÜò, ìå ôï øåõäþíõìï ÐÝôñïò Øçëïñåßôçò êáé ýóôåñá áðü ôéò
óðïõäÝò ôïõ åðéäüèçêå óôç äçìïóéïãñáößá. ¹ôáí Üíèñùðïò ðïõ
áðÝöåõãå, óõóôçìáôéêÜ ó÷åäüí, ôá äçìüóéá áîéþìáôá, ôçí ðñï-
âïëÞ êáé ôçí ðñüóêáéñç äüîá. Ãéá Ýíá ìéêñü äéÜóôçìá õðçñÝôçóå
ùò ãåíéêüò äéåõèõíôÞò ôïõ Õðïõñãåßïõ ÐåñéèÜëøåùò, ãéá ëßãïõò
ìÞíåò äéáôÝëåóå õöõðïõñãüò Ðáéäåßáò, õöçãçôÞò ôçò ÍïìéêÞò
Ó÷ïëÞò ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ Áèçíþí êáé äÝ÷ôçêå íá áíôéðñïóù-
ðåýóåé ôçí ÅëëÜäá óôï Ðáñßóé êáé íá áíáëÜâåé ôç äéåýèõíóç ôïõ
ôìÞìáôïò êëáóéêþí ìåôáöñÜóåùí ôçò ÏõíÝóêï. ¸íá ÷ñüíï ðñéí
êëåßóåé ãéá ðÜíôá ôá ìÜôéá ôïõ, ôéìÞèçêå óôç ÂéÝííç ìå ôï âñáâåßï
ôçò ÅéñÞíçò áðü ôï Ðáãêüóìéï Óõìâïýëéï ôçò ÅéñÞíçò. ÐÝñáóå
ôçí ôüóï äçìéïõñãéêÞ æùÞ ôïõ ìåëåôþíôáò êáé ãñÜöïíôáò áäéÜêï-
ðá, ìÝóá óå ìéá áðïìüíùóç ðñáãìáôéêÜ áóêçôéêÞ, êáé áöéÝñùóå
Ýíá ìåãÜëï ìÝñïò ôçò óå ôáîßäéá. ¼óï Ýìåíå óôçí ÅëëÜäá, æïýóå
óôçí Áßãéíá, áðïôñáâçãìÝíïò áðü ôïí êüóìï, êáé üôáí áñãüôåñá
åãêáôáóôÜèçêå óôç Ãáëëßá, ðåñíïýóå ôéò ìÝñåò ôïõ ãáëÞíéá óôçí
Þóõ÷ç ðüëç Áíôßìð, «óôçí ðáñÜäåéóï ôçò åîïñßáò», üðùò ÷áñá-
êôçñéóôéêÜ ôçí Ýëåãå ï ßäéïò, äïóìÝíïò ìå üëç ôïõ ôçí øõ÷Þ óôçí
ôÝ÷íç, óôï ìüíï óêïðü ôçò æùÞò ôïõ. Ï ÊáæáíôæÜêçò Þôáí áíÞóõ-
÷ï ðíåýìá, êáèáñü, äéåéóäõôéêü êáé ðëçèùñéêü, ìå ðÜìðïëëá åí-
äéáöÝñïíôá ãýñù áðü ôá ìåãÜëá ðáíáíèñþðéíá ðñïâëÞìáôá ôçò
æùÞò êáé ôïõ êüóìïõ. Ç ëéôüôçôá ôçò æùÞò ôïõ, ç åñãáôéêüôçôá êáé
ç ðñïóÞëùóÞ ôïõ ãéá ìéá ïëüêëçñç æùÞ óôç äéáêïíßá ôçò ÔÝ÷íçò,
äéêáéïëïãïýí áðüëõôá ôï ÷áñáêôçñéóìü ôïõ «áóêçôÞ ôïõ Ðíåýìá-
Η Νέα Παιδαγωγική
Νίκος Καζαντζάκης
164
ôïò», ðïõ ôïõ áðïäüèçêå. ¹ôáí ðñïéêéóìÝíïò ìå áðëï÷åñéÜ áðü ôç
öýóç ì’ Ýíá ìåãÜëï óõããñáöéêü ôáëÝíôï êáé êáôÝêôçóå ôï äéåèíÝò
ëïãïôå÷íéêü êïéíü ìå ôï êïëïóóéáßï Ýñãï ôïõ, ðïõ ìåôáöñÜóôçêå
óå üëåò ó÷åäüí ôéò ãëþóóåò ôïõ êüóìïõ.
¸ãñáøå ôá Ýñãá ¼öéò êáé êñßíï, Ï ÐñùôïìÜóôïñáò (ôñáãùäßá ðïõ
ìåëïðïßçóå ï Ìáíüëçò Êáëïìïßñçò), Íéêçöüñïò ÖùêÜò, ×ñéóôüò,
ÏäõóóÝáò, Éïõëéáíüò, Êáðïäßóôñéáò, Êùíóôáíôßíïò ï Ðáëáéïëüãïò,
ÌÝëéóóá, Ôñéëïãßá ôïõ ÐñïìçèÝá, Óüäïìá êáé Ãüìïññá, üëá ôñá-
ãùäßåò. Óôç óõíÝ÷åéá ãñÜöåé ôçí ÁóêçôéêÞ êáé ôï Salvatoresdei, ôï
åêôåíÝóôáôï åðéêü Ýñãï Ïäýóóåéá, ðïõ áðïôåëåßôáé áðü 33.333 äå-
êáåðôáóýëëáâïõò óôß÷ïõò, ôçí Éóôïñßá ôçò ÑùóéêÞò Ëïãïôå÷íßáò,
ôéò ôáîéäéùôéêÝò ôïõ åíôõðþóåéò: Ôáîéäåýïíôáò, Éóðáíßá, Éáðùíßá
– Êßíá, Áããëßá, Ôé åßäá óôç Ñùóßá, Áßãõðôïò – ÉåñïõóáëÞì – ÓéíÜ,
êáé áêïëïõèïýí ôá ñùìáëÝá ìõèéóôïñçìáôéêÜ ôïõ Ýñãá: Âßïò êáé
ðïëéôåßá ôïõ ÁëÝîç ÆïñìðÜ, Ï êáðåôÜí-Ìé÷Üëçò, Ï öôù÷ïýëçò ôïõ
Èåïý, Ï ×ñéóôüò îáíáóôáõñþíåôáé, Ï ôåëåõôáßïò ðåéñáóìüò. Ìå-
ãÜëç åßíáé êáé ç ìåôáöñáóôéêÞ ôïõ ðñïóöïñÜ: ìåôÝöñáóå ôç Èåßá
Êùìùäßá ôïõ ÄÜíôç, ôï ÖÜïõóô ôïõ Ãêáßôå, ôïí ¢ãéï Öñáãêßóêï
ôçò Áóßæçò ôïõ Ãéüãêåñóåí, ôéò Óõíïéêßåò ¸êêåñìáí êáé Ãêáßôå ôïõ
¸êêåñìáí, ôç ÃÝíåóç ôùí åéäþí ôïõ Äáñâßíïõ êáé ìå ôç óõíåñãáóßá
ôïõ É. ÊáêñéäÞ, ôçí ÉëéÜäá ôïõ ÏìÞñïõ. ¾óôåñá áðü ôï èÜíáôü ôïõ
êõêëïöüñçóå ôï áíÝêäïôï äïêßìéü ôïõ ÁíáöïñÜ óôïí ÃêñÝêï.
Ï ÊáæáíôæÜêçò åßíáé áðü ôéò ðéï åðéâëçôéêÝò ìïñöÝò ôùí Ãñáì-
ìÜôùí ìáò óå ðáãêüóìéá êëßìáêá. Åìðíåüôáí áðü ôçí éóôïñßá êáé
ôçí ÊñÞôç. ÕðÞñîå Ýíáò ãíÞóéïò Êñçôéêüò – ¸ëëçíáò êáé ç êÜèå
öñÜóç ôïõ Ýñãïõ ôïõ áðïóôÜæåé ëåâåíôéÜ, âáèéÜ áãÜðç ãéá ôç ãå-
íÝèëéá ãç, ðåñçöÜíéá êáé áíäñåßá. ¸ãñáøå óå ãíÞóéá ëáúêÞ ãëþó-
óá ìå ðïëëïýò êñçôéêïýò éäéùìáôéóìïýò.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï áðüóðáóìá áðü ôçí ÁíáöïñÜ óôïí ÃêñÝêï, åíôáãìÝíï óôçí
åíüôçôá «Ðáëáéüôåñåò ìïñöÝò æùÞò», åìðåñéÝ÷åé âéþìáôá ïéêåßá
ãéá ôïí êÜèå ìáèçôÞ (áãùíßá ôçò ðñþôçò ìÝñáò, öüâïò ôïõ Üãíù-
óôïõ ó÷ïëåßïõ), áëëÜ êáé áíôéëÞøåéò êáé ðñáêôéêÝò ðïõ áíÞêïõí
ïñéóôéêÜ óôï ðáñåëèüí áðü ôçí ðñáãìáôéêüôçôá ôùí ó÷ïëåßùí
ìáò. Ôï áðüóðáóìá åßíáé áõôïâéïãñáöéêü êáé áíáöÝñåôáé óå ðáé-
äáãùãéêÝò ðñáêôéêÝò éäéáßôåñá áõôáñ÷éêÝò, ðïõ äçìéïõñãïýóáí
ôñáõìáôéêÜ âéþìáôá óôá ðáéäéÜ.
Γ. Δομή του έργου
Ôï êåßìåíï ÷ùñßæåôáé óå äýï èåìáôéêÝò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «Ìå ôá ìáãéêÜ ðÜíôá ìÜôéá… êé Ýäåéîå ôç âßôóá»: Ç
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
165
ðñþôç ìÝñá ôïõ Í. ÊáæáíôæÜêç óôï ó÷ïëåßï.
2ç åíüôçôá: «Áðü ôï Äçìïôéêü Óêïëåéü… áò öÝñåé âïýôõñï»: Ïé
áíáìíÞóåéò áðü ôï Äçìïôéêü ó÷ïëåßï êáé åéäéêÜ áðü ôçí ÔåôÜñôç
ôÜîç.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
ÈåìáôéêÜ ôï êåßìåíï åóôéÜæåé óå äýï óçìåßá. Ðñþôá áðïäßäåé ôçí
åìðåéñßá ôçò ðñþôçò ìÝñáò óôï ó÷ïëåßï êáé ôçò åããñáöÞò ôçò
óôç óõíåßäçóç ôùí ìáèçôþí êáé äåýôåñïí, êÜíåé ëüãï ãéá ôéò ðáé-
äáãùãéêÝò ìåèüäïõò ôçò ó÷ïëéêÞò æùÞò óôï ðáñåëèüí, ðïõ Ý÷ïõí
ðåñÜóåé áíåðéóôñåðôß.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ôï áðüóðáóìá îåêéíÜ ìå ôá áíÜìåéêôá óõíáéóèÞìáôá
ôïõ íåáñïý Íßêïõ ÊáæáíôæÜêç, ôç ìÝñá ðïõ ðñüêåéôáé íá ðÜåé ãéá
ðñþôç öïñÜ ó÷ïëåßï. Áðü ôç ìéá íéþèåé ÷áñïýìåíïò êáé áíõðüìï-
íïò íá æÞóåé ôçí êáéíïýñãéá åìðåéñßá, áðü ôçí Üëëç üìùò íéþèåé
öüâï ãéá ôïí Üãíùóôï êüóìï ôïõ ó÷ïëåßïõ. Ç ðáñïõóßá ôïõ ðá-
ôÝñá ôïõ äßíåé óôï ðáéäß ôçí áßóèçóç ôçò óôÞñéîçò êáé ôçò ðñï-
óôáóßáò. Ï ðáôÝñáò ôïõ üìùò åßíáé áõôüò ðïõ ôïí ðáñáäßäåé óôïí
áãñéåìÝíï äÜóêáëï ìå ôç âßôóá êáé ôïõ áíáèÝôåé ôï Ýñãï íá ôïí
«êÜìåé Üíèñùðï» ÷ôõðþíôáò ôïí.
2ç åíüôçôá: Óôç óõíÝ÷åéá, ï áöçãçôÞò äéçãåßôáé ôéò áíáìíÞóåéò
ôïõ áðü ôï Äçìïôéêü êáé åéäéêÜ áðü ôçí ÔåôÜñôç ôÜîç, ðïõ üëåò
óõíÝêëéíáí óôï åîÞò: óôïí îõëïäáñìü ôùí ðáéäéþí óå êÜèå åõêáé-
ñßá  åßôå áí äåí åß÷áí äéáâÜóåé åßôå áí ç óõìðåñéöïñÜ ôïõò áðÝ-
êëéíå áðü ôá äåäïìÝíá ôïõ äéåõèõíôÞ ôïõ ó÷ïëåßïõ êáé ôçò ÍÝáò
ÐáéäáãùãéêÞò ôïõ: áí Ýêáíáí áôáîßåò, áí ãåëïýóáí, áí öþíáæáí
óôïõò äéáäñüìïõò ôïõ ó÷ïëåßïõ, áí äåí áóðÜæïíôáí ôï ÷Ýñé ôïõ
êÜèå ðáðÜ ðïõ óõíáíôïýóáí Þ… áí äåí åß÷å êÝöéá ï äÜóêáëïò.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí çñþùí
ÐñùôáãùíéóôÞò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ï ßäéïò ï áöçãçôÞò-óõããñáöÝ-
áò, åöüóïí ôï áðüóðáóìá åßíáé áõôïâéïãñáöéêü. Óôçí áñ÷Þ áéóèÜ-
íåôáé ÷áñïýìåíïò áëëÜ ôñïìáãìÝíïò. ×áñïýìåíïò êáé ðåñÞöáíïò,
ãéáôß Ýöôáóå åðéôÝëïõò ç óôéãìÞ íá æÞóåé ôçí ðïëõóõæçôçìÝíç
áõôÞ åìðåéñßá ôïõ ó÷ïëåßïõ, ðïõ «èá ôïí Ýêáíå Üíèñùðï», üðùò
ôïõ Ýëåãå óõíå÷þò ï ðáôÝñáò ôïõ· êÜèå ðáéäß áéóèÜíåôáé ÷áñÜ
êáé áíõðïìïíåß íá ãíùñßóåé ìéá êáéíïýñãéá åìðåéñßá. Áðü ôçí Üëëç,
ï öüâïò áðïññÝåé áðü ôï üôé, üðùò êÜèå íÝá åìðåéñßá, Ýôóé êáé
áõôÞ êñýâåé Ýíáí Üãíùóôï êüóìï, êáé êáèåôß Üãíùóôï ðñïêáëåß
öüâï. Ó’ áõôÞ ôç äýóêïëç óôéãìÞ ôçò æùÞò ôïõ, üðùò êÜèå ðáéäß,
Νίκος
Καζαντζάκης
166
ï ðñùôáãùíéóôÞò ôçò éóôïñßáò ìáò Ý÷åé êïíôÜ ôïõ ôïõò ãïíåßò
ôïõ, ðïõ ôïõ óõìðáñáóôÝêïíôáé êáé êÜíïõí ü,ôé ìðïñïýí ãéá íá
ôïí áíáêïõößóïõí. Ç ìçôÝñá ôïõ ðñïóðáèåß íá ôïí åìøõ÷þóåé,
äßíïíôÜò ôïõ Ýíá êëáñß âáóéëéêü êáé öïñþíôáò ôïõ óôï ëáéìü ôï
óôáõñïõäÜêé ôçò âÜöôéóÞò ôïõ, ãéá ãïýñé êáé ðñïóôáóßá, óýìöù-
íá ìå ôç ëáúêÞ èñçóêåõôéêÞ áíôßëçøç. Ç åõ÷Þ ôçò êáé ôï ãåìÜôï
êáìÜñé âëÝììá ôçò äßíïõí êïõñÜãéï óôï ìéêñü ðáéäß. Ï ðáôÝñáò
ôïõ áðü ôçí Üëëç, åßíáé áõôüò ðïõ ôïí êñáôÜ áðü ôï ÷Ýñé êáé ôïí
óõíïäåýåé óôï ó÷ïëåßï. Ï ðáôÝñáò áéóèÜíåôáé ôçí áãùíßá ôïõ
ãéïõ ôïõ êáé ÷áúäåýïíôÜò ôïí óôï êåöÜëé, äçëþíåé ôç óôÞñéîç êáé
ôçí ðñïóôáóßá ôïõ.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôïõ áðïóðÜóìáôïò åßíáé äçìïôéêÞ ìå êñçôéêïýò éäéù-
ìáôéóìïýò (óêïëåéü, áíôñåéåõüìïõí, ÷ôßñé, öïý÷ôá, ðåñöÜíéá, êÜìå,
ðáñÝäùêå, èùñÜò).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ëéôü, ìå Ýíôïíá óôïé÷åßá ãëáöõñüôç-
ôáò ðïõ ïöåßëïíôáé óôçí ðáñïõóßá ðïëëþí ìåôáöïñþí. Óõ÷íÜ ï
ôüíïò ôïõ áöçãçôÞ ãßíåôáé åéñùíéêüò, üôáí áíáöÝñåôáé óôç «ÍÝá
ÐáéäáãùãéêÞ». Åðßóçò ôï ýöïò ãßíåôáé ÷éïõìïñéóôéêü, óôï óçìåßï
ðïõ ôï ìéêñü áãüñé ôáõôßæåé ôçí «ÐáéäáãùãéêÞ» ìå ãõíáßêá. ÔÝëïò,
ç óõ÷íÞ ÷ñÞóç ôçò çìéðåñéüäïõ (Üíù ôåëåßá) êÜíåé ôï ýöïò ôçò
áöÞãçóçò ãïñãü, åíþ ïé äéÜëïãïé ðñïóäßäïõí æùíôÜíéá êáé ðáñá-
óôáôéêüôçôá óôï ëüãï.
iii) ÁöÞãçóç
Óôçí ðñþôç åíüôçôá ç áöÞãçóç åßíáé ìßìçóç, äçëáäÞ áöçãçôÞò
åßíáé Ýíá áðü ôá ðñüóùðá ôïõ Ýñãïõ (ï ßäéïò ï óõããñáöÝáò), ï
ïðïßïò ìéëÜ óå á´ ðñüóùðï (åãþ), äçëáäÞ ç áöÞãçóç åßíáé Üìåóç.
Óôç äåýôåñç, üìùò, åíüôçôá ç áöÞãçóç ãßíåôáé äéÞãçóç óå ã´ ðñü-
óùðï (áõôüò, áõôïß), åíþ ôá ëüãéá ôùí çñþùí ìåôáöÝñïíôáé óå
ðëÜãéï ëüãï êáé ü÷é áõôïëåîåß (Ýììåóç áöÞãçóç).
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «ìáãéêÜ ìÜôéá», «ðïëýâïõï, ãåìÜôï ìÝëé êáé ìÝëéóóåò
ìõáëü», «êñÝìáóå ôï ÷ñõóü óôáõñïõëÜêé ôçò âÜöôéóçò», «ôéíÜ÷ôç-
êá, óÞêùóá ôá ìÜôéá, èá ìÜèåéò ãñÜììáôá, íá ãßíåéò Üíèñùðïò,
êÜñöùóá ôá ìÜôéá ìïõ, ôï êñÝáò äéêü óïõ… ôïí Üíèñùðï, åñãá-
ëåßï ðïõ êÜíåé ôïõò áíèñþðïõò, ÷ùñüò ðáéäéêÜ êåöÜëéá, èá ’÷ïõí
ãßíåé êñáíßá, ãåíÜêé óöçíùôü, èõìùìÝíá ìÜôéá, äå èùñÜò… ôá ðü-
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
167
äéá ôïõ; ôá ìÜôéá óáò ôÝóóåñá, Ýäåóá êüìðï ôçí êáñäéÜ ìïõ.
Ðñïóùðïðïßçóç: «ç ðáéäáãùãéêÞ Ýëåéðå, èá’ ôáí óðßôé».
Ðáñïìïßùóç: «óáí êñáíßá».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò ìçôÝñáò ðïõ áðï÷áéñåôÜ ôï ìéêñü áãüñé, ç
åéêüíá ôïõ ó÷ïëåßïõ, ç åéêüíá ôïõ ðáéäéïý ðïõ êñáôÜ ôï ÷Ýñé ôïõ
ðáôÝñá ôïõ, ç åéêüíá ôïõ äáóêÜëïõ ìå ôç âßôóá, ç åéêüíá ôïõ äé-
åõèõíôÞ ôïõ ó÷ïëåßïõ, ç åéêüíá ôïõ îõëïäáñìïý.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðïéá óõíáéóèÞìáôá íéþèåé ï ìéêñüò ÊáæáíôæÜêçò ðñéí öôÜóåé
óôï ó÷ïëåßï êáé ãéáôß; Áðü ðïéïõò áíôëåß èÜññïò êáé ìå ðïéïí
ôñüðï;
Óôï êåßìåíï ðáñáêïëïõèïýìå ôç äéÞãçóç ôçò ðñþôçò ìÝñá ôïõ
Íßêïõ ÊáæáíôæÜêç óôï Äçìïôéêü. Ìáò ðåñéãñÜöåé ôç ìáèçôéêÞ ôïõ
óôïëÞ áëëÜ êõñßùò ôá óõíáéóèÞìáôÜ ôïõ. Óôçí áñ÷Þ áéóèÜíå-
ôáé ÷áñïýìåíïò áëëÜ ôñïìáãìÝíïò. Ç ÷áñÜ ôïõ êáé ç ðåñçöÜíéá
ôïõ ïöåßëïíôáé óôï üôé Ýöôáóå åðéôÝëïõò ç óôéãìÞ íá æÞóåé ôçí
ðïëõóõæçôçìÝíç áõôÞ åìðåéñßá ôïõ ó÷ïëåßïõ, ðïõ «èá ôïí Ýêáíå
Üíèñùðï», üðùò ôïõ Ýëåãå óõíå÷þò ï ðáôÝñáò ôïõ. ÊÜèå ðáéäß
áéóèÜíåôáé ÷áñÜ êáé áíõðïìïíåß íá ãíùñßóåé ìßá êáéíïýñãéá åìðåé-
ñßá. Áðü ôçí Üëëç, ï öüâïò áðïññÝåé áðü ôï ãåãïíüò üôé, üðùò
êÜèå íÝá åìðåéñßá, êñýâåé Ýíáí Üãíùóôï êüóìï êáé êáèåôß Üãíù-
óôï ðñïêáëåß öüâï. Ó’ áõôÞ ôç äýóêïëç óôéãìÞ ôçò æùÞò ôïõ, ï
ðñùôáãùíéóôÞò ôçò éóôïñßáò ìáò Ý÷åé êïíôÜ ôïõ ôïõò ãïíåßò ôïõ,
ðïõ ôïõ óõìðáñáóôÝêïíôáé êáé êÜíïõí ü,ôé ìðïñïýí ãéá íá ôïí
áíáêïõößóïõí. Ç ìçôÝñá ôïõ ðñïóðáèåß íá ôïí åìøõ÷þóåé, äßíï-
íôÜò ôïõ Ýíá êëáñß âáóéëéêü êáé öïñþíôáò ôïõ óôï ëáéìü ôï óôáõ-
ñïõäÜêé ôçò âÜöôéóÞò ôïõ, ãéá ãïýñé êáé ðñïóôáóßá, óýìöùíá ìå
ôç ëáúêÞ èñçóêåõôéêÞ áíôßëçøç. Ç åõ÷Þ ôçò êáé ôï ãåìÜôï êáìÜñé
âëÝììá ôçò äßíïõí êïõñÜãéï óôï ìéêñü ðáéäß. Ï ðáôÝñáò ôïõ, áðü
ôçí Üëëç, åßíáé áõôüò ðïõ ôïí êñáôÜ áðü ôï ÷Ýñé êáé ôïí óõíïäåýåé
óôï ó÷ïëåßï. ÁéóèÜíåôáé ôçí áãùíßá ôïõ ãéïõ ôïõ êáé ÷áúäåýïíôÜò
ôïí óôï êåöÜëé, äçëþíåé ôç óôÞñéîç êáé ôçí ðñïóôáóßá ôïõ.
2. Ìå áöïñìÞ êõñßùò ôçò óôÜóç ôïõ ðáôÝñá, óå ðïéá óõìðåñÜ-
óìáôá êáôáëÞãåôå ãéá ôéò ó÷Ýóåéò ìåôáîý ãïíéþí êáé ðáéäéþí
åêåßíç ôçí åðï÷Þ; ÁðáíôÞóôå ìå áíáöïñÜ óå óõãêåêñéìÝíá óç-
ìåßá ôïõ êåéìÝíïõ
«Ï ðáôÝñáò ìïõ Ýóêõøå… ôñÜâçîå ðßóù ôï ÷Ýñé ôïõ»: Ç åéêüíá áõôÞ
ðáñáðÝìðåé óôçí ðáëáéüôåñç ìïñöÞ ôçò ðáôñéáñ÷éêÞò ïéêïãÝíåé-
áò, üðïõ ï ðÜôåñ öáìßëéáò åßíáé áõôáñ÷éêüò êáé óêëçñüò êáé ðïôÝ
äå äåß÷íåé ôá óõíáéóèÞìáôÜ ôïõ áðÝíáíôé óôá ðáéäéÜ êáé ôç óýæõãü
Νίκος
Καζαντζάκης
168
ôïõ. Ï ñüëïò ôïõ åßíáé áðïêëåéóôéêÜ ðåñéïñéóìÝíïò óå áõôüí ôïõ
êïõâáëçôÞ êáé óôõëïâÜôç ôçò ïéêïãÝíåéáò, ðïõ åñãÜæåôáé óêëçñÜ
ãéá íá åîáóöáëßóåé ôá ðñïò ôï æçí ãéá ôç ãõíáßêá êáé ôá ðáéäéÜ
ôïõ. Ôçí åõèýíç ôçò áíáôñïöÞò êáé ôçò öñïíôßäáò ôùí ðáéäéþí
áíáëÜìâáíå áðïêëåéóôéêÜ ç ìçôÝñá.
«Ôï êñÝáò äéêü óïõ… êÜìå ôïí Üíèñùðï»: Åäþ âëÝðïõìå ôçí áíôßëç-
øç êáé ôç íïïôñïðßá ôïõ ðáôÝñá áëëÜ êáé ãåíéêüôåñá ôçò åðï÷Þò,
ãéá ôçí áðüëõôç äéêáéïäïóßá ôïõ äáóêÜëïõ áðÝíáíôé óôï ìáèçôÞ.
Ãéá ìéá ìåãÜëç ìåñßäá ôïõ ðëçèõóìïý, êõñßùò ãéá ôéò ìåãáëýôå-
ñåò çëéêßåò, áõôÝò ïé áõôáñ÷éêÝò áíôéëÞøåéò êáé ðñáêôéêÝò Þôáí
êïììÜôé ôçò ðáéäéêÞò ôïõò æùÞò êáé åðïìÝíùò ôï ßäéï åðéèõìïýóáí
ãéá ôá ðáéäéÜ ôïõò. Ôï íá ãßíåéò Üíèñùðïò åß÷å ôáõôéóôåß ìå ôï íá
ìÜèåéò ãñÜììáôá, áíåîÜñôçôá áðü ôéò ìåèüäïõò ðïõ èá ÷ñçóéìï-
ðïéïýóáí ïé äÜóêáëïé ãéá íá ôï ðåôý÷ïõí áõôü.
3. Ï äÜóêáëïò ôçò ÔåôÜñôçò Äçìïôéêïý åß÷å èåùñçôéêÜ áóðáóôåß
ôéò áñ÷Ýò ôçò ÍÝáò ÐáéäáãùãéêÞò. Ôé íïìßæåôå üôé ðñÝóâåõå ç
ÍÝá ÐáéäáãùãéêÞ êáé ôé åöÜñìïæå óôçí ðñÜîç ï äÜóêáëïò;
Áîßæåé íá ðñïóå÷èåß ç åéêüíá äáóêÜëïõ-äéáâüëïõ ðïõ ó÷çìáôßæåé ï
ìéêñüò ìáèçôÞò ãéá ôï äÜóêáëü ôïõ, êáé êõñßùò ç âáíáõóüôçôá ìå
ôçí ïðïßá öÝñåôáé óôïõò ìáèçôÝò. Ï äÜóêáëïò áõôüò åöáñìüæåé
ôç ÍÝá ÐáéäáãùãéêÞ, ðïõ åß÷å óðïõäÜóåé óôçí ÁèÞíá. Ç åñìçíåßá
üìùò ðïõ åß÷å äþóåé ï äÜóêáëïò óôç ÍÝá ÐáéäáãùãéêÞ ïõäåìßá
ó÷Ýóç åß÷å ìå ôï ôé ðñáãìáôéêÜ ðñÝóâåõå áõôÞ ç èåùñßá. Ç ðáé-
äáãùãéêÞ êáé äéäáêôéêÞ óêÝøç óôá ôÝëç ôïõ 19ïõ êáé óôéò áñ÷Ýò
ôïõ 20ïý áéþíá åßíáé óõíäåäåìÝíåò ìå ôï Ó÷ïëåßï Åñãáóßáò, ìéá
èåùñßá ãéá ôç ìÜèçóç êáé ôéò ìåèüäïõò ôçò, ç ïðïßá åðéêñáôïýóå
åêåßíç ôçí åðï÷Þ óôçí Åõñþðç êáé ôçí ÁìåñéêÞ, ìå êýñéï èåìåëé-
ùôÞ ôïí Ed. Claparede. Óýìöùíá ìå áõôÞ ôç èåùñßá, âÜóç êÜèå
ìÜèçóçò åßíáé ç åìðåéñßá êáé ç ðñÜîç. Ìå ôçí áñ÷Þ áõôÞ, ôï ó÷ï-
ëåßï ìåôáôñÝðåôáé óå åñãáóôÞñéï («¸ðñåðå ëÝåé ü,ôé ìáèáßíáìå íá
ôï âëÝðáìå êáé íá áããßæïõìå Þ íá ôï æùãñáößæïõìå ó’ Ýíá ÷áñôß
ãåìÜôï êïõêêßäåò»), óôï ïðïßï ï ìáèçôÞò ìå áõôåíåñãü äñÜóç
áêïëïõèåß ôçí ðïñåßá ôïõ êáèïäçãçôÞ äáóêÜëïõ. Ôï ðáé÷íßäé, ðïõ
åßíáé áíÜãêç êáé Ýìöõôï óå êÜèå ðáéäß, ìðïñåß íá õðïêéíÞóåé ôá
åíäéáöÝñïíôÜ ôïõ êáé íá ðñïóöÝñåé êßíçôñá åíÝñãåéáò óôï ìáèç-
ôÞ. Óå áõôü ôï óýã÷ñïíï ó÷ïëåßï, ï äÜóêáëïò äåí åßíáé äéêôÜôùñ
êáé ìïíÜñ÷çò óôçí ôÜîç ôïõ, áëëÜ êáèïäçãçôÞò.
Áðü ôá ðáñáðÜíù êáèßóôáôáé óáöÝò üôé ï äÜóêáëïò ôïõ ìéêñïý
ÊáæáíôæÜêç åß÷å ðáñåîçãÞóåé ôï íüçìá ôçò ÍÝáò ÐáéäáãùãéêÞò
êáé ôï åß÷å ðñïóáñìüóåé óôéò äéêÝò ôïõ ëáíèáóìÝíåò ìåèüäïõò
äéäáóêáëßáò. Áêïëïõèïýóå ìåí ôéò ìåèüäïõò ôçò ÍÝáò Ðáéäáãù-
ãéêÞò áëëÜ ìüíï ùò ðñïò ôï äéäáêôéêü ôçò ìÝñïò, êáé äå ëÜìâáíå
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
169
õðüøç ôïõ êáèüëïõ ôïí øõ÷éóìü ôùí ìáèçôþí. Åêìåôáëëåõüôáí
ôçí åîïõóßá ðïõ ôïõ åß÷å áíáôåèåß áðü ôïõò ãïíåßò êáé îåóðïýóå
ðÜíù óôá ðáéäéÜ. Ç «ðáéäáãùãéêÞ» ìÝèïäïò ðïõ åöáñìüæåé ï äÜ-
óêáëïò ôïõ êåéìÝíïõ ìáò, óÞìåñá åßíáé åíôåëþò ðáñù÷çìÝíç ùò
áíôßëçøç êáé ðñáêôéêÞ.
4. ÁíáæçôÞóôå êáé äéáâÜóôå ôï äéÞãçìá ôçò Êáôßíáò ÐáððÜ «Ç åê-
äñïìÞ ôïõ Äçìçôñïý», êáé óõãêñßíåôå ôç ìïñöÞ ôïõ äáóêÜëïõ ðïõ
åìöáíßæåôáé åêåß, ìå ôçí áíôßóôïé÷ç óôï êåßìåíï ôïõ ÊáæáíôæÜêç.
Ï äÜóêáëïò, üðùò ðáñáôßèåôáé óôï êåßìåíï ôçò ÐáððÜ êáé üðùò
ôïí âëÝðåé ï Äçìçôñüò, ìïéÜæåé ðïëý ìå ôï äÜóêáëï ôïõ Êáæá-
íôæÜêç ùò ðñïò ôï ÷áñáêôÞñá êáé ùò ðñïò ôéò ðáéäáãùãéêÝò ìå-
èüäïõò ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß. Åßíáé êáé áõôüò óïâáñüò êáé óêõèñùðüò,
óå ôÝôïéï óçìåßï, þóôå íá öáßíåôáé áðßóôåõôï óôï Äçìçôñü ôï
ãåãïíüò üôé óôéò åêäñïìÝò åßíáé ãåëáóôüò («Ýìðáéíå êÜèå ìÝñá
óôçí ôÜîç êáôóïõöéáóìÝíïò – äå èõìÜôáé íá ãÝëáóå ðïôÝ», «ï äÜ-
óêáëïò óïýöñùóå ôá öñýäéá ôïõ»). Åßíáé, åðßóçò, ðïëý áõóôçñüò
êáé ÷ñçóéìïðïéåß ùò ðáéäáãùãéêÞ ìÝèïäï ôïí îõëïäáñìü («íá ìç
óïõ ôñáâÜåé ô’ áõôß êáé íá ìç óïõ ìåôñÜåé äåêáï÷ôþ ÷áñáêéÝò óôç
óåéñÜ åðÜíù óôçí ðáëÜìç óïõ» - «Ýäùóå ôÝôïéï îýëï óôïí Ðáíïý-
ôóï ðïõ üëïé âïõâÜèçêáí – Ýöáãå êé áõôüò ôçò ÷ñïíéÜò ôïõ»). Ôï
ßäéï êÜíåé êáé ï äÜóêáëïò ôïõ ÊáæáíôæÜêç, ðïõ åß÷å âáöôßóåé ôïí
îõëïäáñìü ÍÝá ÐáéäáãùãéêÞ. ÔÝëïò, Ý÷åé ýöïò õðåñïðôéêü («êïñ-
äþèçêå öïõóêùôüò ï Äçìçôñüò, êáèþò ìéìïýíôáí ôï äÜóêáëï»)
êáé ìéëÜåé ìéá ãëþóóá ðáñÜîåíç êáé áêáôáíüçôç (êáèáñåýïõóá).
5. Åðé÷åéñÞóôå íá áöçãçèåßôå óå ãñáðôü êåßìåíï ôç äéêÞ óáò
åìðåéñßá áðü ôçí ðñþôç óáò çìÝñá óôï äçìïôéêü ó÷ïëåßï.
Ôï ðáéäéêü ìïõ ìõáëü áíôéìåôþðéæå ìå ðïëý èåôéêü ôñüðï ôçí éäÝá
ôïõ ó÷ïëåßïõ. Áíõðïìïíïýóá íá Ýñèåé áõôÞ ç ìÝñá, ãéáôß ìïõ åß÷å
äçìéïõñãçèåß ç áßóèçóç, üôé, ðçãáßíïíôáò ó÷ïëåßï, ìåãáëþíù áðü-
ôïìá êáé ðëÝïí ïé Üëëïé Üíèñùðïé èá ìå áíôéìåôùðßæïõí áëëéþò...
óáí ìåãÜëç êïðÝëá ðëÝïí!
ÅôïéìÜóôçêá áðü íùñßò· öüñåóá ôçí ìðëå ðïäéÜ ìïõ, ðÞñá ôçí
ðåëþñéá ñïæ ôóÜíôá ìïõ ìå áðïêëåéóôéêÜ ðåñéå÷üìåíá Ýíá ôåôñÜ-
äéï êáé Ýíá ìïëýâé, êáé ìå ôç óõíïäåßá ôçò ìáìÜò êáé ôïõ ìðáìðÜ,
ðÞãáìå ìå ôá ðüäéá óôï ó÷ïëåßï. ¼ôáí öôÜóáìå óôçí åßóïäï, ï
ìðáìðÜò áðáèáíÜôéóå ôç óôéãìÞ ìå ìßá öùôïãñáößá. Ôï ðñïáýëéï
Þôáí ôåñÜóôéï êáé óôéò äýï ðëåõñÝò ôïõ åß÷å äýï ìåãÜëá êôßñéá: ôï
ðñþôï Þôáí Ýíá ìåãÜëï, äéþñïöï, íåïêëáóéêü êôßñéï ìå ìåãÜëá ðá-
ñÜèõñá êáé áóðñüìáõñï ìáñìÜñéíï äÜðåäï óáí óêáêéÝñá· Þôáí ôï
Äçìïôéêü. Áðü ôçí Üëëç ðëåõñÜ õðÞñ÷å ôï íåüêôéóôï ôñéþñïöï Ãõ-
ìíÜóéï. Ìåôáîý ôïõò ÷ùñßæïíôáí áðü ôï õðüóôåãï ìå ôéò âñýóåò.
Νίκος
Καζαντζάκης
170
×ôýðçóå ôï êïõäïýíé êáé ìáæåõôÞêáìå üëïé ãéá ôïí áãéáóìü ãýñù
áðü ìéá åîÝäñá. Ïé ãïíåßò óôï ìåôáîý åß÷áí áðï÷ùñßóåé. ÌåôÜ
ôïí áãéáóìü ìðÞêáìå óôéò ôÜîåéò. Ç áßèïõóá ôçò ôÜîçò ìïõ Þôáí
øçëïôÜâáíç ìå ôÝóóåñéò óåéñÝò äéèÝóéùí ðñÜóéíùí èñáíßùí, ìéá
õðåñõøùìÝíç Ýäñá, üðïõ èá êáèüôáí ç äáóêÜëá êáé Ýíáò ðåëþ-
ñéïò ìáõñïðßíáêáò, ðïõ Ýãñáöå ìå ðïëý÷ñùìåò êéìùëßåò «ÊáëÞ
÷ñïíéÜ!». Ìå áñêåôïýò áðü ôïõò óõììáèçôÝò ìïõ ãíùñéæüìáóôáí
Þäç áðü ôï íçðéáãùãåßï êáé ôá ðáé÷íßäéá óôç ãåéôïíéÜ. Ç êáëýôåñç
ìïõ ößëç üìùò áðü ôï íçðéáãùãåßï Þôáí êáé áõôÞ ðïõ åðÝëå-
îá íá êáèßóù ìáæß ôçò. Áñãüôåñá, üìùò, óå ìåãÜëç áðïãïÞôåõóÞ
ìáò, ÷ùñéóôÞêáìå, ãéáôß ç äáóêÜëá åßðå üôé ðñÝðåé íá êáèßóïõìå
óôá èñáíßá ìå áëöáâçôéêÞ óåéñÜ. Áêïëïýèçóáí ïé óõóôÜóåéò êáé
óõæÞôçóç ãéá ôï ðþò ðåñÜóáìå ôï êáëïêáßñé. ÌåôÜ Ýãñáøå óôïí
ðßíáêá áõôÜ ðïõ Ýðñåðå íá áãïñÜóïõìå êáé ìáò ìïßñáóå ôá âé-
âëßá, ðåíôáêÜèáñá êáé áôóáëÜêùôá. Áêüìç èõìÜìáé ôç ìõñùäéÜ
ðïõ áíÝäõáí ôçí þñá ðïõ ôá îåöýëëéæá. ¹ôáí ìéá óôéãìÞ ðïõ Ýíé-
ùóá ðåñçöÜíéá êáé éêáíïðïßçóç ãéá ôï ðüóá ðñÜãìáôá åß÷á íá
ìÜèù. ×ôýðçóå ôï êïõäïýíé ãéá äéÜëåéììá êáé ìåãÜëç åíôýðùóç
ìïõ Ýêáíå ç ìåãÜëç ïñìÞ ìå ôçí ïðïßá êáôÝâáéíáí ôéò óêÜëåò ôá
ìåãáëýôåñá ðáéäéÜ ôïõ ðÜíù ïñüöïõ. Óôï ðñïáýëéï óõíáíôÞèçêá
åðéôÝëïõò ìå ôá Üôïìá ðïõ Þèåëá êáé ðáßîáìå üëïé ìáæß, þóðïõ
Þñèå ç þñá íá ó÷ïëÜóïõìå êáé îáíáóõíÜíôçóá ôïõò ãïíåßò ìïõ
óôçí Ýîïäï. ¹ôáí ìéá ìÝñá ãåìÜôç óõãêéíÞóåéò êáé åõ÷Üñéóôåò
åíôõðþóåéò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Óôï êåßìåíï äéáêñßíïõìå ôçí ðáñïõóßá ëåðôïý ÷éïýìïñ. Åðéóç-
ìÜíåôå ôá ÷ùñßá üðïõ äéáöáßíåôáé êÜôé ôÝôïéï.
2. Ðþò ðéóôåýåôå üôé ðñÝðåé íá åßíáé ï óùóôüò äÜóêáëïò;
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
171
Α. Ο δημιουργός
Ï Íßêïò ÈÝìåëçò ãåííÞèçêå óôçí ÁèÞíá ôï 1947 êáé óðïýäáóå Íï-
ìéêÜ óôçí ÅëëÜäá êáé óôç Ãåñìáíßá. Óôç ëïãïôå÷íßá åìöáíßóôçêåôï
1998 ìå ôï ìõèéóôüñçìá Ç áíáæÞôçóç. ¢ëëá ìõèéóôïñÞìáôÜ ôïõ åßíáé:
Ç áíáôñïðÞ (2000), Ç áíáëáìðÞ (2003), Ãéá ìéá óõíôñïöéÜ áíÜìåóÜ
ìáò (2005). Ôá âéâëßá ôïõ Ý÷ïõí ôéìçèåß ìå âñáâåßá êáé äéáêñßóåéò.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Åßíáé áðáñáßôçôç ç áíáöïñÜ óôéò éóôïñéêÝò êáé êïéíùíéêÝò óõíèÞêåò
ôçò åðï÷Þò óôçí ïðïßá åíôÜóóåôáé ôï áðüóðáóìá, äçëáäÞ ãýñù óôá
1880, ü÷é ìüíï óôç ÌõôéëÞíç üðïõ åêôõëßóóåôáé ôï áðüóðáóìá, áëëÜ
ãåíéêÜ óôçí ÅëëÜäá. Ïé öéëåëåýèåñåò ìåôáññõèìßóåéò ðïõ ðñáãìá-
ôïðïéÞèçêáí óôç ÷þñá ýóôåñá áðü ôçí Ýîùóç ôïõ ¼èùíá (1862) êáé
ïé ãåíéêüôåñåò ïéêïíïìéêÝò óõíèÞêåò ðïõ åðéêñÜôçóáí óôçí áíáôï-
ëéêÞ Ìåóüãåéï, Ýäùóáí þèçóç óôçí åëëçíéêÞ ïéêïíïìßá. Ç áãñïôéêÞ
ðáñáãùãÞ åíéó÷ýèçêå ìåôÜ ôçí åêðïßçóç ôùí åèíéêþí ãáéþí óôá
1871. ÏñéóìÝíá ãåùñãéêÜ åßäç áíáðôý÷èçêáí óå ìïíïêáëëéÝñãåéåò
ðïõ áýîçóáí óçìáíôéêÜ ôï åîáãùãéêü åìðüñéï ôçò ÷þñáò. Ôï êñÜ-
ôïò åíäéáöÝñèçêå ãéá ôï óõãêïéíùíéáêü äßêôõï ôçò ÷þñáò, ãéá äñü-
ìïõò êáé óéäçñüäñïìïõò, êõñßùò óôéò ìÝñåò ôçò ðñùèõðïõñãßáò ôïõ
×áñßëáïõ Ôñéêïýðç (1882-1893). Áðü ôï 1856 åß÷å åðßóçò áñ÷ßóåé ç
áíôéêáôÜóôáóç ôùí éóôéïöüñùí ìå áôìüðëïéá êáé óõíå÷ßóôçêå ìå
åíôåéíüìåíï ñõèìü êáé ôéò ðñþôåò äåêáåôßåò ôïõ 20ïý áéþíá. Óõãêå-
êñéìÝíá ôþñá, ç ðåñéï÷Þ ôçò ÌõôéëÞíçò, üðùò êáé ïé áðÝíáíôé áêôÝò
ôçò ÌéêñÜò Áóßáò, åßíáé Ýíáò áíáðôõóóüìåíïò ôüðïò, óôïí ïðïßï
óõìâéþíïõí åéñçíéêÜ Üíèñùðïé äéáöïñåôéêþí åèíïôÞôùí. Ç ïéêïíïìé-
êÞ åõìÜñåéá, áðïôÝëåóìá åìðïñéêþí êáé íáõôéëéáêþí êõñßùò äñáóôç-
ñéïôÞôùí, åðéôñÝðåé ôçí áíÝãåñóç ðïëõôåëþí êáôïéêéþí, ôéò ïðïßåò
áíáëáìâÜíïõí íá ÷ôßóïõí ôå÷íßôåò áðü êÜèå ãùíéÜ ôçò ÅëëÜäáò.
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá ìðïñåß íá ÷ùñéóôåß óå ôÝóóåñéò èåìáôéêÝò åíüôçôåò:


åíüôçôá: «Ëßãï ìåôÜ ôá ÈåïöÜíéá… ðïñåõüìáóôáí»: Ï Çðåéñþôçò
Η αφήγηση του αρχιμάστορα
Νίκος Θέμελης
172
áñ÷éìÜóôïñáò áíáëáìâÜíåé íá ÷ôßóåé Ýíá áñ÷ïíôéêü óôç ÌõôéëÞíç.
2ç åíüôçôá: «×ôßæáìå óðßôéá üðïõ… íá ’ôáíå äéêü ìáò óðßôé»: Ôï
åðÜããåëìá ôïõ ÷ôßóôç óôá ôÝëç ôïõ 19ïõ áéþíá.
3ç åíüôçôá: «ÖôÜóáìå Óáëïíßêç… êáé ðþò èá ðïñåõôïýìå»: Ç Üöéîç
óôï íçóß êáé ç æùÞ ôùí êáôïßêùí.
4ç åíüôçôá: «Áðü ôéò ðñþôåò ìÝñåò… ðùò åêåßíïò åß÷å äßêéï»: Ïé
áëëáãÝò ðïõ óõíôåëïýíôáé óôç æùÞ êáé óôéò áíôéëÞøåéò ôùí áí-
èñþðùí óôá ôÝëç ôïõ 19ïõ áéþíá.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ôï áðüóðáóìá áõôü, åêôüò áðü ôçí áéóèçôéêÞ ôïõ áîßá, áðïôåëåß Ýíá
íôïêïõìÝíôï áíèñùðïëïãéêÞò óçìáóßáò, êáèþò ìáò åíçìåñþíåé ãéá
âéþìáôá êáé åìðåéñßåò ðïõ ôåßíïõí íá åêëåßøïõí áðü ôç óýã÷ñïíç
æùÞ. Áñ÷éêÜ êÜíåé ëüãï ãéá ôï åðÜããåëìá ôïõ ÷ôßóôç (ôå÷íßôç ôçò ðÝ-
ôñáò), üðùò áõôü åß÷å äéáìïñöùèåß óôá ôÝëç ôïõ 19ïõ áéþíá. Ïé ÷ôß-
óôåò áíÞêáí óå óõíôå÷íßåò (óéíÜöéá) êáé ìåôáêéíïýíôáí ìå ôçí ïìÜäá
ôïõò áðü ôüðï óå ôüðï. Åðßóçò ìáò äßíåé éóôïñéêÝò ðëçñïöïñßåò
ãéá ôçí åõçìåñïýóá êáé áíèçñÞ êïéíùíßá ôçò ÌõôéëÞíçò ðñéí áðü ôç
ÌéêñáóéáôéêÞ êáôáóôñïöÞ, êáèþò êáé ãéá ôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï ç
âéïìç÷áíéêÞ åðï÷Þ Üëëáîå ôç æùÞ êáé ôéò áíôéëÞøåéò ôùí áíèñþðùí.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôçí ðñþôç åíüôçôá ðáñáêïëïõèïýìå ôçí áöÞãçóç
åíüò áñ÷éìÜóôïñá áðü ôçí ¹ðåéñï ðïõ áíáëáìâÜíåé íá ÷ôßóåé Ýíá
áñ÷ïíôéêü óðßôé óôï íçóß ôçò ËÝóâïõ. Áðü ôçí ðñþôç êéüëáò åíü-
ôçôá êáôáëáâáßíïõìå üôé ï áñ÷éìÜóôïñáò áãáðÜåé ôï åðÜããåëìÜ
ôïõ êáé Ý÷åé ôüóï ìåñÜêé ãé’ áõôü, þóôå ïé äõóêïëßåò ôïõ íá ìçí
áðïôåëïýí åìðüäéï ãé’ áõôüí. Åðßóçò ìáò äßíåé ôç óçìáíôéêÞ ðëç-
ñïöïñßá üôé ôï åðÜããåëìá ôïõ ÷ôßóôç åêåßíç ôçí åðï÷Þ âáóéæüôáí
óôçí åìðåéñßá ôùí ðáëáéüôåñùí.
2ç åíüôçôá: Óôç äåýôåñç åíüôçôá ðáñïõóéÜæåôáé ç Üöéîç ôïõ áñ÷é-
ìÜóôïñá êáé ôïõ åðéôåëåßïõ ôïõ óôï íçóß êáé ïé ðñþôåò åíôõðþóåéò
ôïõò. Êáôüðéí ìáò ðåñéãñÜöåé ôçí áíèçñÞ êáé åõçìåñïýóá êïéíùíßá
ôçò ÌõôéëÞíçò ðñéí áðü ôç ÌéêñáóéáôéêÞ êáôáóôñïöÞ êáé ôéò áó÷ïëß-
åò ôùí êáôïßêùí ðïõ Þôáí éêáíïß ãáéïêôÞìïíåò êáé Ýìðïñïé, ü÷é ìüíï
óôï ðëáßóéï ôïõ íçóéïý, êáèüôé ïñéóìÝíïé êáôÜöåñíáí íá ðåñÜóïõí
óôá áðÝíáíôé ðáñÜëéá ôçò ÌéêñÜò Áóßáò êáé íá äéáêñéèïýí åêåß, ü÷é
ìüíï óôïí ôïìÝá ôïõ åìðïñßïõ áëëÜ êáé óôç äéïßêçóç. Óå Üëëï óç-
ìåßï ôïõ êåéìÝíïõ äßíåôáé ç ó÷Ýóç ôùí êáôïßêùí ìå ôïõò Ôïýñêïõò
êáé ðþò ôåëéêÜ ïé íôüðéïé ìðüñåóáí íá åðéâëçèïýí äéïéêçôéêÜ óôï
íçóß. Áðü ôï êåßìåíï äå ëåßðïõí êáé ïñéóìÝíá ëáïãñáöéêÜ óôïé÷åßá
ðïõ áöïñïýí óå ëáúêÝò óõíÞèåéåò êáé ðáñáäüóåéò ôïõ íçóéïý.
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
173
3ç åíüôçôá: Ôï êåßìåíï ïëïêëçñþíåôáé äßíïíôÜò ìáò ôéò ïéêïíï-
ìéêÝò êáé êïéíùíéêÝò áëëáãÝò ðïõ åðéöÝñåé ç âéïìç÷áíéêÞ åðáíÜ-
óôáóç óôç ÷þñá –åéäéêÜ ìåôÜ ôçí åßóïäï ôïõ áôìïý óôç æùÞ ôùí
áíèñþðùí– êáé ðþò áõôÝò åðçñÝáóáí ôéò áíôéëÞøåéò ôùí áíèñþ-
ðùí. Óôá êáöåíåßá ãßíåôáé ëüãïò ãéá ôá ðëåïíåêôÞìáôá ôçò íÝáò
ðçãÞò åíÝñãåéáò ôïõ áôìïý: ìéêñáßíïõí ïé áðïóôÜóåéò, ïé áãïñÝò
åðåêôåßíïíôáé, ìå áðïôÝëåóìá ôç âéïìç÷áíïðïßçóç ôùí âéïôå÷íéþí,
ôçí ßäñõóç ôñáðåæþí, ôçí åéóáãùãÞ íÝùí ðñïúüíôùí, ôçí ðñïóáñ-
ìïãÞ ôçò ðáéäåßáò óôá íÝá äåäïìÝíá. ÖôÜíïõí ìÜëéóôá óôï óçìåßï
íá óõíäÝïõí ôïí áôìü ìå ôç ëýóç ôïõ åèíéêïý æçôÞìáôïò. Ï áñ÷é-
ìÜóôïñáò, ôÝëïò, åíôõðùóéÜæåôáé áðü ôéò áíôéëÞøåéò ôùí íôüðéùí,
ðïõ ôïõ öáíôÜæïõí ðñùôïðïñéáêÝò. Åêåß Üêïõóå ãéá íÝåò éäÝåò, ãéá
äéêáéþìáôá, ãéá êáéíïýñãéåò åõêáéñßåò ãéá ðñüïäï. Óôç ÌõôéëÞíç,
ôÝëïò, óõíÜíôçóå ãéá ðñþôç öïñÜ êáé ôçí êïéíùíéêÞ äéÜêñéóç ìå-
ôáîý áóôþí êáé åñãáôþí.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí:
Áñ÷éìÜóôïñáò: Óå áñêåôÜ óçìåßá ôïõ êåéìÝíïõ äéáêñßíïõìå ôçí
áãÜðç ôïõ áñ÷éìÜóôïñá ãéá ôï åðÜããåëìÜ ôïõ. Äïõëåýåé ôçí ðÝ-
ôñá ìå ôçí áãÜðç êáé ôçí áöïóßùóç ôïõ êáëëéôÝ÷íç, åöüóïí, ðá-
ñüôé áñ÷éìÜóôïñáò, åêåßíïò åßíáé ðïõ áó÷ïëåßôáé ìå ôéò åñãáóßåò
ôïõ ÷ôéóßìáôïò, ðïõ áðáéôåß ôÝ÷íç êáé ìáóôïñéêÞ ëåðôïìÝñåéá.
ÁãáðÜåé ôç äïõëåéÜ ôïõ êáé Ý÷åé ìåñÜêé ãé’ áõôÞí. Åßíáé ðáñáôçñç-
ôéêüò êáé áðü ôçí ðñþôç óôéãìÞ ðïõ ðáôÜåé ôï ðüäé ôïõ óôï íçóß,
ðåñéãñÜöåé êÜèå ëåðôïìÝñåéá ðïõ áöïñÜ óôçí áñ÷éôåêôïíéêÞ, óôéò
áó÷ïëßåò ôùí êáôïßêùí, óôéò óõíÞèåéÝò ôïõò.
Êïéíùíßá ôçò ÌõôéëÞíçò: ¸íá ìåãÜëï ìÝñïò ôçò áöÞãçóçò êÜíåé
ëüãï ãéá ôéò äñáóôçñéüôçôåò, ôéò áíôéëÞøåéò êáé ôéò óõíÞèåéåò ôùí
êáôïßêùí ôçò ÌõôéëÞíçò. Åíôïðßæïíôáé ðáñáäïóéáêÜ ãíùñßóìáôá ôçò
æùÞò êáé ôùí áíôéëÞøåùí ôùí êáôïßêùí ôïõ íçóéïý: áðïêáôÜóôáóç
ôùí êïñéôóéþí, ðñïßêá, áíÜðôõîç ôçò áóôéêÞò ôÜîçò, áíäñïêñáôïýìå-
íç êïéíùíßá, ôï êáöåíåßá êáé ç áãïñÜ. Ïé êÜôïéêïé åßíáé åéñçíéêïß, ìï-
ëïíüôé óõìâéþíïõí ðïëëÝò åèíéêüôçôåò ìáæß. Åðßóçò åßíáé óôçí ðëåéï-
íüôçôÜ ôïõò åýðïñïé êáé ÷áñáêôçñéóôéêÞ åßíáé ç öéëïîåíßá ôïõò.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá åßíáé äçìïôéêÞ ìå ôïõñêéêÝò ëÝîåéò (ñá÷Üôé, íáñãéëÝ,
óá÷íéóéíéÜ, óáíôæÜêé) êáé ëÝîåéò ðïõ áíôëïýíôáé áðü ôçí ïñïëïãßá
ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýí ïé ÷ôßóôåò (÷áíôñþíåéò, êáíôïýíéá, âüëôåò, ðá-
ñáèïýñåò, èõñþìáôá).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé áðëü êáé ëéôü, äéáêñßíåôáé ãéá ôçí êõ-
Νίκος
Θέμελης
174
ñéïëåîßá êáé ôç óáöÞíåéÜ ôïõ. Ìå ôçí áíáäñïìÞ óôï ðáñåëèüí ôï
ýöïò ãßíåôáé äéäáêôéêü, êáèþò åðé÷åéñåß íá ìáò ðëçñïöïñÞóåé ãéá
ôéò óõíèÞêåò, ôéò óõíÞèåéåò êáé ôçí éäåïëïãßá ôïõ ôÝëïõò ôïõ 19ïõ
áéþíá. Ç óõ÷íÞ ÷ñÞóç ôçò ìåôáöïñÜò äßíåé Ýíáí ôüíï ãëáöõñüôç-
ôáò óôçí ðåñéãñáöÞ.
iii) ÁöÞãçóç
Ç áöÞãçóç óå á´ ðñüóùðï (åãþ), äçëáäÞ Üìåóç áöÞãçóç - ìßìçóç,
ðïõ ðáñïõóéÜæåé ôá ãåãïíüôá ùò âéùìÝíç åìðåéñßá ôïõ áöçãçôÞ.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «ðéáíüìáóôáí áðü ôç ãíþìç», «ìáò Ýâãáéíå êáé ôï ìå-
ñÜêé», «íá ðëçóéÜóåéò ôçí ïìïñöéÜ», «áöÞóáìå ôçí ðüëç», «êïõôóÜ
óôñáâÜ», «äåí ôïõò ÷þñáãå ç ÌõôéëÞíç», «Ýðáéñíáí óéãÜ óéãÜ óôá
÷Ýñéá ôïõò ôç ãç», «âÜæáíå ðüäé», «åß÷áíå ðñüóùðï êáé óôïõò äýï
äñüìïõò», «ôá æùíôÜíåõå áêüìç ðéï ðïëý, «óôï ðüäé êëåéíüíôïõóáí
óõíáíôÞóåéò, «âïýëéáæáí óôï ñá÷Üôé ôïõò», «ãýñíáãáí üëïé ãýñù
áðü ìéá ëÝîç», «èá ãõñßóåé ôç ñüäá ôçò æùÞò ìáò».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «ãíùñßæáìå ôá ÷ïýãéá (ôçò çìÝñáò)», «ôá áñ÷ï-
íôéêÜ êïéôÜæáíå óôç èÜëáóóá», «ôçí ðüëç ðïõ îýðíáãå», «ï ÷ñüíïò
Ýôñå÷å», «ï áôìüò èá Ýêáíå íá ãïíáôßóåé ôï ïèùìáíéêü êñÜôïò»,
«èá ’öåñíå ï áôìüò».
Áóýíäåôï: «Ãíùñßæáìå ôá ÷ïýãéá ôçò… ðþò ÷áíôñþíåéò», «ÌÝôñáãá
êôßóìáôá…. áêüìç ôåëåéþóåé», «Ôïõò ïéêïíïìéêïýò ïñßæïíôåò… ðïõ
’÷å óáí ðáôÝñáò», «Óôï êáöåíåßï ðïõ óôáìáôÞóáìå… áðü ôïõò âé-
áóôéêïýò ðåëÜôåò ôïõò».
Ðáñïìïßùóç: «óáí íá ’ôáíå äéêü ìáò óðßôé».
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Óå ðïéá óçìåßá ôïõ êåéìÝíïõ äéáêñßíåôå ôçí áãÜðç ôïõ áñ÷éìÜ-
óôïñá ãéá ôï åðÜããåëìÜ ôïõ;
á. «Áãáðïýóáìå ôç äïõëåéÜ ìáò… êáé ðþò íá ÷áíôñþíåéò».
â. «¢ìá ìáò Üñåóáí ôá ó÷Ýäéá… ìðïñïýóá íá äéáâÜóù».
ÂëÝðïõìå üôé ï áñ÷éìÜóôïñáò ðáñáäÝ÷åôáé üôé ôï åðÜããåëìÜ ôïõ
åßíáé êïõñáóôéêü, ùóôüóï áãáðÜåé áõôü ðïõ êÜíåé. Äåí ôï âëÝðåé
ìüíï âéïðïñéóôéêÜ, üðùò ïé ðåñéóóüôåñïé ôå÷íßôåò óÞìåñá, áëëÜ
Ý÷åé ìåñÜêé êáé ðïëëÝò öïñÝò åñãÜæåôáé óáí íá åßíáé äéêü ôïõ óðßôé
áõôü ðïõ ÷ôßæåé. Ôïí åíäéÝöåñå ôï áðïôÝëåóìá ôçò äïõëåéÜò ôïõ íá
éêáíïðïéåß ü÷é ìüíï ôïí åñãïäüôç ôïõ áëëÜ êáé ôïí ßäéï áðü Üðïøç
áéóèçôéêÞò. Áêüìç êáé ó÷Ýäéá ðïõ äåí åß÷å îáíáóõíáíôÞóåé ìðïñïý-
óå íá ôá åöáñìüóåé êáôüðéí ìåëÝôçò, üðùò Ýíáò êáëëéôÝ÷íçò.
2. Ç ðïëõåèíéêÞ êïéíùíßá ôçò ÌõôéëÞíçò óôá ôÝëç ôïõ 19ïõ áéþ-
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
175
íá åßíáé ïéêïíïìéêÜ åýñùóôç êáé êïéíùíéêÜ åéñçíéêÞ. Ìðïñåßôå
íá åðáëçèåýóåôå áõôÞí ôçí ðáñáôÞñçóç ìÝóá óôï êåßìåíï;
Ç êïéíùíßá ôçò ÌõôéëÞíçò, üðùò áõôÞ ðáñïõóéÜæåôáé óôï ÷ñïíéêü
ðëáßóéï ðñéí áðü ôç ÌéêñáóéáôéêÞ êáôáóôñïöÞ, åßíáé áíèçñÞ êáé
åõçìåñïýóá ïéêïíïìéêÜ. Ðñþôï óôïé÷åßï ïéêïíïìéêÞò áíÜðôõîçò
åßíáé ôá íåïáíåãåéñüìåíá ïéêïäïìÞìáôá ðïõ ìáñôõñïýí ôïí ðëïý-
ôï ôùí éäéïêôçôþí ôïõò êáé êÜíïõí åíôýðùóç óôïí áñ÷éìÜóôïñá
áðü ôçí ðñþôç ìÝñá ôçò ÜöéîÞò ôïõò óôï íçóß («ÌÝôñáãá êôßóìá-
ôá…. åôïéìáæüôáí êÜôé ìåãáëýôåñá»).
«¼ìùò äåí Þôáí ìüíï ôï åìðüñéï… ôç ãç êáé ôï åìðüñéï»: Ç öñÜóç
áõôÞ äåß÷íåé üôé ïé íôüðéïé êÜôïéêïé ôïõ íçóéïý åðåêôåßíïíôáé ïéêï-
íïìéêÜ êáé óôéò áðÝíáíôé áêôÝò ôçò ÌéêñÜò Áóßáò, üðïõ äéáêñßíï-
íôáé, åêôüò áðü ôç ãç êáé ôï åìðüñéï, êáé óôï äéïéêçôéêü ôïìÝá.
«Ôïõò ïéêïíïìéêïýò ïñßæïíôåò… ðïõ ’÷å óáí ðáôÝñáò»: ÐåñéãñÜöåôáé
ãëáöõñÜ ç ïéêïíïìéêÞ åõìÜñåéá ðïõ ìåãáëþíåé, ç åðÝêôáóç ôïõ
èáëÜóóéïõ åìðïñßïõ êáé åêôüò ôùí ìéêñáóéáôéêþí ðáñáëßùí êáé ôá
ðñþôá åñãïóôÜóéá ðïõ áíïßãïõí óôï íçóß. ÔÝëïò ç êáëÞ ïéêïíïìéêÞ
êáôÜóôáóç ôùí íôüðéùí öáßíåôáé êáé áðü ôïí ôñüðï ÝíäõóÞò ôïõò
(«ÍôõìÝíïé ìå ñïý÷á åõñùðáúêÜ... áð’ ôïõò Ôïýñêïõò»).
ÐáñÜëëçëá ìå ôçí ïéêïíïìéêÞ åîÝëéîç, õðÜñ÷åé êáé ìéá êïéíùíßá
ðïõ æåé åéñçíéêÜ, êáé áõôü öáßíåôáé óå ðïëëÜ ÷ùñßá ôïõ êåéìÝíïõ:
«Óôï êáöåíåßï ðïõ óôáìáôÞóáìå… áðü ôïõò âéáóôéêïýò ðåëÜôåò
ôïõò»: óôçí êëåéóôÞ êïéíùíßá ôïõ íçóéïý, üëïé ãíùñßæïíôáé ìåôáîý
ôïõò· ôï êáöåíåßï åßíáé ôüðïò óõíÜíôçóçò, áíôáëëáãÞò áðüøåùí
êáé åðáããåëìáôéêþí óõìöùíéþí.
«Ìá ìÝóá óôïí ßäéï êáöåíÝ….ôïõ íáñãéëÝ ôïõò»: Ïé Ôïýñêïé õóôå-
ñïýóáí ìåí óôïí ïéêïíïìéêü ôïìÝá Ýíáíôé ôùí Ìõôéëçíéþí êáé óõ-
÷íÜ ïé ìåí Þôáí ÷ñåùìÝíïé óôïõò äå, ùóôüóï áõôü äåí áðïôåëïý-
óå áéôßá Ýñéäáò êáé öéëïíéêßáò ìåôáîý ôïõò.
3. Ðïéåò ðëçñïöïñßåò ìáò äßíåé ôï êåßìåíï ó÷åôéêÜ ìå ôéò áëëá-
ãÝò ðïõ óõíôåëïýíôáé óôç æùÞ êáé ôéò áíôéëÞøåéò ôùí áíèñþðùí
óôá ôÝëç ôïõ 19ïõ áéþíá;
¸íá áðü ôá èåìáôéêÜ êÝíôñá ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ïé áëëáãÝò óôïí
ôñüðï æùÞò êáé óôéò áíôéëÞøåéò, ü÷é ìüíï ôùí êáôïßêùí ôïõ íçóéïý
áëëÜ ãåíéêÜ üëçò ôçò åëëçíéêÞò êïéíùíßáò óôá ôÝëç ôïõ 19ïõ áéþíá.
Ç âéïìç÷áíéêÞ åðáíÜóôáóç ðïõ óõíôåëåßôáé óôçí Åõñþðç åðçñåÜ-
æåé êáé ôç ÷þñá ìáò ìå áëëáãÝò ðïõ åðéóçìáßíïíôáé óôï êåßìåíï.
Áñ÷éêÜ Ý÷ïõìå ôçí åßóïäï ôïõ áôìïý, ùò ðçãÞ åíÝñãåéáò. Ôá ÷åéñï-
êßíçôá ìÝñç ôçò ðáñáãùãÞò áíôéêáèßóôáíôáé áðü áôìïìç÷áíÝò ðïõ
áðïäßäïõí ôá÷ýôåñá êáé ðåñéóóüôåñá ðñïúüíôá. Åðßóçò ìå ôçí áíÜ-
ðôõîç ôçò íáõóéðëïÀáò êáé ôçí êáôáóêåõÞ óéäçñïäñïìéêïý äéêôýïõ
áíïßãïõí ïé áãïñÝò êáé ìéêñáßíïõí ïé áðïóôÜóåéò, óôïé÷åßá èåôéêÜ
Νίκος
Θέμελης
176
ãéá ôçí áíÜðôõîç ôïõ åìðïñßïõ êáé ôçò ïéêïíïìßáò ãåíéêüôåñá. Åðé-
ðëÝïí, åéóÝñ÷åôáé óôá åëëçíéêÜ äåäïìÝíá ï èåóìüò ôçò ôñÜðåæáò,
ðïõ áíáëáìâÜíïõí íá éäñýóïõí êõñßùò îÝíïé åðåíäõôÝò. ÔÝëïò, óç-
ìáíôéêÞ áëëáãÞ êáé áðáñ÷Þ ôçò ïõóéáóôéêÞò ðñïüäïõ åíüò ëáïý
åßíáé ç âåëôßùóç ôçò ðáéäåßáò, ìå ôçí åéóáãùãÞ íÝùí ìáèçìÜôùí
óôá åëëçíéêÜ ó÷ïëåßá.
Ç ôåëåõôáßá ðáñÜãñáöïò ôïõ êåéìÝíïõ ðåñéãñÜöåé ãëáöõñÜ ôçí
áëëáãÞ ðïõ åðÝñ÷åôáé óôéò áíôéëÞøåéò ôùí áíèñþðùí ôçí ßäéá
åðï÷Þ. «Ï íïéêïêýñçò ôïõ óðéôéïý…. ðïõ ìßëáãå ãéá äéêáéþìáôá»:
óôï ÷ùñßï áõôü âëÝðïõìå üôé ôï ðáëéü óõãêñïýåôáé ìå ôï êáé-
íïýñãéï êáé ïé Üíèñùðïé áðïêôïýí íÝåò éäÝåò êáé êÜíïõí ëüãï ãéá
äéêáéþìáôá. Åìöáíßæïíôáé áéóéüäïîïé êáé êÜíïõí ëüãï ãéá íÝåò åõ-
êáéñßåò (åðáããåëìáôéêÝò) ãéá ðñüïäï êáé áíÜðôõîç ôçò ÷þñáò êáé
ôùí ðïëéôþí ôçò. Ï êüóìïò ôþñá åßíáé óå èÝóç íá áíôéäñÜ åíÜíôéá
óôçí êáôÜ÷ñçóç åîïõóßáò êáé óôçí ðáñáâßáóç ôùí èåìåëéùäþí
ôïõ äéêáéùìÜôùí, üðùò åßíáé, ãéá ðáñÜäåéãìá, ç ðáéäåßá. Åðßóçò ôï
êåßìåíï êÜíåé ëüãï ãéá ôçí éäåïëïãéêÞ óýãêñïõóç ìåôáîý áóôéêÞò
êáé åñãáôéêÞò ôÜîçò, ìéá êïéíùíéêÞ äéáöïñïðïßçóç ðïõ åéóÜãåôáé
åêåßíç ôçí åðï÷Þ óôéò êïéíùíßåò ôçò Åõñþðçò.
4. Ó÷ïëéÜóôå ôçí ôåëåõôáßá ðñüôáóç ôïõ áðïóðÜóìáôïò. Ðþò
áíôéëáìâÜíåóôå ôçí Üðïøç ðïõ äéáôõðþíåôáé;
Ôï íüçìá ôçò ôåëåõôáßáò ðåñéüäïõ ôïõ êåéìÝíïõ áðïäßäåé êáëýôåñá
ç ëáúêÞ ðáñïéìßá «ÌéëÜåé êáëýôåñá, üðïéïò ìéëÜåé ôåëåõôáßïò». Áíá-
ëýïíôáò, ìðïñïýìå íá ðïýìå üôé óôçí ðåñßðôùóç ôïõ óõãêåêñéìÝ-
íïõ áðïóðÜóìáôïò, óõíïìéëçôÝò åßíáé áðëïß Üíèñùðïé, åðáñ÷éþôåò,
ðïõ ç éóôïñéêÞ óõãêõñßá ôïõò Ýöåñå íá æïõí ìåãÜëåò áëëáãÝò, óå
ðïëëïýò ôïìåßò ôçò æùÞò ôïõò, êáé ðïõ ïé ßäéïé äåí åßíáé óå èÝóç íá
ôéò åñìçíåýóïõí Þ íá ðñïäéáãñÜøïõí ôçí åîÝëéîÞ ôïõò. Óõæçôïýí,
êÜíïíôáò õðïèÝóåéò ãéá ìéá êáôÜóôáóç, ðïõ êáé ïé ßäéïé äå ãíùñß-
æïõí áêñéâþò ðþò èá êáôáëÞîåé. Ìéá óõæÞôçóç üìùò åîáêïëïõèåß
üóï õðÜñ÷ïõí åðé÷åéñÞìáôá íá áíôéêñïýóïõí Þ íá óõìðëçñþóïõí
ôéò áðüøåéò ðïõ áêïýãïíôáé. ¼ôáí üìùò óå ìßá Üðïøç äåí ìðïñåß
íá âñåèåß åðé÷åßñçìá ïýôå íá ôç óõìðëçñþóåé, ïýôå íá ôçí áíôé-
êñïýóåé, ôüôå ç óõæÞôçóç ïëïêëçñþíåôáé êáé óôï ìõáëü üëùí áðï-
ôõðþíåôáé ùò äéêáéüôåñïò ï ëüãïò áõôïý ðïõ ìßëçóå ôåëåõôáßïò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Åíôïðßóôå óôï êåßìåíï ôá ðáñáäïóéáêÜ ãíùñßóìáôá ôçò æùÞò óôç
ÌõôéëÞíç ôçò åðï÷Þò, êáèþò êáé ôéò áíôéëÞøåéò ôùí êáôïßêùí ôçò.
2. Áðü ðïéá óçìåßá ôïõ êåéìÝíïõ êáôáëáâáßíåôå üôé ç êïéíùíßá ôçò
ÌõôéëÞíçò åêåßíç ôçí åðï÷Þ Þôáí áíäñïêñáôïýìåíç;
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
177
Α. Ο δημιουργός
Ç Åõãåíßá Öáêßíïõ ãåííÞèçêå óôçí ÁëåîÜíäñåéá ôçò Áéãýðôïõ ôï
1945. Óðïýäáóå îåíáãüò, ãñáöéêÝò ôÝ÷íåò êáé êïõêëïèÝáôñï. Ôï
1976 äçìéïýñãçóå ôï áíôéêåéìåíïèÝáôñï «ÊáëçìÝñá», üðïõ ðá-
ñïõóßáóå ìå ìïõóéêÞ ôïõ óõíèÝôç ÃéÜííç Ìáñêüðïõëïõ, áîéüëïãá
Ýñãá ãéá ðáéäéÜ, üðùò: Íôåíåêåäïýðïëç, Îýðíá Íôåíåêåäïýðïëç,
ÊïõñäéóôÜí, Ôï ìåãÜëï ôáîßäé ôïõ ÌåëÝíéïõ. ÃñÜöåé ìå åõáéóèçóßá
êáé öáíôáóßá, áíôëþíôáò ôá èÝìáôÜ ôçò áðü ôç óýã÷ñïíç êïéíù-
íéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá. ¢ëëá Ýñãá ôçò ãéá ðáéäéÜ: Ôá ÅëëçíÜêéá, Ìéá
ìéêñÞ êáëïêáéñéíÞ éóôïñßá. ¸ñãá ãéá ìåãÜëïõò: Ç ìåãÜëç ðñÜóéíç,
ÆÜ÷áñç óôçí Üêñç ê.Ü.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï êåßìåíï áõôü åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï ðñþôï âéâëßï ôçò Åõãå-
íßáò Öáêßíïõ, ôçí ÁóôñáäåíÞ, ðïõ êõêëïöüñçóå ôï 1982. Ç ìéêñÞ
ÁóôñáäåíÞ åßíáé ç çñùßäá ôïõ ìõèéóôïñÞìáôïò êáé êáôÜãåôáé áðü
ôç Óýìç, Ýíá ìéêñü íçóß ôùí ÄùäåêáíÞóùí. ¼ìùò ç æùÞ óôï íçóß
åßíáé äýóêïëç êáé ï ðáôÝñáò ôçò áíáãêÜæåôáé íá ðïõëÞóåé ôï êáÀêé
ôïõ êáé íá ìåôáêïìßóåé üëç ç ïéêïãÝíåéá óôçí ÁèÞíá. Ç ÁóôñáäåíÞ
íïóôáëãåß ôç æùÞ óôï íçóß, ôï ó÷ïëåßï ôçò, ôïõò ößëïõò ôçò êáé
ôá ÷áñïýìåíá ðáé÷íßäéá ìáæß ôïõò. Óôï ìõèéóôüñçìá ç áöÞãçóç
êéíåßôáé óå äýï åðßðåäá. Ôï ðñþôï áöïñÜ ôéò åìðåéñßåò ðïõ âéþíåé
ç ìéêñÞ ÁóôñáäåíÞ ìå ôïí åñ÷ïìü ôçò óôçí ðñùôåýïõóá, üðïõ ç
æùÞ äéáöÝñåé ñéæéêÜ óå óýãêñéóç ìå ôá âéþìáôá ðïõ Ý÷åé áðü ôç
ìéêñÞ êïéíùíßá ôçò Óýìçò. Óôçí ÁèÞíá ãíùñßæåé ãéá ðñþôç öïñÜ
ôéò ðïëõêáôïéêßåò, ôá óïýðåñ ìÜñêåô, ôï áóáíóÝñ, ôï ðüóï ðåñéï-
ñéóìÝíá ðáßæïõí ôá ðáéäéÜ ê.Ü. ÐáñÜëëçëá, üìùò, åìöáíßæåôáé êáé
Ýíá äåýôåñï åðßðåäï, ùò óõíÝ÷åéá ôïõ ðñþôïõ, ðïõ áöïñÜ óôçí
ðáñïõóßáóç ôçò æùÞò óôç Óýìç. Ç ÁóôñáäåíÞ êáèåôß ðïõ ãíùñßæåé
óôçí ÁèÞíá êáé ôçò öáßíåôáé äéáöïñåôéêü, ôï âñßóêåé áñíçôéêü,
óõãêñßíïíôÜò ôï ìå êÜôé áíôßóôïé÷ï, óõíÞèùò èåôéêü, áðü ôç æùÞ
êáé ôéò óõíÞèåéÝò ôçò óôç Óýìç.
Η ζωή στη Σύμη
Ευγενία Φακίνου
178
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «Óôç Óýìç ô’ áðüãåõìá… í’ áíïßîïõí ÷õëïðßôåò»: Ïé
áó÷ïëßåò ôùí ãõíáéêþí óôç Óýìç.
2ç åíüôçôá: «Åìåßò ôá ðáéäéÜ… Ôá óáðïõíüíåñá Ýîù»: Ôá ðáé÷íßäéá
ôùí ðáéäéþí óôç Óýìç êáé ç ëåéôïõñãéêüôçôá ôùí ÷þñùí åíüò óõ-
ìéáêïý óðéôéïý.
3ç åíüôçôá: «ÊÜôù áð’ ôï ðáñÜèõñï… êáé ôéò êïõñåëïýäåò»: Ç ëåéøõ-
äñßá êáé ðþò áõôÞ áíôéìåôùðßæåôáé áðü ôïõò êáôïßêïõò ôçò Óýìçò.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Èåìáôéêü êÝíôñï ôïõ áðïóðÜóìáôïò åßíáé ç ìïñöÞ æùÞò óôçí
åðáñ÷ßá ôçò ÅëëÜäáò êáé åéäéêÜ óå Ýíá áêñéôéêü íçóß, üðùò åßíáé ç
Óýìç, ðïõ óÞìåñá Ý÷åé ðëÝïí åîáöáíéóôåß Þ åðéâéþóåé óå ðïëý ëßãåò
ìüíï êáé ó÷åôéêÜ áðïìïíùìÝíåò ðåñéï÷Ýò ôçò ÷þñáò. Ç æùÞ áõôÞ
ðåñéëáìâÜíåé: ïìáäéêÝò áó÷ïëßåò, áðëïúêÜ ðáé÷íßäéá ãéá ôá ðáéäéÜ,
áñ÷éôåêôïíéêÞ ðñïóáñìïóìÝíç óôéò ïéêïãåíåéáêÝò áíÜãêåò, áëëÜ
êáé ðñïâëÞìáôá (ëåéøõäñßá) åîáéôßáò äéáöüñùí åëëåßøåùí. Èßãåôáé
ôï æÞôçìá ôïõ åëåýèåñïõ ÷ñüíïõ óå ìéá ðáñáäïóéáêÞ êïéíùíßá,
üðïõ õðÜñ÷åé ïìáäéêÞ æùÞ êáé óõíåñãáôéêÝò áíèñþðéíåò ó÷Ýóåéò.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ç ÁóôñáäåíÞ èåùñåß áñíçôéêü êáèåôß ðïõ ãíùñßæåé
óôçí ÁèÞíá êáé åßíáé äéáöïñåôéêü áð’ ü,ôé åß÷å óõíçèßóåé ìÝ÷ñé
ôþñá óôç Óýìç. Ôï áðüóðáóìá, ëïéðüí, åßíáé ãåìÜôï ìå íïóôáë-
ãéêÝò åéêüíåò ôçò ðáñáäïóéáêÞò æùÞò óôï íçóß. Ï íïõò ôçò åðé-
óôñÝöåé óôç æùÞ ôçò óôï íçóß êáé óôá ðáé÷íßäéá ðïõ Ýðáéæå ìå ôéò
ößëåò ôçò. Ôá ðáé÷íßäéá áõôÜ Þôáí åîáñôçìÝíá áðü ôéò êáéñéêÝò
óõíèÞêåò êáé Þôáí áõôïó÷Ýäéá. Áí ï êáéñüò ôï åðÝôñåðå, ôá ðáé-
äéÜ Ýðáéæáí óôçí áõëÞ. ÅÜí ü÷é, ôüôå óõãêåíôñþíïíôáí ìÝóá óôï
óðßôé, óôï ìåãÜëï äùìÜôéï ôçò êïõæßíáò, ðïõ ôïõò Ýäéíå ôç äõíá-
ôüôçôá íá âñßóêïíôáé ìáæß ìå ôéò ìçôÝñåò ôïõò, ðïõ áó÷ïëïýíôáí
ìå ôéò ïéêéáêÝò åñãáóßåò êáé äïýëåõáí óõíôñïöéêÜ, üëåò ìáæß.
Åðßóçò óôï êåßìåíï ðåñéãñÜöåôáé ôï åóùôåñéêü åíüò óõìéáêïý
óðéôéïý, åéäéêÜ ôïõ ÷þñïõ ôçò êïõæßíáò, üðïõ äéåîÜãïíôáé ïé ðå-
ñéóóüôåñåò äñáóôçñéüôçôåò ìéêñþí êáé ìåãÜëùí: ýðíïò, åñãáóßá,
ðáé÷íßäé ê.ëð. Ç ìéêñÞ çñùßäá, êëåéóìÝíç óôï äéáìÝñéóìá ôçò ðï-
ëõêáôïéêßáò, óôåíï÷ùñéÝôáé ðïõ åßíáé áíáãêáóìÝíç íá êÜèåôáé óå
êáíáðÝ êáé äåí Ý÷åé Üëëá óõíïìÞëéêÜ ôçò ðáéäéÜ ãéá íá ðáßîåé.
2ç åíüôçôá: Ôï ôåëåõôáßï óçìåßï ôçò áíáðüëçóçò ôçò Áóôñáäå-
íÞò áöïñÜ óôï íåñü êáé ôï ðñüâëçìá ôçò ëåéøõäñßáò ðïõ õðÜñ÷åé
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
179
óôç Óýìç. Ùóôüóï ç ÁóôñáäåíÞ äåí ôï áíôéìåôùðßæåé ùò ðñüâëç-
ìá, åöüóïí ç ëåéøõäñßá Ý÷åé êÜíåé ôïõò êáôïßêïõò ôïõ íçóéïý ôçò
íá åêôéìïýí ôá áãáèÜ, áêüìá êáé ôï íåñü, êáé íá ìçí ðåôïýí ôßðï-
ôá. Áõôü Ýñ÷åôáé óå áíôéäéáóôïëÞ ìå ôï èÝìá ôçò óðáôÜëçò, ðïõ
ç ÁóôñáäåíÞ óõíáíôÜ óôçí ðñùôåýïõóá. Ïé êÜôïéêïé ôçò Óýìçò
áíôéìåôùðßæïõí ôï ðñüâëçìá ôçò ëåéøõäñßáò óõãêåíôñþíïíôáò
âñü÷éíï íåñü óå óôÝñíåò, ôï ïðïßï ÷ñçóéìïðïéïýí óôéò ïéêéáêÝò
ôïõò åñãáóßåò, þóôå ôßðïôá íá ìçí ðÜåé ÷áìÝíï.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÁóôñáäåíÞ: Çñùßäá ôïõ ìõèéóôïñÞìáôïò êáé ôïõ áðïóðÜóìáôïò
åßíáé ç ìéêñÞ ÁóôñáäåíÞ áðü ôç Óýìç ôùí ÄùäåêáíÞóùí, ìáèÞôñéá
ôçò Å´ Äçìïôéêïý, ðïõ Ýñ÷åôáé ìå ôïõò ãïíåßò ôçò óôçí ÁèÞíá, ãéá
íá âñåé êáëýôåñç äïõëåéÜ ï ðáôÝñáò ôçò. Ç ÁóôñáäåíÞ Ýêðëçêôç
âéþíåé üëåò ôéò êáéíïýñãéåò åìðåéñßåò ôçò æùÞò óôçí ðñùôåýïõóá,
ç ïðïßá üìùò äå äåß÷íåé íá ôçí åíèïõóéÜæåé. Íïóôáëãåß êáé áíáðï-
ëåß ôï ðáñåëèüí êáé ôç æùÞ óôï íçóß, üðïõ ôá ðñÜãìáôá Þôáí ðéï
áðëïúêÜ êáé áíèñþðéíá. Ïé ñõèìïß ôçò æùÞò Þôáí ÷áëáñïß êáé ïé áí-
èñþðéíåò ó÷Ýóåéò ðéï óôåíÝò. Íéþèåé áðïêïììÝíç áðü ôï êïéíùíéêü
ðåñéâÜëëïí ôçò ÁèÞíáò, åãêëùâéóìÝíç ìÝóá óå ôÝóóåñéò ôïß÷ïõò
êáé ìüíç. Áêüìç êáé ïé äõóêïëßåò ðïõ õðÞñ÷áí óôç Óýìç (ëåéøõäñßá)
äåí Þôáí áñêåôÝò ãéá íá ôçí êÜíïõí íá ðñïôéìÜ ôçí áóôéêÞ æùÞ.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôçò ÁóôñáäåíÞò åßíáé áðëÞ äçìïôéêÞ, ìå ïñéóìÝíïõò
éäéùìáôéóìïýò ôçò äùäåêáíçóéáêÞò äéáëÝêôïõ (íôáíôÝëá, áðïêñÝ-
âáôï, êïõôóïõëÝò, ôóéìéÜ).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé áðëü, áíåðéôÞäåõôï êáé âéùìáôéêü
êáèüôé ðåñéÝ÷åé ôéò åìðåéñßåò êáé ôá âéþìáôá ôçò çñùßäáò ðïõ
áöçãåßôáé ôçí éóôïñßá. Ïé óýíôïìåò ðåñßïäïé ôïõ êåéìÝíïõ êáé ôá
áóýíäåôá ó÷Þìáôá êÜíïõí ðéï ãïñãÞ ôçí áöÞãçóç.
iii) ÁöÞãçóç
Ùò ðñïò ôçí áöÞãçóç, Ý÷ïõìå ìßìçóç, äçëáäÞ Üìåóç áöÞãçóç,
üðïõ Ýíá áðü ôá ðñüóùðá ôïõ Ýñãïõ äéçãåßôáé ôçí éóôïñßá óå á´
ðñüóùðï.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
Åêôüò áðü ôï áóýíäåôï ó÷Þìá êáé ôéò åéêüíåò ðïõ ðåñéÝ÷åé ôï áðü-
óðáóìá, äå óõíáíôÜìå Üëëá óôïé÷åßá ðïõ ðñïóèÝôïõí ãëáöõñüôçôá.
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôùí ãõíáéêþí ðïõ áó÷ïëïýíôáé óõíôñïöéêÜ ìå
Ευγενία
Φακίνου
180
ôéò ïéêéáêÝò åñãáóßåò, ç åéêüíá ôçò óõìéáêÞò êïõæßíáò, ç åéêüíá
ôïõ õðüëïéðïõ óðéôéïý, ç åéêüíá ôùí ðáéäéþí ðïõ ðáßæïõí, ç åéêüíá
ôïõ êÞðïõ ôïõ óðéôéïý ôçò ÁóôñáäåíÞò.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Óå ðïéá óçìåßá ôïõ êåéìÝíïõ ç ÁóôñáäåíÞ óõãêñßíåé ôç æùÞ
óôçí ÁèÞíá ìå ôç æùÞ óôï íçóß ôçò êáé ðïéåò äéáöïñÝò âñßóêåé;
«ÅìÜò óôç Óýìç ïé êïõæßíåò äåí åßíáé Ýôóé êïõôóïõëÝò»: Ç ðñþôç
óýãêñéóç ôïõ áðïóðÜóìáôïò áíáöÝñåôáé óå Ýíá ÷þñï ôïõ óðéôé-
ïý, óõãêåêñéìÝíá ôçí êïõæßíá, ðïõ óôç Óýìç ëåéôïõñãåß èá ëÝãáìå
ùò ðïëõ÷þñïò· åêåß ôá ðáéäéÜ ðáßæïõí, åíßïôå êïéìïýíôáé ôéò êñýåò
íý÷ôåò ôïõ ÷åéìþíá, åêåß åñãÜæïíôáé ïìáäéêÜ. Áíôßèåôá óôçí ÁèÞ-
íá êáé ãåíéêÜ óôá ìåãÜëá áóôéêÜ êÝíôñá, ôá ôåëåõôáßá ÷ñüíéá ïé
÷þñïé åßíáé ìéêñüôåñïé êáé ÷ùñéóìÝíïé ï Ýíáò áðü ôïí Üëëï, ìå ôç
äéêÞ ôïõ ëåéôïõñãéêüôçôá ï êáèÝíáò. Óôï ÷þñï ôçò êïõæßíáò, ôç
óýã÷ñïíç åðï÷Þ, ç ïéêïãÝíåéá ôñþåé, óõíÞèùò ü÷é üëç ìáæß, åðåéäÞ
ïé óýã÷ñïíïé ñõèìïß ôçò æùÞò äåí åðéôñÝðåé óõíÞèùò íá âñßóêï-
íôáé ôá ìÝëç ôçò ïéêïãÝíåéáò üëá ìáæß ôçí ßäéá þñá óôï óðßôé.
«¢ëëùóôå ôé êñýï êÜíåé óôç Óýìç»: Ç äåýôåñç óýãêñéóç áöïñÜ óôéò
êëéìáôïëïãéêÝò óõíèÞêåò åíüò íçóéïý, üðïõ óõíÞèùò ïé èåñìïêñá-
óßåò åßíáé õøçëüôåñåò áð’ ü,ôé óôçí çðåéñùôéêÞ ÷þñá, óå óçìåßï
ðïõ ïé ìÝñåò ôïõ ÷ñüíïõ êáôÜ ôéò ïðïßåò áðáéôåßôáé èÝñìáíóç íá
åßíáé ëéãïóôÝò.
«Ó’ åìÜò óôç Óýìç, ôá ðáñÜèõñá åßíáé áëëéþôéêá»: Ôñßôï óçìåßï
óýãêñéóçò åßíáé ôá ðáñÜèõñá ôùí óðéôéþí. Óôç Óýìç ôá ðáñÜèõñá
Ý÷ïõí üëá ðåñâÜæéá áðü ôçí åóùôåñéêÞ ðëåõñÜ êáé ï ÷þñïò áõôüò
÷ñçóéìåýåé ãéá ôçí ôïðïèÝôçóç äéÜöïñùí ðñáãìÜôùí, áêüìá êáé
ãéá … íåñï÷ýôç!
«Åäþ êáëÝ ðïý ôï ðåôÜíå ôüóï íåñü»: Ç óýãêñéóç áöïñÜ óôï íåñü
êáé ôç äéáèåóéìüôçôÜ ôïõ. Óôç Óýìç ôï íåñü åßíáé ðïëýôéìï, êáèüôé ôï
íçóß áíôéìåôùðßæåé ðñüâëçìá ëåéøõäñßáò êáé ïé êÜôïéêïé Ý÷ïõí âñåé
äéÜöïñåò ìåèüäïõò ãéá íá ìçí ôï óðáôáëïýí Üóêïðá. Ãéá ðáñÜäåéã-
ìá, ôá íåñÜ ôïõ íåñï÷ýôç ôçò êïõæßíáò äéï÷åôåýïíôáé óôéò ãëÜóôñåò
ìå ôá öõôÜ êáé ôá ëá÷áíéêÜ, áðïôåëþíôáò Üñéóôï ëßðáóìá. Áíôßèåôá
ïé Áèçíáßïé åßíáé éäéáßôåñá óðÜôáëïé óôïí ôïìÝá áõôü.
«Ôïýôï ôçò ÁèÞíáò… êÜðùò ìõñßæåé… áëëéþôéêï óôï óôüìá… óá öÜñìá-
êï»: Ôï ôåëåõôáßï óçìåßï óýãêñéóçò áíÜìåóá óôéò óõíèÞêåò äéáâßù-
óçò óôçí ÁèÞíá êáé ôç Óýìç åßíáé êáé ðÜëé ôï íåñü. Ôï óõìéáêü ðüóéìï
íåñü ðñïÝñ÷åôáé áðü óôÝñíåò ðïõ ìáæåýïõí âñü÷éíï íåñü, åíþ ôçò
ÁèÞíáò, éó÷õñßæåôáé ç ÁóôñáäåíÞ, Ý÷åé ðåñßåñãç ãåýóç. ºóùò íá åííïåß
ôç ãåýóç ôïõ ÷ëùñßïõ ðïõ åìðåñéÝ÷åé ôï ðüóéìï íåñü ôùí Áèçíþí,
ðñïêåéìÝíïõ íá áðïëõìáßíåôáé ôï äßêôõï ýäñåõóçò áðü ôá ìéêñüâéá.
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
181
ÃåíéêÜ ç ÁóôñáäåíÞ âñßóêåé áñíçôéêü êáèåôß ðïõ ãíùñßæåé óôçí
ÁèÞíá êáé ôçò öáßíåôáé äéáöïñåôéêü áð’ ü,ôé åß÷å ìÝ÷ñé ôþñá óõíç-
èßóåé, êáèþò ôï óõãêñßíåé ìå êÜôé áíôßóôïé÷ï, óõíÞèùò èåôéêü, áðü
ôç æùÞ êáé ôéò óõíÞèåéÝò ôçò óôç Óýìç.
2. Ðïéåò áðü ôéò óõíÞèåéåò ôùí êáôïßêùí ôçò Óýìçò êáé ôéò áíôé-
ëÞøåéò ôïõò, ðïõ ðåñéãñÜöïíôáé óôï êåßìåíï, äéáóþæïíôáé áêü-
ìç óôïí ôüðï óáò;
Êáìßá áðü ôéò óõíÞèåéåò ðïõ ðåñéãñÜöåé ç ÁóôñáäåíÞ äåí õðÜñ-
÷ïõí óôá ìåãÜëá áóôéêÜ êÝíôñá ôç óýã÷ñïíç åðï÷Þ. Ìéá ôÝôïéá
ìïñöÞ æùÞò åßôå Ý÷åé åêëåßøåé, åßôå óõíáíôÜôáé óðÜíéá êáé óå ó÷å-
ôéêÜ áðïìïíùìÝíåò ðåñéï÷Ýò.
Ãéá ðáñÜäåéãìá, ç óýã÷ñïíç ãõíáßêá äåí áó÷ïëåßôáé ðëÝïí ôüóï
ðïëý ìå ôéò ïéêéáêÝò åñãáóßåò ìå ôéò ïðïßåò áó÷ïëåßôáé ç ãõíáßêá
ôçò Óýìçò (üðùò ôï ðëÝîéìï, ôï êÝíôçìá, ôï íá ðëÜèïõí êïõëïõñÜ-
êéá Þ íá áíïßãïõí ÷õëïðßôåò). Ç óýã÷ñïíç ãõíáßêá óõíÞèùò åñãÜæå-
ôáé åêôüò óðéôéïý êáé ïé ïéêéáêÝò çëåêôñéêÝò óõóêåõÝò Þ ïé ïéêéáêÝò
âïçèïß Ý÷ïõí áíáëÜâåé ðëÝïí ôç öñïíôßäá ôïõ óðéôéïý. Ôá ðáéäéÜ
äåí ðáßæïõí ðëÝïí óôéò áõëÝò, Ýóôù êáé áí ï êáéñüò åßíáé êáëüò.
Ðñïôéìïýí ôá çëåêôñïíéêÜ ðáé÷íßäéá êáé ü÷é ôá áõôïó÷Ýäéá, üðùò ôá
ðáéäéÜ ôçò Óýìçò. Ôá óðßôéá Ý÷ïõí ðëÝïí ðïëëÜ äùìÜôéá êáé êáèÝíá
ðñïïñßæåôáé ãéá äéáöïñåôéêÞ êáé ãéá ìßá ìüíï ÷ñÞóç. ÊÜèå ìÝëïò ôçò
ïéêïãÝíåéáò Ý÷åé êáé ôï äéêü ôïõ ÷þñï óôïí ïðïßï áðïìïíþíåôáé,
üôáí êáôáëÞãåé óôï óðßôé. Ïé ôá÷åßò ñõèìïß ôçò óýã÷ñïíçò êáèç-
ìåñéíüôçôáò èÝëïõí ôïí Üíèñùðï íá âñßóêåôáé ðïëëÝò þñåò åêôüò
óðéôéïý êáé ìå åëÜ÷éóôï åëåýèåñï ÷ñüíï. ÔÝëïò, ç âéïìç÷áíéêÞ åðé-
êñÜôçóç ïäÞãçóå óôçí ðáñáãùãÞ ðïëëþí êáé ðïéêßëùí ðñïúüíôùí
êáé Üñá óôçí õðåñêáôáíÜëùóç, öáéíüìåíï Üãíùóôï ãéá ôçí êïéíù-
íßá ôçò Óýìçò. Ïé Üíèñùðïé åîáéôßáò ôùí åëëåßøåùí, áíáãêÜæïíôáé
íá åöåõñßóêïõí ôñüðïõò íá óðáôáëïýí üóï ôï äõíáôüí ëéãüôåñï.
Óôï óýã÷ñïíï Üíèñùðï äå ëåßðåé ôßðïôá· ãéáôß üìùò åìöáíßæåôáé ìå
åðéâáñçìÝíï ôïí øõ÷éóìü ôïõ êáé ðåñéóóüôåñï äõóôõ÷Þò;
3. Ôé åßäïõò ðáé÷íßäéá Ýðáéæáí ôá ðáéäéÜ óôç Óýìç;
Ôá ðáé÷íßäéá ôùí ðáéäéþí ôçò Óýìçò åßíáé áðëïúêÜ, ïìáäéêÜ êáé óõ-
íÞèùò áõôïó÷Ýäéá. ÓõíçèÝóôåñïò ÷þñïò ðáé÷íéäéïý åßíáé ç áõëÞ,
üôáí Ý÷åé êáëü êáéñü, üðïõ ôá ðáéäéÜ ðáßæïõí êïõôóü, áãÜëìáôá Þ
ôéò êõñßåò. ¼ôáí äåí ôï åðÝôñåðáí ïé êáéñéêÝò óõíèÞêåò, ôá ðáéäéÜ
ìáæåýïíôáé óå Ýíá óðßôé, óõíÞèùò óôï ÷þñï ôçò êïõæßíáò, üðïõ
åßíáé ìáæåìÝíåò êáé ïé ãõíáßêåò, ðïõ óõíåñãÜæïíôáé óôéò ïéêéáêÝò
åñãáóßåò, êáé êáôáðéÜíïíôáé ìå ðáé÷íßäéá üðùò ìáìÜ êáé ðáéäéÜ Þ
ó÷ïëåßï. Ôá ðáé÷íßäéá áõôÜ åßíáé ó÷åäüí Üãíùóôá óôá óýã÷ñïíá
ðáéäéÜ ðïõ áðïìïíùìÝíá óôïõò ôÝóóåñéò ôïß÷ïõò åíüò äéáìåñß-
óìáôïò êáé ìáêñéÜ áðü ôçí åðéôÞñçóç ôùí ãïíéþí ôïõò ðïõ óõ-
Ευγενία
Φακίνου
182
íÞèùò áðïõóéÜæïõí ãéáôß åñãÜæïíôáé, äåí Ý÷ïõí Üëëá óõíïìÞëéêá
ðáéäéÜ íá ðáßîïõí êáé êáôáöåýãïõí óôá çëåêôñïíéêÜ ðáé÷íßäéá êáé
áðï÷áõíþíïíôáé ìðñïóôÜ óôçí ôçëåüñáóç.
4. Ôé Ý÷åôå íá ðáñáôçñÞóåôå ãéá ôéò ó÷Ýóåéò ôùí áíèñþðùí óôç
ìéêñÞ íçóéùôéêÞ êïéíùíßá;
Óôçí êáèçìåñéíüôçôá ôùí êáôïßêùí ôçò Óýìçò êõñéáñ÷åß ç ïìáäé-
êüôçôá: ãõíáßêåò ðïõ êÜíïõí áðü êïéíïý ôéò äïõëåéÝò êáé áëëçëï-
âïçèïýíôáé, ìçôÝñåò ðïõ Ý÷ïõí åëåýèåñï ÷ñüíï íá ðáßîïõí êáé íá
áó÷ïëçèïýí ìå ôá ðáéäéÜ ôïõò, ðáéäéÜ ðïõ ðáßæïõí ïìáäéêÜ ðáé-
÷íßäéá êáé âñßóêïíôáé êÜôù áðü ôç óõíå÷Þ åðßâëåøç åíüò ôïõëÜ-
÷éóôïí áðü ôïõò äýï ãïíåßò. Áîéïóçìåßùôç ç ðáñáôÞñçóç üôé, åíþ
ç æùÞ óå Ýíá áêñéôéêü íçóß åßíáé åîáéñåôéêÜ áðëïúêÞ êáé õðÜñ÷ïõí
äõóêïëßåò êáé åëëåßøåéò, ùóôüóï áõôü êáèüëïõ äåí åìðïäßæåé ôçí
äçìéïõñãéêÞ åíáó÷üëçóç ôùí êáôïßêùí êáé ôçí åõôõ÷ßá ôïõò. Áíôß-
èåôá ìÜëéóôá, ïé äõóêïëßåò áõôÝò åßíáé ðïõ ôïõò öÝñíïõí ðéï êï-
íôÜ êáé ôïõò êÜíïõí íá óõíåñãÜæïíôáé ãéá íá ôéò áíôéìåôùðßóïõí.
5. ÐáñáêïëïõèÞóôå ôçí ðïñåßá ðïõ áêïëïõèåß ç íïóôáëãéêÞ áíá-
ðüëçóç ôçò ÁóôñáäåíÞò.
Ç íïóôáëãéêÞ áíáðüëçóç ôçò ÁóôñáäåíÞò îåêéíÜ áðü ôá ðáé÷íßäéá
ìå ôéò ößëåò ôçò êáé ôçí ïìáäéêÞ óõíåýñåóç ìáìÜäùí êáé ðáéäéþí,
êáé åðåêôåßíåôáé êáé áãêáëéÜæåé óêçíÝò áðü ôçí êáèçìåñéíüôçôá ôùí
êáôïßêùí ôçò Óýìçò, üðïõ êõñéáñ÷åß ç ïìáäéêüôçôá. Ïé áíáìíÞóåéò
ôçí ïäçãïýí óõíåéñìéêÜ êáé óå ìéá ðåñéãñáöÞ ôïõ åóùôåñéêïý åíüò
óõìéáêïý óðéôéïý, êáé éäßùò ôïõ äùìáôßïõ ôçò êïõæßíáò, üðïõ êõñé-
áñ÷åß ç ëåéôïõñãéêÞ áîéïðïßçóç ôïõ ÷þñïõ êáé ëáìâÜíïõí ÷þñá ïé
ðåñéóóüôåñåò åíáó÷ïëÞóåéò ðáéäéþí êáé åíçëßêùí: ýðíïò, åñãáóßá,
ðáé÷íßäé ê.ëð. Ôåëåõôáßï óçìåßï ôçò áíáðüëçóçò áðïôåëïýí ïé óôÝñ-
íåò, ðïõ áíáãêÜæïíôáé íá äéáôçñïýí ïé íçóéþôåò ðñïêåéìÝíïõ íá óõ-
ãêåíôñþíïõí ôï íåñü ôçò âñï÷Þò, ãéá íá áíôéìåôùðßóïõí ôï ðñüâëç-
ìá ôçò ëåéøõäñßáò, ôï ïðïßï åßíáé óõíçèéóìÝíï ãéá ôïõò êáôïßêïõò
ôùí íçóéþí êáé Üãíùóôï óôïõò êáôïßêïõò ôçò ðñùôåýïõóáò.
ÓõìðåñáóìáôéêÜ èá ìðïñïýóáìå íá ðïýìå üôé ç ðïñåßá ôùí áíá-
ìíÞóåþí ôçò îåêéíÜ áðü ôá èåôéêÜ óôïé÷åßá ôçò äéáâßùóçò óôï
íçóß êáé áöÞíåé ôï áñíçôéêü óôïé÷åßï ãéá ôï ôÝëïò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ãíùñßæåôå Üëëåò áó÷ïëßåò ôùí áíèñþðùí ôçò åðáñ÷ßáò, ðïõ
äéáöÝñïõí Þ äåí ìðïñïýí íá ðñáãìáôïðïéçèïýí óôçí ðüëç;
2. Ðïéïí ôñüðï æùÞò ðñïôéìÜôå: ôç æùÞ óôï ÷ùñéü Þ ôç æùÞ óôçí
ðüëç; ÄéêáéïëïãÞóôå ôçí ðñïôßìçóÞ óáò.
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
183
Α. Ο δημιουργός
Ï Íôßíïò Äçìüðïõëïò ãåííÞèçêå ôï 1921 êáé åßíáé óêçíïèÝôçò êáé
óõããñáöÝáò. Ãýñéóå ðåíÞíôá ðåñßðïõ ôáéíßåò ìåãÜëïõ ìÞêïõò,
ðïëëÝò áðü ôéò ïðïßåò âáóßóôçêáí óå äéêÜ ôïõ óåíÜñéá. ÁíÜìå-
óÜ ôïõò âñßóêïíôáé ìåãÜëåò åìðïñéêÝò åðéôõ÷ßåò, üðùò ïé ôáéíßåò
Êïéíùíßá þñá ìçäÝí (1965), ÊïíóÝñôï ãéá ðïëõâüëá (1966), Ðõñå-
ôüò óôçí Üóöáëôï (1967) ê.Ü. Ãéá ôï íôïêéìáíôÝñ Ç ÅëëÜäá êáé ç
èÜëáóóá ôéìÞèçêå ìå ôï ðñþôï âñáâåßï áðü ôï Ðáíåõñùðáúêü
ÖåóôéâÜë ôïõ Ôïñßíï (1976). ÐáñÜëëçëá Ýãñáøå ðïëëÜ ìõèéóôï-
ñÞìáôá ãéá ðáéäéÜ: Áí üëá ôá ðéôóéñßêéá ôïõ êüóìïõ (1987), Ôá
äåëöéíÜêéá ôïõ Áìâñáêéêïý (1988), Ï ÂÜíêá êáé ô’ áäÝóðïôá (2000),
ÃñÜììá óôï Èåü (2001) ê.Ü. ¸ãñáøå üìùò êáé Ýñãá ãéá ìåãÜëïõò:
Ç ìåóáßá ü÷èç (1989), ¸íáò óêçíïèÝôçò èõìÜôáé (1998), Ôæï ï ôñï-
ìåñüò (2002) êáèþò êáé ôá èåáôñéêÜ Ï åðüìåíïò (1974), Âáóßëåéïò
ðñþôïò ï äïýëïò (1981) ÕÜêéíèïò êáé ÉïõëéÝôá (1988). Ç Áêáäçìßá
Áèçíþí ôïí âñÜâåõóå ãéá ôï ìõèéóôüñçìÜ ôïõ Áí üëá ôá ðéôóéñß-
êéá ôïõ êüóìïõ, åíþ ôï 1989 ôï âéâëßï ôïõ Ôá äåëöéíÜêéá ôïõ Áì-
âñáêéêïý åããñÜöçêå áðü ôç ÄéåèíÞ ÊñéôéêÞ ÅðéôñïðÞ ôïõ Ðáíåðé-
óôçìßïõ ôçò ÐÜíôïâá óôçí ôéìçôéêÞ ëßóôá ôùí êáëýôåñùí ðáéäéêþí
âéâëßùí ôçò ÷ñïíéÜò. Óôï ðáñáðÜíù ìõèéóôüñçìá âáóßóôçêå êáé ç
ïìþíõìç, ìåãÜëïõ ìÞêïõò ôáéíßá ôïõ, ðïõ ãõñßóôçêå ôï 1993.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ìõèéóôüñçìá ôïõ Íôßíïõ Äçìüðïõëïõ ìáò ìåôáöÝñåé ÷ñïíé-
êÜ óôç ìåôáðïëåìéêÞ ÅëëÜäá, áíÜìåóá óôá 1925-1930, óôï ìéêñü
ðáñáèáëÜóóéï ÷ùñéü Êï÷ýëé, óôïí Áìâñáêéêü êüëðï, êïíôÜ óôçí
¢ñôá. Óôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá êõñéáñ÷åß Ýíáò êüóìïò ðïõ
Ýñ÷åôáé áðü ôï ðáñåëèüí êáé ðïõ ôïí áíáóýñåé ç íïóôáëãéêÞ ìá-
ôéÜ áíèñþðùí ðïõ ôïí Ýæçóáí êáé Ý÷åé ÷áñá÷ôåß âáèéÜ óôç ìíÞìç
ôïõò. Ï óêçíïèÝôçò ôïõ êéíçìáôïãñÜöïõ êáé óõããñáöÝáò Íôßíïò
Äçìüðïõëïò, áõôïâéïãñáöåßôáé ðéèáíþò ùò Ýíá âáèìü ó’ áõôü ôï
Ο Σαρλό και το αθάνατο νερό
Ντίνος Δημόπουλος
184
áðüóðáóìá, èÝëïíôáò íá äåßîåé ðþò ìáãåýôçêå ï ßäéïò áðü ôçí
ðñþôç ôïõ åðáöÞ ìå ôï óéíåìÜ.
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá ìðïñåß íá ÷ùñéóôåß óå ôÝóóåñéò èåìáôéêÝò åíüôç-
ôåò:
1ç åíüôçôá: «Ï ÐÝôñïò äåí êïéìÞèçêå êáèüëïõ… ôïí Ýíá ìÝóá óôïí
Üëëï»: Ç ðñïåôïéìáóßá ôïõ ÐÝôñïõ êáé ôï íôýóéìï ôçò Áíèïýëáò
ðñéí îåêéíÞóïõí ãéá ôïí êéíçìáôïãñÜöï.
2ç åíüôçôá: «¹èåëå íá ôéò ìåôñÞóåé… êáé äåí ðñïëÜâïõí ôï Ýñãï»:
Ç äéáäñïìÞ ìå ôï áõôïêßíçôï ðñïò ôçí ¢ñôá.
3ç åíüôçôá: «ÖôÜóáíå êÜðïôå óôçí ðëáôåßá… êé Ýâãá íá óå äù»: Ç
Üöéîç óôïí êéíçìáôïãñÜöï êáé ç ðåñéãñáöÞ ôïõ ÷þñïõ.
4ç åíüôçôá: «Êé Üîáöíá ôï ôñáãïýäé… ÎÝñåéò ãéá ôï öèéóéêü ðáé-
äß…»: ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò ðñïâïëÞò ôçò ôáéíßáò.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ôï êåßìåíï åóôéÜæåôáé óå ôñßá èåìáôéêÜ êÝíôñá. Ðñþôá êÜíåé ëüãï
ãéá ôçí «ðñþôç öïñÜ», äçëáäÞ ãéá ôéò ðñùôüãíùñåò åìðåéñßåò ðïõ
óçìáäåýïõí ôç æùÞ ôùí ðáéäéþí. Óôç óõíÝ÷åéá ðåñéãñÜöåôáé ìå ãëá-
öõñüôçôá ï ìáãéêüò êüóìïò ôïõ êéíçìáôïãñÜöïõ êáé ðþò áõôüò
óõíäÝåôáé êõñßùò ìå ôç íåáíéêÞ çëéêßá, ùò ôñüðïò äéáóêÝäáóçò åêåß-
íç ôçí åðï÷Þ. Äåí ìðïñåß íá áãíïçèåß ôï åã÷åßñçìá ôïõ óõããñáöÝá
íá óõíäÝóåé áõôÞ ôç ìáãåßá ìå ôç èåìáôïëïãßá ôïõ âïõâïý êéíçìá-
ôïãñÜöïõ êáé ôïí áíåðáíÜëçðôï ñüëï ôïõ ÔóÜñëé ÔóÜðëéí ùò Óáñ-
ëü, ðïõ áðïôÝëåóå óôáèìü óôçí éóôïñßá ôçò Ýâäïìçò ôÝ÷íçò.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá ðáñáêïëïõèïýìå ôç
äéÞãçóç åíüò ðáéäéïý ðïõ ðÜåé ãéá ðñþôç öïñÜ óôç æùÞ ôïõ íá
ðáñáêïëïõèÞóåé êéíçìáôïãñÜöï. Ìáò äéçãåßôáé ôç óõóôçìáôéêÞ
ðñïåôïéìáóßá ãéá ôï ôáîßäé, ðïõ êáèéóôÜ ôï ãåãïíüò óçìáíôéêü.
2ç åíüôçôá: Óôçí åíüôçôá áõôÞ Ý÷ïõìå ôçí ðåñéãñáöÞ ôçò äéáäñï-
ìÞò ìå ôï áõôïêßíçôï ðñïò ôçí ¢ñôá, üðïõ âñßóêåôáé ç áßèïõóá êé-
íçìáôïãñÜöïõ. Óôï áõôïêßíçôï åêôõëßóóïíôáé óêçíÝò ôñõöåñüôç-
ôáò ìåôáîý ôùí äýï ðáéäéþí, ôïõ ÐÝôñïõ êáé ôçò Áíèïýëáò,. ÌÝóá
áðü ôçí áöÞãçóç êáé ôïõò äéáëüãïõò ðåñéãñÜöïíôáé ðáñÜëëçëá
óõíÞèåéåò êáé óêçíÝò ôçò åðï÷Þò åêåßíçò, üðùò åßíáé ïé ãêÝêçäåò
ìéêñïðùëçôÝò.
3ç åíüôçôá: Óôçí åíüôçôá áõôÞ Ý÷ïõìå ôçí Üöéîç óôïí êéíçìáôï-
ãñÜöï êáé ôçí ðåñéãñáöÞ ôïõ áðü ôïí áöçãçôÞ, üðïõ êõñéáñ÷åß
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
185
ôï Ýêðëçêôï âëÝììá ôïõ ðáéäéïý ìðñïóôÜ óôç ìáãåßá ôïõ êéíçìá-
ôïãñÜöïõ. Ç åñþôçóç «Ðüôå è’ áñ÷ßóåé;» åðáíáëáìâÜíåôáé äéáñêþò
áðü ôïí ÐÝôñï, äåß÷íïíôáò ôçí áíõðïìïíçóßá ôïõ ãéá ôï ìåãÜëï
áõôü ãåãïíüò. Óôçí åíüôçôá áõôÞ ðáñïõóéÜæåôáé êáé ç îå÷áóìÝíç
åéêüíá ôïõ ðáóáôåìðÜ ôïõ êéíçìáôïãñÜöïõ.
4ç åíüôçôá: Óôç óõíÝ÷åéá ðáñïõóéÜæïíôáé ïé áíôéäñÜóåéò êáé ôá
óõíáéóèÞìáôá ôïõ ÐÝôñïõ êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò ðñïâïëÞò ôçò
ôáéíßáò, ìå ðñùôáãùíéóôÞ ôïí áðáñÜìéëëï ÔóÜñëé ÔóÜðëéí óôï
ñüëï ôïõ Óáñëü. Ôñåéò åßíáé ïé ëÝîåéò ðïõ ìðïñïýí íá áðïäþóïõí
ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ ÐÝôñïõ áðü ôçí ðñþôç ôïõ áõôÞ åðáöÞ ìå
ôç ìáãåßá ôïõ êéíçìáôïãñÜöïõ: áíçóõ÷ßá, êáñäéï÷ôýðé êáé èÜìâïò.
Áêñïôåëåýôéï óçìåßï ôçò áöÞãçóçò ç áíáöïñÜ óôï ðñüóùðï ôïõ
ÐÜíïõ, ößëïõ ôïõ ÐÝôñïõ, ðïõ ðÜó÷åé áðü öõìáôßùóç· ôçí áññþ-
óôéá ôïõ ÐÜíïõ Ý÷åé óôï ìõáëü ôïõ ï ÐÝôñïò ôçí þñá ðïõ ôéíÜæå-
ôáé áðü ôçí êáñÝêëá ôïõ êáé åðé÷åéñåß íá ìéëÞóåé óôï Óáñëü.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÐÝôñïò: Ï Þñùáò åßíáé Ýíá ïêôÜ÷ñïíï áãüñé ðïõ ëáôñåýåé ôïí êé-
íçìáôïãñÜöï. ¼ôáí ôåëéêÜ ôïõ ðáñïõóéÜæåôáé ç åõêáéñßá íá ôïí
ãíùñßóåé ãéá ðñþôç öïñÜ, ôïí âëÝðïõìå íá áíõðïìïíåß êáé íá åßíáé
ãåìÜôïò áãùíßá êáé ðñïóìïíÞ. Óå üëï ôï êåßìåíï ðáñïõóéÜæåôáé
éäéáéôÝñùò ðáñáôçñçôéêüò, åöüóïí êáìßá åéêüíá äåí îåöåýãåé ôçí
ðñïóï÷Þ ôïõ, êáè’ üëç ôç äéÜñêåéá ôçò äéáäñïìÞò ðñïò ôçí ¢ñôá.
Óôéò äýï ðñþôåò öÜóåéò ôçò áöÞãçóçò (ðñéí îåêéíÞóïõí ãéá ôïí
êéíçìáôïãñÜöï, êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôïõ ôáîéäéïý êáé ðñéí áñ÷ßóåé ç
ðñïâïëÞ) ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ ÐÝôñïõ åßíáé ó÷åäüí ßäéá: áãùíßá,
áíõðïìïíçóßá, ëá÷ôÜñá, áíçóõ÷ßá, ðåñéÝñãåéá, áðïñßá. ¼ëá áõôÜ ôá
óõíáéóèÞìáôá õðï÷ùñïýí êáé ôç èÝóç ôïõò ðáßñíåé ç ìáãåßá êáé ôï
èÜìðïò ìðñïóôÜ óôï âßùìá ôçò åìðåéñßáò áõôïý ðïõ ïíïìÜæïõìå
óéíåìÜ. Ôïí âëÝðïõìå íá áðïññïöÜôáé áðü ôï èÝáìá, íá ðáñáóý-
ñåôáé áðü ôçí õðüèåóç ôçò ôáéíßáò êáé íá ãßíåôáé Ýíá ìå ôï Óáñëü.
¸ôóé, íéþèåé öüâï ãéá ôï êáêïðÜèçìá ôïõ ìùñïý, áíáêïýöéóç êáé
÷áñÜ ðïõ ôï ìùñü óþèçêå, êáé ôåëéêÜ åõôõ÷ßá åðåéäÞ ç ìçôÝñá âñÞ-
êå ðÜëé óôï ðáéäß ôçò. Ôüóï ðïëý ìáãåýôçêå êáé åíôõðùóéÜóôçêå
áðü ôï Óáñëü, þóôå îå÷íÜ üôé åßíáé ìüíï åéêüíá ðÜíù óå ðáíß êáé
áõèüñìçôá ðñïóðáèåß íá ôïõ ìéëÞóåé êáé íá ôïõ æçôÞóåé íá óþóåé
ôïí Üññùóôï ößëï ôïõ, öÝñíïíôáò ôï áèÜíáôï íåñü.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ï óõããñáöÝáò ÷ñçóéìïðïéåß áðëÞ äçìïôéêÞ, ìå ÷ñÞóç êáèçìåñé-
íïý ëåîéëïãßïõ ôçò åðï÷Þò.
Ντίνος
Δημόπουλος
186
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò åßíáé áðëü êáé ëéôü ìå óôïé÷åßá ãëáöõñüôçôáò, ðïõ äç-
ìéïõñãïýí ôá ó÷Þìáôá ëüãïõ êáé ç óýíôáîç ôïõ êåéìÝíïõ. Ãßíåôáé
óõ÷íÞ ÷ñÞóç ôïõ ìáêñïðåñßïäïõ ëüãïõ êáé ôïõ áóýíäåôïõ ó÷Þ-
ìáôïò, ðïõ áðïäßäïõí ðáñáóôáôéêÜ ôá óõíáéóèÞìáôá ôùí çñþùí.
Ïé äéÜëïãïé ðåñéÝ÷ïõí ôï óôïé÷åßï ôïõ ÷éïýìïñ êáé ôï ýöïò ôïõ
êåéìÝíïõ ãßíåôáé ôüôå æùíôáíü êáé ãïñãü.
iii) ÁöÞãçóç
Ùò ðñïò ôïí áöçãçìáôéêü ôñüðï Ý÷ïõìå äéÞãçóç, äçëáäÞ Ýììåóç
áöÞãçóç, óå ôñßôï ðñüóùðï (áõôüò, áõôïß) áðü Ýíáí «ðáíôïãíþ-
óôç» áöçãçôÞ, ðïõ äå ìåôÝ÷åé ìåí óôá ãåãïíüôá, ùóôüóï ôá ãíù-
ñßæåé êáëÜ, êáèþò êáé ôéò óêÝøåéò ôùí çñþùí, ðïõ ìáò ôéò ìåôáöÝ-
ñåé ü÷é áõôïëåîåß áëëÜ óå ðëÜãéï ëüãï.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «èñïíéáóìÝíïò, êé Ýêáíå áÝñá êé áõôüò», «óêáìðáíÝâá-
æå óôéò ëáêêïýâåò», «Ï ÐÝôñïò êïêêßíéóå», «ôïõ ÷ôýðçóå ôç ìýôç»,
«îáíáììÝíïò, ôá ìÜôéá ôïõ äéÜðëáôá», «ôá ’÷å ÷áìÝíá», «ôï ôñáãïý-
äé êüðçêå».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «ìïóêïâïëéÜ ðïõ ’âãáéíå áðü ôá ôáøéÜ», «ãéá íá
öýãåé ç ðïëëÞ ãëýêá», «ìå ìÜôéá á÷üñôáãá».
ÊïóìçôéêÜ åðßèåôá: êáìáñùôüò, ðïëý÷ñùìåò, ëïõëïõäÜôï, óôç-
ôïýò êáé ðåñÞöáíïõò, ïëïêÜèáñá, ìáãåìÝíï. Ðáñïìïéþóåéò: «óáí
áëçèéíÜ», «óáí íá ôá ’âëåðå», «óáí ôï êáñðïýæé», «óáí íá ôïí ñïõ-
öïýóå», «óáí íá ’ôáíå äéêü ôïõ».
ÅðáíáëÞøåéò: «ç êáñäéÜ ôïõ ÷ôýðçóå», «ðåñßìåíå íôå», «áíÞóõ÷ïò»,
«áãùíßá», «ìÞôå ìßëçóå, ìÞôå ãýñéóå, ìÞôå óÜëåøå».
Åéêüíåò: Ç ïðôéêÞ åéêüíá ôçò ðñïåôïéìáóßáò ôïõ ÐÝôñïõ, ç åéêüíá
ôçò Áíèïýëáò óôïëéóìÝíçò, ç ïóöñçôéêÞ åéêüíá ôçò ãáëáôüðéôáò, ç
áêïõóôéêÞ åéêüíá ôçò êüñíáò ôïõ áõôïêéíÞôïõ, ç åéêüíá ôùí ãêÝêç-
äùí, ç åéêüíá ôïõ êéíçìáôïãñÜöïõ, ç áêïõóôéêÞ åéêüíá ôçò Ýíáñîçò
ôçò ôáéíßáò, ç åéêüíá ôïõ ðáóáôåìðÜ, ç åéêüíá ôïõ èåÜôñïõ óêéþí,
ç åéêüíá ôïõ Óáñëü, ç åéêüíá ôïõ ìáãåìÝíïõ ÐÝôñïõ, ç åéêüíá ôïõ
ÐÝôñïõ ðïõ ôéíÜ÷ôçêå áðü ôç èÝóç ôïõ óôï ôÝëïò ôçò ôáéíßáò.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðïéá åßíáé ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ ÐÝôñïõ óôéò äéÜöïñåò öÜóåéò
ôçò éóôïñßáò (ðñéí îåêéíÞóïõí ãéá ôïí êéíçìáôïãñÜöï, êáôÜ ôç
äéÜñêåéá ôïõ ôáîéäéïý, êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò ðñïâïëÞò);
Óå üëï ôï êåßìåíï åßíáé åõäéÜêñéôá ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ ìéêñïý
ÐÝôñïõ, ðïõ êáëåßôáé ãéá ðñþôç öïñÜ óôç æùÞ ôïõ íá âéþóåé ôçí
åìðåéñßá ôïõ êéíçìáôïãñÜöïõ. Óôéò äýï ðñþôåò öÜóåéò ôçò áöÞ-
ãçóçò (ðñéí îåêéíÞóïõí ãéá ôïí êéíçìáôïãñÜöï, êáôÜ ôç äéÜñêåéá
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
187
ôïõ ôáîéäéïý êáé ðñéí áñ÷ßóåé ç ðñïâïëÞ) ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ
ðáéäéïý åßíáé ó÷åäüí ßäéá: áãùíßá, áíõðïìïíçóßá, ëá÷ôÜñá, áíç-
óõ÷ßá, ðåñéÝñãåéá, áðïñßá. Ôá óõíáéóèÞìáôá áõôÜ õðï÷ùñïýí êáé
ôç èÝóç ôïõò ðáßñíåé ç ìáãåßá êáé ôï èÜìðïò ìðñïóôÜ óôï âßùìá
ôçò åìðåéñßáò ôïõ êéíçìáôïãñÜöïõ. ÁðïññïöÜôáé áðü ôï èÝáìá,
ðáñáóýñåôáé áðü ôçí õðüèåóç ôçò ôáéíßáò êáé ãßíåôáé Ýíá ìå ôï
Óáñëü. ÁéóèÜíåôáé öüâï ãéá ôï ìùñü, áíáêïýöéóç êáé ÷áñÜ ðïõ
ôåëéêÜ áõôü óþæåôáé, åõôõ÷ßá ðïõ ç ìçôÝñá âñÞêå ðÜëé ôï ðáé-
äß ôçò. Íéþèåé ìáãåìÝíïò êáé åíôõðùóéáóìÝíïò óå ôÝôïéï âáèìü
þóôå îå÷íÜ üôé ï Óáñëü åßíáé ìüíï ìéá åéêüíá ðÜíù óå ðáíß êáé
áõèüñìçôá åðé÷åéñåß íá ôïõ ìéëÞóåé, æçôþíôáò ôïõ íá óþóåé ôïí
Üññùóôï ößëï ôïõ, öÝñíïíôáò ôï áèÜíáôï íåñü.
2. Åíôïðßóôå óôï êåßìåíï óõíÞèåéåò êáé óêçíÝò ôïõ ðáñåëèü-
íôïò ðïõ Ý÷ïõí åêëåßøåé óôéò ìÝñåò ìáò.
¸íáò áðü ôïõò óôü÷ïõò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé íá ãíùñßóïõìå ìïñöÝò
æùÞò êáé åíäéáöÝñïíôá ôùí áíèñþðùí ôïõ ðáñåëèüíôïò, ðïõ óôéò
ìÝñåò ìáò åßôå Ý÷ïõí åêëåßøåé åßôå ôåßíïõí íá åêëåßøïõí. Ãéá ðá-
ñÜäåéãìá, ç ìåôáêßíçóç óôç ìåãÜëç ðüëç ãéá íá ðáñáêïëïõèÞóåé
êÜðïéïò èåñéíü óéíåìÜ, ç óõóôçìáôéêÞ ðñïåôïéìáóßá ãéá ôï ôáîßäé,
ðïõ êáèéóôÜ ôï ãåãïíüò óçìáíôéêü, ôï ôáîßäé ìå ôï ðáëéü áõôïêßíç-
ôï, ðïõ áðïôåëåß áðñüóìåíç Ýêðëçîç ãéá ôïõò êáôïßêïõò ôçò åðáñ-
÷ßáò, ï ãñáöéêüò ïäçãüò ôïõ áõôïêéíÞôïõ, Íôïýëáò – ÊáñáíÜóïò,
ðïõ åêöñÜæåé ôï ëáúêü óôïé÷åßï ìå ôá ôñáãïýäéá ðïõ ëÝåé, ç «êáëÞ»
öïñåóéÜ ôùí ðáéäéþí, ç «ðñùôüãïíç» åìðïñéêÞ äñáóôçñéüôçôá ðïõ
áíáðôýóóåôáé ìå êÝíôñï ôï èåñéíü êéíçìáôïãñÜöï, ç êéíçìáôïãñá-
öéêÞ èåìáôïëïãßá ôïõ âïõâïý êéíçìáôïãñÜöïõ ôçò åðï÷Þò ìå ôïõò
Þñùåò ôùí ãïõÝóôåñí êáé ôïí áðáñÜìéëëï Óáñëü ôïõ ÔóÜðëéí. ¼ëá
áõôÜ åßíáé áõèåíôéêÝò åéêüíåò åíüò êüóìïõ ôïõ ðáñåëèüíôïò ðïõ
ôïí áíáóýñåé ç íïóôáëãéêÞ ìáôéÜ áíèñþðùí ðïõ ôïí Ýæçóáí.
3. Óõãêñßíåôå ìéá äéêÞ óáò Ýîïäï ãéá êéíçìáôïãñÜöï ìå ôçí ðñï-
åôïéìáóßá ôïõ ÐÝôñïõ.
ÓÞìåñá ôá ðñÜãìáôá åßíáé ôåëåßùò äéáöïñåôéêÜ ùò ðñïò ôïí êéíç-
ìáôïãñÜöï êáé ôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï ôïí âéþíïõí ïé óýã÷ñïíïé
Üíèñùðïé. Óôéò ìÝñåò ìáò ï êéíçìáôïãñÜöïò åßíáé ðåñéóóüôåñï
ðñïóéôüò –äå ÷ñåéÜæåôáé íá ôáîéäÝøïõìå– êáé óå üëïõò ôïõò áí-
èñþðïõò ùò óõíçèéóìÝíïò ôñüðïò äéáóêÝäáóçò. Êáíåßò ìáò äåí
áéóèÜíåôáé üðùò ï ÐÝôñïò üôáí ðñüêåéôáé íá ðáñáêïëïõèÞóåé ôçí
ðñïâïëÞ ìéáò ôáéíßáò. Ïé áßèïõóåò Ý÷ïõí ðïëëáðëáóéáóôåß êáé äåí
ôéò óõíáíôÜ êáíåßò ìüíï óôéò ðñùôåýïõóåò. Äå öïñÜìå ðëÝïí ôá
êáëÜ ìáò ñïý÷á ãéá íá ðÜìå óéíåìÜ, êáèþò ï êéíçìáôïãñÜöïò
ðëÝïí èåùñåßôáé êáèçìåñéíüò êáé áðëüò ôñüðïò äéáóêÝäáóçò êáé
Ý÷åé ëéãüôåñç áßãëç óõãêñéôéêÜ ìå åêåßíç ôçí åðï÷Þ. ÅðéðëÝïí,
Ντίνος
Δημόπουλος
188
äå óõíáíôÜò ôïõò ìéêñïðùëçôÝò ðïõ óõíáíôïýóåò Üëëïôå óôïõò
èåñéíïýò êõñßùò êéíçìáôïãñÜöïõò. Áò ìçí îå÷íÜìå üôé êáé ï èå-
óìüò ôïõ èåñéíïý êéíçìáôïãñÜöïõ ôåßíåé ðñïò åîáöÜíéóç. Ïé áß-
èïõóåò åßíáé ðëÝïí ðåëþñéåò, êëåéóôÝò êáé êëéìáôéæüìåíåò, åíþ ôï
ãñÞãïñï öáãçôü ðïõ ðñïìçèåõüóïõí Üëëïôå áðü ôïõò ãêÝêçäåò
êáé ôïõò ðáóáôåìðÜäåò, ìðïñåßò ôþñá íá ôï âñåéò óôéò êáíôßíåò
ðïõ äéáèÝôïõí üëïé ïé êéíçìáôïãñÜöïé. Ï åëëçíéêüò ÷áëâÜò êáé ï
ðáóáôÝìðïò Ý÷ïõí áíôéêáôáóôáèåß áðü ôá îåíüöåñôá ðïð êïñí
êáé êüêá êüëá. ÔÝëïò, ç èåìáôïëïãßá êáé ç ôå÷íïôñïðßá ôïõ êéíç-
ìáôïãñÜöïõ Ý÷åé áëëÜîåé ñéæéêÜ. Ïé óýã÷ñïíåò ôáéíßåò åßíáé üëåò
ïìéëïýóåò, ìå åéäéêÜ åöÝ, íôüëìðé óáñÜïõíô êáé óêçíÝò ðïõ åíáë-
ëÜóóïíôáé ôüóï ãñÞãïñá, ó÷åäüí áóôñáðéáßá.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. ÉóìáÞë ÊáíôáñÝ, Ï ðáëéüò óéíåìÜò, ìôöñ. ÐÜíïò Ôóïýêáò (Êõñé-
áêÜôéêç Åëåõèåñïôõðßá, 30.6.1991)
ÐáëéÝ óéíåìÜ
óéíåìÜ ìðñá÷ôéóìÝíå (=ðáñáìåëçìÝíå),
ðïõ áðü ÷ñüíéá äåí ðñïâÜëëïíôáé ßäéåò ôáéíßåò,
ðïõ ïé èåáôÝò ìå ôéò êáñÝêëåò äå èïñõâïýíå,
ðïõ óôá äéáëåßììáôá ôùí ðáñáóôÜóåùí
óôñáãÜëéá äåí ðïõëïýíå.
ÊçëéäùìÝí’ ç ïèüíç,
ôá ìåãÜöùíá âïõâÜ, ÷áëáóìÝíá,
Üäåéá, óáí Üãñáöåò ãñáììÝò ôá êáèßóìáôá ïìðñüò ìïõ
óáí ðïßçìá ìáêñý ôá èùñþ, ìðñá÷ôéóìÝíá
êáé óêÝøåéò, êáçìïß,
öïõíôþíïõí åíôüò ìïõ.
Ôùí ðáéäéÜôéêùí ÷ñüíùí,
óéíåìÜ ôïõ èïñýâïõ,
ôüóåò ÷þñåò óôïí êüóìï,
ôüóåò áßèïõóåò åßäá,
ìá ì’ üóç åñ÷üìïõí óå óå ðåñçöÜíéá, óå êáìéÜ ôïõò äåí
ðÞãá,
ù ìðáñÜêéá áêñéâÞ ìïõ
êáé óðÜíéá
(áðüóðáóìá, óô. 1-20)
Ó÷ïëéÜóôå ôç öñÜóç: «… êáçìïß öïõíôþíïõí åíôüò ìïõ».
2. Ðþò áéóèÜíåôáé ï ÐÝôñïò ãéá ôçí Áíèïýëá êáé óå ðïéá óçìåßá
ôïõ êåéìÝíïõ öáßíåôáé áõôü;
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ
ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ
Ταξι δι ωτι κά κε ί με να
190
Α. Ο δημιουργός
ÃåííÞèçêå óôç ËùæÜííç ôçò Åëâåôßáò ôï 1921 êáé åßíáé äéóÝããïíïò
ôïõ ðïéçôÞ ÁñéóôïôÝëç Âáëáùñßôç. Óðïýäáóå ÍïìéêÜ óôï Ðáíåðé-
óôÞìéï Áèçíþí êáé ÁããëéêÞ Öéëïëïãßá óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôïõ Ëïíäß-
íïõ. Áðü ôï 1954 Ýùò ôï 1960 áíÞêå óôçí ïìÜäá ôïõ õðåññåáëéóôÞ
Andre Breton. ÅñãÜóôçêå ùò êáèçãçôÞò ëïãïôå÷íßáò êáé ãñáöÞò
óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôïõ Óáí Öñáíóßóêï. Ôá ðñþôá ôïõ ðïéÞìáôá äç-
ìïóßåõóå Þäç áðü ôï 1939 óôï ðåñéïäéêü ÍÝá ÃñÜììáôá. Ôï Ýñãï
ôïõ áíÞêåé óôï ÷þñï ôïõ õðåññåáëéóìïý êáé ôï ÷áñáêôçñßæåé ç åì-
ìïíÞ ôïõ ðïéçôÞ óôá äéäÜãìáôá ôïõ óõãêåêñéìÝíïõ êáëëéôå÷íéêïý
ñåýìáôïò. ÅíôÜóóåôáé óôçí ïìÜäá ôùí íåïûðåññåáëéóôþí.
¸ñãá óôá åëëçíéêÜ: Ðïßçóç, Ç ôéìùñßá ôùí ìÜãùí (1947), ÊåíôñéêÞ
ÓôïÜ (1958), ãéá ôï ïðïßï ôïõ áðïíåìÞèçêå ôï Êñáôéêü Âñáâåßï
Ðïßçóçò, Áíþíõìï ðïßçìá ôïõ Öùôåéíïý ÁçãéÜííç (1974), Åóôßåò
ìéêñïâßùí (1977), Ï Þñùáò ôïõ ôõ÷áßïõ (1979), Ç ðïõðïõëÝíéá åîï-
ìïëüãçóç (1982), Óôï êÜôù êÜôù ôçò ãñáöÞò (1984), Ï Ýã÷ñùìïò
óôõëïãñÜöïò (1986), ÁíéäåïãñÜììáôá (1996), Ï Þëéïò ï äÞìéïò ìéáò
ðñÜóéíçò óêÝøçò (1996). ÅîÝäùóå åðßóçò ôá ÐïéÞìáôá É êáé Ðïé-
Þìáôá ÉÉ, óôá ïðïßá ðåñéëáìâÜíåôáé ç ðïéçôéêÞ ôïõ åñãáóßá áðü
ôï 1944 Ýùò ôï 1974. ÐåæÜ: Ï ðñïäüôçò ôïõ ãñáðôïý ëüãïõ (1980),
Ï äéáìáíôÝíéïò ãáëçíåõôÞò (1981), Áð’ ôá êüêáëá âãáëìÝíç (1982),
ÌåñéêÝò ãõíáßêåò (1982), Ç äïëïöïíßá (1984), Ï èçóáõñüò ôïõ ÎÝñ-
îç (1984), Ï ïìéëþí ðßèçêïò (1986), Ðáñáìõèïëïãßá (1996). Åðßóçò
áó÷ïëÞèçêå êáé ìå ôçí êñéôéêÞ: ÁíäñÝáò Åìðåéñßêïò (1989), Ãéá ìéá
èåùñßá ôçò ãñáöÞò (1990).
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ï õðåññåáëéóìüò Þ óïõñåáëéóìüò (< surrealisme) åßíáé Ýíá ëïãï-
ôå÷íéêü ñåýìá ðïõ åìöáíßóôçêå óôçí Åõñþðç óôéò áñ÷Ýò ôïõ 20ïý
áéþíá, ìå èåìåëéùôÞ ôïí Andre Breton. Åßíáé Ýíá ñåýìá åðçñåá-
óìÝíï áðü ôéò èåùñßåò ôïõ Öñüéíô ãéá ôï õðïóõíåßäçôï êáé ôçí
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
Με πλοίο
Νάνος Βαλαωρίτης
191
øõ÷áíÜëõóç. Óôçí ÅëëÜäá åìöáíßæåôáé ùò ôï ðéï óçìáíôéêü ëïãï-
ôå÷íéêü ñåýìá ôïõ ÌåóïðïëÝìïõ êáé åðçñÝáóå ðïëý ôç íåüôåñç
ðïßçóç.
Ôï ðåñéå÷üìåíï ôùí õðåññåáëéóôéêþí Ýñãùí äåí åßíáé ç ðñáãìá-
ôéêüôçôá, ï åîùôåñéêüò êüóìïò Þ ç åóùôåñéêÞ æùÞ ôùí áíèñþðùí,
áëëÜ ï êüóìïò ôïõ õðïóõíåßäçôïõ, ï ïðïßïò åßíáé åëåýèåñïò áðü
ôïõò íüìïõò ôçò ëïãéêÞò, ðïõ ðåñéïñßæïõí ôç óõíåßäçóç. Áöïý ëïé-
ðüí áðïññßðôåôáé ç ëïãéêÞ, åßíáé öõóéêü íá åðéêñáôåß ç åëåýèåñç
öáíôáóßá.
Ï õðåññåáëéóìüò óôçñßæåôáé óôçí áõôüìáôç ãñáöÞ. Ï ðïéçôÞò,
äçëáäÞ, ÷ùñßò íá Ý÷åé ðñïêáèïñéóìÝíï óôü÷ï, êáôáãñÜöåé üóåò
ðáñáóôÜóåéò ôïý Ýñ÷ïíôáé ìüíåò ôïõò êáé ôõ÷áßá óôï íïõ óå êÜ-
ðïéá óõãêåêñéìÝíç ÷ñïíéêÞ óôéãìÞ, ÷ùñßò êáìéÜ óýíäåóç ìåôáîý
ôïõò: åéêüíåò êáé ãåãïíüôá ÷ùñßò êáìßá ëïãéêÞ óõíÜöåéá, áëëÜ ìå
ìåãÜëç æùíôÜíéá, üðùò áêñéâþò ìáò Ýñ÷ïíôáé óôá ðéï ðáñÜîåíá
üíåéñÜ ìáò.
Γ. Δομή του έργου
Ôï ðïßçìá ìðïñåß íá ÷ùñéóôåß óå ôñåéò èåìáôéêÝò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «Åê ðñþôçò üøåùò ôá ìáêñéíÜ èáëáóóéíÜ ôáîßäéá äå
ìïõ ðÜíå»: Ç Üðïøç ðïõ Ý÷åé ï ðïéçôÞò ãéá ôá ìáêñéíÜ èáëáóóéíÜ
ôáîßäéá.


åíüôçôá: «Êé üìùò êé üìùò… Þ óêïõüò»: Ïé åìðåéñßåò ðïõ ïñáìá-
ôßæåôáé ï ðïéçôÞò íá âéþóåé åí ðëù.
3ç åíüôçôá: «ìá ðÜíù áð’ üëá… ì’ Ýíáí åêäüôç»: Ç ìåãáëýôåñç
åðéèõìßá ôïõ ðïéçôÞ.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
¼ðùò üëá ôá ðïéÞìáôá ðïõ áíÞêïõí óôï ëïãïôå÷íéêü ñåýìá ôïõ
õðåññåáëéóìïý, Ýôóé êáé áõôü, äåí åðéêåíôñþíåôáé óôï íüçìá áëëÜ
óôá áéóèÞìáôá. Ôá óïõñåáëéóôéêÜ ðïéÞìáôá äå áðåõèýíïíôáé óôç
ëïãéêÞ ôïõ áíáãíþóôç áëëÜ óôç äçìéïõñãßá óõíáéóèçìÜôùí êáé
åíôõðþóåùí. Áõôü ðïõ èá ìðïñïýóáìå íá ðïýìå åßíáé üôé üëïé ïé
ïñáìáôéóìïß ôïõ ôáîéäéþôç êáé ïé óõãêéíÞóåéò ðïõ ðåñéìÝíåé íá æÞ-
óåé åí ðëù, äçìéïõñãïýí áôìüóöáéñá áíáìïíÞò, ôçí ïðïßá áéóèÜ-
íåôáé êáé ï áíáãíþóôçò. ÐñÜãìáôé, üôáí îåêéíïýìå ãéá Ýíá ìáêñéíü
ôáîßäé ìå ðëïßï, äåí îÝñïõìå ôé èá óõíáíôÞóïõìå êáôÜ ôç äéÜñêåéá
ôïõ ôáîéäéïý. ÐáñÜëëçëá ëïéðüí ìå ôï áëçèéíü ôáîßäé ìå ôï ðëïßï,
óõìâáßíåé êáé óôï íïõ Ýíá Üëëï ôáîßäé
·
áõôü ôçò öáíôáóßáò. Êáé
üðùò Þäç îÝñïõìå, óôç öáíôáóßá äåí õðÜñ÷ïõí üñéá.
Νάνος
Βαλαωρίτης
192
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôçí ðñþôç èåìáôéêÞ åíüôçôá ôïõ ðïéÞìáôïò ç ðïé-
çôéêÞ öùíÞ åêöñÜæåé ôçí ÜðïøÞ ôçò ãéá ôá ìáêñéíÜ èáëáóóéíÜ
ôáîßäéá, ôá ïðïßá äå èåùñåß éäéáéôÝñùò åõ÷Üñéóôá.
2ç åíüôçôá: Ç åíüôçôá áõôÞ Ýñ÷åôáé óå áíôßèåóç ìå ôçí ðñþôç.
Ìïëïíüôé ç ðïéçôéêÞ öùíÞ äåí áñÝóêåôáé óå ìáêñéíÜ èáëáóóéíÜ
ôáîßäéá, ç óõíÝ÷åéá ôïõ ðïéÞìáôïò åðéöõëÜóóåé ìéá åîÝëéîç äéá-
öïñåôéêÞ áðü ôçí áíáìåíüìåíç. Óôçí åíüôçôá áõôÞ áíáäåéêíýåôáé
ìéá ÷áñïýìåíç äéÜèåóç ôïõ ôáîéäéþôç – ðïéçôÞ, ðáñüëï ðïõ îåêéíÜ
ãéá Ýíá ìáêñéíü ôáîßäé ìå ðëïßï. Ôï ðïßçìá åßíáé ãåìÜôï áðü ôéò
öáíôáóéþóåéò ôïõ ðïéçôÞ ãéá ôï ôé èÝëåé íá óõíáíôÞóåé êáé íá
êÜíåé ðÜíù óôï ðëïßï, ôéò åìðåéñßåò ðïõ èá ôïí óõãêéíÞóïõí, äç-
ìéïõñãþíôáò Ýôóé ôçí áßóèçóç ìéá ãïçôåõôéêÞò áíáìïíÞò êáé ãéá
ôïí ßäéï áëëÜ êáé ãéá ôïõò áíáãíþóôåò.
3ç åíüôçôá: Ôï ðïßçìá êáôáëÞãåé ìå áíáöïñÜ óôç ìåãáëýôåñç
åðéèõìßá ôïõ ðïéçôÞ: íá êñáôÞóåé çìåñïëüãéï ôùí åìðåéñéþí ôïõ
áðü ôï ôáîßäé, þóôå áõôÝò íá áðïôåëÝóïõí ôï ðåñéå÷üìåíï ìéáò
ìåëëïíôéêÞò ëïãïôå÷íéêÞò Ýêäïóçò ôïõ ðïéçôÞ.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÐñùôáãùíéóôÞò ôïõ ðïéÞìáôïò åßíáé ç ßäéá ç ðïéçôéêÞ öùíÞ. Áðü
ôá ëåãüìåíÜ ôçò êáôáíïïýìå üôé ï ôáîéäéþôçò - ðïéçôÞò Ý÷åé áíá-
ðôõãìÝíç öáíôáóßá êáé ïñáìáôßæåôáé ôéò åìðåéñßåò êáé ôéò óõãêé-
íÞóåéò ðïõ ðåñéìÝíåé íá æÞóåé åí ðëù, ðñéí áêüìç ôéò âéþóåé. Ìáò
ðëçñïöïñåß üôé ôïí êïõñÜæïõí ôá ìáêñéíÜ èáëáóóéíÜ ôáîßäéá.
Åðßóçò ðñïò ôï ôÝëïò âëÝðïõìå üôé ï ôáîéäéþôçò äåí îå÷íÜ ôç
ëïãïôå÷íéêÞ ôïõ éäéüôçôá êáé Ý÷åé óêïðü íá äçìïóéåýóåé áõôÝò ôéò
ôáîéäéùôéêÝò ôïõ åìðåéñßåò.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá åßíáé áðëÞ äçìïôéêÞ ìå êáèçìåñéíü ëåîéëüãéï êáé ÷ñÞóç
ðïëëþí îåíéêþí ëÝîåùí (óåæ ëïíãê, êüêá êüëá, ìðáñ, ëïôáñßá,
ðéíãê ðïíãê, ìðéëéÜñäï, óêïõüò) êáé öñáóôéêþí êëéóÝ ôçò êáèáñåý-
ïõóáò (åí ðëù, åê ðñþôçò üøåùò).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò åßíáé áðëü, êáèþò éêáíïðïéåß ôïí áíáãíþóôç ìå ôçí áêñß-
âåéá êáé óå ðïëëÜ óçìåßá ìå ôçí êõñéïëåîßá. ×áñáêôçñßæåôáé åðß-
óçò áðü ôç óõíôïìßá ôïõ ëüãïõ. Ôá åêöñáóôéêÜ ìÝóá ÷ñçóéìï-
ðïéïýíôáé ìå ëéôüôçôá. Ôï ýöïò åðßóçò óôá ðåñéóóüôåñá óçìåßá
åßíáé ðõêíü, äçëáäÞ ï ðïéçôÞò åêöñÜæåé ðïëëÝò óêÝøåéò ôïõ ìå
ëßãá ëüãéá. Ç õðïôáêôéêÞ óýíäåóç ôùí ðñïôÜóåùí êáé ç ÷ñÞóç
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
193
âïõëçôéêþí êõñßùò ðñïôÜóåùí, ôï áóýíäåôï ó÷Þìá êáé ç Ýëëåéøç
óçìåßùí óôßîçò (ôï ðïßçìá äéáèÝôåé ìüíï äýï ôåëåßåò êáé ôÝóóåñéò
ðáýëåò) ÷áñßæïõí ðñùôüãíùñç ãïñãüôçôá óôï ðïßçìá, ìå ãñÞ-
ãïñç åíáëëáãÞ ðïëëþí åéêüíùí ðïõ äßíïõí óôïí áíáãíþóôç ôçí
áßóèçóç üôé ðáñáêïëïõèåß ôçëåïðôéêÞ äéáöÞìéóç. ÃåíéêÜ ôï ýöïò
ôùí õðåññåáëéóôéêþí ðïéçìÜôùí äå èõìßæåé ëïãïôå÷íéêÜ êåßìåíá
áëëÜ ðåñéóóüôåñï óõíåéñìéêÝò äéáôõðþóåéò.
iii) Óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç ôïõ Ýñãïõ
Ãéá ôá õðåññåáëéóôéêÜ ðïéÞìáôá, âë. Åéóáãùãéêü óçìåßùìá ãéá
ôï Ýñãï.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÅðáíÜëçøç: «êé üìùò».
Ðáñïìïßùóç: «óáí ðßèçêïò».
ÌåôáöïñÝò: «íá âãÜëù öùôïãñáößåò», «íá æù ôï íïõ ìïõ», «ðÜíå
ìå ìéá áíïé÷ôüêáñäç äéÜèåóç», «íá êñáôÞóù çìåñïëüãéï», «íüóôé-
ìåò óõíôáîéäéþôéóóåò».
Áóýíäåôï: «íá êñåìáóôþ óáí ðßèçêïò… ìðéëéÜñäï Þ óêïõüò».
Åéêüíåò: Ôï ðïßçìá áðü ôï äåýôåñï óôß÷ï êáé Ýðåéôá åßíáé ãåìÜôï
åéêüíåò: ç ãÝöõñá ôïõ ðëïßïõ, ôï ÷áñôïðáßãíéï, ï ÷ïñüò óôï óá-
ëüíé, ôï êñÝìáóìá áðü ôá êáôÜñôéá, ôá èáëÜóóéá êïßôç, ç èáëáó-
óïôáñá÷Þ, ôá áèëÞìáôá ê.Ü.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ìå ðïéá äéÜèåóç îåêéíÜ ôï ôáîßäé ôïõ ï ðïéçôÞò; Óå ðïéïõò
ëüãïõò íïìßæåôå üôé ïöåßëåôáé ç áëëáãÞ ôçò äéÜèåóÞò ôïõ, áðü
ôç óôéãìÞ ðïõ âñßóêåôáé ðÜíù óôï ðëïßï;
Ðñþôç ðëçñïöïñßá ðïõ ìáò ðáñÝ÷åé ôï ðïßçìá åßíáé üôé ï ðïéçôÞò
äåí ðñïôéìÜ ôá ìáêñéíÜ èáëÜóóéá ôáîßäéá êáé Üñá ç äéÜèåóÞ ôïõ
äåí åßíáé êáëÞ ôç óôéãìÞ ðïõ îåêéíÜ ôï ôáîßäé. Ìå ôï ðïõ áíåâáßíåé
üìùò óôç ãÝöõñá ôïõ ðëïßïõ, óçìåßï áð’ üðïõ ìðïñåß íá áíôéêñßóåé
ôç èÜëáóóá êáé ôçí üìïñöç èÝá, ç äéÜèåóÞ ôïõ áëëÜæåé ðñïò ôï
êáëýôåñï. Êáé áõôü åßíáé öõóéêü åöüóïí, üôáí áíåâáßíåéò óôï êá-
ñÜâé, åéäéêÜ óôïõò áíïé÷ôïýò ÷þñïõò ôïõ ðëïßïõ, ïé áéóèÞóåéò óïõ
áíôéëáìâÜíïíôáé ðñÜãìáôá ðïõ äå âñßóêåéò óôç óôåñéÜ: áðïêôÜò
üìïñöç èÝá áðü øçëÜ ðñïò ôï áðÝñáíôï ãáëÜæéï ôçò èÜëáóóáò,
ôï èáëáóóéíü áåñÜêé óå áíáæùïãïíåß åõ÷Üñéóôá êáé ïóöñáßíåóáé
ôç ìõñùäéÜ ôïõ éùäßïõ ôçò èÜëáóóáò. Ôï ðëïßï åßíáé Ýíá ìÝóï ðïõ
óå áðïìáêñýíåé áðü ôçí êáèçìåñéíüôçôá êáé óå ïäçãåß óõíÞèùò
óå ðñïïñéóìïýò áíáøõ÷Þò. ¼ëá áõôÜ ìðïñïýí íá áëëÜîïõí ôç äé-
Üèåóç åíüò ôáîéäéþôç ðïõ ôïí êïõñÜæïõí ôá ìáêñéíÜ ôáîßäéá.
Νάνος
Βαλαωρίτης
194
2. Ðïéá áðü áõôÜ ðïõ ðåñéìÝíåé íá æÞóåé ï ôáîéäéþôçò - ðïéçôÞò
åßíáé ñåáëéóôéêÜ êáé ðïéá õðåñâáßíïõí, êáôÜ ôç ãíþìç óáò, ôçí
ðñáãìáôéêüôçôá;
Ôï ðïßçìá ðåñéÝ÷åé åìðåéñßåò ñåáëéóôéêÝò, ôéò ïðïßåò ìðïñåß íá
âéþóåé êáíåßò ìÝóá óå Ýíá êáñÜâé, êáé ìç ñåáëéóôéêÝò, ðïõ áíÞêïõí
óôç óöáßñá ôçò öáíôáóßáò. ÐñÜãìáôá ðïõ ìðïñïýí íá óõìâïýí
óå Ýíáí ôáîéäéþôç ôïõ ðëïßïõ: íá ðáßîåé îåñÞ, íá ìéëÞóåé ìå êÜ-
ðïéïí Þ êÜðïéá, íá ôñÝîåé áðü ôçí êáìðßíá óôï êáôÜóôñùìá, íá
÷ïñÝøåé óôï óáëüíé ìå ãõíáßêåò ìå ôéò ïðïßåò óõíôáîéäåýåé, íá
îáðëþóåé óå ìéá îáðëþóôñá, íá âãÜëåé öùôïãñáößåò, íá êïéôá-
÷ôåß óôïí êáèñÝöôç, íá ðáñáôçñÞóåé ôç èÜëáóóá êáé íá øÜîåé
ãéá äåëößíéá, íá åîåôÜóåé ìå ðïéåò óõíôáîéäéþôéóóåò óõíõðÜñ÷åé
åí ðëù, íá ðéåé ìðßñá Þ áíáøõêôéêü, íá öÜåé ìéá óáëÜôá Þ íá ðéåé
êáöÝ, íá âñåèåß óå èáëáóóïôáñá÷Þ, íá áêïýóåé ôï ôñáíæéóôïñÜêé
Þ íá äåé ôçëåüñáóç, íá ðáßîåé ïìáäéêÜ ðáé÷íßäéá Þ áèëÞìáôá. Áðü
ôçí Üëëç ðëåõñÜ óôï ðïßçìá õðÜñ÷ïõí êáé óêçíÝò ðïõ õðåñâáß-
íïõí ôç ëïãéêÞ êáé ôçí ðñáãìáôéêüôçôá: íá êñåìáóôåß óáí ðßèçêïò
áðü ôá êáôÜñôéá, íá ðáñáôçñÞóåé áí óôç èÜëáóóá ðïõ äéáó÷ßæïõí
õðÜñ÷ïõí äéÜóåëá Þ êïéëÜäåò, íá Ý÷åé ôï íïõ ôïõ ãéá êáñ÷áñßåò,
óå ðåñéï÷Þ ìå áíåìïóôñüâéëïõò, íá ðáñáóôåß óôçí ðñïâïëÞ êÜ-
ðïéáò ôáéíßáò.
3. Ôé ðñüêåéôáé íá êÜíåé «ðÜíù áð’ üëá» ï ðïéçôÞò üóï èá âñß-
óêåôáé óôï ðëïßï êáé ãéá ðïéï óêïðü; Ó÷ïëÜóôå ôï ýöïò óôï
óçìåßï áõôü ôïõ ðïéÞìáôïò.
Ï ðïéçôÞò, áöïý Ý÷åé áöÞóåé åëåýèåñï ôï óõíåéñìü ôïõ êáé ôç
öáíôáóßá ôïõ íá ïñáìáôéóôåß åìðåéñßåò ðïõ èá åðéèõìïýóå íá âé-
þóåé, óôçí ôåëåõôáßá åíüôçôá ôïõ ðïéÞìáôïò, îå÷ùñßæåé ìßá åíÝñ-
ãåéá ðïõ èá Þèåëå ðåñéóóüôåñï áð’ üëåò íá ðñáãìáôïðïéÞóåé.
ÐñïôåñáéüôçôÜ ôïõ åßíáé íá ãñÜøåé ôéò åíôõðþóåéò êáé ôéò ãíùñéìß-
åò ôïõ óå Ýíá çìåñïëüãéï, ôéò ïðïßåò óêïðåýåé íá åêäþóåé êéüëáò.
ÂëÝðïõìå åäþ ôïí ðïéçôÞ ùò ãíÞóéï ëïãïôÝ÷íç ðïõ áíáæçôÜ äé-
áñêþò ôçí Ýìðíåõóç. Ïé ôáîéäéùôéêÝò åíôõðþóåéò åßíáé ðñïóöéëÝò
ëïãïôå÷íéêü èÝìá.
Ôï ýöïò ôçò ôåëåõôáßáò áõôÞò åíüôçôáò äéáöÝñåé áðü ôï ýöïò
ôçò ðñïçãïýìåíçò åíüôçôáò ôïõ ðïéÞìáôïò. Ï ðïéçôéêüò ôüíïò
ãßíåôáé ðåñéóóüôåñï ñåáëéóôéêüò êáé äåí õðÜñ÷åé íïçìáôéêÞ óýã-
÷õóç óôïí áíáãíþóôç. Ï ðïéçôÞò - ôáîéäéþôçò ìïéÜæåé íá îõðíÜåé
áðü ôï üíåéñï êáé íá óõíåéäçôïðïéåß ôçí ðñáãìáôéêüôçôá êáé ôï
÷ñÝïò ôïõ ùò ëïãïôÝ÷íç.
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
195
4. ÅîåôÜóôå ôï ðåñéå÷üìåíï êáé ôç ìïñöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò ãéá íá äåßôå
óå ôé äéáöïñïðïéåßôáé áðü ôçí ðáñáäïóéáêÞ ðïßçóç. ÐñïóÝîåôå áí
õðÜñ÷åé óôé÷ïõñãéêÞ, ìÝôñï, ïìïéïêáôáëçîßá, óôßîç, óýæåõîç ðñáãìá-
ôéêïý óôïé÷åßïõ ìå öáíôáóôéêü, áíïßêåéåò åéêüíåò êáé óýìâïëá.
Ôï óõãêåêñéìÝíï ðïßçìá, üðùò êáé üëá ôá õðåññåáëéóôéêÜ ðïéÞìá-
ôá, äåí åíôÜóóïíôáé óå êáíåíüò åßäïõò ðïéçôéêÞ ôå÷íéêÞ. Êé áõôü
ãéáôß ç áðïäåóìåõìÝíç áõôÞ ñïÞ ôïõ ëüãïõ äýóêïëá ìðáßíåé óå
ìÝôñá êáé ñõèìü. Äåí õðÜñ÷åé óôé÷ïõñãéêÞ, äå ÷ùñßæåôáé óå óôñï-
öÝò, äåí Ý÷åé ïýôå ìÝôñï, ïýôå ïìïéïêáôáëçîßá êáé ó÷åäüí äåí
õðÜñ÷åé óôßîç (ôï ðïßçìá Ý÷åé ìüíï äýï ôåëåßåò êáé ôÝóóåñéò ðáý-
ëåò). Áðü ôçí Üëëç ðëåõñÜ üìùò õðÜñ÷åé Ýíôïíï ôï óôïé÷åßï ôçò
óýæåõîçò ðñáãìáôéêüôçôáò êáé öáíôáóßáò («íá ’÷ù ôï íïõ ìïõ… êáé
áíåìïóôñüâéëïõò»), åéêüíåò áíïßêåéåò («íá êñåìáóôþ óáí ðßèçêïò
áðü ôá êáôÜñôéá, áí õðÜñ÷ïõí äéÜóåëá Þ êïéëÜäåò»). Ìçí îå÷íÜìå
üôé ôá ëïãïôå÷íÞìáôá áõôÜ äåí áðåõèýíïíôáé óôç ëïãéêÞ áëëÜ
óôï óõíáßóèçìá êáé äå äéáêñßíïíôáé ãéá ôéò ëïãïôå÷íéêÝò ôïõò
áñåôÝò êáé Üñá äåí åðéäÝ÷ïíôáé áðüëõôåò åñìçíåßåò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ðïéá åéêüíá ôïõ ðïéÞìáôïò ðñïôéìÜôå êáé ãéáôß;
2. Âñåèåßôå êé åóåßò óôç èÝóç ôïõ ôáîéäéþôç – ðïéçôÞ êáé ãñÜøôå
Ýíá ìéêñü áöÞãçìá ãéá ôéò áíáìåíüìåíåò åìðåéñßåò óáò áðü Ýíá
ôáîßäé ìå êñïõáæéåñüðëïéï.
Νάνος
Βαλαωρίτης
196
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
Α. Ο δημιουργός
Ï Êþóôáò ÏõñÜíçò, öéëïëïãéêü øåõäþíõìï ôïõ Ê. ÍåÜñ÷ïõ, ãåííÞ-
èçêå óôï Ëåùíßäéï ôçò Êõíïõñßáò ôï 1890 êáé ðÝèáíå óôçí ÁèÞíá
ôï 1953. Ôá åãêýêëéá ìáèÞìáôá äéäÜ÷èçêå óôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç
êáé óðïýäáóå ðïëéôéêÝò åðéóôÞìåò óôï Ðáñßóé êáé ôç Ãåíåýç. Áñ÷éêÜ
ðÞãå óôçí Åõñþðç ãéá íá óðïõäÜóåé ãåùðïíßá, áëëÜ åãêáôÝëåéøå
ôéò óðïõäÝò ôïõ, ãéá íá áó÷ïëçèåß åðáããåëìáôéêÜ ìå ôç äçìïóéï-
ãñáößá. Äéïñßóôçêå ãåíéêüò ðñüîåíïò ôçò ÅëëÜäáò óôç Ëéóáâüíá
(1920-1924) êáé åí óõíå÷åßá Þñèå óôçí ÁèÞíá, üðïõ åñãÜóôçêå ùò
äçìïóéïãñÜöïò. ÕðÞñîå äéåõèõíôÞò ôçò åöçìåñßäáò Åëåýèåñïò
Ëüãïò, áíôáðïêñéôÞò åëëçíéêþí åöçìåñßäùí óôï åîùôåñéêü êáé
õðÜëëçëïò óôá ãñáöåßá Ôýðïõ ðïëëþí åëëçíéêþí ðñåóâåéþí. Äç-
ìïóßåõóå ðïéÞìáôá, äéçãÞìáôá, ìåëÝôåò, Üñèñá, ôáîéäéùôéêÝò åíôõ-
ðþóåéò êáé ðåñéãñáöÝò. ÓõíåñãÜóôçêå ìå ðïëëÝò åöçìåñßäåò êáé
ðåñéïäéêÜ. ÅîÝäùóå ôéò ðïéçôéêÝò óõëëïãÝò Óáí üíåéñï, Íïóôáëãß-
åò, Spleen, ôá ôáîéäéùôéêÜ Soly sombra, ÓéíÜ ôï èåïâÜäéóôïí üñïò,
Ãëáõêïß äñüìïé, Ôáîßäéá óôçí ÅëëÜäá êáé ÌïñöÝò êáé ôïðßá ôçò
Éóðáíßáò. Ôçí ðïßçóÞ ôïõ ÷áñáêôçñßæåé ç Ýíôïíç íïóôáëãßá êáé ï
âáèýò ëõñéóìüò. ÌåôÜ ôï èÜíáôü ôïõ, ç óýæõãüò ôïõ êñéôéêïý ¢ëêç
Èñýëïõ, åîÝäùóå ïëüêëçñï ôï Ýñãï ôïõ.
Ç ðïßçóÞ ôïõ Ý÷åé êïóìïðïëßôéêï ÷áñáêôÞñá êáé åßíáé åðçñåáóìÝ-
íç áðü ôéò îÝíåò ëïãïôå÷íéêÝò ó÷ïëÝò ôçò åðï÷Þò ôïõ, éäéáßôåñá
áðü ôïí ÌðïíôëÝñ êáé Üëëïõò ÃÜëëïõò ðïéçôÝò ôçò ðáñáêìÞò
(óõìâïëéóôÝò). Ó’ áõôÞí åðéêñáôåß ç áíßá, ç ìåëáã÷ïëßá ãéá ôç ìá-
ôáéüôçôá ôçò æùÞò êáé ç áðáéóéïäïîßá, ç íïóôáëãßá êáé ï ðüèïò
ãéá öõãÞ áðü ôçí ðñáãìáôéêüôçôá.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï êåßìåíï áðïôåëåß áðüóðáóìá áðü ôéò ôáîéäéùôéêÝò åìðåéñßåò
ðïõ åîÝäùóå ï ÏõñÜíçò óôï Ýñãï ôïõ Ôáîßäéá: Éóðáíßá. Êáé åäþ,
üðùò êáé óå üëá ôá ôáîéäéùôéêÜ ôïõ êåßìåíá, åðéêñáôåß ï ëõñéóìüò
êáé ç åõáéóèçóßá óôçí ðåñéãñáöÞ ôùí ôüðùí ðïõ åðéóêÝðôåôáé.
Το θέλγητρο της Ανδαλουσίας
Κώστας Ουράνης
197
Κώστας
Ουράνης
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «Áí ç Êáóôßëëéá… Ýôóé æùíôáíÜ êáé áäéÜêïðá»: Ç ðáñï-
ìïßùóç ôçò Áíäáëïõóßáò ìå ãõíáßêá.
2ç åíüôçôá: «Áíäáëïõóßá!... áãêáëéÜ ïäáëßóêçò»: ÖõóéêÝò ïìïñöéÝò,
êáëëéôå÷íéêÝò åðéäüóåéò êáé íïïôñïðßá ôùí êáôïßêùí ôçò Áíäá-
ëïõóßáò.
3ç åíüôçôá: «Ó’ Ýíá ýøùìá ôçò ÃñåíÜäáò... åíüò åêèñïíéóìÝíïõ»: Ï
ìýèïò ôïõ ôåëåõôáßïõ âáóéëéÜ ôùí ÁñÜâùí ðïõ ó÷åôßæåôáé ìå ôçí
Áíäáëïõóßá.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Èåìáôéêü êÝíôñï ôïõ áðïóðÜóìáôïò åßíáé ïé ôáîéäéùôéêÝò åìðåé-
ñßåò áðü ôçí Áíäáëïõóßá ôçò Éóðáíßáò, äïóìÝíåò ìå ëïãïôå÷íéêü
ôñüðï áðü ôïí Êþóôá ÏõñÜíç. Óôü÷ïò ôïõ åßíáé íá ãíùñßóïõí
ïé áíáãíþóôåò, ü÷é ìüíï ôéò öõóéêÝò ïìïñöéÝò ôïõ ôüðïõ áõôïý,
áëëÜ êáé ôçí «øõ÷Þ» ôïõ êáé ôç íïïôñïðßá ôùí êáôïßêùí ôïõ. Áí
êáé ïé êÜôïéêïß ôçò Ý÷ïõí ÷áìçëü âéïôéêü åðßðåäï, ç Áíäáëïõóßá
åßíáé óáãçíåõôéêÞ. Ç ìïíáäéêÞ ïìïñöéÜ ôçò ãïçôåýåé ôïõò åðéóêÝ-
ðôåò, óå óçìåßï íá äõóêïëåýïíôáé íá ôçí áðï÷ùñéóôïýí.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ôï áðüóðáóìá îåêéíÜ ìå ìéá ìéêñÞ áíáöïñÜ óôçí Êá-
óôßëëç, ãéá íá êáôáëÞîåé óôçí ðåñéãñáöÞ ôçò Áíäáëïõóßáò, ðåñé-
ï÷Þò ôçò íüôéáò Éóðáíßáò, ôçí ïðïßá ï óõããñáöÝáò ðñïôéìÜ. Óôçí
ðñþôç áõôÞ åíüôçôá áëëÜ êáé óå üëï ôï êåßìåíï, ç ðüëç ôçò Áíäá-
ëïõóßáò ðáñïõóéÜæåôáé ðñïóùðïðïéçìÝíç, êáé ìÜëéóôá ìå ãõíáßêá,
üìïñöç êáé åñùôéêÞ.
2ç åíüôçôá: Óôç äåýôåñç åíüôçôá óõíå÷ßæåôáé ç ðåñéãñáöÞ ôçò
Áíäáëïõóßáò ÷ùñßò ï áöçãçôÞò íá áðïöåýãåé íá èßîåé ôá ðñïâëÞ-
ìáôá áíÝ÷åéáò ôùí êáôïßêùí ôçò ðåñéï÷Þò áõôÞò. ÅðéìÝíåé óôéò
öõóéêÝò ïìïñöéÝò ôçò, áëëÜ êáé óôéò óõíÞèåéåò êáé óôéò êáëëéôå-
÷íéêÝò åðéäüóåéò ôùí êáôïßêùí ôçò.
3ç åíüôçôá: Ç ïìïñöéÜ ôçò Áíäáëïõóßáò ìáãåýåé ôïõò åðéóêÝðôåò,
ãåãïíüò ðïõ ðåñéãñÜöåôáé ãëáöõñÜ ìå ôçí ðáñÜèåóç ôïõ ìýèïõ
ôïõ âáóéëéÜ ôùí ÁñÜâùí, ï ïðïßïò üôáí åêèñïíßóôçêå áðü ôçí
ðåñéï÷Þ áíÝâçêå óå Ýíá âñÜ÷ï êáé Ýêëáøå ãïåñÜ. Óýìöùíá ìå ôïí
áöçãçôÞ, ôï ßäéï íéþèåé êáèÝíáò ðïõ áíáãêÜæåôáé íá åãêáôáëåßøåé
ôçí ðåñéï÷Þ áõôÞ.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÐñùôáãùíéóôÞò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ï ßäéïò ï áöçãçôÞò, ï ïðïß-
198
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
ïò äçëþíåé åíôõðùóéáóìÝíïò áðü ôéò öõóéêÝò ïìïñöéÝò êáé ôçí
áôìüóöáéñá ôçò Áíäáëïõóßáò. Ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ óõããñáöÝá,
üôáí áðï÷ùñåß áðü ôçí Áíäáëïõóßá, ðåñéãñÜöïíôáé óôçí ôåëåõ-
ôáßá ðáñÜãñáöï ôïõ áðïóðÜóìáôïò. ÓõãêåêñéìÝíá áíáöÝñåé üôé
íéþèåé «ôçí áðÝñáíôç êáé áðáñçãüñçôç ëýðç åíüò åêèñïíéóìÝíïõ».
ÁéóèÜíåôáé äçëáäÞ áðáñçãüñçôá óôåíï÷ùñçìÝíïò. Ìå áõôüí ôïí
ôñüðï ìÜò ðëçñïöïñåß üôé óôçí ðñáãìáôéêüôçôá åßíáé áíáãêáóìÝ-
íïò íá åãêáôáëåßøåé ôçí Áíäáëïõóßá êáé äåí ôï êÜíåé åðåéäÞ ï ßäé-
ïò ôï åðéèõìåß. ¸÷åé áíáðôõãìÝíç öáíôáóßá, ãåãïíüò ðïõ áðïäåé-
êíýåôáé áðü ôïí ðñùôüôõðï ôñüðï ðïõ åðéëÝãåé ãéá íá áðïäþóåé
ôçí ðåñéï÷Þ ôçò Áíäáëïõóßáò, ðáñïìïéÜæïíôÜò ôçí ìå ãõíáßêá.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Óôï êåßìåíï ÷ñçóéìïðïéåßôáé ç áðëÞ ïìéëïýìåíç äçìïôéêÞ ãëþóóá
ìå áñêåôÝò éóðáíéêÝò ëÝîåéò (ðÜôéïò, óïìðñÝñï, êáóôáíéÝôåò).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò åßíáé áðüëõôá ãëáöõñü, åöüóïí ôï êåßìåíï âñßèåé áðü
ó÷Þìáôá ëüãïõ. ¼ëï ôï áðüóðáóìá ìÜëéóôá óôçñßæåôáé óôçí ðñï-
óùðïðïßçóç ôçò Áíäáëïõóßáò. Ïé ðïëëÝò åéêüíåò –ïðôéêÝò, ç÷ç-
ôéêÝò, ïóöñçôéêÝò, áðôéêÝò– äßíïõí ðáñáóôáôéêüôçôá óôï êåßìåíï,
åíþ ç óõ÷íÞ ÷ñÞóç ôçò çìéðåñéüäïõ êÜíåé ôï ýöïò ãïñãü.
iii) ÁöÞãçóç
ÄéÞãçóç (Ýììåóç áöÞãçóç) óå ã´ ðñüóùðï.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «öëïãåñü âëÝììá, «ãõíáßêá üëç ÷õìïýò», «÷ôõðçôÜ
öïñÝìáôá», «ç æùôéêüôçôá îïäåýåôáé», «ôï èÝëãçôñï åíåñãåß óôçí
øõ÷Þ», «ëÜããåìá ôçò øõ÷Þò», «ôõëßãïíôáé åëáóôéêÜ», «÷þñåò ðïõ èá
èÝëáìå íá ôéò óößîïõìå óôçí áãêáëéÜ ìáò», «ìå äñïóéÜ ðçãáäéþí»,
«êñõóôáëëéóôéêÝò êáóôáíéÝôåò», «êáôáññÜ÷ôåò ôñéáíôÜöõëëùí»,
«ãëõêåñÝò Ðáíáãßåò», «ìïõóéêÜ íåñÜ», «ç æùÞ Ý÷åé ôï ÷ñþìá», «ðñÜ-
óéíï óåñìðÝôé», «ïíåéñþäç ðáëÜôéá», «ìåèõóôéêÞ ðïßçóç», «ìïõóéêÞ
ôùí íåñþí».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «ç Êáóôßëëéá åßíáé ìéá êáèïëéêÞ áñ÷üíôéóóá,
ç Áíäáëïõóßá åßíáé ìéá íÝá ãõíáßêá» (ãåíéêÜ óå üëç ôçí ðñþôç
ðáñÜãñáöï ç Áíäáëïõóßá ôáõôßæåôáé ìå ãõíáßêá). «ÌõñïõäéÜ ðïõ
îå÷ýíåôáé áðü ôá óðßôéá», «÷þñåò ðïõ èá èÝëáìå íá ôéò óößîïõìå
óôçí áãêáëéÜ ìáò», «ôï ðÜèïò ôïõò ëåß÷åé», «ç óêéÜ ðéï çäïíéêÞ»,
«õðïìïíåôéêÝò äáíôÝëåò».
Ðáñïìïéþóåéò: «óáí ìýãåò», «óáí ôñùãëïäýôåò», «óáí ößäéá», «óáí ðß-
199
Κώστας
Ουράνης
äáêáò», «óáí öëüãá», «óáí êïýêëåò», «óáí Ýíá êïììÜôé ðÜãïò», «óáí
Ðáíáãßá», «óáí ãõíáßêá», «óáí îÝíç», «óáí ôÝíôåò», «óáí õðïìïíåôé-
êÝò äáíôÝëåò», «óáí áãêáëéÜ», «óáí ãõíáßêá», «óáí Ýíáò Âïáâäßë».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò Áíäáëïõóßáò ùò ãõíáßêáò ç åéêüíá ôçò Êá-
óôßëëéáò ùò áñ÷üíôéóóáò, ç åéêüíá ôçò öôþ÷åéáò óôïõò äñüìïõò
ôçò Áíäáëïõóßáò, ç ïóöñçôéêÞ åéêüíá ôçò ìõñùäéÜò ôïõ ôáããïý
ëáäéïý, ç åéêüíá ôïõ èÝëãçôñïõ ðïõ áóêåß ç ðüëç óôïõò åðéóêÝ-
ðôåò, ç åéêüíá ôùí ëéôáíåéþí ôçò Ðáíáãßáò, ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôùí
ìïõóéêþí íåñþí, ç åéêüíá ôùí Áíäáëïõóéáíþí áíäñþí, ç åéêüíá
ôùí ðåñéâïëéþí ê.Ü.
ÕðåñâïëÝò: «ãáúäïõñÜêé áñêåß íá ôá öñÜîåé», «¼ðùò êáé íá ’íáé…
ôçò ãïçôåßáò ôçò», «êáôáññÜ÷ôåò ôñéáíôÜöõëëùí», «áðÝñáíôùí
áíèéóìÝíùí ðåñéâïëéþí», «ï Þëéïò åßíáé ðéï öëïãåñüò áðü ðáíôïý
áëëïý», «ðáñáäåßóéï èÝëãçôñï».
ÊïóìçôéêÜ åðßèåôá: êñïõóôÞ, ìåëáøÞ, öëïãåñü, ÷ôõðçôÜ, ìéóüãõ-
ìíá, çäïíéêü, êñõóôáëëéóôéêÝò, ãëõêåñÝò, ñüäéíåò, óêëçñü, èáíÜóé-
ìï, áíèéóìÝíá, ðáñáäåßóéï, áðÝñáíôç, áðáñçãüñçôç.
ÅðáíáëÞøåéò: çäïíéêüò, Áíäáëïõóßá, ðÜèïò, åñùôéêü, Ðáíáãßá, ãõ-
íáßêá.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðïéá áíèñþðéíá ÷áñáêôçñéóôéêÜ, åîùôåñéêÜ êáé øõ÷éêÜ, äßíåé
óôçí ðüëç ôçò Áíäáëïõóßáò ï óõããñáöÝáò êáé ôé èÝëåé íá ôïíß-
óåé ìå ôçí ðñïóùðïðïßçóÞ ôçò óå ãõíáßêá;
Áðü ôçí áñ÷Þ ôïõ áðïóðÜóìáôïò, ç ðüëç ôçò Áíäáëïõóßáò ôáõôß-
æåôáé ìå ãõíáßêá. Ç ðñïóùðïðïßçóç áõôÞ åßíáé Ýíá åýóôï÷ï ëïãï-
ôå÷íéêü ôÝ÷íáóìá, ðñïêåéìÝíïõ íá ôïíéóôåß ç ïìïñöéÜ ôçò ðüëçò
áõôÞò, ðïõ áðïðíÝåé Ýíôïíï åñùôéóìü. Ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ áõôÜ
áðïäßäïíôáé óõíÞèùò óå ìéá ãõíáßêá. Ôï ôÝ÷íáóìá áõôü ïäçãåß
ôïí áíáãíþóôç óå êáëýôåñç êáôáíüçóç ôùí ÷áñáêôçñéóôéêþí ôçò
Áíäáëïõóßáò. ¸íáò ôüðïò, åêôüò áðü ôéò öõóéêÝò ïìïñöéÝò ôïõ,
÷áñáêôçñßæåôáé êáé áðü êÜðïéá Üëëá óôïé÷åßá, ðïõ äéáìïñöþíïõí
áõôü ðïõ ïíïìÜæïõìå «áôìüóöáéñá» ôïõ ôüðïõ áõôïý. ÔÝôïéá óôïé-
÷åßá åßíáé ç áñ÷éôåêôïíéêÞ, ç íïïôñïðßá ôùí êáôïßêùí êáé ïé óõíÞ-
èåéÝò ôïõò, ïé áó÷ïëßåò ôïõò, ïé ðáñáäüóåéò êáé ôá ÝèéìÜ ôïõò.
Ôá áíèñþðéíá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ðïõ áðïäßäïíôáé óôçí ðüëç ôçò Áí-
äáëïõóßáò åßíáé ôï íåáñü ôçò çëéêßáò, ôï ìåëáøü ÷ñþìá äÝñìáôïò,
ôá êüêêéíá ÷åßëç, ôï öëïãåñü âëÝììá. Ôá óôïé÷åßá áõôÜ ó÷åôßæï-
íôáé ìå ôçí åîùôåñéêÞ åìöÜíéóç. Ôï ÷áñáêôÞñá ôçò äéáìïñöþíïõí
ç æùôéêüôçôá, ç áãÜðç ãéá ôç ìïõóéêÞ êáé ôï ÷ïñü, ç ðñïêáôÜëçøç,
ç öéëáñÝóêåéá, ç êïéíùíéêüôçôá, ç åîùóôñÝöåéá, ç èñçóêåõôéêüôç-
ôá, ç äéá÷õôéêüôçôá, ç ãñáöéêüôçôá, ç óáãÞíç, ç ãïçôåßá.
200
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
2. Åíôïðßóôå ôá ôìÞìáôá ðïõ õìíïýí ôéò öõóéêÝò êáëëïíÝò ôçò
Áíäáëïõóßáò êáé ôéò êáëëéôå÷íéêÝò åðéäüóåéò ôùí êáôïßêùí ôçò.
Ïëüêëçñï ôï áðüóðáóìá áðïôåëåßôáé áðü åííÝá ðáñáãñÜöïõò.
Ôï ÷ùñßï óôï ïðïßï ãßíåôáé ëüãïò ãéá ôéò öõóéêÝò ïìïñöéÝò êáé
ôéò êáëëéôå÷íéêÝò åðéäüóåéò ôùí êáôïßêùí ôçò Áíäáëïõóßáò åßíáé
ç ðÝìðôç ðáñÜãñáöïò: ìïó÷ïâüëçìá áðü áíèéóìÝíåò åóùôåñéêÝò
áõëÝò, óôåíïß äñïóåñïß äñüìïé, Þ÷ïé áðü êáóôáíéÝôåò ðïõ êñïýïõí
ôóéããÜíïé, ãåñÜíéá óôïõò ôïß÷ïõò ôùí áõëþí, ãáëÜæéåò ïñôáíóßåò
óôéò áõëÝò êáé ôñéáíôÜöõëëá ðïõ êñÝìïíôáé áðü ôá ðáñÜèõñá,
ìåëùäßåò áðü êéèÜñåò, èñçóêåõôéêÝò ëéôáíåßåò, ôï Ýèéìï ôïõ áõôï-
ìáóôéãþìáôïò, óéíôñéâÜíéá óå Þóõ÷á ðÜñêá, ôï Ýèéìï ôùí ôáõñï-
ìá÷éþí, ç åíäõìáóßá ôùí áíäñþí.
3. Ðïéá åßíáé ç áëëçãïñéêÞ óçìáóßá ôïõ ìýèïõ ãéá ôïí ôåëåõôáßï
âáóéëéÜ ôùí ÁñÜâùí óôï ôÝëïò ôïõ êåéìÝíïõ;
Ç ðåñéï÷Þ ôçò Éóðáíßáò åß÷å êáôáëçöèåß áðü ¢ñáâåò åðéäñïìåßò.
Ï ìýèïò ëïéðüí áíáöÝñåôáé óôïí ôåëåõôáßï âáóéëéÜ ôùí ÁñÜâùí,
Âïáâäßë, ðïõ åß÷å åãêáôáóôÞóåé ôï èñüíï ôïõ óôçí Áíäáëïõóßá.
¼ôáí áñãüôåñá ï Âïáâäßë Ý÷áóå ôï èñüíï ôïõ, åîáéôßáò ôïõ üôé
äåí ìðüñåóå íá åðéâëçèåß óôïõò êáôïßêïõò ôçò, êÜèéóå ó’ Ýíá âñÜ-
÷ï ôçò ÃñåíÜäá êáé Ýêëáøå ãïåñÜ åðåéäÞ áíáãêáæüôáí íá åãêáôá-
ëåßøåé ôïí ôüðï ðïõ ôüóï åß÷å áãáðÞóåé. Ïýôå ç ßäéá ôïõ ç ìçôÝñá
äå öáßíåôáé íá óõã÷ùñåß áõôü ôïõ ôï ðÜèçìá, ëÝãïíôÜò ôïõ üôé
Ý÷áóå ôçí åîïõóßá, åîáéôßáò äéêÞò ôïõ áíéêáíüôçôáò («ÊëÜøå ôþñá
óáí ãõíáßêá, áöïý äåí ìðüñåóåò íá ôç äéáöåíôÝøåéò óáí Üíôñáò»).
ÂëÝðïõìå üôé ç Áíäáëïõóßá åîáêïëïõèåß íá ðáñïìïéÜæåôáé ìå ãõ-
íáßêá. Óôï êåßìåíï ãíùñßóáìå áõôÞ ôç ãõíáßêá, ðïõ äå ìïéÜæåé
ìå ôéò Üëëåò. Åßíáé éäéáéôÝñùò åñùôéêÞ êáé ðñïêëçôéêÞ· ìéá ôÝôïéá
ãõíáßêá ÷ñåéÜæåôáé ðÜíôá ôçí ðáñïõóßá åíüò óôéâáñïý Üíôñá óôï
ðëÜé ôçò (Âïáâäßë), ðïõ íá ôç óõãêñáôåß êáé íá ôçí åîïõóéÜæåé.
¸ôóé ëïéðüí êáé ï Âïáâäßë, óýìöùíá ìå ôç ìçôÝñá ôïõ, öÜíçêå
êáôþôåñïò ôùí ðåñéóôÜóåùí, äåí åðéâëÞèçêå üðùò èá Üñìïæå óå
ìéá ðüëç ìå «áíõðüôáêôï» ðíåýìá êáé ï ëáüò ôçò Áíäáëïõóßáò
êáôÜöåñå íá ôïí åêèñïíßóåé.
4. Ðïéá åßíáé ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ Ê. ÏõñÜíç, üôáí öåýãåé áðü
ôçí Áíäáëïõóßá;
Ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ óõããñáöÝá, üôáí áðï÷ùñåß áðü ôçí Áí-
äáëïõóßá, ðåñéãñÜöïíôáé óôçí ôåëåõôáßá ðáñÜãñáöï ôïõ áðï-
óðÜóìáôïò. ÓõãêåêñéìÝíá áíáöÝñåé üôé íéþèåé «ôçí áðÝñáíôç êáé
áðáñçãüñçôç ëýðç åíüò åêèñïíéóìÝíïõ». ×ñçóéìïðïéþíôáò åäþ
ôï ó÷Þìá ëüãïõ ôçò õðåñâïëÞò, ï óõããñáöÝáò ìÜò áöçãåßôáé ìå
ãëáöõñü ôñüðï ôï óõíáßóèçìá ôçò ëýðçò ðïõ áéóèÜíåôáé êÜðïéïò
ðïõ öåýãåé áðü Ýíá ìÝñïò ðïõ ôïõ Ýêáíå åíôýðùóç êáé ôï îå÷þ-
201
Κώστας
Ουράνης
ñéóå ãéá ôçí ïìïñöéÜ ôïõ áíÜìåóá óôá Üëëá. Ç ëýðç áõôÞ üìùò
åßíáé áðÝñáíôç (äåí Ý÷åé ôÝëïò) êáé áðáñçãüñçôç (êáíåßò êáé ôß-
ðïôá äåí ìðïñåß íá óå áíáêïõößóåé áðü ôç ëýðç áõôÞ). Ôá óõíáé-
óèÞìáôá áõôÜ íéþèåé êáé ï åêèñïíéóìÝíïò, äçëáäÞ ï âáóéëéÜò ðïõ
åãêáôáëåßðåé ôï èñüíï ôïõ, ü÷é áðü äéêÞ ôïõ åðéëïãÞ, áëëÜ ãéáôß
çôôÞèçêå, Ý÷áóå ôçí åîïõóßá ôïõ êáé åêäéþ÷èçêå áðü ôïí ßäéï ôï
ëáü, ðïõ ìÝ÷ñé ðñüôéíïò äéáöÝíôåõå.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. ÐñïóðáèÞóôå íá âñåßôå Ýíáí Üëëï ôßôëï ãéá ôï êåßìåíï.
2. ×ùñßóôå ôï êåßìåíï óå èåìáôéêÝò åíüôçôåò êáé âñåßôå ðëáãéüôéô-
ëï ãéá ôçí êáèåìßá.
3. Ðïéá åéêüíá ôïõ êåéìÝíïõ óÜò Ýêáíå ôçí êáëýôåñç åíôýðùóç êáé
ãéáôß;
202
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
Α. Ο δημιουργός
Ç ÔáôéÜíá Ãêñßôóç-ÌéëëÝî ãåííÞèçêå óôçí ÁèÞíá ôï 1920 êáé ðÝ-
èáíå ôï 2005. Óðïýäáóå ÃáëëéêÞ Öéëïëïãßá óôçí ÁèÞíá êáé óôï
Ðáñßóé. Áó÷ïëÞèçêå êõñßùò ìå ôçí ðåæïãñáößá êáé óõíåñãÜóôçêå
ìå ðïëëÜ öéëïëïãéêÜ ðåñéïäéêÜ. Åßíáé åõáßóèçôç áðÝíáíôé óôéò ëå-
ðôïìÝñåéåò ôçò êáèçìåñéíÞò æùÞò. Óôá ðñþôá ôçò Ýñãá êéíÞèçêå
óôï ÷þñï ôçò êáôï÷éêÞò êáé áíôéóôáóéáêÞò ëïãïôå÷íßáò. Óôá ôå-
ëåõôáßá ôçò Ýñãá åãêáôÝëåéøå ôïõò êáèéåñùìÝíïõò åêöñáóôéêïýò
ôñüðïõò, åðçñåáóìÝíç áðü ôï óýã÷ñïíï ãáëëéêü ìõèéóôüñçìá. Äé-
áôÝëåóå êáèçãÞôñéá ôïõ Ãáëëéêïý Éíóôéôïýôïõ Áèçíþí. Ðáíôñåý-
ôçêå ôïí Ýîï÷ï ðíåõìáôéêü Üíèñùðï, ÑïæÝ ÌéëëéÝî. Ç êïéíùíéêÞ êáé
ðíåõìáôéêÞ ôçò äñÜóç ôçí Ýöåñå óôçí ðñùôïðïñßá ôïõ ãõíáéêåßïõ
êéíÞìáôïò óôçí ÅëëÜäá. ¹ôáí ðÜíôïôå ðáñïýóá óå êÜèå êïéíùíéêÞ
äñáóôçñéüôçôá êáé ðñùôïðüñá óå êÜèå áíáíåùôéêÞ ðñïóðÜèåéá
ôçò óýã÷ñïíçò ðåæïãñáößáò ìáò. ¸÷åé ãñÜøåé ðïëëÜ âéâëßá, ôáîé-
äéùôéêÝò åíôõðþóåéò êáé Ý÷åé ìåôáöñÜóåé ÃÜëëïõò ðïéçôÝò. ¸ñãá
ôçò: Ðëáôåßá Èçóåßïõ, Êïðéþíôåò êáé ðåöïñôéóìÝíïé, Êáé éäïý ßð-
ðïò ÷ëùñüò, Ôá óðáñÜãìáôá, Ç Ôñßðïëç ôïõ Ðüíôïõ, Óå ðñþôï
ðñüóùðï, Ï äñüìïò ôùí áããÝëùí ê.Ü.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ðïëëïß ìåãÜëïé îÝíïé êáé ¸ëëçíåò óõããñáöåßò, ðáñÜëëçëá ìå ôá
ëïãïôå÷íéêÜ ôïõò Ýñãá, Ýãñáøáí êáé ôáîéäéùôéêÞ ëïãïôå÷íßá, ìå ôç
ìïñöÞ ïäïéðïñéêþí, ôáîéäéùôéêþí çìåñïëïãßùí êáé åíôõðþóåùí. Ôï
êåßìåíï áõôü åßíáé áðüóðáóìá áðü ôéò åìðåéñßåò ôçò ÔáôéÜíáò Ãêñß-
ôóç ÌéëëÝî áðü ôï ôáîßäé ðïõ ðñáãìáôïðïßçóå óôçí Éíäßá ôï 1982. Ïé
åíôõðþóåéò áõôÝò ðáñïõóéÜóôçêáí ðñþôá óå ðÝíôå ñáäéïöùíéêÝò
åêðïìðÝò ôçò ÅÑÔ êáé êõêëïöüñçóáí áñãüôåñá óå âéâëßï (1996).
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá ÷ùñßæåôáé óå ôÝóóåñéò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «¼ðïéïò Ý÷åé ôáîéäÝøåé... öôù÷ü êáé ôáëáéðùñçìÝíï»: Ç
Οδοιπορικό στην Ινδία
Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ
203
Τατιάνα
Γκρίτση-Μιλλιέξ
Üöéîç óôï áåñïäñüìéï ôçò Éíäßáò êáé ïé ðñþôåò åíôõðþóåéò.
2ç åíüôçôá: «Óôçí Ýîïäï âëÝðù… ãéá ôçí êßíçóÞ ôïõò»: Ôï éåñü æþï
ôùí Éíäþí êáé ôï óõãêïéíùíéáêü ôïõò óýóôçìá.
3ç åíüôçôá: «Ðñéí îåêéíÞóù… ðñþôåò åíôõðþóåéò ìïõ»: Ïé áðáãïñåý-
óåéò ðïõ åðéâÜëëåé ï ôüðïò êáé ôï áñíçôéêü óõìâÜí Ýîù áðü ôï íáü.
4ç åíüôçôá: «¼ôáí ðÞñáìå ôï äñüìï… ìåôÜ ôï èÜíáôü ôïõ»: Åíôõðþ-
óåéò áðü ôï ÍÝï Äåë÷ß êáé ç óôÜóç ôùí Éíäþí áðÝíáíôé óôá æþá.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ôï êåßìåíï åóôéÜæåôáé èåìáôéêÜ óôçí Éíäßá êáé óôçí ðåñéãñáöÞ
ôçò ìÝóá áðü ôá ìÜôéá åíüò áõôüðôç ìÜñôõñá, üðùò åßíáé ç ßäéá ç
óõããñáöÝáò, þóôå íá äïèåß ç ðñáãìáôéêÞ åéêüíá ôïõ ôüðïõ êáé íá
êáôáññéöèïýí ïé ìýèïé ó÷åôéêÜ ìå áõôüí. Ãßíåôáé åðßóçò áíáöïñÜ
óôéò óõíÞèåéåò ôùí Éíäþí áëëÜ êáé óôéò èñçóêåõôéêÝò ôïõò áíôé-
ëÞøåéò. ×áñáêôçñéóôéêÞ åßíáé ç ðåñéãñáöÞ ôçò áíÝ÷åéáò êáé ôïõ
÷áìçëïý âéïôéêïý åðéðÝäïõ ôùí êáôïßêùí.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôçí ðñþôç åíüôçôá ðåñéãñÜöåôáé ç Üöéîç ôçò óõã-
ãñáöÝùò óôï áåñïäñüìéï ôçò Éíäßáò êáé ïé ðñþôåò ôçò åíôõðþ-
óåéò. Áñ÷éêÜ ôçò êÜíïõí åíôýðùóç ïé ðïëý÷ñùìåò åíäõìáóßåò ôùí
Éíäþí ãõíáéêþí, ðïõ ôéò êñßíåé áñêåôÜ ãïõóôüæéêåò. ÁõôÞ ç ðñþôç
åíôýðùóç Ýñ÷åôáé óå áíôéäéáóôïëÞ ìå ôç ëáíèáóìÝíç åíôýðùóç
ðïõ åß÷å ç óõããñáöÝáò ìÝ÷ñé ôþñá êáé ç ïðïßá Þèåëå üëåò ôéò
ÉíäÝò íá åßíáé íôõìÝíåò ôüóï üìïñöá. Óõíåéäçôïðïéåß ôþñá üôé
ïé êáëïíôõìÝíåò áõôÝò ãõíáßêåò áíÞêïõí óôçí ðñïíïìéïý÷ï ôÜîç
ôùí Éíäþí, ðïõ Ý÷ïõí ôçí ïéêïíïìéêÞ äõíáôüôçôá íá ôáîéäåýïõí
óôçí Åõñþðç êáé êáìßá ó÷Ýóç äåí Ý÷åé ìå ôçí ðñáãìáôéêüôçôá ôçò
ìåãÜëçò öôþ÷åéáò êáé ðåßíáò ðïõ ìáóôßæåé ôç ÷þñá.
2ç åíüôçôá: Óôçí åíüôçôá áõôÞ ðåñéãñÜöåôáé ìéá Üëëç åêäÞëùóç
ôçò æùÞò ôùí Éíäþí, ðïõ áöïñÜ óôç óõìðåñéöïñÜ ôïõò áðÝíáíôé
óôá æþá. ÅéäéêÜ ç áãåëÜäá, ðïõ áðïôåëåß êáé ôï éåñü ôïõò æþï, êõ-
êëïöïñåß åëåýèåñá, ÷ùñßò êáíåíüò åßäïõò ðåñéïñéóìü. Óôçí åíüôçôá
áõôÞ Ý÷ïõìå êáé ôéò ðñþôåò ðåñéãñáöÝò ôïõ ðïëý ÷áìçëïý âéïôéêïý
åðéðÝäïõ áõôÞò ôçò ÷þñáò. Ç öôþ÷åéá êáé ç ðåßíá åßíáé ôüóï Ýíôïíá,
þóôå äéáñêþò óõíáíôÜ êáíåßò ðáéäéÜ ðïõ æçôïýí åëåçìïóýíç.
3ç åíüôçôá: Óôçí åíüôçôá áõôÞ ðáñáôßèåíôáé ïé áðáãïñåýóåéò ðïõ
åðéâÜëëåé ï ôüðïò ðñïò ôïõò åðéóêÝðôåò êáé Ýíá áñíçôéêü ðåñéóôá-
ôéêü ðïõ óõíÝâç óôç óõããñáöÝá êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò åðßóêåøÞò
ôçò ó’ Ýíá íáü. Ðñéí áðü ôï ôáîßäé ôçò, üëïé ôçí åß÷áí ðñïåéäïðïéÞ-
óåé ãéá ôá ðáéäéÜ ðïõ ðåñéêõêëþíïõí ôïõò ôïõñßóôåò êáé æçôéáíåý-
ïõí ãéá ïôéäÞðïôå Ý÷åéò íá ôïõò äþóåéò. Ôçò åß÷áí óõãêåêñéìÝíá
204
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
õðïäåßîåé íá ìåßíåé áôÜñá÷ç óå áõôü ôï èÝáìá êáé íá ìçí êÜíåé
ôï ëÜèïò íá åíäþóåé óôá ðáñáêÜëéá. Åêåßíç üìùò äåí Üíôåîå êáé
Ýäåéîå ëýðçóç, ìå áðïôÝëåóìá íá ãßíåé âïñÜ óôéò Üãñéåò äéáèÝóåéò
åíüò ðåéíáóìÝíïõ ðëÞèïõò ðáéäéþí ðïõ ôçí ôñáõìÜôéóáí.
4ç åíüôçôá: Êáôüðéí, êáé óå áíôßèåóç ìå ôçí ðñïçãïýìåíç áñíç-
ôéêÞ åéêüíá, Ýñ÷åôáé ç ðåñéãñáöÞ ôçò öõóéêÞò ïìïñöéÜò ôïõ ÍÝïõ
Äåë÷ß, ðïõ äéáèÝôåé âëÜóôçóç êáé ìåëåôçìÝíç ðïëåïäïìßá. Ôï êåß-
ìåíï ôåëåéþíåé ìå ôçí åíôýðùóç ôçò óõããñáöÝùò üôé ßäéï óåâáóìü
äåß÷íïõí ïé Éíäïß ü÷é ìüíï ðñïò ôçí áãåëÜäá, áëëÜ êáé ðñïò üëá
ôá æþá, ãåãïíüò ðïõ ç áöçãÞôñéá ôï óõíäÝåé ìå ôéò èñçóêåõôéêÝò
áíôéëÞøåéò ôïõ ôüðïõ êáé ôç èåùñßá ôçò ìåôåíóÜñêùóçò.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Ôï êåßìåíï áðïôåëåß áðüóðáóìá áðü ôáîéäéùôéêÝò åíôõðþóåéò· ãéá
ôï ëüãï áõôü ðñùôáãùíßóôñéÜ ôïõ åßíáé ç ßäéá ç óõããñáöÝáò. Åßíáé
öéëïìáèÞò êáé ðáñáôçñçôéêÞ, êáèþò ðñïóÝ÷åé êáèåôß ðïõ ó÷åôßæå-
ôáé ìå ôïí ðïëéôéóìü êáé ôéò óõíÞèåéåò ôùí êáôïßêùí ôïõ ôüðïõ ðïõ
Ý÷åé åðéóêåöôåß. Áðü ôç óôÜóç ôçò áðÝíáíôé óôïõò Éíäïýò ìðïñïýìå
íá ÷áñáêôçñßóïõìå êáé ôçí ßäéá. Åßíáé, ëïéðüí, öéëéêÞ («ðïõ êáèþò
èá ìïõ åîçãÞóïõí ïé ößëåò ìïõ ÉíäÝò»), ðáñáôçñçôéêÞ («ïé ãõíáßêåò
ìå ôï ìáêñý, ðïëý÷ñùìï Þ ìïíü÷ñùìï ìåôáîùôü óáñß ìå åíôõðù-
óéÜæïõí», «ðáñáôçñþ óôçí áñ÷Þ ìå ðüóï ãïýóôï åßíáé üëåò ôïõò
íôõìÝíåò», «ðáñáôçñþ ðùò ïýôå ìßá äå öïñÜåé ßóéï óáñß», «üëåò
áõôÝò ïé ãõíáßêåò ðïõ îüìðëéáæá», «ðáñáôÞñçóá ðüóï óåâáóìü êáé
áãÜðç íéþèïõí ïé Üíèñùðïé ãéá ôá æþá»). ÔÝëïò, ç óôÜóç ôçò åßíáé
öéëåýóðëá÷íç êáé óõìðïíåôéêÞ («áëßìïíï äåí Üíôåîá íá ôçñÞóù êáé
ôçí ôñßôç… åß÷á êáñáìÝëåò, Ýâãáëá ìéá ÷ïýöôá íá ôéò äþóù»).
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá åßíáé äçìïôéêÞ ìå êÜðïéåò ìåóáéùíéêÝò (7ïò áéþíáò –
1800 ì.×.) ëÝîåéò ëáúêÞò åêöïñÜò (îïìðëéÜæù, äéáãïõìßæïõí), êáèþò
êáé éíäéêÝò ëÝîåéò (óáñß, óáñßêé, ñïýðéá, óáôáêñïýôá).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò äéáêñßíåôáé ãéá ôçí áðëüôçôá êáé ôç ëéôüôçôÜ ôïõ, üðùò
áñìüæåé óå ïäïéðïñéêü, ëüãù ôïõ êáèçìåñéíïý ëåîéëïãßïõ êáé ôçò
óáöÞíåéáò óôç äéáôýðùóç. Ç ýðáñîç ïñéóìÝíùí ó÷çìÜôùí ëüãïõ
÷áñßæåé ãëáöõñüôçôá óôï ýöïò.
iii) ÁöÞãçóç
Ï áöçãçìáôéêüò ôñüðïò ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß ç óõããñáöÝáò åßíáé ç
ìßìçóç, äçëáäÞ ç Üìåóç áöÞãçóç óå á´ ðñüóùðï.
205
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
Ðáñïìïéþóåéò: «óáí ñÜìöç», «óáí íá ìçí õðÜñ÷ïõí», «óáí êáé ôç
ìéêñÞ», «óáí ðïäÞëáôá», «óáí ìïôïóéêëÝôåò», «ìïõ äßíïõí ôçí åíôý-
ðùóç åíüò ðáëéáôæßäéêïõ ðáëéïóéäåñéêþí», «óáí ôéò ôñþãëåò».
ÌåôáöïñÝò: «ðåôñßôóá ðïõ öõôåýïõíå», «ìïõãêáíßæåé áðåéëçôéêÜ»,
«âÜñïò ãéá ô’ áöåíôéêÜ», «äéáãïõìßæïõí äñüìïõò», «êáôåâÜæáíå
ãÜëá», «äñáìáôéêÜ ìÜôéá», «èá óå… öÜíå», «ëÜìðáíå», «óáò êñáôÜù
áêüìá óôï áåñïäñüìéï», «ôåíåêÝäåò ðÜíù óå ðéëïôÞ», «Ðïéïò îÝ-
ñåé… ìåôÜ ôï èÜíáôü ôïõ».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «èá ôïí îáíáâñþ ìÝóá óå üëç ôç ÷åéñïôå÷íßá»,
«äå ìáò ðåñßìåíåò ï áìåñéêÜíéêïò êéíçìáôïãñÜöïò», «÷Ýñéá ðïõ
æçôÜíå åëåçìïóýíç».
ÅðáíáëÞøåéò: ðáñáôçñþ, åíôýðùóç.
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôùí ðáéäéþí óôï áåñïäñüìéï ðïõ ðñïóðáèïýí
íá ðÜñïõí ôç âáëßôóá, ç åéêüíá ôùí Éíäþí ãõíáéêþí, ç åéêüíá ôùí
Éíäþí áíäñþí, ç åéêüíá ôçò áãåëÜäáò Ýîù áðü ôï áåñïäñüìéï, ç
åéêüíá ôçò êßíçóçò óôïõò äñüìïõò, ç åéêüíá ôïõ ÍÝïõ Äåë÷ß, ç
åéêüíá ôçò ðåñéãñáöÞò ôïõ óõìâÜíôïò Ýîù áðü ôï íáü, ïé åéêüíåò
ðïõ äåß÷íïõí ôï óåâáóìü ôùí Éíäþí áðÝíáíôé óôá æþá ê.Ü.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ôé ãíþñéæå ãéá ôçí Éíäßá ç óõããñáöÝáò ðñéí ôçí åðéóêåöôåß;
Ç óõããñáöÝáò, ðñéí îåêéíÞóåé ôï ôáîßäé ôçò óôçí Éíäßá, åß÷å õðüøç
ôçò êÜðïéá ðñÜãìáôá ó÷åôéêÜ ìå ôïí ôüðï ðñïïñéóìïý ôçò, ðïõ
ðñïÝñ÷ïíôáí åßôå áð’ ü,ôé åß÷å äåé êáé áêïýóåé ç ßäéá áðü ôáéíßåò
êáé ôá ÌÝóá ÌáæéêÞò ÅíçìÝñùóçò åßôå áðü ðëçñïöïñßåò Üëëùí.
ÊÜðïéá áðü áõôÜ åîáêïëïõèïýóáí íá éó÷ýïõí, Üëëá åß÷áí åîáëåé-
öèåß êáé Üëëá åß÷áí åðéäåéíùèåß.
Óôï ðáñåëèüí åß÷å îáíáóõíáíôÞóåé óôçí Åõñþðç ÉíäÝò ãõíáßêåò
êáé Þôáí Þäç åíôõðùóéáóìÝíç áðü ôïí ôñüðï åíäõìáóßáò ôïõò. Ï
ìýèïò üìùò ðïõ Þèåëå ôç âïýëá áíÜìåóá óôá öñýäéá ôùí ãõíáé-
êþí íá äçëþíåé ôç äÝóìåõóÞ ôïõò ìå ãÜìï, êáôáññßöèçêå, åöüóïí
ç âïýëá ðëÝïí Ý÷åé äéáêïóìçôéêü ñüëï êáé åðïìÝíùò ôç óõíáíôÜò
êáé óå åëåýèåñåò ãõíáßêåò. Ïé ãõíáßêåò áõôÝò ìÜëéóôá åßíáé ðñï-
íïìéïý÷åò, åöüóïí Ý÷ïõí ôçí ïéêïíïìéêÞ äõíáôüôçôá íá ôáîéäåý-
ïõí óå Üëëá ìÝñç. ¢ëëïò ìýèïò ðïõ êáôáññßöèçêå åßíáé áõôüò
ðïõ èÝëåé üëïõò ôïõò Éíäïýò Üíäñåò íá öïñïýí óáñßêé, åíþ åßíáé
ìåñéêïß áõôïß ðïõ öïñïýí êÜëõììá êåöáëÞò. Ôá óôïé÷åßá áõôÜ
ôáõôü÷ñïíá áíáéñïýí ôçí ðåðïßèçóÞ ìáò üôé üëïé ïé Éíäïß åßíáé
öôù÷ïß êáé ôáëáéðùñçìÝíïé. Ç óõããñáöÝáò ìïéÜæåé íá ãíùñßæåé
Þäç üôé ç áãåëÜäá åßíáé éåñü æþï ãéá ôïõò Éíäïýò, áëëÜ äå ãíþ-
ñéæå ôï óçìåßï óôï ïðïßï Ýöôáíå ç éåñüôçôÜ ôçò: óôçí áãåëÜäá
Τατιάνα
Γκρίτση-Μιλλιέξ
206
åðéôñÝðåôáé íá êõêëïöïñåß åëåýèåñá üðïõ èÝëåé êáé íá ôñþåé ü,ôé
èÝëåé. Ç óõããñáöÝáò ãíþñéæå Þäç ôï ÷áìçëü âéïôéêü åðßðåäï ôùí
Éíäþí, áëëÜ åéäéêÜ ôá ðáéäéÜ ðïõ óõíå÷þò éêåôåýïõí êáé æçôïýí
åëåçìïóýíç, ôçí åíôõðùóéÜæïõí áñíçôéêÜ. ÔÝëïò, ç óõããñáöÝáò
èåùñïýóå üôé ôïõëÜ÷éóôïí áðü Üðïøç âëÜóôçóçò êáé ðïëåïäïìß-
áò, ïé Éíäïß èá õóôåñïýóáí óå óýãêñéóç ìå ôçí Åõñþðç. Ç åíôýðù-
óç áõôÞ äéáëýèçêå üôáí åðéóêÝöôçêå ôï ÍÝï Äåë÷ß.
2. Ðïéåò ðëçñïöïñßåò áíôëïýìå áðü ôï êåßìåíï ó÷åôéêÜ ìå ôéò
èñçóêåõôéêÝò áíôéëÞøåéò ôùí Éíäþí;
Äýï åßíáé ïé ðëçñïöïñßåò ðïõ õðÜñ÷ïõí ìÝóá óôï áðüóðáóìá êáé
ìáò äéáöùôßæïõí ó÷åôéêÜ ìå ôï èÝìá ôùí èñçóêåõôéêþí áíôéëÞ-
øåùí ôùí Éíäþí. Ðñþôá áð’ üëá ðëçñïöïñïýìáóôå üôé ç áãåëÜäá
åßíáé éåñü æþï ãé’ áõôïýò. Áõôü óçìáßíåé üôé ü÷é ìüíï äå äÝ÷ïíôáé
ôï êñÝáò ôçò ùò ôñïöÞ, áëëÜ ôçò åðéôñÝðïõí íá ôñÝöåôáé êáé
íá êõêëïöïñåß åëåýèåñá óôïõò äñüìïõò ôçò ðüëçò, åðéôñÝðïíôÜò
ôçò ðïëëÝò öïñÝò íá äçìéïõñãåß êáé êõêëïöïñéáêÞ óõìöüñçóç.
Äåýôåñï èÝìá ðïõ áöïñÜ óôéò èñçóêåõôéêÝò ðåðïéèÞóåéò ôùí Éí-
äþí åßíáé ç áêëüíçôç ðßóôç óôç èåùñßá ôçò ìåôåíóÜñêùóçò, óýì-
öùíá ìå ôçí ïðïßá ç øõ÷Þ ôïõ áíèñþðïõ ðçãáßíåé óå íÝï óþìá,
ìåôÜ ôï èÜíáôü ôïõ. Óôç äïîáóßá áõôÞ áðïäßäåé ç óõããñáöÝáò ôç
óôÜóç óåâáóìïý ðïõ ôçñïýí ïé Éíäïß, ü÷é ìüíï óôçí áãåëÜäá áëëÜ
ãåíéêÜ óå üëá ôá æþá. Áíôéìåôùðßæïõí ëïéðüí ôá æþá, åßôå ùò êá-
ôïéêßá ôçò øõ÷Þò åíüò èáíüíôïò áãáðçìÝíïõ ôïõò ðñïóþðïõ, åßôå
ùò ìåëëïíôéêÞ êáôïéêßá áãáðçôþí ôïõò ðñïóþðùí.
3. Ðïéá åßíáé ç óôÜóç ôçò Ô. Ãêñßôóç-ÌéëëéÝî áðÝíáíôé óôïõò
êáôïßêïõò ôçò Éíäßáò;
Áðü ôá ëüãéá ôçò óõããñáöÝùò ìðïñïýìå íá ïäçãçèïýìå óå óõ-
ìðåñÜóìáôá ãéá ôç óôÜóç ôçò áðÝíáíôé óôïõò Éíäïýò, ç ïðïßá
ìðïñåß íá ÷áñáêôçñéóôåß öéëéêÞ («ðïõ êáèþò èá ìïõ åîçãÞóïõí ïé
ößëåò ìïõ ÉíäÝò»). Ðáñáôçñåß ôéò ÉíäÝò êáé åíôõðùóéÜæåôáé áðü áõ-
ôÝò («ïé ãõíáßêåò ìå ôï ìáêñý, ðïëý÷ñùìï Þ ìïíü÷ñùìï ìåôáîùôü
óáñß ìå åíôõðùóéÜæïõí», «ðáñáôçñþ óôçí áñ÷Þ ìå ðüóï ãïýóôï
åßíáé üëåò ôïõò íôõìÝíåò», «ðáñáôçñþ ðùò ïýôå ìßá äå öïñÜåé
ßóéï óáñß», «üëåò áõôÝò ïé ãõíáßêåò ðïõ îüìðëéáæá», «ðáñáôÞñçóá
ðüóï óåâáóìü êáé áãÜðç íéþèïõí ïé Üíèñùðïé ãéá ôá æþá»). ÔÝ-
ëïò, ç óôÜóç ôçò åßíáé öéëåýóðëá÷íç êáé óõìðïíåôéêÞ («áëßìïíï
äåí Üíôåîá íá ôçñÞóù êáé ôçí ôñßôç… åß÷á êáñáìÝëåò, Ýâãáëá ìéá
÷ïýöôá íá ôéò äþóù»).
4. ÄéáâÜóôå ïëüêëçñï ôï Ïäïéðïñéêü óôçí Éíäßá êáé ðáñïõóéÜ-
óôå ôï, ùò óýíïëï Þ ìÝñç ôïõ, óôçí ôÜîç.
Ôï Ïäïéðïñéêü óôçí Éíäßá ôçò ÔáôéÜíáò Ãêñßôóç-ÌéëëéÝî óõíôÜ÷èç-
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
207
êå êáôüðéí áðïìáãíçôïöþíçóçò ðÝíôå ñáäéïöùíéêþí åêðïìðþí
ôçò óõããñáöÝùò ìå èÝìá ôéò åíôõðþóåéò ôçò áðü ôï ðñþôï êáé
ìïíáäéêü ôçò ôáîßäé óôçí Éíäßá ôï 1982. Ôï ïäïéðïñéêü îåêéíÜåé ìå
ôçí áíáäñïìÞ óôçí éóôïñßá ôçò Éíäßáò ãéá íá êáôáëÞîåé, ìÝóù ìéáò
ïõóéáóôéêÞò ðåñéÞãçóçò óôçí ðïëéôéóìéêÞ ðáñÜäïóç ôçò ÷þñáò,
óôï óýã÷ñïíï ðïéçôéêü ðåäßï.
Ç óõããñáöÝáò îåêéíÜ íá ðåñéãñÜöåé ôçí Éíäßá êÜíïíôáò ðñþôá ôéò
óõóôÜóåéò ôçò ÷þñáò. ÁíáöÝñåôáé, äçëáäÞ, óôçí Ýêôáóç (3.287.782
ô.ì.), óôïí ðëçèõóìü (684.000.000 Üíèñùðïé), óôç ãëþóóá (åðßóç-
ìåò ãëþóóåò: éíäïõéóôéêÞ êáé áããëéêÞ) êáé óôç èñçóêåßá (éíäïõé-
óôÝò åßíáé ôï 87,72% ôùí êáôïßêùí, åíþ âïõäéóôÝò ìüíï ôï 0,71%).
Áðáñáßôçôç ãéá ôï ó÷çìáôéóìü ôçò ðñþôçò åíôýðùóçò êñßíåôáé
êáé ç áíáäñïìÞ óôçí ðïëéôéêÞ éóôïñßá ôçò ÷þñáò, äçëáäÞ áíáöï-
ñÜ ôçò ìïããïëéêÞò áõôïêñáôïñßáò ðïõ ôçí Ýêôéóå êáé ôçí êáôïßêç-
óå ôïí 17ï áéþíá. êáé ôçò áíåîáñôçôïðïßçóÞò ôçò áðü ôçí áããëéêÞ
áðïéêéïêñáôßá ìüëéò ôï 1947.
Ç ãíþóç ãéá ôçí Éíäßá áðïêôÜ íüçìá üôáí ç óõããñáöÝáò êõêëïöï-
ñåß ãéá ðñþôç öïñÜ óôïõò äñüìïõò ôïõ Äåë÷ß êáé åíôõðùóéÜæåôáé
Þäç áðü ôéò ðïëý÷ñùìåò åíäõìáóßåò êáé ôçí áñìïíéêÞ êßíçóç ôùí
ãõíáéêþí, áðü ôïõò ëåõêïíôõìÝíïõò ìåëáøïýò Üíôñåò, áðü ôçí
åëåýèåñç êõêëïöïñßá ôùí éåñþí áãåëÜäùí êáé áðü ôá ðáëáéüôá-
ôçò ôå÷íïëïãßáò ìÝóá ìåôáöïñÜò. Ïé ðñþôåò åéêüíåò ôïõ Äåë÷ß,
ìå ôç èáõìÜóéá ðïëåïäïìßá êáé ôçí ðïëýâïõç ëåùöüñï Ôæáí Ðáô
ìå ôá ìéêñïìÜãáæá óõíïäåýïíôáé ìïéñáßá áðü ôéò ÷åéñïíïìßåò æç-
ôéáíéÜò ðïõ óçìáäåýïõí ðÜíôá ôéò áíáìíÞóåéò ôïõ ôáîéäéþôç.
ÌåôÜ ôï «öôÜóéìï óôçí Éíäßá», ðïõ áðïôåëåß êáé ôï åíáñêôÞñéï êå-
öÜëáéï ôïõ âéâëßïõ, áêïëïõèïýí ôá áîéïèÝáôá ôïõ Äåë÷ß. Ôï Äåë÷ß,
÷ùñéóìÝíï óå ðáëéü êáé íÝï, ìå öõóéêü üñéï ôïí ðïôáìü Ãéáìïýíá,
ðñïóêáëåß ìåí ôïí ôáîéäéþôç óôá ìíçìåßá ôçò ìïããïëéêÞò áõôï-
êñáôïñßáò óôï ðáëéü Äåë÷ß, áëëÜ êáé óôï Åèíéêü êáé Áíèñùðïëï-
ãéêü Ìïõóåßï ôçò íÝáò ðüëçò ðïõ åíôõðùóéÜæåé ìå ôçí áöÜíôáóôç
ðïéêéëßá ìïõóéêþí ïñãÜíùí êáé ôçí áéóèçôéêÞ ôïõò ðáñïõóßáóç.
Ç óõããñáöÝáò ðáñáôçñåß üôé ç äéáöýëáîç ôçò ðáñÜäïóçò äéá-
äñáìáôßæåé êáßñéï ñüëï óôïí ðïëéôéóìü ôçò Éíäßáò, üìùò, åíþ óôïí
ðïëéôéóìéêü ôïìÝá áõôü áêñéâþò ôï ãåãïíüò åßíáé Üîéï èáõìáóìïý,
óôïí êïéíùíéêü ôïìÝá Ý÷åé áðïôÝëåóìá ôçí ôÞñçóç êïéíùíéêþí
ó÷çìÜôùí ðïõ äéáìïñöþèçêáí ðñéí áðü 3.500 ÷ñüíéá. Ç êïéíùíéêÞ
éåñáñ÷ßá áíáëýåôáé óôéò ôÝóóåñéò âáóéêÝò êÜóôåò (êïéíùíéêÝò ôÜ-
îåéò) ôùí: á) éåñÝùí (âñá÷ìÜíïé), â) åõãåíþí êáé ðïëåìéóôþí (êóá-
ôñßãéá), ã) áóôþí êáé åìðüñùí (âáóßãéá), êáé ä) õðçñåôþí (óïýíôñá).
ÊñéôÞñéï áõôÞò ôçò êáôçãïñéïðïßçóçò, åêôüò áðü ôçí ïéêïíïìéêÞ
êáôÜóôáóç, Þôáí ç ðñüóâáóç óôç ÂÝäá, óôá éåñÜ êåßìåíá, ðïõ
åßíáé åöéêôÞ ìüíï óôéò ôñåéò ðñþôåò êÜóôåò. Ç ðëåéïíüôçôá ôïõ
Τατιάνα
Γκρίτση-Μιλλιέξ
208
éíäéêïý ëáïý, ùóôüóï, áíÞêåé óôï ðåñéèþñéï ôùí áíáãíùñéóìÝíùí
êïéíùíéêþí ôÜîåùí, óôïõò ñáêÝíäõôïõò, óêåëåôùìÝíïõò «áêÜèáñ-
ôïõò» Þ ðáñßåò êáé óôïõò áíÝíôá÷ôïõò, ðïõ õðÜñ÷ïõí ðëÝïí áíå-
ðßóçìá óôçí ÉíäéêÞ Äçìïêñáôßá êáé ìÝ÷ñé ðñüóöáôá áíôéìåôùðß-
æïíôáí óáí æþá.
ÌåôÜ ôï Äåë÷ß, ç óõããñáöÝáò ôáîéäåýåé óôç ìéêñÞ ðüëç Êáôæïõ-
ñÜï, äéÜóçìç ãéá ôçí áñ÷éôåêôïíéêÞ êáé ôç ãëõðôéêÞ ôùí 22 íáþí
ôçò. Ïé íáïß áõôïß, êõñßùò âñá÷ìáíéêïß êáé éíäïõúóôéêïß, áëëÜ êáé
Üëëùí èñçóêåõôéêþí áéñÝóåùí, ÷ôßóôçêáí êáôÜ ôïí 7
ï
áéþíá áðü
ôç äõíáóôåßá ôùí ÓáíôÝëá êáé Ý÷ïõí áíáãíùñéóôåß ùò áñ÷éôåêôï-
íéêÜ êáé êáëëéôå÷íéêÜ áñéóôïõñãÞìáôá ôïõ êüóìïõ. Ç éäéáéôåñüôçôÜ
ôïõò åíôïðßæåôáé óôá áìÝôñçôá ãëõðôÜ ðïõ áíáðáñéóôïýí ðÝíôå
âáóéêÜ èÝìáôá: á) ðáñáäïóéáêÝò êáé ëáôñåõôéêÝò ðáñáóôÜóåéò,
â) ïéêïãåíåéáêÝò áíáðáñáóôÜóåéò, ã) íåáñÝò íýìöåò, ä) æåõãÜñéá
áëëÜ êáé ä) æþá êáé ôÝñáôá.
Ôï ïäïéðïñéêü óõíå÷ßæåôáé óôçí éåñÞ ðüëç ÌðåíÜñåò, üðïõ âñßóêå-
ôáé êáé ï ðïôáìüò ÃÜããçò. Ç óõããñáöÝáò öôÜíïíôáò åêåß óõãêëïíß-
æåôáé âëÝðïíôáò Éíäïýò íá êáôáöèÜíïõí ãéá íá ðåèÜíïõí óôï éåñü
ðïôÜìé, áíáãêáóìÝíïé óõ÷íÜ íá êáôáóêçíþóïõí ãéá ìÝñåò þóðïõ
íá êáôáëÞîïõí, ôåëåôÝò êáýóçò ôùí íåêñþí óôéò ïðïßåò ðñùôá-
ãùíéóôïýí, êáôÜ ôï Ýèéìï ïé ðñùôüôïêïé ãéïé, áëëÜ êáé êïõöÜñéá
öôù÷üôåñùí Éíäþí êáé æþùí íá ðëÝïõí óôï ßäéï áõôü ðïôÜìé.
Ç ãíùñéìßá ìå ôçí Éíäßá ïëïêëçñþíåôáé ìå ôçí ðáñïõóßáóç êáé ôçí
óõíÝíôåõîç åíüò áîéüëïãïõ íÝïõ Éíäïý ðïéçôÞ, ôïõ ÃÜíãêá ÑáæÜíé
ÂéìÜë, ï ïðïßïò ìéëÜåé ãéá ôçí áãÜðç ôïõ ðñïò ôçí åëëçíéêÞ ðïß-
çóç êáé ðñïò ôïí ÊáâÜöç éäéáßôåñá. Ï ÂéìÜë åîçãåß üôé ç éíäéêÞ
ðáéäåßá (ç åðéêÞ ðïßçóç, ç èñçóêåõôéêÞ ðáñÜäïóç, ç öéëïóïößá,
ç ãíùìéêÞ, ç ãëõðôéêÞ áêüìá êáé ïé êáèçìåñéíÝò ðáñáäïóéáêÝò
÷åéñïíïìßåò) ðñïåôïéìÜæåé ôï ðáéäß íá åêöñáóôåß ìÝóù ôçò ðïßç-
óçò, äéêáéïëïãþíôáò Ýôóé ôç óýã÷ñïíç éíäéêÞ ðïéçôéêÞ ðïëõöùíßá,
êïñõöáßá ïíüìáôá ôçò ïðïßáò èåùñïýíôáé ïé ðïéÞôñéåò Áìñßôá
ÐñéôÜì êáé Ìá÷áíôåâß ÂåñìÜ.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ôé óáò Ýêáíå ðåñéóóüôåñï åíôýðùóç áðü ôçí ðåñéãñáöÞ ôçò
Éíäßáò. Èá èÝëáôå íá ôçí åðéóêåöôåßôå êé åóåßò êÜðïôå, êáé ãéáôß;
2. Ôé óõíáéóèÞìáôá óáò äçìéïõñãåß ç åìðåéñßá ôçò óõããñáöÝùò
Ýîù áðü ôï íáü;
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
209
Α. Ο δημιουργός
Ï Âñåôáíüò óõããñáöÝáò John Robert Fowles ãåííÞèçêå óôéò 31
Ìáñôßïõ 1926 óôï ðñïÜóôéï ¸óóåî ôïõ Ëïíäßíïõ êáé ðÝèáíå óôéò 5
Íïåìâñßïõ ôïõ 2005 óôï Íôüñóåô. ¹ôáí ãéïò åíüò ðëïýóéïõ åìðü-
ñïõ êáðíïý êáé ìéáò äáóêÜëáò. Áöïý ðáñáêïëïýèçóå ôï ó÷ïëåßï
ôïõ ÌðÝíôöïñíô êáé ôï ÐáíåðéóôÞìéï ôïõ Åäéìâïýñãïõ, óðïýäá-
óå ÃáëëéêÞ êáé ÃåñìáíéêÞ Öéëïëïãßá óôçí Ïîöüñäç. ÌåôÜ ôï ðÝ-
ñáò ôùí óðïõäþí ôïõ åñãÜóôçêå ùò äÜóêáëïò óôç Ãáëëßá, óôçí
ÅëëÜäá (Áíáñãýñåéï Ó÷ïëÞ óôéò ÓðÝôóåò, 1951) êáé óôçí Áããëßá.
Óôçí ÅëëÜäá ìÜëéóôá ãíþñéóå ôçí Elizabeth Whitton, ôç ãõíáßêá
ðïõ åðñüêåéôï íá áðïôåëÝóåé áñãüôåñá ôçí ðñþôç ôïõ óýæõãï.
Ç åðéôõ÷ßá ôïõ ðñþôïõ ôïõ ìõèéóôïñÞìáôïò Ï óõëëÝêôçò (1963)
óÞìáéíå üôé ï Öþïõëò åß÷å ðëÝïí ôç äõíáôüôçôá íá óôáìáôÞóåé ôç
äéäáóêáëßá êáé íá îåêéíÞóåé ôç ëïãïôå÷íéêÞ ôïõ óôáäéïäñïìßá.
Ôï 1968 ìåôáêïìßæåé óôï Íôüñóåô ôçò Áããëßáò, ðïõ áðïôÝëåóå êáé
ôï óêçíéêü ôïõ Ýñãïõ ôïõ Ç åñùìÝíç ôïõ ÃÜëëïõ õðïëï÷áãïý. Ôï
ßäéï Ýôïò ðñïóÜñìïóå ãéá ôïí êéíçìáôïãñÜöï ôï Ýñãï ôïõ Ï ìÜ-
ãïò (ìõèéóôüñçìá âáóéóìÝíï óôéò åìðåéñßåò ôïõ áðü ôçí ÅëëÜäá)
êáé ôï ïðïßï åß÷å ãñáöåß ôï 1965, áëëÜ äå ãíþñéóå ôçí áíáìåíü-
ìåíç åðéôõ÷ßá ùò ôáéíßá. Ç åñùìÝíç ôïõ ÃÜëëïõ õðïëï÷áãïý Ýãéíå
ôáéíßá ôï 1981, óå óåíÜñéï ãñáììÝíï áðü ôï Âñåôáíü óåíáñéïãñÜ-
öï êáé ðïéçôÞ, ×Üñïëíô Ðßíôåñ, êáé ðñïôÜèçêå ãéá âñáâåßï ¼óêáñ.
Ôï åõñýôåñá ãíùóôü Ýñãï ôïõ Öþïõëò ßóùò åßíáé ôï TheAristor
(1964), ìéá óõëëïãÞ öéëïóïöéêþí áíôáíáêëÜóåùí. Ðïëëïß êñéôéêïß
ôïí èåùñïýí ðëÝïí ðñïÜããåëï ôïõ âñåôáíéêïý ìåôáìïíôåñíéóìïý.
Ï Öþïõëò ðÝèáíå óôï óðßôé ôïõ óôï Íôüñóåô, ýóôåñá áðü ìá-
êñï÷ñüíéá áóèÝíåéá. Åêôüò áðü ôá ðáñáðÜíù Ýñãá, Ý÷åé ãñÜøåé
åðßóçò: Theebony tower (1974), DanielMartin (1977), Thetree (1979),
Mantissa (1982), Amaggot (1985).
B. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï áðüóðáóìá ôïõ âéâëßïõ åßíáé áðü ôï ìõèéóôüñçìá ôïõ Öþïõëò Ï
Κοιτώντας την Αθήνα
Τζων Φώουλς
210
ìÜãïò, ôï ïðïßï ãñÜöôçêå ôï 1965 êáé ìåôáöÝñèçêå óôç ìåãÜëç ïèü-
íç ôï 1968, ÷ùñßò üìùò ç ôáéíßá íá ãíùñßóåé ôçí áíáìåíüìåíç åðéôõ-
÷ßá, ðïõ åß÷å Þäç ôï âéâëßï. Ï ÌÜãïò åßíáé ìéá éóôïñßá ßíôñéãêáò ðïõ
åêôõëßóóåôáé óå Ýíá åëëçíéêü íçóß, óõãêåêñéìÝíá ôéò ÓðÝôóåò, üðïõ
ï óõããñáöÝáò åñãÜóôçêå ùò äÜóêáëïò. Ôï áðüóðáóìá ðåñéãñÜöåé
ôéò óêÝøåéò êáé ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ Öþïõëò áðü ôçí åðßóêåøÞ ôïõ
óôçí ÁèÞíá, üðùò ôçí áíôßêñéóå ãéá ðñþôç öïñÜ áðü ôïí Õìçôôü.
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò èåìáôéêÝò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «ÔÝóóåñéò ìÝñåò áñãüôåñá… áðïññßøåé áðü êáéñü»:
Ðñþôåò åíôõðþóåéò ôçò ÁèÞíáò áðü øçëÜ.
2ç åíüôçôá: «¼ôáí áõôü ôï áðüëõôï… þóðïõ íá ôï áðïäå÷ôþ»: Ôï
ìåóïãåéáêü öùò êáé ç óýãêñéóç ôçò ÅëëÜäáò ìå ôçí Áããëßá.
3ç åíüôçôá: «Áñãüôåñá åêåßíç ôçí çìÝñá… ×þñá ôùí ÈáõìÜôùí»:
Åéêüíåò áðü ôï êÝíôñï ôçò ÁèÞíáò êáé ôçí Áêñüðïëç.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Êýñéï èÝìá ôïõ áðïóðÜóìáôïò åßíáé ç ðåñéãñáöÞ ôçò ïìïñöéÜò
ôçò ÁèÞíáò êáé ãåíéêÜ ôçò ÅëëÜäáò, ìÝóá áðü ôá ìÜôéá åíüò îÝ-
íïõ, üðùò åßíáé ï óõããñáöÝáò. ÌÜëéóôá ôçí îå÷ùñéóôÞ ïìïñöéÜ
ôïõ ôïðßïõ ðïõ ìáãåýåé üëïõò ôïõò åðéóêÝðôåò, ï áöçãçôÞò ôçí
áðïäßäåé óôï ìåóïãåéáêü öùò. Ãßíåôáé åðßóçò óýãêñéóç ìåôáîý
áããëéêïý êáé åëëçíéêïý ôïðßïõ.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôçí åíüôçôá áõôÞ Ý÷ïõìå ôçí ðñþôç åíôýðùóç ôïõ
áöçãçôÞ áðü ôçí åðáöÞ ôïõ ìå ôï åëëçíéêü ôïðßï. Ãéá ðñþôç
öïñÜ áíôéêñßæåé ôçí ÁèÞíá øçëÜ áðü ôïí Õìçôôü êáé ðåñéãñÜöåé
ôéò åéêüíåò ôïõ åëëçíéêïý ôïðßïõ, üðùò åêôåßíåôáé óôï ìÜôé áðü
ôçí ÁèÞíá êáé ôïí ÐåéñáéÜ Ýùò ôçí Ðåëïðüííçóï.
2ç åíüôçôá: Éäéáßôåñç åíôýðùóç ôïõ äçìéïõñãåß ôï ìåóïãåéáêü
öùò, ðïõ êÜíåé ôçí ÅëëÜäá íá îå÷ùñßæåé óå ó÷Ýóç ìå ôçí Áããëßá.
Óôç óõíÝ÷åéá, ìåôáöÝñåé åéêüíåò áðü ôçí ðëáôåßá ÓõíôÜãìáôïò
êáé ôçí Áêñüðïëç. ¼ëåò ôïõ ïé åíôõðþóåéò ôïõ äçìéïõñãïýí Ýíá
áßóèçìá éêáíïðïßçóçò. Ôï ìåóïãåéáêü öùò åßíáé õðÝñï÷á üìïñöï
óôçí üñáóç, êáèþò ïìïñöáßíåé üëï ôï ôïðßï, ùóôüóï ìðïñåß íá
ãßíåé å÷èñéêü óôçí áöÞ. ¼ôáí óå áããßæåé êáôÜóáñêá, óïõ äçìéïõñ-
ãåß ôï áßóèçìá ôïõ êáøßìáôïò. Ï Þëéïò ôùí ìåóïãåéáêþí ÷ùñþí
åßíáé ìåí ðéï ëáìðåñüò, áëëÜ åßíáé êáé åðéêßíäõíïò ãéá ôï äÝñìá,
áí äåí ðñïóôáôåõôåß êáíåßò. Ôï êýñéï óçìåßï óýãêñéóçò ôïõ åë-
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
211
ëçíéêïý ìå ôï áããëéêü ôïðßï êáé ôñüðï æùÞò âñßóêåôáé óôçí ôÝ-
ôáñôç ðáñÜãñáöï. Ï óõããñáöÝáò ìå ãëáöõñü ôñüðï ðáñïìïéÜæåé
ôçí ÅëëÜäá ìå ôçí Êßñêç ôçò ïìçñéêÞò Ïäýóóåéáò. ¼ðùò ç Êßñêç,
Ýôóé êáé ç ÅëëÜäá åßíáé üìïñöç êáé èåëêôéêÞ êáé ðáñáóýñåé ôïõò
åðéóêÝðôåò óôïí ôüðï ôçò, öõëáêßæïíôÜò ôïõò åêåß, åíþ ïé ßäéïé
íéþèïõí ìáãåìÝíïé êáé áäýíáìïé íá áðïäñÜóïõí. Ç Áããëßá åßíáé
«ìïõããÞ, Þñåìç», ìå óðáíéüôåñá öõóéêÜ ôïðßá êáé áðáëü öùò. Óýì-
öùíá ìå ôïí áöçãçôÞ õóôåñåß Ýíáíôé ôçò ÅëëÜäáò, üðïõ üëá åßíáé
«ôüóï ùñáßá, ôüóï æùíôáíÜ, ôüóï Ýíôïíá, ðïõ ç ó÷Ýóç åßíáé áìÝ-
óùò ó÷Ýóç áãÜðçò – ìßóïõò», äçëáäÞ «ìéá ó÷Ýóç ðÜèïõò».
3ç åíüôçôá: Ç óýãêñéóç åëëçíéêïý êáé áããëéêïý ôïðßïõ êáé ôñüðïõ
æùÞò óõíå÷ßæåé êáé óôçí ôñßôç åíüôçôá ôïõ êåéìÝíïõ. ¢ëëï óçìåßï
óýãêñéóçò åßíáé: «¸êáíå ôüóç æÝóôç… Þôáí áêüìç ôÝëåéá êáèáñüò».
Óôï óçìåßï áõôü ï áöçãçôÞò åììÝóùò õðïíïåß ôç äéáöïñÜ ìåôáîý
åëëçíéêþí êëéìáôïëïãéêþí óõíèçêþí êáé áããëéêþí. Óôçí Áããëßá,
áêüìç êáé ôï êáëïêáßñé, ï êáéñüò åßíáé ìïõíôüò êáé óõíÞèùò âñÝ÷åé.
Ï áöçãçôÞò ðåñéãñÜöåé ôï êÝíôñï ôçò ÁèÞíáò, üðùò áõôü öáßíå-
ôáé áðü ôï ìðáëêüíé ôïõ îåíïäï÷åßïõ ôïõ óôçí ðëáôåßá ÓõíôÜã-
ìáôïò. Ôïõ êÜíïõí åíôýðùóç ôá çëéïêáìÝíá êïñìéÜ ôùí ÅëëÞíùí,
ôï ìïõñìïõñçôü ôùí êáöåíåßùí ìÝñá ìåóçìÝñé êáé ôá ÷ñþìáôá
ôïõ çëéïâáóéëÝìáôïò. Ïé åíôõðþóåéò ôïõ ëÞãïõí ìå áíáöïñÜ óôçí
Áêñüðïëç, ôçí ïðïßá êáé ðáñïõóéÜæåé ðñïóùðïðïéçìÝíç.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÐñùôáãùíéóôÞò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ï ßäéïò ï óõããñáöÝáò - ôáîé-
äéþôçò, ðïõ åðéóêÝöôçêå ôçí ÁèÞíá êáé Ýìåéíå åíôõðùóéáóìÝíïò,
ôüóï áðü ôï öõóéêü ôïðßï –éäéáßôåñá ôï åëëçíéêü öùò– áëëÜ êáé
áðü ôïí ôñüðï æùÞò ôùí ÅëëÞíùí, ðïõ ôïí èåùñåß óõíÝðåéá ôïõ
öõóéêïý ôïðßïõ êáé ôùí êëéìáôïëïãéêþí óõíèçêþí. Åßíáé ôüóï ãï-
çôåõìÝíïò ðïõ óõ÷íÜ Ý÷åé ôçí áßóèçóç üôé âñßóêåôáé Ýîù áðü ôï
÷þñï ôçò ðñáãìáôéêüôçôáò, óå ìéá õðåñâáôéêÞ êáôÜóôáóç.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ôçò ìåôÜöñáóçò ôïõ êåéìÝíïõ áðü ôï Öáßäùíá Ôáìâá-
êÜêç åßíáé áðëÞ äçìïôéêÞ.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ áðïóðÜóìáôïò åßíáé áðëü. Åßíáé åðßóçò éäéáéôÝñùò
ëõñéêü êáé ãëáöõñü, ÷Üñç óôç ÷ñÞóç ó÷çìÜôùí ëüãïõ.
iii) ÁöÞãçóç
Ï áöçãçìáôéêüò ôñüðïò ðïõ õéïèåôåßôáé áðü ôï óõããñáöÝá åßíáé ç
Τζων
Φώουλς
212
ìßìçóç, äçëáäÞ ç Üìåóç áöÞãçóç, üðïõ Ýíá áðü ôá ðñüóùðá ôïõ
Ýñãïõ, óõãêåêñéìÝíá ï ßäéïò ï óõããñáöÝáò, áöçãåßôáé óå á´ ðñü-
óùðï ôéò åíôõðþóåéò êáé ôá óõíáéóèÞìáôÜ ôïõ áðü ôçí ÅëëÜäá.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «óðßôéá ðåôáìÝíá ðÜíù óôçí áôôéêÞ ðåäéÜäá», «÷ëù-
ìÜ íçóéÜ», «ãáëÞíéá âïõíÜ», «áêéíçôïðïéçìÝíç óõíÝ÷åéá ôçò ãçò»,
«÷ëùìÜ ÷Ýñéá», «åìåôéêÜ îÝíá», «îåãýìíùìá ùò ôçí ïõóßá ôïõ Ýñù-
ôá», «åñùôåõìÝíïò ìå ôï åëëçíéêü ôïðßï», «êüìðïõò áðü äéáâÜôåò»,
«áêáôÜóôáôåò óôÝãåò, Üãñõðíá ìüíïò».
ÅðáíáëÞøåéò: üëá, éäéüôçôá, ôüóï, ó÷Ýóç.
Ðáñïìïéþóåéò: «óáí åêáôïììýñéá æÜñéá», «óáí Ýíá ôáîßäé», «Ýìïéáæå
íá ìçí Ý÷åé ãíùñßóåé ðïôÝ óêüíç», «óáí íá âñéóêüìïõí óôçí áñ÷Þ
ìéáò áíÜêñéóçò», «óáí íá Þôáí ç ÅëëÜäá ìéá ãõíáßêá», «óáí êõêëÜ-
ìéíï».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò ÁôôéêÞò áðü øçëÜ, ç åéêüíá ôçò ðåñéãñáöÞò
ôùí ÷åñéþí ôïõ, ç åéêüíá ôçò áíÜêñéóçò ðïõ ôïõ êÜíåé ôï öùò, ç
ç÷çôéêÞ åéêüíá ôïõ ìïõñìïõñçôïý ðïõ áíÝâáéíå áðü ôá ðëÞèç ðïõ
êÜèïíôáí óôá êáöåíåßá, ç åéêüíá ôçò ðëáôåßáò ÓõíôÜãìáôïò, ç
åéêüíá ôçò Áêñüðïëçò.
Áíôßèåóç: «Ôï ìåóïãåéáêü öùò ðáñïõóéÜæåôáé õðÝñï÷á üìïñöï
áëëÜ êáé å÷èñéêü, óáí íá Þôáí ç ÅëëÜäá…Þìïõí áíßêáíïò íá ôçí
ðëçóéÜóù, ÷áñïýìåíá ìüíïò, áíáìåíüìåíá áðïðñïóáíáôïëéóìÝ-
íïò».
Áóýíäåôï ó÷Þìá: «åß÷á ìüëéò ãñÜøåé… äåí åß÷å íüçìá», «Êïßôáæá
êÜôù ôçí ðëáôåßá… çëéïêáìÝíá ìðñÜôóá».
ÊïóìçôéêÜ åðßèåôá: ãáëÞíéá, õðÝñï÷ç, ìåãáëåéþäçò, áãíÜ, åõãå-
íéêÜ, öùôåéíÜ, áðÝñáíôá, êáôá÷èüíéá - ìáãåõôéêÞ, ìïõããÞ, Þñåìç,
åîïéêåéùìÝíç.
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «áðëùíüôáí ôï êáèáñü ãáëáíü», «éäéüôçôá ôçò
Êßñêçò ðïõ Ý÷åé ç ÅëëÜäá, ç ðëáãéÜ ôïõ ðïõ Ýâëåðå ôç äýóç ôïõ
çëßïõ», «óéëïõÝôá ôçò Áêñüðïëçò».
ÕðåñâïëÞ: «ìðïñïýóáí äù… üðùò Þôáí ðÜíôá, êÜôù áðü Ýíáí ïõ-
ñáíü ðïõ Ýìïéáæå íá ìçí åß÷å ãíùñßóåé ðïôÝ óêüíç Þ óýííåöï,
áðüëõôï ìåóïãåéáêü öùò, ïëïêëçñùôéêÜ êáé ãéá ðÜíôá åñùôåõ-
ìÝíïò».
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του βιβλίου
1. ÄéáâÜóôå ðñïóåêôéêÜ ôçí ðñþôç ðáñÜãñáöï ôïõ áðïóðÜóìá-
ôïò. Áðü ðïéá óçìåßá ôçò áôôéêÞò ãçò ðåñíÜ ç ìáôéÜ ôïõ áöçãç-
ôÞ, ðïý óôáìáôÜ éäéáßôåñá êáé ìå ðïéá åðßèåôá ðåñéãñÜöåé áõôü
ðïõ áíôéêñßæåé;
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
213
Ç ìáôéÜ ôïõ áöçãçôÞ, ôçí þñá ðïõ áíôéêñßæåé ãéá ðñþôç öïñÜ
ôçí áôôéêÞ ãç áðü øçëÜ, ðåñíÜ äéáäï÷éêÜ áðü ôá åîÞò óçìåßá: ôçí
ðüëç ôçò ÁèÞíáò, ôçí ðüëç ôïõ ÐåéñáéÜ, ôç èÜëáóóá ôïõ Óáñùíé-
êïý êüëðïõ, ôá íçóéÜ ôïõ Áñãïóáñùíéêïý, ôá âïõíÜ ôçò Ðåëïðïí-
íÞóïõ. ÉäéáéôÝñùò óôáìáôÜ êáé ðåñéãñÜöåé ôá áóôéêÜ êÝíôñá ôçò
ÁèÞíáò êáé ôïõ ÐåéñáéÜ, üðïõ áíáöÝñåé üôé ðñüêåéôáé ãéá ôåñÜóôéá
óõìðëÝãìáôá ðïõ áðïôåëïýíôáé áðü ðüëåéò êáé ðñïÜóôéá, óðßôéá
ðåôáìÝíá ðÜíù óôçí áôôéêÞ ðåäéÜäá. Ôá åðßèåôá ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß
ãéá íá áðïäþóåé ôï èÝáìá –áí êáé ðáñáäÝ÷åôáé üôé ïé ëÝîåéò åßíáé
öôù÷Ýò ãéá íá ðåñéãñÜøïõí ôüóç ïìïñöéÜ– åßíáé: ãáëÞíéá, õðÝñï-
÷ç, ìåãáëåéþäçò, áãíÜ, åõãåíéêÜ, öùôåéíÜ, áðÝñáíôá.
2. Áí êáé ôï åëëçíéêü öùò åßíáé áõôü ðïõ êõñßùò åíôõðùóéÜæåé
ôïí áöçãçôÞ, ùóôüóï ôï ïíïìÜæåé «õðÝñï÷á üìïñöï» áëëÜ êáé
«å÷èñéêü». ÁéôéïëïãÞóôå áõôÞí ôçí áíôßöáóç.
Ôï ìåóïãåéáêü öùò åßíáé õðÝñï÷á üìïñöï ãéá ôçí üñáóç, ùóôüóï
ìðïñåß íá ãßíåé å÷èñéêü óôçí áöÞ. ¼ôáí óå áããßæåé êáôÜóáñêá,
óïõ äçìéïõñãåß ôï áßóèçìá ôïõ êáøßìáôïò. Ï ëáìðåñüò Þëéïò ôùí
ìåóïãåéáêþí ÷ùñþí åßíáé óõã÷ñüíùò åðéêßíäõíïò ãéá ôï äÝñìá,
áí äåí ðñïóôáôåõôåß êáíåßò. Éäéáßôåñá ãéá ôïõò áíèñþðïõò ôùí
âüñåéùí åõñùðáúêþí êñáôþí, üðïõ ôï öùò åßíáé áðáëü êáé ãé’ áõôü
Ý÷ïõí áíïé÷ôü÷ñùìç åðéäåñìßäá, ç ïðïßá åßíáé êáé ëéãüôåñï áíèå-
êôéêÞ óôéò áêôßíåò ôïõ çëßïõ. Ãíùñßæïõìå üëïé ôéò êáôáóôñïöéêÝò
óõíÝðåéåò ôçò Ýêèåóçò óôïí Þëéï, ÷ùñßò êÜðïéáò ìïñöÞò ðñï-
óôáóßá (ãõáëéÜ, êáðÝëï, ïìðñÝëá, áíôçëéáêÜ ìå õøçëïýò äåßêôåò
ðñïóôáóßáò). ÅéäéêÜ ôéò ôåëåõôáßåò äåêáåôßåò, ç êáôáóôñïöÞ ôïõ
üæïíôïò ôçò áôìüóöáéñáò, êáôÝóôçóå ôçí õðåñéþäç çëéáêÞ áêôé-
íïâïëßá ðïëý åðéêßíäõíç ãéá ôïí Üíèñùðï· Óå ðïëëÝò ðåñéðôþóåéò,
ìÜëéóôá, åõèýíåôáé ãéá èáíáôçöüñåò áóèÝíåéåò ôïõ äÝñìáôïò.
3. Óå ðïéá óçìåßá êáé ìå ðïéåò åêöñÜóåéò óõãêñßíåôáé ç ÅëëÜäá
êáé ï åëëçíéêüò ôñüðïò æùÞò ìå ôïí áíôßóôïé÷ï áããëéêü;
Ôï êýñéï óçìåßï óýãêñéóçò ôïõ åëëçíéêïý ìå ôïí áããëéêü ôïðßï
êáé ôñüðï æùÞò âñßóêåôáé óôçí ôÝôáñôç ðáñÜãñáöï. Ï óõããñáöÝ-
áò ìå ãëáöõñü ôñüðï ðáñïìïéÜæåé ôçí ÅëëÜäá ìå ôçí Êßñêç ôçò
ïìçñéêÞò Ïäýóóåéáò. Ç ÅëëÜäá –üðùò êáé ç Êßñêç– åßíáé üìïñöç
êáé èåëêôéêÞ êáé ðáñáóýñåé ôïõò åðéóêÝðôåò óôïí ôüðï ôçò, öõ-
ëáêßæïíôÜò ôïõò åêåß, åíþ ïé ßäéïé íéþèïõí ìáãåìÝíïé êáé áäýíáìïé
íá áðïäñÜóïõí. Ï óõããñáöÝáò ÷áñáêôçñßæåé ôçí Áããëßá «ìïõããÞ,
Þñåìç», ìå óðáíéüôåñá öõóéêÜ ôïðßá êáé áðáëü öùò. Óýìöùíá ìå
ôïí áöçãçôÞ õóôåñåß Ýíáíôé ôçò ÅëëÜäáò, üðïõ üëá åßíáé «ôüóï
ùñáßá, ôüóï æùíôáíÜ, ôüóï Ýíôïíá, ðïõ ç ó÷Ýóç åßíáé áìÝóùò
ó÷Ýóç áãÜðçò – ìßóïõò», äçëáäÞ ìéá ó÷Ýóç ðÜèïõò. ¢ëëï óçìåßï
Τζων
Φώουλς
214
óýãêñéóçò âñßóêåôáé óôç öñÜóç «¸êáíå ôüóç æÝóôç… Þôáí áêüìç
ôÝëåéá êáèáñüò». Óôï óçìåßï áõôü ï áöçãçôÞò åììÝóùò õðïíïåß
ôç äéáöïñÜ ìåôáîý åëëçíéêþí êëéìáôïëïãéêþí óõíèçêþí êáé áã-
ãëéêþí. Óôçí Áããëßá, áêüìç êáé ôï êáëïêáßñé, ï êáéñüò åßíáé ìïõ-
íôüò êáé óõíÞèùò âñÝ÷åé.
4. Ï áöçãçôÞò Ý÷åé äéáñêþò ôçí áßóèçóç üôé âñßóêåôáé Ýîù áðü
ôï ÷þñï ôçò ðñáãìáôéêüôçôáò, óå ìéá õðåñâáôéêÞ êáôÜóôáóç.
Ìðïñåßôå íá åðéâåâáéþóåôå áõôÞí ôçí ðáñáôÞñçóç áíôëþíôáò
óôïé÷åßá áðü ôï êåßìåíï;
Óå üëï ôï áðüóðáóìá õðÜñ÷ïõí óçìåßá õðåñâïëÞò ðïõ äåß÷íïõí
ðüóï åíôõðùóéÜóôçêå ï áöçãçôÞò áðü ôï åëëçíéêü ôïðßï êáé ôïí
ôñüðï æùÞò. Óõ÷íÜ ìïéÜæåé íá õðåñâáßíåé ôïí êüóìï ôçò ðñáãìáôé-
êüôçôáò, äçëáäÞ íá áéóèÜíåôáé üôé âãáßíåé áðü áõôüí. ×ùñßá ðïõ
ôï áðïäåéêíýïõí áõôü åßíáé ôá åîÞò:
á. «Ìðïñïýóá íá äù ïãäüíôá ìßëéá ìáêñéÜ êáé üëá Þôáí áãíÜ,
üëá åõãåíéêÜ, öùôåéíÜ, áðÝñáíôá, üëá üðùò Þôáí ðÜíôá». Åäþ ï
áöçãçôÞò ðåñéãñÜöåé Ýíá ôïðßï ÷ñçóéìïðïéþíôáò âáñõóÞìáíôá
åðßèåôá, ðïõ ìïéÜæïõí óáí íá ðåñéãñÜöïõí ôïí ðáñÜäåéóï.
â. «Óôåêüìïõí ðÜíù óôïí ¢ñç, âïõôçãìÝíïò ùò ôá ãüíáôá óôï
èõìÜñé, êÜôù áðü Ýíáí ïõñáíü ðïõ Ýìïéáæå íá ìçí Ý÷åé ãíùñßóåé
ðïôÝ óêüíç Þ óýííåöï». Åäþ ï áöçãçôÞò ðáñïìïéÜæåé ôç èÝá ôçò
áôôéêÞò ãçò áðü øçëÜ ìå Ýíá ôáîßäé óôï äéÜóôçìá.
ã. «Áðüëõôï ìåóïãåéáêü öùò»: ïôéäÞðïôå áðüëõôï åßíáé êáé õðåñ-
âïëéêü êáé õðåñâáôéêü.
ä. Åêôüò ðñáãìáôéêüôçôáò ãéá ôïí áöçãçôÞ åßíáé ôï óçìåßï ðåñé-
ãñáöÞò ôïõ ìåóïãåéáêïý öùôüò, ðïõ Þôáí ìåí «õðÝñï÷á üìïñöï»,
áëëÜ êáé å÷èñéêü· ôüóï ðïõ ôïõ Ýäéíå ôçí ðïëý áëçèïöáíÞ åíôý-
ðùóç üôé âßùíå óõíèÞêåò áíÜêñéóçò ( «Þäç ìðïñïýóá íá äù ôï
ôñáðÝæé ìå ôá ëïõñéÜ áðü ôï Üíïéãìá ôçò ðüñôáò»).
å. Ôï áðüóðáóìá ôåëåéþíåé ìå ìéá õðåñâáôéêÞ åéêüíá: «¼ìùò Ýíéù-
èá åîßóïõ… ×þñá ôùí ÈáõìÜôùí». Ï óõããñáöÝáò ìåôáöÝñåôáé óôç
×þñá ôùí ÈáõìÜôùí êáé âéþíåé ôá óõíáéóèÞìáôá ôçò çñùßäáò ôïõ
ðáñáìõèéïý áõôïý.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Âñåßôå äýï ìåôáöïñÝò êáé äýï ðáñïìïéþóåéò ôïõ êåéìÝíïõ êáé
áíáëýóôå ôåò.
2. ÐñïóèÝóôå ôéò äéêÝò óáò åíôõðþóåéò áðü ôçí ÁèÞíá óå Ýíá
óýíôïìï êåßìåíï.
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
215
Α. Ο δημιουργός
ÃåííÞèçêå óôï ÷ùñéü ÔóáìáíôÜò ôçò Èåóðñùôßáò ôï 1944. Óðïý-
äáóå ÍïìéêÜ êáé áðü ôï 1962 æåé óôçí ÁèÞíá. ¸ñãá: Ðïßçóç: ÁêÜèé-
óôïò Äåßðíïò (1980), ÃõÜëéíá ÃéÜííéíá (1989), ÐáñáëïãÞ (1993). ÐåæÜ:
ÌçôñéÜ ðáôñßäá (1981). ÔéìÞèçêå ìå ôï Êñáôéêü Âñáâåßï Ðïßçóçò.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ç éóôïñßá ôçò ðüëçò ôùí Éùáííßíùí:
Ç ðüëç ÷ôßóôçêå ôï 10ï áéþíá êáé êáôáëÞöèçêå ðñþôá áðü ôïõò
Íïñìáíäïýò ôïí 11ï áéþíá ì.×. ÌåôÜ ôçí ðñþôç Üëùóç ôçò Êùí-
óôáíôéíïýðïëçò (1204), ðåñéÞëèå óôï åëëçíéêü äåóðïôÜôï ôçò
Çðåßñïõ êáé áñãüôåñá, ìåôÜ ôçí Þôôá ôïõ äåóðüôç ôçò Çðåßñïõ,
ÁããÝëïõ Êïìíçíïý, áðü ôïí áõôïêñÜôïñá ôçò Íßêáéáò, Ìé÷áÞë Ðá-
ëáéïëüãïõ (1259), ôá ÉùÜííéíá ôÝèçêáí õðü öñÜãêéêç êáôï÷Þ ðïõ
ðáñÝìåéíå óôçí ðåñéï÷Þ Ýùò ôï 1335, üôáí êáé áðåëåõèåñþèçêáí
áðü ôïí áõôïêñÜôïñá ôïõ Âõæáíôßïõ, Áíäñüíéêï ô. Ôï 1349 ðå-
ñéÞëèáí óôá ÷Ýñéá ôùí ÓÝñâùí ôïõ ÓôÝöáíïõ ÄïõóÜí, ôï 1384
óôïõò Åíåôïýò êáé ôï 1418 óôï äïýêá ôçò Êåöáëëçíßáò, ÊÜñïëï Á’
Ôüêêïí êáé ôåëéêÜ ôï 1430 óôïõò Ôïýñêïõò. Ç åðáíÜóôáóç ôïõ Äé-
ïíõóßïõ ôïõ Óêõëüóïöïõ, óôá 1611, áðïôÝëåóáí ôï ðñþôï áðåëåõ-
èåñùôéêü êßíçìá ôçò õðüäïõëçò ÅëëÜäáò. Ôá ÃéÜííåíá Üêìáóáí
óôá ãñÜììáôá êáé óôï åìðüñéï, éäéáßôåñá ôï 17ï êáé ôï 18ï áéþíá,
ìå áðïôÝëåóìá ôï ãíùóôü ñçôü: «ÃéÜííåíá, ðñþôá óô’ Üñìáôá, óôá
ãñüóéá êáé óôá ãñÜììáôá». Ç ÜíèçóÞ ôïõò óõíå÷ßóôçêå êáé ìåôÜ
ôï 1778, üôáí ï ÁëÞ ðáóÜò ÔåðåëåíëÞò, áöïý áðïó÷ßóôçêå áðü
ôçí Ðýëç, ôá êáôÝóôçóå ðñùôåýïõóá ôïõ áíåîÜñôçôïõ ôïõñêéêïý
êñÜôïõò ôçò Çðåßñïõ. Ç ðüëç áðåëåõèåñþèçêå áðü ôïí åëëçíéêü
óôñáôü óôéò 21 Öåâñïõáñßïõ ôïõ 1913.
Ôï ðïßçìá ðïõ ðåñéÝ÷åé ôï ó÷ïëéêü âéâëßï åßíáé ôï ðñþôï áðü ôçí
ïìüôéôëç óõëëïãÞ ôïõ Ìé÷Üëç ÃêáíÜ. Ôá ðïéÞìáôÜ ôçò óõëëïãÞò
áõôÞò áðç÷ïýí ôá âéþìáôá êáé ôéò åìðåéñßåò ôïõ ðïéçôÞ áðü ôçí
Γυάλινα Γιάννινα
Μιχάλης Γκανάς
216
¹ðåéñï. Óôï óõãêåêñéìÝíï ðïßçìá, ôá ÃéÜííåíá, ç ðñùôåýïõóá ôïõ
Íïìïý Éùáííßíùí, ðñïâÜëëïíôáé ìÝóá áðü ôçí ðåñéãñáöÞ ôïõ öõ-
óéêïý ôïðßïõ êáé ôéò äñáóôçñéüôçôåò ôùí êáôïßêùí ôïõò.
Γ. Δομή του έργου
Ôï êåßìåíï áðïôåëåß üëï ìéá èåìáôéêÞ åíüôçôá.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Êýñéï èÝìá åßíáé ç ðüëç ôùí Éùáííßíùí, ôá óôïé÷åßá ðïõ äéáìïñ-
öþíïõí ôï öõóéêü ôçò ôïðßï, ïé áó÷ïëßåò ôùí êáôïßêùí êáé ç éóôï-
ñéêÞ ôçò ðïñåßá.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç: Óôï óýíôïìï áõôü ðïßçìá ðáñïõóéÜæï-
íôáé ôá óôïé÷åßá ðïõ óõíèÝôïõí ôï öõóéêü ôïðßï ôçò ðüëçò ôùí
Éùáííßíùí êáé ôéò äñáóôçñéüôçôåò ôùí êáôïßêùí ôçò. Ôï ôïðßï åß-
íáé ïñåéíü êáé óõíáíôÜò Üãñéá æþá. Ï ÷åéìþíáò åßíáé âáñýò. Ïé
Ãéáííéþôåò áó÷ïëïýíôáé ìå ôçí êôçíïôñïößá êáé ôçí áñãõñï÷ñõ-
óï÷ïÀá. ÔÝëïò, óôçí ðüëç åßíáé åìöáíÞ ôá óçìÜäéá ôçò ôïõñêéêÞò
êáôï÷Þò. Óôï êÝíôñï ôçò ðüëçò õðÜñ÷åé ç ëßìíç Ðáìâþôéäá. Óôï
ðïßçìá õðÜñ÷ïõí óôß÷ïé ðïõ áíáöÝñïíôáé óôï éóôïñéêü ðáñåëèüí
ôçò ðåñéï÷Þò ôùí Éùáííßíùí. Óôï óôß÷ï 5 ï ðïéçôÞò êÜíåé ëüãï ãéá
«êÜóôñá ðáôçìÝíá», åííïþíôáò ôéò áðáíùôÝò êáôáêôÞóåéò îÝíùí
ëáþí ðïõ ãíþñéóå ç ðüëç óôçí éóôïñéêÞ ôçò ðïñåßá. Ôá êÜóôñá
áõôÜ ìíçìïíåýïõí ôéò êáôáêôÞóåéò áõôÝò. Ùò ðñïò ôç ìïñöÞ, ôï
ðïßçìá åßíáé áðüëõôá åíôáãìÝíï óôç íåùôåñéêÞ ðïßçóç, ðïõ Ý÷åé
ôá åîÞò ÷áñáêôçñéóôéêÜ: ï óôß÷ïò åßíáé åëåýèåñïò, äçëáäÞ äåí
õðÜñ÷åé ó’ áõôüí ìÝôñï, éóÜñéèìåò ëÝîåéò óôïõò óôß÷ïõò, ïýôå éóÜ-
ñéèìïé óôß÷ïé óôéò óôñïöÝò Þ ïìïéïêáôáëçîßá.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Ôï ðïßçìá äåí êÜíåé áíáöïñÜ óå óõãêåêñéìÝíá ðñüóùðá.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá åßíáé äçìïôéêÞ, ìå ôïõñêéêÝò ëÝîåéò (ìéíáñÝäåò, ìðáêß-
ñéá), áëëÜ êáé öñáóôéêÜ êëéóÝ ôçò êáèáñåýïõóáò (êüñçí ïöèáë-
ìïý).
ii) ¾öïò
Ôá áóýíäåôá ó÷Þìáôá äßíïõí ãïñãü ñõèìü óôï ðïßçìá. Ôá ó÷Þìá-
ôá ëüãïõ êáèéóôïýí ôï ýöïò ãëáöõñü.
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
217
iii) Óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç ôïõ Ýñãïõ
Ôï ðïßçìá áíÞêåé óôç ìåôáðïëåìéêÞ íåüôåñç ðïßçóç, üðïõ ï óôß-
÷ïò åßíáé åëåýèåñïò, äçëáäÞ äåí õðÜñ÷åé ó’ áõôüí ìÝôñï, éóÜñéè-
ìåò ëÝîåéò óôïõò óôß÷ïõò, ïýôå éóÜñéèìïé óôß÷ïé óôéò óôñïöÝò Þ
ïìïéïêáôáëçîßá.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «÷Üñáæå ï ôüðïò», «áíÜôåëëå ôá æùíôáíÜ ôïõ, «êÜóôñá
ðáôçìÝíá, ãõÜëéíá, ìáëáìáôÝíéá, ôá ìðáêßñéá íá âåëÜæïõí.
Ðáñïìïéþóåéò: íõößôóåò, áëåðïýäåò, ùò êüñçí ïöèáëìïý, óáí ôï
âáðüñé.
Áóýíäåôï ó÷Þìá: óôß÷ïé: 3-5, 6- 8.
Ðñïóùðïðïßçóç: «ðÞãáéíå ç ìÝñá».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò áíáôïëÞò, ç åéêüíá ôçò ëßìíçò, ç åéêüíá ôùí
êÜóôñùí, ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôïõ øéèõñßóìáôïò, ç åéêüíá ôïõ êáéñïý,
ç åéêüíá ôïõ âáðïñéïý, ç åéêüíá ôùí ìéíáñÝäùí, ç ç÷çôéêÞ åéêüíá
ôùí ìðáêéñéþí ðïõ âåëÜæïõí.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðïéá ãíùñßóìáôá áðü ôï ãéáííéþôéêï öõóéêü ðåñéâÜëëïí ðñï-
âÜëëïíôáé óôï ðïßçìá;
Ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ãíùñßóìáôá ôïõ ãéáííéþôéêïõ ðåñéâÜëëïíôïò
ðïõ ðñïâÜëëïíôáé óôï ðïßçìá åßíáé ôï ïñåéíü ôïðßï, ïé Üó÷çìåò
êáéñéêÝò óõíèÞêåò ðïõ åðéêñáôïýí ôï ÷åéìþíá êáé ç ëßìíç Ðáìâþ-
ôéäá, ðïõ âñßóêåôáé óôï êÝíôñï ôçò ðüëçò.
2. Áíáëýóôå ôéò ìåôáöïñÝò: «ÁíÜôåëëå ôá æùíôáíÜ ôïõ», «Üêïõóá
ôá ìðáêßñéá íá âåëÜæïõí».
«ÁíÜôåëëå ôá æùíôáíÜ ôïõ», äçëáäÞ îõðíïýóå ôá æþá. Ìßá áðü ôéò
êýñéåò áó÷ïëßåò ôùí êáôïßêùí ôùí Éùáííßíùí åßíáé ç êôçíïôñïößá.
Ôá êïðÜäéá, ìå ôçí áíáôïëÞ ôïõ Þëéïõ îõðíïýí êáé âãáßíïõí ãéá
âïóêÞ.
«¢êïõóá ôá ìðáêßñéá íá âåëÜæïõí»: Ç ç÷çôéêÞ áõôÞ åéêüíá ìÜò
äåß÷íåé ìßá Üëëç áó÷ïëßá ôùí Ãéáííéùôþí, ðïõ åßíáé ç áñãõñï÷ñõ-
óï÷ïÀá. ¼ôáí ïé ôå÷íßôåò ãõáëßæïõí ôá ìðáêéñÝíéá ïéêéáêÜ óêåýç, ï
Þ÷ïò ðïõ ðáñÜãåôáé ìïéÜæåé ìå ðñüâáôï ðïõ âåëÜæåé.
3. Ðïéåò ðëçñïöïñßåò áðü ôçí éóôïñéêÞ êáé ðïëéôéóìéêÞ ðïñåßá
ôïõ çðåéñþôéêïõ ôüðïõ åíóùìáôþíïíôáé óôï ðïßçìá;
Óôï ðïßçìá õðÜñ÷ïõí óôß÷ïé ðïõ áíáöÝñïíôáé óôï éóôïñéêü ðá-
ñåëèüí ôçò ðåñéï÷Þò ôùí Éùáííßíùí. Óôï óôß÷ï 5 êÜíåé ëüãï ãéá
«êÜóôñá ðáôçìÝíá», åííïþíôáò ôéò áðáíùôÝò êáôáêôÞóåéò îÝíùí
ëáþí ðïõ ãíþñéóå ç ðüëç óôçí éóôïñéêÞ ôçò ðïñåßá. Ôá êÜóôñá
Μιχάλης
Γκανάς
218
áõôÜ ìíçìïíåýïõí ôéò êáôáêôÞóåéò áõôÝò. ¢ëëï óçìåßï üðïõ êÜíåé
ëüãï ãéá êáôÜêôçóç ôçò ðüëçò áðü áëëïåèíåßò âñßóêåôáé óôïí
ðñïôåëåõôáßï óôß÷ï ôïõ ðïéÞìáôïò, üðïõ ç ðïéçôéêÞ öùíÞ áíá-
öÝñåé üôé åßäå êáé ìéíáñÝäåò. ÌéíáñÝò åßíáé ï øçëüò êáé ëåðôüò
ðýñãïò, ðïõ áðïôåëåß ôìÞìá ôïõ ìïõóïõëìáíéêïý íáïý, áðü ôïí
ïðïßï ï ÷üôæáò Þ ï ìïõåæßíçò êáëïýí ôïõò ðéóôïýò ãéá ðñïóåõ÷Þ.
Ôï êÜóôñï ôùí Éùáííßíùí äéáèÝôåé äýï ôÝôïéá ïéêïäïìÞìáôá, äéá-
ôçñçìÝíá óå êáëÞ êáôÜóôáóç áêüìç êáé óÞìåñá, ðïõ ìáñôõñïýí
ôçí ôïõñêéêÞ êáôï÷Þ ôçò ðåñéï÷Þò (ÂëÝðå êáé Åéóáãùãéêü óçìåßù-
ìá ãéá ôï Ýñãï).
4. Âñåßôå êáé ó÷ïëéÜóôå ôéò ðáñïìïéþóåéò ôïõ ðïéÞìáôïò.
á. «Ùò êüñçí ïöèáëìïý»: Åäþ ðáñïìïéÜæåôáé ç ëßìíç Ðáìâþôéäá ìå
ôìÞìá ôïõ ìáôéïý. Åßíáé ç ïðÞ óôï êÝíôñï ôçò ßñéäáò ôïõ ìáôéïý,
ç ïðïßá Ý÷åé ó÷Þìá óôñïããõëü óôïí Üíèñùðï. Ïëüêëçñç ç öñÜ-
óç ÷ñçóéìïðïéåßôáé ìåôáöïñéêÜ ãéá íá äçëþóåé êÜôé åîáéñåôéêÜ
ðïëýôéìï êáé åõðáèÝò, üðùò áêñéâþò åßíáé ç Ðáìâþôéäá ãéá ôïõò
Ãéáííéþôåò, åöüóïí áõôÞ Ýðáéæå êáé ðáßæåé áêüìç æùôéêü ñüëï ãéá
ôçí ôñïöïäïóßá ôçò ðåñéï÷Þò.
â. «ÃõÜëéíá êáé ìáëáìáôÝíéá»: Ï ðïéçôÞò ðáñïìïéÜæåé ôá ÷éïíéóìÝ-
íá êáé ÷ôõðçìÝíá áðü Üãñéï êáéñü ÃéÜííåíá ìå Ýíá ôïðßï ðïõ
ìïéÜæåé ãõÜëéíï. ÐñÜãìáôé, ôï ÷åéìþíá, ç ëßìíç óõ÷íÜ ðáãþíåé êáé
äßíåé ôçí åíôýðùóç ãõáëéïý. Ç ÷ñÞóç ôïõ åðéèÝôïõ «ìáëáìáôÝíéá»,
ðáñáðÝìðåé ðÜëé óôçí áó÷ïëßá ôùí êáôïßêùí ìå ôçí áñãõñï÷ñõ-
óï÷ïÀá, êáèþò ìáëáìáôÝíéï åßíáé ïôéäÞðïôå öôéÜ÷íåôáé áðü ÷ñõóü
Þ Üëëï ðïëýôéìï ìÝôáëëï.
ã. «óáí ôï âáðüñé óå êáëÜ íåñÜ»: ç ðáñïìïßùóç áõôÞ ÷ñçóéìïðïé-
åßôáé ãéá íá áðïäïèåß ìå ãëáöõñü ôñüðï ôï ðüóï êáëÜ Ýâáéíå ç
ìÝñá ôçò ðåñéÞãçóÞò óôçí ðüëç ãéá ôïí ðïéçôÞ· óáí Ýíá âáðüñé
óå áêýìáíôç èÜëáóóá.
5. ÁíáôñÝîôå óôï Ëåîéêü Ëïãïôå÷íéêþí üñùí êáé óõæçôÞóôå ìå
ôï öéëüëïãï óáò ãéá ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôçò íåùôåñéêÞò ðïßçóçò.
Óôç óõíÝ÷åéá åëÝãîôå áí ôï ðïßçìá áíÞêåé óôï åßäïò áõôü.
Ùò ðñïò ôï ðåñéå÷üìåíï, ôç ìåôáðïëåìéêÞ Þ íåùôåñéêÞ ðïßçóç
äéáêñßíåé ìéá ôñáãéêÞ óïâáñüôçôá, ç Ýëëåéøç øåõäáéóèÞóåùí êáé
ïñáìáôéóìþí, êÜðïôå êáé Ýíá êëßìá êáôÜèëéøçò êáé áðáéóéïäïîßáò.
Åíþ äå ëåßðåé ìéá ñïìáíôéêÞ ôñõöåñüôçôá, õðÜñ÷åé ðáñÜëëçëá ìéá
ðñïóÞëùóç óôá ðñÜãìáôá, óôçí ïõóßá ôïõò. ÅðïìÝíùò, äåí ìðï-
ñïýìå íá ðïýìå üôé ôï óõãêåêñéìÝíï ðïßçìá åßíáé áðüëõôá åíôáã-
ìÝíï óôï ðåñéå÷üìåíï ôçò íåùôåñéêÞò ðïßçóçò· äåí áíôéëáìâá-
íüìáóôå êëßìá êáôÜèëéøçò êáé áðáéóéïäïîßáò. Ùóôüóï ôï ðïßçìá
ðåñéÝ÷åé ìéá äüóç ñïìáíôéêÞò ôñõöåñüôçôáò, ðïõ ãßíåôáé öáíåñÞ
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
219
óôç öñÜóç «áíÜôåëëå ôá æùíôáíÜ ôïõ, ãõÜëéíá êáé ìáëáìáôÝíéá,
óáí ôï âáðüñé óôá êáëÜ íåñÜ».
Áíôßèåôá, ùò ðñïò ôç ìïñöÞ åßíáé áðüëõôá åíôáãìÝíï óôç íåùôå-
ñéêÞ ðïßçóç. Ï óôß÷ïò åßíáé åëåýèåñïò, äçëáäÞ äåí õðÜñ÷åé ìÝôñï,
ïìïéïêáôáëçîßá, éóÜñéèìåò ëÝîåéò óôïõò óôß÷ïõò, ïýôå éóÜñéèìïé
óôß÷ïé óôéò óôñïöÝò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. ÌåôáãñáöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò óå ðåæü.
2. Áðïäþóôå åéêáóôéêÜ ôçí åéêüíá ôùí Éùáííßíùí, üðùò áõôÞ ðá-
ñïõóéÜæåôáé óôï ðïßçìá.
Μιχάλης
Γκανάς
Η αποδημί α
Ο καημός της ξε νι τι άς
Ο ε λληνι σμός έ ξω από τα σύνορα
Τα μι κρασι ατι κά
Οι πρόσφυγε ς
222
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ
Πουλάκι
Ιωάννης Βηλαράς
Α. Ο δημιουργός
Ï ÉùÜííçò ÂçëáñÜò ãåííÞèçêå ôï 1771 óôá Êýèçñá áðü Çðåéñþôåò
ãïíåßò êáé ðÝèáíå ôï 1823 óôï ÔóåðÝëïâï ôçò Çðåßñïõ. Óôá ÃéÜí-
íåíá, ðïõ Þôáí öçìéóìÝíï ðíåõìáôéêü êÝíôñï ôçò åðï÷Þò åêåßíçò,
äéäÜ÷èçêå ôá ðñþôá ãñÜììáôá êáé ìüíïò ôïõ, ÷Üñç óôç öéëïìÜ-
èåéÜ ôïõ êáé óôç âïÞèåéá ôïõ ãéáôñïý ðáôÝñá ôïõ, Ýìáèå ëáôéíé-
êÜ, éôáëéêÜ êáé ãáëëéêÜ. ¾óôåñá ðÞãå óôçí Éôáëßá êáé óðïýäáóå
óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò ÐÜäïâá ÉáôñéêÞ, Öéëïóïößá, Öéëïëïãßá êáé
ÂïôáíéêÞ. Ùò öïéôçôÞò äÝ÷ôçêå ôéò öéëåëåýèåñåò éäÝåò ôçò Ãáë-
ëéêÞò ÅðáíÜóôáóçò. Óôç Âåíåôßá, üðïõ ðÞãå ôï 1797, ãíùñßóôçêå
ìå ¸ëëçíåò Öéëéêïýò êé Ýëáâå ìÝñïò óå ðïëëÝò óõãêåíôñþóåéò
ôïõò. ÓõíåëÞöèç, üìùò, ãéáôß èåùñÞèçêå êáôÜóêïðïò ôùí ÃÜëëùí.
Eõôõ÷þò ðïõ óôï ìåôáîý ìðÞêáí ôá óôñáôåýìáôá ôïõ Ì. Íáðï-
ëÝïíôá óôç Âåíåôßá êé Ýôóé óþèçêå áðü âÝâáéï èÜíáôï. Óôá 1800,
ãõñßæïíôáò óôá ÃéÜííåíá, äéïñßóôçêå åðßóçìïò ãéáôñüò ôïõ ÂåëÞ
ðáóÜ, ãéïõ ôïõ ÁëÞ ðáóÜ. Áðü ôç èÝóç áõôÞ ðñüóöåñå áíåêôßìç-
ôåò õðçñåóßåò óôïõò õðüäïõëïõò ¸ëëçíåò ìå ôçí áêôéíïâïëßá ôçò
ðñïóùðéêüôçôÜò ôïõ êáé ôï êýñïò ôïõ, áëëÜ êáé ùò ãéáôñüò. Ëßãï
ðñéí áðü ôçí ðôþóç ôïõ ÁëÞ ðáóÜ, êáôüñèùóå íá óùèåß áðü ôá
óïõëôáíéêÜ óôñáôåýìáôá êáé íá êáôáöýãåé óôï ÷ùñéü ÔóåðÝëïâï
ôïõ Æáãïñßïõ, üðïõ åñãÜóôçêå åíôáôéêÜ ãéá ôçí ðñïåôïéìáóßá ôçò
ÅëëçíéêÞò ÅðáíÜóôáóçò ìÝ÷ñé ôï èÜíáôü ôïõ. Óå üëç ôïõ ôç æùÞ
áó÷ïëÞèçêå ðáñÜëëçëá ìå ôçí éáôñéêÞ êáé ìå ôá ãñÜììáôá. ¸ãñáøå
ðïéÞìáôá, ìýèïõò óå óôß÷ïõò, óáôéñéêÜ ðïéÞìáôá, ðåæÜ, áéíßãìáôá
êáé ìåôÜöñáóå ôïí Êñßôùíá ôïõ ÐëÜôùíá êáé ôçí áñ÷áßá êùìùäßá
Âáôñá÷ïìõéïìá÷ßá óôçí êáèïìéëïõìÝíç. ¹ôáí ïðáäüò ôçò äçìïôé-
êÞò êáé áó÷ïëÞèçêå ìå éäéáßôåñç åðéìÝëåéá ìå ôï ãëùóóéêü æÞôçìá.
Ðñüôåéíå Ýíá áðëïýóôáôï óýóôçìá ïñèïãñáößáò êé Ýãñáøå ìÜëé-
óôá ìå ôçí áðëÞ áõôÞ ïñèïãñáößá (÷ùñßò ôüíïõò Þ ðíåýìáôá) ôï
Ýñãï ôïõ Ç ñïìåçêç ãëïóá óôçí ôçðïãñáöçá ôïõ Êïñöïõ (1814).
Ç ðïßçóÞ ôïõ åßíáé ðñùôïðïñéáêÞ, áíÜëáöñç êáé äéáêñßíåôáé áðü
ðáé÷íéäéÜñéêç äéÜèåóç.
223
Ιωάννης
Βηλαράς
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï Ýñãï ôïõ ÂçëáñÜ (üðùò êáé ôïõ ×ñéóôüðïõëïõ) áíÞêåé óôçí
ôñßôç ðåñßïäï ôïõ Íåïåëëçíéêïý Äéáöùôéóìïý (1669-1821) êáé óõ-
ãêåêñéìÝíá óôç öáíáñéþôéêç ðïßçóç. Óôá ëõñéêÜ ôïõ ðïéÞìáôá,
åðçñåáóìÝíïò áðü ôç öáíáñéþôéêç ðáñÜäïóç, áíôëåß õëéêü áðü ôçí
áñêáäéêÞ ðïßçóç ôïõ êáéñïý ôïõ êáé ôç äçìïôéêÞ ìáò ðáñÜäïóç. Ç
åñùôéêÞ ôïõ ðïßçóç, ãåìÜôç áðü óõíáéóèçìáôéêÞ öüñôéóç êáé ÷ùñßò
ðáé÷íéäéÜñéêç Þ áíÜëáöñç äéÜèåóç, åêöñÜæåé ðçãáßï áßóèçìá ìå
óôïé÷åßá ñïìáíôéêÜ. ¸÷åé ÷áñáêôçñéóôåß ðñüäñïìïò ôïõ Óïëùìïý.
Áò äïýìå üìùò ôé óõìâáßíåé óôïí åëëáäéêü ÷þñï åêåßíç ôçí åðï÷Þ
êáé óõãêåêñéìÝíá óôïí ôïìÝá ôùí ãñáììÜôùí.
Óôïí ôïõñêïêñáôïýìåíï åëëçíéóìü, êÝíôñï ôçò ðíåõìáôéêÞò êß-
íçóçò áíáäåéêíýåôáé ôï Ðáôñéáñ÷åßï êáé ïé ëüãéïé Öáíáñéþôåò
(ÖáíÜñé åßíáé ç óõíïéêßá ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò, óôçí ïðïßá âñß-
óêåôáé ôï Ðáôñéáñ÷åßï). Ïé Öáíáñéþôåò óðïõäÜæïõí óôç Äýóç,
êáôáëáìâÜíïõí ðïëéôéêÜ áîéþìáôá óôéò ðáñáäïõíÜâéåò çãåìï-
íßåò êáé ìå ôçí ðïéêßëç ôïõò äñÜóç óõìâÜëëïõí óôçí ðíåõìá-
ôéêÞ áöýðíéóç ôïõ õðüäïõëïõ åëëçíéóìïý. Ùóôüóï, ç ãëþóóá
ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýí óôçí ðåæïãñáößá åßíáé áñ÷áÀæïõóá. Åßíáé ç
åðï÷Þ ðïõ ôï äçìïôéêü ôñáãïýäé, éäéáßôåñá ôï êëÝöôéêï, öôÜíåé
óôç ìåãáëýôåñç áêìÞ ôïõ. ¢ëëïé åêðñüóùðïé åßíáé ï ÊïóìÜò ï
Áéôùëüò, ï Íéêçöüñïò Èåïôüêçò, ï ÅõãÝíéïò Âïýëãáñçò, ï ÑÞãáò
êáé ï ×ñéóôüðïõëïò.
Γ. Δομή του έργου
Ôï ðïßçìá ìðïñåß íá ÷ùñéóôåß óå ôÝóóåñéò èåìáôéêÝò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: 1ç êáé 2ç óôñïöÞ: Ç ðñþôç ìÝñá ôïõ ðïõëéïý óôçí
îåíéôéÜ.
2ç åíüôçôá: 3ç êáé 4ç óôñïöÞ: Ç äåýôåñç ìÝñá ôïõ ðïõëéïý óôçí
îåíéôéÜ.
3ç åíüôçôá: 5ç Ýùò ðñïôåëåõôáßá óôñïöÞ: Ïýôå ôçí ôñßôç ìÝñá ôï
ðïõëÜêé äåí êáôáöÝñíåé íá âñåé áõôü ðïõ æçôÜåé.
4ç åíüôçôá: Ôåëåõôáßá óôñïöÞ: Ôá ðáèÞìáôá ôïõ ðïõëéïý óõíå÷ß-
æïíôáé ãéá ðïëëÝò íý÷ôåò.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Êåíôñéêü èÝìá ôïõ ðïéÞìáôïò åßíáé ï êáçìüò ôçò áðïäçìßáò, ôá óõ-
íáéóèÞìáôá ðïõ íéþèïõí üóïé îåíéôåýïíôáé êáé ï áãþíáò åðéâßùóçò
ðïõ äßíïõí ïé åêðáôñéóìÝíïé óôéò ÷þñåò õðïäï÷Þò ôïõò.
224
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ôï ðïõëÜêé áíáãêÜóôçêå íá îåíéôåõôåß êáé óõíáíôÜ
äõóêïëßåò óôçí îåíéôéÜ. Ôçí ðñþôç íý÷ôá ôïõ îåíéôåìïý äåí ìðïñåß
íá âñåé Ýíá êëáäÜêé íá óôáèåß êáé íá ðåñÜóåé ôç íý÷ôá.
2ç åíüôçôá: Âñßóêåôáé óå îÝíï äÜóïò êáé øÜ÷íåé êé áõôü Ýíá ôáßñé
ãéá íá ÷ôßóïõí ìáæß ôç öùëéÜ ôïõò êáé íá ìç íéþèåé ìïíáîéÜ.
3ç åíüôçôá: Äåí êáôáöÝñíåé íá âñåé ïýôå êëáäß, ïýôå ôáßñé êáé ðåñ-
íÜ Üó÷çìåò íý÷ôåò èñçíþíôáò. Áðü ðáíôïý ôï äéþ÷íïõí, ãéáôß äåí
ôï ãíùñßæïõí. ÁéóèÜíåôáé ÷áìÝíï, åöüóïí åßíáé ôüóï ìáêñéÜ áðü
ôï ãíþñéìï ôüðï üóï êáé áðü ôïõò ïéêåßïõò ôïõ. Ôï ìåãáëýôåñï
ðñüâëçìá ðïõ áíôéìåôùðßæåé ôï ðïõëÜêé óôïí îÝíï ôüðï åßíáé üôé
äåí ìðïñåß íá âñåé Ýíá êëáäÜêé íá óôáèåß, íá ÷ôßóåé åêåß ôç öùëéÜ
ôïõ êáé íá ðåñÜóåé ôéò íý÷ôåò ôïõ. Áðïóõìâïëßæïíôáò ôá óôïé÷åßá
áõôÜ, êáôáëáâáßíïõìå üôé Ýíáò îåíéôåìÝíïò äåí Ý÷åé ôüðï (êëáäÜêé)
- ðáôñßäá íá ÷ôßóåé ôç æùÞ ôïõ (öùëéÜ) áðü ôçí áñ÷Þ. Ï êáçìüò ôïõ
ðïõëéïý ãéá ôç äõóêïëßá ôïõ áõôÞ åêöñÜæåôáé óôéò ðåñéóóüôåñåò
óôñïöÝò ôïõ ðïéÞìáôïò êáé óõãêåêñéìÝíá óôçí 1ç, óôç 2ç, óôçí
4ç, óôçí 5ç êáé óôçí 8ç óôñïöÞ. Ôï ñÞìá «îåíõ÷ôÞóù» åìöáíßæåôáé
åðáíáëáìâáíüìåíï ìÝóá óôï ðïßçìá. Áõôü óõìâáßíåé ü÷é ôõ÷áßá,
êáèþò èÝëåé íá áðïäþóåé ôçí áãùíßá ôïõ îåíéôåìÝíïõ ðïõëéïý íá
âñåé Ýíá ìÝñïò ãéá íá ðåñÜóåé ôç íý÷ôá.
4ç åíüôçôá: Óôçí ôåëåõôáßá åíüôçôá ôá ðñïâëÞìáôá ôïõ îåíéôåìÝíïõ
ðïõëéïý óõíå÷ßæïíôáé ãéá ðïëëÝò íý÷ôåò, èÝëïíôáò íá ìáò äåßîåé üôé
ôåëéêÜ ç áñíçôéêÞ êáôÜóôáóç óõíå÷ßæåôáé êáé ãåíéêåýåôáé óå üëç
ôïõ ôç æùÞ, åöüóïí Ýíáò îåíéôåìÝíïò äåí ðáýåé, üóá ÷ñüíéá êé áí
ðåñÜóïõí, íá áéóèÜíåôáé îÝíïò, ìáêñéÜ áðü ôçí ðáôñßäá ôïõ.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Ôï ðïßçìá ÷ñçóéìïðïéåß ôï ôÝ÷íáóìá ôçò ðñïóùðïðïßçóçò åíüò
ðïõëéïý, ðïõ åìöáíßæåôáé íá óêÝðôåôáé, íá ìéëÜ êáé íá áéóèÜíåôáé
óáí Üíèñùðïò. Æåé óõíèÞêåò îåíéôåìïý êáé áãùíéÜ ãéá ôï áí èá
ìðïñÝóåé íá êáôáöÝñåé íá öôéÜîåé ôç æùÞ ôïõ óå Ýíá íÝï áëëÜ îÝíï
ôüðï. ÁéóèÜíåôáé ìïíáîéÜ, êáèþò Ý÷åé áðï÷ùñéóôåß üëá ôá áãá-
ðçìÝíá ôïõ ðñüóùðá êáé äåí ìðïñåß íá ðñïóáñìïóôåß óôéò íÝåò
óõíèÞêåò. ÅðéðëÝïí áéóèÜíåôáé áíåðéèýìçôï, äçëþíïíôáò Ýôóé üôé
ï íÝïò êïéíùíéêüò ðåñßãõñïò ôï áíôéìåôùðßæåé ìå åðéöõëáêôéêüôçôá
êáé äéóôáãìü. Ôï ìüíï ðïõ åðéèõìåß åßíáé íá ìðïñÝóåé íá âñåé Ýíá
ìÝñïò ãéá íá óôÞóåé ôç öùëéÜ ôïõ êáé íá åðéâéþóåé.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
ÄçìïôéêÞ ìå óôïé÷åßá ëáúêïý ãéáííéþôéêïõ éäéþìáôïò ôçò åðï÷Þò
(ðëéá, ãñùíßæïõí, áìðþ÷íïõí, ðáßñåé).
225
Ιωάννης
Βηλαράς
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò åßíáé ëõñéêü êáé ãëáöõñü, êõñßùò ãéáôß ïëüêëçñï ôï ðïßçìá
óôçñßæåôáé óôï ó÷Þìá ôçò ðñïóùðïðïßçóçò ôïõ ðïõëéïý.
iii) Óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç ôïõ Ýñãïõ
Âë. ÅéóáãùãéêÜ ó÷üëéá.
Ôï ìÝôñï åßíáé éáìâéêü, ï óôß÷ïò ðåíôáóýëëáâïò êáé ç ïìïéïêáôá-
ëçîßá æåõãáñïðëå÷ôÞ.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
Ðñïóùðïðïßçóç: Ôï ðïõëÜêé ðïõ åìöáíßæåôáé ùò ï ðñùôáãùíéóôÞò
ôïõ ðïéÞìáôïò óõìâïëßæåé ôïí îåíéôåìÝíï.
ÌåôáöïñÝò: «óêïôÜäé ðáßñåé», «ç íý÷ôá âéÜæåé», «íý÷ôá ìå äÝñåé», «óå
Üãñ’ áãêÜèéá», «ðéêñÜ ìïõ ðÜèéá».
ÅðáíÜëçøç: «Ðïý íá êáèßóù íá îåíõ÷ôÞóù;, ðïý íá óôáèþ;, íá ìç
÷áèþ; ÷ùñßò öùëéÜ».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôïõ îåíéôåìÝíïõ ðïõëéïý ðïõ øÜ÷íåé êëáäß, ç
ç÷çôéêÞ åéêüíá ôïõ óôåíáãìïý ôïõ, ç åéêüíá ôùí Üëëùí ðïõëéþí
ðïõ ôï äéþ÷íïõí, ç åéêüíá ôùí Üëëùí ðïõëéþí ðïõ åñùôïôñïðïýí,
ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôïõ èñÞíïõ.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Áíôß íá åìöáíßóåé ï ðïéçôÞò Ýíáí îåíéôåìÝíï íá ìéëÜ ãéá ôéò
äõóêïëßåò ôçò îåíéôéÜò, ðáñïõóéÜæåé Ýíá ðïõëÜêé íá ôéò áöçãåß-
ôáé. Ðþò ëÝãåôáé áõôÞ ç ôå÷íéêÞ; Ôçí Ý÷åôå óõíáíôÞóåé óå Üëëá
êåßìåíá ôïõ Áíèïëïãßïõ óáò Þ Üëëïõ âéâëßïõ;
Ç ôå÷íéêÞ êáôÜ ôçí ïðïßá áðïäßäïíôáé áíèñþðéíåò éäéüôçôåò óå ìç
áíèñþðéíá ðëÜóìáôá -æþá, öõôÜ, áíôéêåßìåíá Þ áöçñçìÝíåò Ýííïé-
åò- ëÝãåôáé ðñïóùðïðïßçóç. Óôï ðïßçìá, ëïéðüí, Ýíá ðïõëß áðïêôÜ
áíèñþðéíåò éäéüôçôåò. Ìðïñåß íá ìéëÜåé, íá èñçíåß, íá øÜ÷íåé, íá
óôåíÜæåé êáé íá ðéêñáßíåôáé. Ç ôå÷íéêÞ áõôÞ áðáíôÜôáé óõíÞèùò óôá
äçìïôéêÜ ôñáãïýäéá. Óôï óõãêåêñéìÝíï âéâëßï ôç óõíáíôÜìå óôï
êëÝöôéêï ôñáãïýäé ìå ôßôëï ¸íáò áúôüò ðåñÞöáíïò.
2. Ðïéï åßíáé ôï óïâáñüôåñï ðñüâëçìá ðïõ áíôéìåôùðßæåé ôï îå-
íéôåìÝíï ðïõëß; Óå ðïéåò óôñïöÝò äéáôõðþíåôáé áõôü;
Ôï ìåãáëýôåñï ðñüâëçìá ðïõ áíôéìåôùðßæåé ôï ðïõëÜêé óôïí îÝíï
ôüðï åßíáé üôé äåí ìðïñåß íá âñåé Ýíá êëáäÜêé íá óôáèåß, íá ÷ôßóåé
åêåß ôç öùëéÜ ôïõ êáé íá ðåñÜóåé ôéò íý÷ôåò ôïõ. Áðïóõìâïëß-
æïíôáò ôá óôïé÷åßá áõôÜ, êáôáëáâáßíïõìå üôé Ýíáò îåíéôåìÝíïò
äåí Ý÷åé ôüðï (êëáäÜêé) - ðáôñßäá íá ÷ôßóåé ôç æùÞ ôïõ (öùëéÜ)
áðü ôçí áñ÷Þ. Ï êáçìüò ôïõ ðïõëéïý ãéá ôç äõóêïëßá ôïõ áõôÞ
åêöñÜæåôáé óôéò ðåñéóóüôåñåò óôñïöÝò ôïõ ðïéÞìáôïò, êáé óõ-
ãêåêñéìÝíá: óôçí 1ç, 2ç, 4ç, 5ç , 7ç êáé 8ç óôñïöÞ. Ç åðáíÜëçøç
226
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ
ôùí åñùôçìáôéêþí öñÜóåùí ôïõ ðïõëéïý («ðïý íá êáèßóù, ðïý
íá öùëéÜóù, ðïý íá óôáèþ;») åêöñÜæïõí ìå ãëáöõñü ôñüðï ôçí
áãùíßá ôïõ íá âñåé Ýíáí ôüðï íá æÞóåé, üðùò áêñéâþò êáé ïé îå-
íéôåìÝíïé.
3. ÅîçãÞóôå ôçí åðáíÜëçøç ôïõ ñÞìáôïò «îåíõ÷ôÞóù». Ðþò ëåé-
ôïõñãåß ìÝóá óôï ðïßçìá;
Ôï ñÞìá «îåíõ÷ôÞóù» åìöáíßæåôáé åðáíáëáìâáíüìåíï ìÝóá óôï
ðïßçìá. Ìå ôïí ôñüðï áõôü ï ðïéçôÞò èÝëåé íá áðïäþóåé ôçí áãù-
íßá ôïõ ðïõëéïý - îåíéôåìÝíïõ íá âñåé Ýíá ìÝñïò ãéá íá ðåñÜóåé
ôç íý÷ôá. ÁõôÞ ç áãùíßá åßíáé óôáèåñÞ êáé åðáíáëáìâáíüìåíç,
åöüóïí ï âßáéá åêðáôñéóìÝíïò Ý÷åé ÷Üóåé ôçí ðåñéïõóßá ôïõ êáé
ôï óðßôé ôïõ. ÁðïêëåéóôéêÞ ôïõ ìÝñéìíá åßíáé íá âñåé ôïí ôñüðï íá
îáíáöôéÜîåé ôç æùÞ ôïõ, îåêéíþíôáò áðü ôï íá åîáóöáëßóåé óôÝãç
ãéá ôïí ßäéï êáé ãéá ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôïõ. Ç ðñïóðÜèåéá áõôÞ åßíáé
óõíå÷üìåíç êáé ìå áìößâïëï áðïôÝëåóìá.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ôé óõìâïëßæïõí ïé ëÝîåéò: «öùëéÜóù», « îÝíï äÜóï», « Üãñé’ áãêÜèéá»;
2. Ãéáôß ôï ðïõëÜêé åßíáé «ðéêñáìÝíï»;
3. Ðþò ðéóôåýåôå üôé áéóèÜíåôáé Ýíáò îåíéôåìÝíïò óôç ÷þñá ìáò;
227
Α. Ο δημιουργός
Âë. óåë. 141 (ÁíÞìåñá ôçò 28çò Ïêôùâñßïõ 1940)
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï áðüóðáóìá ðïõ áêïëïõèåß åßíáé ç áñ÷Þ ôïõ ôñßôïõ êåöáëáßïõ
ôïõ ìõèéóôïñÞìáôïò ËåùíÞò (1940). Ôï êåßìåíï ìáò ìåôáöÝñåé ÷ñï-
íéêÜ óôéò áñ÷Ýò ôïõ 20ïý áéþíá, óôçí ðïëõåèíéêÞ Êùíóôáíôéíïý-
ðïëç. ÐáñÜëëçëá ìå ôïí áõôïâéïãñáöéêü ÷áñáêôÞñá ôïõ êåéìÝíïõ,
áíáðáñßóôáôáé ôï êëßìá êáé ç áôìüóöáéñá ôçò åðï÷Þò åêåßíçò,
ìÝóá áðü ôçí ðáñïõóßáóç ôùí åèßìùí, ôùí áíèñþðéíùí ó÷Ýóåùí
êáé ôùí áîéïèåÜôùí ôçò Ðüëçò.
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «Ï Äçìïôéêüò êÞðïò… åß÷å èÜññïò ìáæß ôçò»: Ï äçìï-
ôéêüò êÞðïò ôïõ Ôáîéìéïý êáé ïé åðéóêÝðôåò ôïõ.
2ç åíüôçôá: «ÁíÜìåóá óôïõò äýï ðåñéðÜôïõò… üëïé óå êáôçãïñïý-
óáí»: Ïé óõììïñßåò ôïõ êÞðïõ êáé ôá õðáßèñéá ðáé÷íßäéá ôïõò.
3ç åíüôçôá: «Óôçí êåíôñéêÞ ðëáôåßá… áð’ áõôÞí ôç óêçíÞ»: Ôï êáöå-
íåßï óôçí ðëáôåßá ôïõ êÞðïõ êáé ï õðáßèñéïò êéíçìáôïãñÜöïò.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Êýñéï èÝìá åßíáé ç íïóôáëãéêÞ áíÜìíçóç ôçò áôìüóöáéñáò ôçò Ðü-
ëçò ôçí åðï÷Þ åêåßíç, êáèþò êáé ï åëëçíéêüò ÷áñáêôÞñáò ôçò, üðùò
áõôüò äéáöáßíåôáé ìÝóá áðü ôá Ýèéìá, ôéò ó÷Ýóåéò ôùí áíèñþðùí
êáé ôïí ôñüðï øõ÷áãùãßáò ôïõò.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Óôï áðüóðáóìá áõôü ï áöçãçôÞò êÜíåé ëüãï ãéá ôï
Ο δημοτικός κήπος του Ταξιμιού
Γιώργος Θεοτοκάς
228
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ
äçìïôéêü êÞðï ôïõ Ôáîéìéïý, ï ïðïßïò áðïôåëïýóå ÷þñï óõíÜ-
èñïéóçò êáé áíáøõ÷Þò ìéêñþí êáé ìåãÜëùí ôçò ôüôå êïéíùíßáò ôçò
Êùíóôáíôéíïýðïëçò. Óôçí åßóïäï ôïõ êÞðïõ Ýðñåðå íá ðëçñþóåéò
åéóéôÞñéï. ÄéÝèåôå äåîáìåíÝò ìå ÷ñõóüøáñá, ìïíïðÜôéá ðïõ ïäç-
ãïýóáí óôçí ðëáôåßá ôïõ êÝíôñïõ ôïõ, ìåãÜëá äÝíôñá, êáöåíåßï
êáé ðÝôñéíç åîÝäñá ãéá ôçí ïñ÷Þóôñá.
2ç åíüôçôá: Óôïí êÞðï áõôü äñïýóáí êáé ïé óõììïñßåò ôùí åöÞâùí
ôçò åðï÷Þò, ìå åðéêåöáëÞò ôç óõììïñßá ôùí áãïñéþí ôçò Æùãñá-
öåßïõ Ó÷ïëÞò ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò. Ç ðáéäéêÞ æùÞ ôïõ ËåùíÞ
–ôïõ áöçãçôÞ– åßíáé Üññçêôá óõíäåäåìÝíç ìå ôï äçìïôéêü êÞðï ôïõ
Ôáîéìéïý ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò. Åßíáé ï ÷þñïò ðáé÷íéäéïý, óêáíôá-
ëéÜò êáé øõ÷áãùãßáò êáé Üñá åßíáé óõíäåäåìÝíïò ìå óõíáéóèÞìáôá
÷áñÜò êáé åõ÷Üñéóôçò äéÜèåóçò. Åí óõíå÷åßá, óôçí åíüôçôá áõôÞ
ðáñïõóéÜæïíôáé êáé ìåñéêÜ áðü ôá êõñéüôåñá ðáé÷íßäéá ðïõ Ýðáéæáí
ïé íÝïé ôçò åðï÷Þò åêåßíçò.
3ç åíüôçôá: Ï êÞðïò Þôáí õðåñõøùìÝíïò êáé ïé ðåëÜôåò ôïõ êá-
öåíåßïõ ìðïñïýóáí íá áðïëáýóïõí ôç èÝá óôï Âüóðïñï êáé ôçí
Ðñïðïíôßäá, Ýùò ôá Ðñéãêéðüíçóá. Ôï êáëïêáßñé äéÝèåôå êáé õðáß-
èñéï êéíçìáôïãñÜöï. Ôï êåßìåíï ôåëåéþíåé ìå ôçí áíÜìíçóç ìéáò
÷éïõìïñéóôéêÞò óêçíÞò, üôáí ïé óõììïñßåò ìáæåýïíôáí ðßóù áðü ôï
÷þñï ôçò ðñïâïëÞò, ãéá íá ðáñáêïëïõèÞóïõí ôçí ôáéíßá ÷ùñßò íá
ðëçñþóïõí åéóéôÞñéï, åíþ ïé öýëáêåò ôïõ êÞðïõ ðñïóðáèïýóáí íá
ôïõò áðùèÞóïõí, ðåôþíôáò ôïõò íåñü.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ËåùíÞò: Ï Þñùáò áíáðïëåß ôá ðáéäéêÜ ôïõ âéþìáôá, åéäéêÜ åêåßíá
ðïõ åßíáé óõíäåäåìÝíá ìå ôï äçìïôéêü êÞðï ôçò Êùíóôáíôéíïýðï-
ëçò. Íïóôáëãåß ôéò óôéãìÝò ÷áëÜñùóçò êáé áíåìåëéÜò ðïõ ðåñíïýóå
åêåß ìå ôïõò Üëëïõò óõíïìçëßêïõò ôïõ. Ï ôüíïò ôçò áíÜìíçóçò
äçëþíåé èáõìáóìü ãéá ôçí Ðüëç êáé ôïí êïóìïðïëßôéêï ÷áñáêôÞñá
ôçò. Ç áöÞãçóç Ý÷åé Ýíôïíï ôï óôïé÷åßï ôïõ ñïìáíôéóìïý· áõôü
ãßíåôáé öáíåñü óôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï ðåñéãñÜöåé ôéò ãõíáßêåò
ôçò åðï÷Þò: «ëåðôïêáìùìÝíåò êáé ìõãéÜããé÷ôåò êáé ôüóï ãëõêÝò!».
Åßíáé ðáñáôçñçôéêüò, åöüóïí èõìÜôáé ìå ôüóç ëåðôïìÝñåéá åéêüíåò,
êéíÞóåéò, óõìðåñéöïñÝò.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ôï áðüóðáóìá åßíáé ãñáììÝíï óå äçìïôéêÞ, ìå ëÝîåéò ôïõ ðïëßôéêïõ
éäéþìáôïò (áññùóôïýóåò, ìðßêïò, óåñéÜíéæå, ðáéäïèÝìé).
ii) ¾öïò
Ôï áðëü ëåîéëüãéï êÜíåé ôï ýöïò ëéôü, åíþ ç ðáñïõóßá ðëïýóéùí
229
ó÷çìÜôùí ëüãïõ ÷áñßæåé ãëáöõñüôçôá. Ç óõ÷íÞ ÷ñÞóç ôïõ áóýí-
äåôïõ ó÷Þìáôïò ðñïóöÝñåé óôçí áöÞãçóç ãñÞãïñï ñõèìü.
ii) ÁöÞãçóç
Ï áöçãçìáôéêüò ôñüðïò ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß ï óõããñáöÝáò åßíáé ç
äéÞãçóç (Ýììåóç áöÞãçóç) óå ôñßôï ðñüóùðï.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «öùíáêëÜäåò âáôñÜ÷ïõò», «ìðïýêëåò ÷õìÝíåò óôïõò
þìïõò», «áõôÞ Ýêáíå ôç ìåãÜëç», «âáóßëåõáí ïé óõììïñßåò», «áäÝ-
óðïôá áãüñéá», «íá ôá âÜëåé üëá áõôÜ óôï ÷áñôß», «Þôáíå ðáñáäï-
ìÝíïé… Üëöá – âÞôá», «äßêïðï ìá÷áßñé», «ïäçãïýóå ôçí ïñ÷Þóôñá»,
«êüóìïò ôùí ìåãÜëùí», «Ðñéãêçðüíçóá ìéóïóâçóìÝíá», «ýöïò ôå-
ëåôïõñãéêü».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «Ïé ðåñßðáôïé ôïõ ÊÞðïõ Ýêáíáí êýêëï êáé ðÞ-
ãáéíáí ðñïò ôçí ðëáôåßá», «âÜôñá÷ïé öùíáêëÜäåò êáé áóôåßïõò»,
«Ýðáéæå ôï êáëïêáßñé ï õðáßèñéïò êéíçìáôïãñÜöïò», «ôï íåñü äåí
åñ÷üôáíå».
Ðáñïìïéþóåéò: «óáí åêêëçóßá», «óáí Ýíá ìðáëêüíé», «Ýíá åßäïò éå-
ñïôåëåóôßáò».
Áóýíäåôï ó÷Þìá: «Ãéá íá ìðåéò… ï êáèÝíáò», «ÄåîéÜ Þôáíå… ðñÜ-
óéíá», «Ôá âáñåëÜêéá… äéáãùíéóìïýò», «¹ôáíå ôá ôñáðåæÜêéá ôïõ
êáöåíåßïõ… ï êüóìïò ôùí ìåãÜëùí», «Ôï óõíäÝáíå… ôçí ïèüíç»,
«ÊáìéÜ öïñÜ… öþíáæáí æÞôù».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôïõ äçìïôéêïý êÞðïõ, ç åéêüíá ôùí öõëÜêùí ôïõ
êÞðïõ, ç åéêüíá ôùí Éôáëßäùí áäåñöþí, ç åéêüíá ôçò ËïõÀæáò, ç
åéêüíá ôùí óõììïñéþí, ç åéêüíá ôùí ðáé÷íéäéþí, ç ç÷çôéêÞ åéêüíá
ôùí îåöùíçôþí ôùí ãêáñóïíéþí, ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôùí ðïëéôéêþí
óõæçôÞóåùí, ç åéêüíá ôçò èÝáò áðü ôï êáöåíåßï, ç åéêüíá ôùí
õðáëëÞëùí ôïõ êÞðïõ ðïõ êáôáâñÝ÷ïõí ôçí ïèüíç ê.Ü.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðïéá èÝóç åß÷å óôçí ðáéäéêÞ æùÞ ôïõ áöçãçôÞ ï Äçìïôéêüò
ÊÞðïò ôïõ Ôáîéìéïý; ÁðáíôÞóôå êÜíïíôáò áíáöïñÜ óå óõãêå-
êñéìÝíá ÷ùñßá ôïõ êåéìÝíïõ.
Ç ðáéäéêÞ æùÞ ôïõ ËåùíÞ åßíáé Üññçêôá óõíäåäåìÝíç ìå ôï äç-
ìïôéêü êÞðï ôïõ Ôáîéìéïý ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò. Åßíáé ï ÷þñïò
ðáé÷íéäéïý, óêáíôáëéÜò êáé øõ÷áãùãßáò, Üñá åßíáé âéùìáôéêÜ óõíäå-
äåìÝíïò ìå óõíáéóèÞìáôá ÷áñÜò êáé åõ÷Üñéóôçò äéÜèåóçò. ×ùñßá
ðïõ áðïäåéêíýïõí êÜôé ôÝôïéï åßíáé ôá åîÞò:
á. «¹ôáíå êüóìïò ïëüêëçñïò»: Ï êÞðïò ãÝìéæå áðü áíèñþðïõò äé-
áöïñåôéêþí öõëþí, çëéêéþí êáé êïéíùíéêþí ôÜîåùí.
â. «ÄÝêá êïñüìçëá ìßá äåêÜñá…. ìá Üîéæå ï êüðïò»: Ï ËåùíÞò èõ-
Γιώργος
Θεοτοκάς
230
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ
ìÜôáé ìå íïóôáëãßá ôéò þñåò ðïõ ðåñíïýóå óôïí åèíéêü êÞðï. Åäþ
ìáò áíáöÝñåé ôç ÷áñÜ ðïõ Ýðáéñíå üôáí êáôÜöåñíå íá ðÜñåé ðå-
ñéóóüôåñá êïñüìçëá áð’ üóá ðñïÝâëåðå ç ìåñßäá ðïõ êüóôéæå ìßá
äåêÜñá. Ôï íá öÜåé ôüóá Üãïõñá êïñüìçëá Ýíá ðáéäß ôçò çëéêßáò
ôïõ óÞìáéíå êïéëüðïíï. Ùóôüóï êÜôé ôÝôïéï äåí ôïí ðôïïýóå, êá-
èþò ôï Ýêáíå ìüíï êáé ìüíï ãéá ôç ÷áñÜ ôïõ ðáæáñÝìáôïò êáé ãéá
ôçí éêáíïðïßçóç ðïõ Ýíéùèå êáôüðéí üôé êáôüñèùóå íá îåãåëÜóåé
ôïí ðùëçôÞ.
ã. «Ðïõ Þôáíå óùóôü èÝáìá»: ï áöçãçôÞò ðåñéãñÜöåé åäþ ôç ëåé-
ôïõñãßá ôçò ïñ÷Þóôñáò, äßíïíôáò Ýìöáóç óôçí ðáñïõóßá ôïõ ìá-
Ýóôñïõ, ðïõ åíôõðùóßáæå êïõíþíôáò ôçí ìðáãêÝôá ôïõ ìå äåîéïôå-
÷íßá. Åßíáé ìéá åéêüíá ðïõ Ý÷åé ÷áñá÷ôåß óôç ìíÞìç ôïõ ËåùíÞ.
ä. «¹ôáíå Ýíá ðáíüñáìá… ìå ôéò þñåò»: Ï áöçãçôÞò áíáöÝñåôáé
óôç èÝá ðïõ áíôßêñéæå êáíåßò êáèéóìÝíïò óôá ôñáðåæÜêéá ôïõ êá-
öåíåßïõ, ðïõ Ýâëåðáí áðü ôï Âüóðïñï ùò ôá Ðñéãêçðüíçóá ôçò
Ðñïðïíôßäáò. ¹ôáí Ýíá èÝáìá ðïõ Ý÷åé ÷áñá÷ôåß Ýíôïíá óôï ìõáëü
ôïõ áöçãçôÞ.
å. «¸íá åßäïò éåñïôåëåóôßáò»: ×ñçóéìïðïéåß ôçí ðáñïìïßùóç áõôÞ
áíáöåñüìåíïò óôéò óêáíôáëéÝò ðïõ óêÜñùíáí ïé óõììïñßåò ôùí
áíÞëéêùí ðáéäéþí, ðñïêåéìÝíïõ íá ðáñáêïëïõèÞóïõí ôçí ôáéíßá,
÷ùñßò íá ðëçñþóïõí. ¸íá ôÝôïéï ôÝ÷íáóìá ãéá Ýíá ðáéäß ôçò çëé-
êßáò ôïõ öáíôÜæåé ðñÜãìáôé éåñïôåëåóôßá.
óô. «Êáíåßò äåí Þèåëå íá ëåßøåé áðü áõôÞí ôç óêçíÞ»: Ðñüêåéôáé
ãéá ôç óêçíÞ üðïõ ïé õðÜëëçëïé ôïõ êéíçìáôïãñÜöïõ áíôéëáìâÜ-
íïíôáé ôçí ðñïóðÜèåéá ôùí ìéêñþí íá äïõí ôçí ôáéíßá ÷ùñßò íá
ðëçñþóïõí åéóéôÞñéï êáé ðñïóðáèïýí íá ôïõò áðùèÞóïõí êáôá-
âñÝ÷ïíôÜò ôïõò.
Ôá ðáñáðÜíù åßíáé áíáìíÞóåéò, êõñßùò áðü óêáíôáëéÝò ðïõ Ýêáíå
ï ËåùíÞò óôçí ðáéäéêÞ ôïõ çëéêßá. Ôá êáìþìáôá áõôÜ åßíáé ìåí
áíïýóéá, áëëÜ ðåñéÝ÷ïõí ôéò áíáìíÞóåéò ìéáò åõ÷Üñéóôçò êáé áíÝ-
ìåëçò ðáéäéêÞò çëéêßáò, ðïõ ÷áñÜóóïíôáé âáèéÜ óôçí øõ÷Þ êÜèå
áíèñþðïõ êáé ôïí óõíïäåýïõí óå üëç ôïõ ôç æùÞ.
2. Óå ðïéá óçìåßá ôïõ êåéìÝíïõ öáßíåôáé ç óõíýðáñîç áëëüèñç-
óêùí êáé áëëüöõëùí óôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç óôéò áñ÷Ýò ôïõ
ðåñáóìÝíïõ áéþíá;
ÔÝóóåñá åßíáé ôá ÷ùñßá ðïõ áðïäåéêíýïõí ôïí ðïëõåèíéêü ÷áñá-
êôÞñá ôçò ðüëçò ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò ôùí áñ÷þí ôïõ ðåñáóìÝ-
íïõ áéþíá: á) «Åêåß óõíáíôïýóåò êáé ôéò äýï Éôáëßäåò áäåñöÝò», â)
«Åêåß ðáñïõóéáæüôáíå êáìéÜ öïñÜ êé ç ËïõÀæá, ç Ãáëëßäá», ã) «…ôá
áãüñéá ôùí êáèïëéêþí öñÝñçäùí», ä) «Åêåß ôéò ÊõñéáêÝò ïäçãïýóå
ôçí ïñ÷Þóôñá ï ðåñßöçìïò Ôïýñêïò ìáÝóôñïò Éó÷Üí ÌðÝçò».
231
3. ÐåñéãñÜøôå êé åóåßò, ìå ôñüðï ðáñüìïéï ìå áõôü ôïõ áöçãçôÞ,
Ýíá ïìáäéêü ðáé÷íßäé ðïõ ðáßæåôå ìå ôïõò ößëïõò óáò.
¸íá õðáßèñéï ïìáäéêü ðáé÷íßäé äéÜóçìï óôéò ðáéäéêÝò óõíôñïöéÝò
åßíáé ôá ìÞëá. Åßíáé Ýíá ðáé÷íßäé ðïõ ðáßæåôáé áðü ðïëëÜ Üôïìá
êáé óå ìåãÜëï ÷þñï. Áò ïñéïèåôÞóïõìå Ýíá ìáêñüóôåíï ÷þñï óáí
ãÞðåäï. Óå êÜèå Üêñç ôïõ êÜèåôáé áðü Ýíáò ðáßêôçò, åíþ üëïé ïé
õðüëïéðïé óôÝêïíôáé óôï ìÝóïí ôçò Ýêôáóçò êáé êéíïýíôáé åëåýèåñá.
ÊáèÝíáò áðü ôïõò áêñéáíïýò ðáßêôåò ðåôÜåé äéáäï÷éêÜ ôçí ìðÜëá
óôïí Üëëïí· óôü÷ïò ôïõò åßíáé íá ðåôý÷ïõí ìå ôçí ìðÜëá êÜðïéï
áðü ôá ðáéäéÜ ðïõ âñßóêïíôáé óôï êÝíôñï. Áí ôï ðåôý÷ïõí, ôüôå
ôï ðáéäß ðïõ ÷ôõðÞèçêå ÷Üíåé êáé áðïâÜëëåôáé áðü ôï ÷þñï ðáé-
÷íéäéïý. Ðñïóï÷Þ! Áí êÜðïéï áðü ôá ðáéäéÜ ðñïëÜâåé êáé ðéÜóåé ôçí
ìðÜëá ðïõ ðñïóðáèåß íá ôï ðåôý÷åé ÷ùñßò ç ìðÜëá íá Ý÷åé ðñþôá
áêïõìðÞóåé óôï Ýäáöïò, ôüôå öùíÜæïõìå «ìÞëï» êáé ôá äõï ðáéäéÜ
áíôáëëÜæïõí èÝóåéò. Áõôüò ðïõ Ýäùóå ôï ìÞëï ãßíåôáé óôü÷ïò êáé
ìðáßíåé óôï êÝíôñï ôïõ ãçðÝäïõ êáé áõôüò ðïõ ôï Ýðéáóå ãßíåôáé
Ýíáò áðü ôïõò áêñéáíïýò ðáßêôåò. Ôï ðáé÷íßäé ôåëåéþíåé üôáí Ý÷ïõí
ðëÝïí ÷ôõðçèåß áðü ôçí ìðÜëá üëïé ïé ðáßêôåò ôïõ êÝíôñïõ.
4. ÓõíèÝóôå Ýíá ìéêñü êåßìåíï ãéá ôçí ðüëç Þ ôï ÷ùñéü óáò, ôïõò
áíèñþðïõò êáé ôéò óõíÞèåéÝò ôïõò.
Ôï ÷ùñéü ìïõ âñßóêåôáé óêáñöáëùìÝíï ðÜíù óôçí ðëáãéÜ åíüò
áñêåôÜ áðüêñçìíïõ âïõíïý, åíþ ç èÜëáóóá äåí áðÝ÷åé ðïëý, ðáñÜ
ìüíï ìåñéêÜ ÷éëéüìåôñá. ÐÜíù áðü ôï óðßôé ìáò õðÜñ÷åé äÜóïò
ôüóï ôåôñáãùíéóìÝíï óå ó÷Þìá, ðïõ ìïéÜæåé óáí êÜðïéïò íá ôï
Ý÷åé ó÷çìáôßóåé ìå ÷Üñáêá.
Ïé êÜôïéêïé áó÷ïëïýíôáé ìå ôçí êôçíïôñïößá êáé ôçí êáëëéÝñãåéá
êáé ôç óõãêïìéäÞ ôçò åëéÜò. Ôïõò ìÞíåò ôïõò êáëïêáéñéïý, ïé ðïë-
ëÝò äïõëåéÝò óôá æþá êáé óôá ÷ùñÜöéá Ý÷ïõí áñáéþóåé, ãåãïíüò
ðïõ äßíåé ôçí åõêáéñßá óôïõò êáôïßêïõò íá îåêïõñáóôïýí êáé íá
êïõôóïìðïëÝøïõí. Ôá áðïãåýìáôá äå âñßóêåéò íá êáèßóåéò óôá
êáöåíåßá ôïõ ÷ùñéïý, êÜôù áðü ôá äýï áéùíüâéá ðëáôÜíéá ôçò êå-
íôñéêÞò ðëáôåßáò, äßðëá óôçí åêêëçóßá. Ïé ãÝñïé êáé ïé íÝïé áðü ôçí
ÁèÞíá, óõíÞèùò Üíôñåò, óõæçôïýí êáé ôóáêþíïíôáé, åíþ ðÜíôïôå
åðéðëÝïí ìÝëïò ôçò ðáñÝáò åßíáé ôï ïýæï ìå ìåæÝ.
Óôï ÷ùñéü ìïõ ïé Üíèñùðïé äå öïñïýí ôá êáëÜ ôïõò ðáñÜ ìüíï
óå ãéïñôÝò êáé óêüëåò, åéäéêÜ ôï Äåêáðåíôáýãïõóôï, ðïõ äéïñ-
ãáíþíåôáé «åëëçíéêÞ âñáäéÜ» ìå åëëçíéêÜ óõãêñïôÞìáôá êõñßùò
ðáñáäïóéáêÞò ìïõóéêÞò. ¼ëïé ôüôå ôñþíå, ðßíïõí êáé ôéò ðñþôåò
ðñùéíÝò þñåò áñ÷ßæåé ï ÷ïñüò. Áëßìïíü óïõ, áí åßóáé åðéóêÝðôçò
óôï ÷ùñéü Þ áðü ôçí ÁèÞíá! Ìå ôï ðïõ ðñïâÜëëåéò áðü ôç ãùíßá
üëïé –ìá üëïé!– óå êïéôïýí óá íá óïõ êÜíïõí áêôéíïãñáößá. Êáíåßò
Γιώργος
Θεοτοκάς
232
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ
äå èá Þèåëå íá ëåßðåé áðü áõôü ôï îåöÜíôùìá ðïõ áðïôåëåß êáé
èÝìá óõæÞôçóçò ãéá ìÝñåò ìåôÜ.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Æùãñáößóôå ôïí êÞðï ôïõ Ôáîéìéïý Þ Ýíá ôìÞìá ôïõ.
2. Áíôëþíôáò óôïé÷åßá áðü ôï êåßìåíï åðé÷åéñÞóôå íá óêéáãñáöÞ-
óåôå ôçí ðñïóùðéêüôçôá ôïõ ËåùíÞ.
3. Ãéá ðïéï ëüãï ðéóôåýåôå üôé ï ËåùíÞò èõìÜôáé ìå ôüóç íïóôáëãßá
ôçí åðï÷Þ åêåßíç;
233
Α. Η δημιουργός
Ç Äéäþ Óùôçñßïõ ãåííÞèçêå óôï Áúäßíéï ôçò ÌéêñÜò Áóßáò ôï 1914
êáé åßíáé Ýíá áðü ôá ðéï ãíùóôÜ ïíüìáôá ôçò íåïåëëçíéêÞò ëï-
ãïôå÷íßáò. Ï îåñéæùìüò ôïõ åëëçíéóìïý ôï 1922 ôçí Ýöåñå óôçí
ÅëëÜäá. Ôåëåßùóå ôï ÃõìíÜóéï óôçí ÁèÞíá êáé óðïýäáóå ÃáëëéêÞ
Öéëïëïãßá. Óôç óõíÝ÷åéá ðñáãìáôïðïßçóå ìåôáðôõ÷éáêÝò óðïõäÝò
óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò Óïñâüíçò. Áó÷ïëÞèçêå åðáããåëìáôéêÜ ìå
ôç äçìïóéïãñáößá. Ç åìöÜíéóÞ ôçò óôá ãñÜììáôá Ýãéíå êÜðùò
áñãÜ, ôï 1958, ìå ôï ìõèéóôüñçìá Ïé íåêñïß ðåñéìÝíïõí, ìå èÝìá
åìðíåõóìÝíï áðü ôá âÜóáíá ôïõ åëëçíéóìïý ôçò Éùíßáò ôï 1922.
Ç Óùôçñßïõ áöçãåßôáé óùóôÜ, óêéáãñáöåß Þ êáëýôåñá øõ÷ïãñá-
öåß ôïõò ÞñùÝò ôçò êáé äßíåé óôá ãåãïíüôá, ôá ðåñéóóüôåñá áðü
ôá ïðïßá åßíáé éóôïñéêÜ äïóìÝíá, ìéá æùíôÜíéá ðïõ ôá êÜíåé êáé
ðÜëé åðßêáéñá. ¸÷åé ôáëÝíôï äõíáôÞò ðåæïãñÜöïõ, ãé’ áõôü êáé ôá
ìõèéóôïñÞìáôÜ ôçò ðïõ áêïëïýèçóáí ôï ðñþôï, ôá äÝ÷ôçêå ìå
åíèïõóéáóìü ç êñéôéêÞ.
Ôï óçìáíôéêüôåñï Ýñãï ôçò, ôá ÌáôùìÝíá ÷þìáôá Ýãéíå åõíïúêÜ
áðïäåêôü êáé áðü ôï ôïõñêéêü êïéíü (Âñáâåßï ÅëëçíïôïõñêéêÞò Öé-
ëßáò ÉÉÐÅÊÔÓÉ). Ôï Ýñãï ôçò, ðïõ Ý÷åé ìåôáöñáóôåß óå ðïëëÝò îÝíåò
ãëþóóåò, äéáðíÝåôáé áðü áíèñùðéóìü, åéñçíéêÜ êáé äéáðïëéôéóìéêÜ
ìçíýìáôá. Ãéá ìåãÜëá ðáéäéÜ åßíáé ãñáììÝíá ôá âéâëßá ÌÝóá óôéò
öëüãåò êáé ÅðéóêÝðôåò. ¢ëëá âéâëßá ôçò ãéá ìåãÜëïõò åßíáé: Åíôï-
ëÞ, Êáôåäáöéæüìåèá. Ãéá ôï óýíïëï ôçò ëïãïôå÷íéêÞò ðáñáãùãÞò
ôçò Ý÷åé ôéìçèåß ìå ôï Åéäéêü Êñáôéêü Âñáâåßï Ëïãïôå÷íßáò (1989)
êáé ìå ôï Âñáâåßï ôçò ÔÜîåùò ÃñáììÜôùí êáé Êáëþí Ôå÷íþí ôçò
Áêáäçìßáò Áèçíþí (1990).
Ç ßäéá áðáíôïýóå óôï åñþôçìá áðü ðïý åìðíÝåôáé êáé ãéá ðïéï
ëüãï ãñÜöåé êáé ìÜëéóôá ìå ôüóï ðÜèïò, ùò åîÞò: «Ãéá íá ìçí îå-
÷íïýí ïé ðáëáéïß êáé ãéá íá âãÜæïõí óùóôÞ êñßóç ïé íÝïé». Ôï Ýñãï
ôçò åßíáé ñåáëéóôéêü êáé Ý÷åé áöçãçìáôéêü ÷áñáêôÞñá. Ìå ôï äéêü
ôçò éäéáßôåñï ôñüðï, óõíèÝôåé Ýíáí õðÝñï÷ï çèïãñáöéêü êüóìï
ðïõ äåí áðáñôßæåôáé áðü åîùðñáãìáôéêïýò êáé åîùëïãéêïýò Þñùåò,
Ταξίδι χωρίς επιστροφή
Διδώ Σωτηρίου
234
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ
êáèþò ç áöÞãçóÞ ôçò áíáöÝñåôáé óå éóôïñéêÜ ãåãïíüôá ðïõ óç-
ìÜäåøáí ôï ÷áñáêôÞñá êáé ôçí ðñïóùðéêüôçôÜ ôçò, êáèïñßæïíôáò
óõã÷ñüíùò êáé ôç óõããñáöéêÞ ôå÷íïôñïðßá ôçò.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï êåßìåíï áõôü åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï âéùìáôéêü ìõèéóôüñçìá
Ïé íåêñïß ðåñéìÝíïõí. Ç õðüèåóç ôïõ ðñþôïõ áõôïý ìõèéóôïñÞ-
ìáôïò ôçò Äéäþò Óùôçñßïõ áíáöÝñåôáé óôá èýìáôá ôçò Ìéêñáóé-
áôéêÞò êáôáóôñïöÞò, ôïí îåñéæùìü ôùí åëëçíéêþí ðëçèõóìþí êáé
ôéò óêëçñÝò äïêéìáóßåò ðïõ áíôéìåôþðéóáí ïé ðñüóöõãåò êáôÜ ôçí
åãêáôÜóôáóÞ ôïõò óôçí ÅëëÜäá. Ç Áëßêç ÌÜæç, Ýíá áðü ôá ðñü-
óùðá ôïõ ìõèéóôïñÞìáôïò êáé ðñùôáãùíßóôñéá ôïõ áðïóðÜóìá-
ôüò ìáò, áöçãåßôáé ôéò áíáìíÞóåéò ôçò áðü ôá äñáìáôéêÜ åêåßíá
ãåãïíüôá. ÊÝíôñï áíáöïñÜò åßíáé ìéá åëëçíéêÞ ïéêïãÝíåéá åíüò
÷ùñéïý óôçí ¸öåóï. Óôï êåßìåíï âëÝðïõìå ôçí åõôõ÷éóìÝíç æùÞ
ôùí ÅëëÞíùí ôçò ÌéêñÜò Áóßáò, ðñïôïý íá îåóðÜóïõí ïé ôáñá-
÷Ýò ðïõ óçìáôïäüôçóáí ôçí áðáñ÷Þ ôïõ îåñéæùìïý ôïõò êáé ôçò
ìåãáëýôåñçò ôñáãùäßáò ðïõ ãíþñéóå ï åëëçíéóìüò óôç äéÜñêåéá
ôïõ 20ïý áéþíá.
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá ÷ùñßæåôáé óå ôÝóóåñéò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «Äåí ðñüëáâå ï èåßïò ÃéÜãêïò… êñýâïõìå ôá ÷åéìùíé-
Üôéêá»: Ç áðüöáóç ôïõ ÃéÜãêïõ íá óôåßëåé ôç ãõíáßêá ôïõ êáé ôçí
áíéøéÜ ôïõ óôçí ÁèÞíá.
2ç åíüôçôá: «ÐÞãáéíå êé åóý Áëßêç… íá ôç öôéÜ÷íáí êáé ãéáôß;»: Ç
áðïóôïëÞ ôçò Áëßêçò êáé ôá óõíáéóèÞìáôÜ ôçò.
3ç åíüôçôá: «¼ôáí öôÜóáìå óôçí ïäü… ôá íÝá áð’ ôï ìÝôùðï åßíáé
Üó÷çìá»: Ôï êëßìá ðïõ åðéêñáôåß óôï óðßôé ôçò Áëßêçò êáé ç áíôß-
äñáóç ôùí ãïíéþí ôçò óôï Üêïõóìá ôçò öõãÞò ôçò.
4ç åíüôçôá: «Ç áéóéïäïîßá üëïõ ôïõ êüóìïõ… öýëáãå ôï ìÝëëïí»: Ç
Áëßêç áðï÷áéñåôÜ ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôçò.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Èåìáôéêü êÝíôñï ôïõ áðïóðÜóìáôïò åßíáé ç åõôõ÷éóìÝíç æùÞ ðïõ
æïýóáí ïé ¸ëëçíåò ôçò ÌéêñÜò Áóßáò, ðñéí îåóðÜóïõí ïé ôáñá÷Ýò
ðïõ ïäÞãçóáí óôç ÌéêñáóéáôéêÞ êáôáóôñïöÞ. ÐñïâÜëëïíôáé ïé óêÝ-
øåéò êáé ôá óõíáéóèÞìáôá ôùí áíèñþðùí ðïõ Ýñ÷ïíôáé áíôéìÝôùðïé
ìå ôïí õðï÷ñåùôéêü îåñéæùìü áðü ôá óðßôéá ôïõò, ôéò ðåñéïõóßåò,
ôçí ðáôñßäá, ôá áãáðçìÝíá ôïõò ðñüóùðá.
235
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ôï áðüóðáóìá îåêéíÜ ìå ôçí áðüöáóç ôïõ èåßïõ ôçò
Áëßêçò, ôïõ ÃéÜãêïõ, íá óôåßëåé åðåéãüíôùò ôç ãõíáßêá ôïõ êáé
ôçí áíéøéÜ ôïõ óôçí ÁèÞíá, êáèþò ç êáôÜóôáóç óôï ìÝôùðï ôïõ
ðïëÝìïõ åßíáé êñßóéìç.
2ç åíüôçôá: Ç ãõíáßêá ôïõ Åñìéüíç, óáóôéóìÝíç äßíåé óôçí Áëßêç
Ýíá óáêïýëé ìå ëßñåò êáé ôçò áíáèÝôåé ôçí åîÞò áðïóôïëÞ: íá
ðÜåé óôï óðßôé ôçò íá áðï÷áéñåôßóåé ôïõò ãïíåßò ôçò êáé íá äþóåé
óôç ìçôÝñá ôçò áõôÜ ôá ÷ñÞìáôá, ìå ôá ïðïßá èá ðëçñþóåé ôç
ìåôáöïñÜ ôçò óôçí ÅëëÜäá, üôáí Ýñèåé ç þñá ôçò êñßóçò. Óôç
äéáäñïìÞ ðáñáêïëïõèïýìå ôéò óêÝøåéò êáé ôá óõíáéóèÞìáôá ôçò
Áëßêçò ó÷åôéêÜ ìå ôçí êáôÜóôáóç. Óôï ÷ùñßï áõôü ôïõ êåéìÝíïõ
âëÝðïõìå ôçí Áëßêç íá êáôáêëýæåôáé áðü äýï áíôéöáôéêÜ óõíáé-
óèÞìáôá· áéóèÜíåôáé ôáõôü÷ñïíá óõãêßíçóç êáé ïñãÞ. Óõãêßíçóç
ãéáôß óõíåéäçôïðïéåß ôç äõóêïëßá ôçò êáôÜóôáóçò óôçí ïðïßá ðå-
ñéÞëèå îáöíéêÜ êáé ïñãÞ ãéáôß óõíåéäçôïðïéåß üôé áðï÷ùñßæåôáé
ôçí üìïñöç ðáôñßäá ôçò, åéêüíåò ôçò ïðïßáò ðáñáêïëïõèïýìå óôç
äéáäñïìÞ ôçò ìå ôï ôñÝíï ôïõ ÌðïõôæÜ. ÐïëëÜ åßíáé ôá åñùôÞìáôá
ðïõ ôáëáéðùñïýí ôï ìõáëü êáé ôçí øõ÷Þ ôçò. ÁíáñùôéÝôáé ãéáôß ïé
Üíèñùðïé ôçò ÌéêñÜò Áóßáò íá öåýãïõí êõíçãçìÝíïé êáé íá óêï-
ôþíïíôáé, ãéáôß íá êáßãïíôáé ðÜëé ôá óðßôéá ôïõò, ôá óðáñôÜ ôïõò
êáé ïé åëðßäåò ôïõò êáé ãéáôß äå âñßóêåôáé Ýíáò ôñüðïò íá æåé ï
êáèÝíáò óôç ãç ôùí ðñïãüíùí ôïõ êáé íá ôç äïõëåýåé Þóõ÷á, åßôå
åßíáé ¸ëëçíáò, åßôå Ôïýñêïò. ÁíáñùôéÝôáé åðßóçò ðïéïé Üíèñùðïé
äçìéïõñãïýí áõôÞ ôç óõìöïñÜ êáé ãéáôß. ¼ëá áõôÜ ôá åñùôÞìáôá
åßíáé åýëïãá êáé ôáéñéÜæïõí óôïí ôñüðï óêÝøçò åíüò ðáéäéïý, üôáí
Ýñ÷åôáé áíôéìÝôùðï ìå ôçí ðñáãìáôéêüôçôá ôïõ ðïëÝìïõ. Ç áèþá
ðáéäéêÞ øõ÷Þ äõóêïëåýåôáé íá êáôáíïÞóåé ôéò óêïðéìüôçôåò ðïõ
õðáãïñåýïõí ôïí ðüëåìï êáé ïäçãïýí óôï ÷áìü êáé ôçí êáôáóôñï-
öÞ. Ôçò öáßíåôáé áäéáíüçôï íá õðÜñ÷åé êÜôé ðéï ðïëýôéìï áðü ôéò
æùÝò ôüóùí áíèñþðùí, ôéò åéñçíéêÝò åñãáóßåò ôïõò Þ ôçí Ýííïéá
ôçò ðáôñßäáò. ¼ëåò áõôÝò ïé óêÝøåéò äåß÷íïõí Ýíáí áãíü, âáèéÜ
óõíáéóèçìáôéêü êáé åõáßóèçôï øõ÷éêü êüóìï.
3ç åíüôçôá: Óôï ðáôñéêü ôçò óðßôé ðáñáôßèåôáé ôñáðÝæé êáé üëá
åßíáé óáí íá ìç óõìâáßíåé ôßðïôá. Ç ìçôÝñá ôçò ðáßñíåé ôá ÷ñÞìáôá
êáé ôá êñýâåé. Ï ðáôÝñá ôçò Áëßêçò åíçìåñþíåôáé ãéá ôï ôáîßäé ôçò
êüñçò ôïõ ëüãù ôçò êáôÜóôáóçò, áëëÜ èåùñåß üôé äåí óõíôñÝ÷åé
ëüãïò áíçóõ÷ßáò.
4ç åíüôçôá: Ç ôÝôáñôç åíüôçôá áíáöÝñåôáé óôç óêçíÞ áðï÷áéñåôé-
óìïý ôçò Áëßêçò ìå ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôçò, ç ïðïßá ãßíåôáé åõêïëüôåñç
ëüãù ôçò áéóéüäïîçò áôìüóöáéñáò ðïõ åðéêñáôåß óôï ðáôñéêü ôçò
óðßôé. Áíôßèåôá ìå ôïõò õðüëïéðïõò, ç Áëßêç áíçóõ÷åß, ãé’ áõôü êáé
Διδώ
Σωτηρίου
236
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ
õðåíèõìßæåé óôç ìçôÝñá ôçò ôé íá êÜíåé üôáí Ýñèåé ç äýóêïëç þñá.
Öåýãïíôáò áíáñùôéÝôáé áí èá ôçò äïèåß ðïôÝ îáíÜ ç åõêáéñßá íá
åðéóôñÝøåé êáé áí èá îáíáäåß ôï ãíþñéìï áõôü ôüðï êáé ôá óõããå-
íéêÜ ôçò ðñüóùðá.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Áëßêç: Ç Áëßêç åßíáé ìéá Ýöçâç ðïõ âñßóêåôáé îáöíéêÜ áíôéìÝôù-
ðç ìå ôçí ðñáãìáôéêüôçôá ôïõ ðïëÝìïõ. ÐñïÝñ÷åôáé áðü ìåãá-
ëïáóôéêÞ ïéêïãÝíåéá, üðùò Þôáí ïé ðåñéóóüôåñåò óôç Ìéêñáóßá,
êáé ïé äõóêïëßåò ðïõ ðñüêåéôáé íá áíôéìåôùðßóåé ôçò öáßíïíôáé
áíõðÝñâëçôåò. Áíçóõ÷åß ãéá ôï ìÝëëïí ôçò êáé ðéêñáßíåôáé åðåéäÞ
èá áðï÷ùñéóôåß ôçí ðáôñßäá ôçò ðïõ ôüóï áãáðÜåé áëëÜ êáé ôá
áãáðçìÝíá ôçò ðñüóùðá. Åßíáé ôñïìáãìÝíç êáé Ý÷åé áìöéâïëßåò
ãéá ôï áí èá êáôáöÝñåé íá îáíáäåß ôïõò ãïíåßò ôçò ðïõ áöÞíåé
ðßóù. Åßíáé ðñïóãåéùìÝíç óôçí ðñáãìáôéêüôçôá êáé óõíåéäçôïðïéåß
ôïõò ëüãïõò ãéá ôïõò ïðïßïõò åßíáé õðï÷ñåùìÝíç íá öýãåé áðü
ôç Óìýñíç.
Ôá åñùôÞìáôá ðïõ èÝôåé äåß÷íïõí ôç äõóêïëßá ìéáò áèþáò ðáéäéêÞò
øõ÷Þò íá êáôáíïÞóåé ôéò óêïðéìüôçôåò ôïõ ðïëÝìïõ. Óôï óçìåßï
áõôü èá ëÝãáìå üôé åìöáíßæåôáé êáé ëßãï èõìùìÝíç. Ðñïò óôéãìÞí,
üôáí öôÜíåé óôï óðßôé ôçò, ç áãùíßá ôçò êáôáðñáàíåôáé, áëëÜ ôï
óõíáßóèçìá åßíáé ðáñïäéêü.
¢ëëá ðñüóùðá: Ôá õðüëïéðá ðñüóùðá ôïõ Ýñãïõ áíôéäñïýí ìå äé-
áöïñåôéêü ôñüðï óôç óêÝøç üôé ðñÝðåé íá öýãïõí áðü ôçí ðáôñßäá
êáé ôá óðßôéá ôïõò. Ç ðñþôç áíôßäñáóç åßíáé áõôÞ ôçò Ýíôïíçò áãù-
íßáò, ôçò óôåíï÷þñéáò êáé ôçò áðåëðéóßáò, óõíáéóèÞìáôá ðïõ áðï-
ôõðþíïíôáé óôï ðñüóùðï ôïõ èåßïõ ôçò Áëßêçò, ôïõ ÃéÜãêïõ. Áðü
ôçí Üëëç Ý÷ïõìå ôç äéáöïñåôéêÞ áíôßäñáóç ôùí ãïíéþí ôçò Áëßêçò.
Ôçí þñá ðïõ ç Áëßêç öôÜíåé óôï óðßôé ãéá íá ôïõò áðï÷áéñåôßóåé,
åêåßíïé ôñþíå ìáæåìÝíïé êáé êáíåßò ôïõò äå äåß÷íåé áíÞóõ÷ïò. ¹ôáí
ìéá óõíçèéóìÝíç ìÝñá ãé’ áõôïýò, ãåãïíüò ðïõ áíáêïõößæåé ôçí
Áëßêç. Ï ðáôÝñáò ôçò ìÜëéóôá åßíáé áõôüò ðïõ áíçóõ÷åß ëéãüôåñï.
Èåùñåß üôé ç êáôÜóôáóç óôï ìÝôùðï äåí åìðíÝåé áíçóõ÷ßá êáé üôé
Ýôóé óõíçèßæåôáé óôïí ðüëåìï. Ç ìçôÝñá ôçò, áðü ôçí Üëëç, äåß÷íåé
ðåñéóóüôåñï åðéöõëáêôéêÞ êáé äåí áðïêëåßåé ôï åíäå÷üìåíï ôçò
êáôáóôñïöÞò. Ãé’ áõôü ôç âëÝðïõìå íá äÝ÷åôáé êñõöÜ áðü ôïí
Üíôñá ôçò ôá ÷ñÞìáôá ðïõ ôçò óôÝëíåé ç Åñìéüíç.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ôï êåßìåíï ÷ñçóéìïðïéåß ôç ãëþóóá ðïõ ìéëïýóáí ïé ÌéêñáóéÜôåò
¸ëëçíåò ôçí åðï÷Þ åêåßíç (óïõëÞíåò, êáóüíåò, Áúíôéíßïõ).
237
ii) ¾öïò
Ôï áðüóðáóìá åßíáé âéùìáôéêü êáé ÷áñáêôçñßæåôáé áðü éäéáßôåñç
óõíáéóèçìáôéêÞ Ýíôáóç, êõñßùò óôá ÷ùñßá üðïõ ç óõããñáöÝáò
ðáñïõóéÜæåé ôéò óêÝøåéò êáé ôá óõíáéóèÞìáôá ôçò Áëßêçò. Ïé óõ-
÷íïß äéÜëïãïé äßíïõí æùíôÜíéá êáé ðáñáóôáôéêüôçôá óôï ýöïò ôïõ
êåéìÝíïõ. Ôï ðëÞèïò ôùí åêöñáóôéêþí ìÝóùí (ðñïóùðïðïéÞóåéò
êáé ìåôáöïñÝò) åíôåßíåé ôç æùíôÜíéá êáé ôç ãëáöõñüôçôá ôçò áöÞ-
ãçóçò. Ç Óùôçñßïõ êáôïñèþíåé Ýôóé íá æùíôáíÝøåé ôéò ìíÞìåò ôçò
êáé íá ìáò ìåôáöÝñåé áâßáóôá óôï êëßìá ôçò åðï÷Þò.
iii) ÁöÞãçóç
Ç óõããñáöÝáò ÷ñçóéìïðïéåß ôçí ðñïóùðéêÞ áöÞãçóç (ï ëüãïò
ôßèåôáé óå á´ åíéêü ðñüóùðï), ðïõ êáèéóôÜ ðéï ðáñáóôáôéêÝò ôéò
åéêüíåò êáé ôá ãåãïíüôá.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «ç èåßá ìïõ Ýìåéíå áðïëéèùìÝíç… íåêñÞ», «ðÜëåõå áíá-
ðïöÜóéóôç», «ìðÞêå öùò… ðïõ ðíéãüôáíå», «ìå ìÜôéá ãåìÜôá áãÜðç»,
«üñãùíáí ô’ áìðÝëéá… Óìõñíéþí», «ôñéêõìßá, êáßãïíôáí… ïé åëðßäåò
ôïõò», «ñß÷ôçêá», «åß÷å ëåßøåé ìåôáîý ôïõò ç åìðéóôïóýíç», «óýííåöá
óôçí êáñäéÜ», «íá äéáâÜóù óôá ìÜôéá ôçò», «âáñéÝò åêðëÞîåéò».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «ìå öùíÞ óõãêéíçìÝíç», «ìðÞêå öùò», «áãêïìá-
÷ïýóå ôï ôñåíÜêé», «Þñåìï ôïðßï», «ôá ìÜôéá ìïõ ðáßæáíå», «áñðÜ-
æïíôáò åêåßíåò».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò Åñìéüíçò üôáí áêïýåé üôé ðñÝðåé íá öýãåé, ç
åéêüíá ôçò åôïéìáóßáò ãéá ôç öõãÞ, ç åéêüíá ôùí óõíáéóèçìÜôùí
ôçò Áëßêçò, ïé åéêüíåò ôïõ öõóéêïý ôïðßïõ ðïõ âëÝðåé ç Áëßêç áðü
ôï ôñÝíï, ç åéêüíá ôïõ ôñáðåæéïý óôï ðáôñéêü ôçò Áëßêçò, ç åéêüíá
ôïõ áðï÷áéñåôéóìïý ê.Ü.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðþò áíôéäñïýí ôá ðñüóùðá ôïõ óõããåíéêïý êáé ïéêïãåíåéáêïý
ðåñéâÜëëïíôïò ôçò áöçãÞôñéáò, üôáí áêïýíå üôé ðñÝðåé íá öý-
ãïõí áðü ôçí ðáôñßäá êáé ôá óðßôéá ôïõò;
Óôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá ðáñáêïëïõèïýìå äýï åéäþí áíôé-
äñÜóåéò ôùí áíèñþðùí óôï Üêïõóìá üôé ðñÝðåé íá öýãïõí áðü
ôçí ðáôñßäá êáé áðü ôá óðßôéá ôïõò. Ç ðñþôç áíôßäñáóç åßíáé áõôÞ
ôçò Ýíôïíçò áãùíßáò, ôçò óôåíï÷þñéáò, ôçò áðåëðéóßáò, óõíáéóèÞ-
ìáôá ðïõ áðïôõðþíïíôáé óôï ðñüóùðï ôïõ èåßïõ ôçò Áëßêçò, ôïõ
ÃéÜãêïõ. Áõôüò åßíáé ðïõ ðñïâëÝðåé ôçí åðåñ÷üìåíç óõìöïñÜ êáé
áíáëáìâÜíåé íá óôåßëåé ôç ãõíáßêá ôïõ êáé ôçí áíéøéÜ ôïõ óå áóöá-
ëÝò ìÝñïò. Ï ßäéïò èá áêïëïõèïýóå áñãüôåñá. Ç èåßá ôçò Áëßêçò, ç
Åñìéüíç, íéþèåé «áðïëéèùìÝíç, Üâïõëç, íåêñÞ». Ðñïò óôéãìÞí åßíáé
Διδώ
Σωτηρίου
238
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ
áíáðïöÜóéóôç ãéá ôï áí èá ðñáãìáôïðïéÞóåé ôåëéêÜ ôï ôáîßäé,
åðåéäÞ áöÞíåé ôï óðßôé ôçò êáé ôïí Üíôñá ôçò ðßóù, ÷ùñßò íá åßíáé
óßãïõñç üôé èá ôïí îáíáäåß.
ÄéáöïñåôéêÞ åßíáé ç áíôßäñáóç ôùí ãïíéþí ôçò Áëßêçò. Ôçí þñá
ðïõ ç Áëßêç öôÜíåé óôï óðßôé ãéá íá ôïõò áðï÷áéñåôßóåé, åêåßíïé
ôñþíå êáé êáíåßò ôïõò äå ìïéÜæåé áíÞóõ÷ïò. Öáßíåôáé üôé ãé’ áõôïýò
Þôáí ìéá óõíçèéóìÝíç ìÝñá, ãåãïíüò ðïõ áíáêïõößæåé ôçí Áëßêç. Ï
ðáôÝñáò ôçò ìÜëéóôá åßíáé áõôüò ðïõ áíçóõ÷åß ëéãüôåñï êáé èåù-
ñåß üôé ç êáôÜóôáóç óôï ìÝôùðï äåí åìðíÝåé áíçóõ÷ßá. Ç ìçôÝñá
ôçò åßíáé ðåñéóóüôåñï åðéöõëáêôéêÞ, äåí áðïêëåßåé ôï åíäå÷üìåíï
ôçò êáôáóôñïöÞò êáé ãé’ áõôü äÝ÷åôáé êñõöÜ áðü ôïí Üíôñá ôçòôá
÷ñÞìáôá ðïõ ôçò óôÝëíåé ç Åñìéüíç.
Ç äéáöïñÜ áõôÞ óôéò áíôéäñÜóåéò êáé óôéò óêÝøåéò ôùí áíèñþðùí
ïöåßëåôáé ãåíéêÜ óôç äéáöïñåôéêÞ øõ÷ïóýíèåóÞ ôïõò. ¼ëïé ïé Üí-
èñùðïé äåí áíôéäñïýí ìå ôïí ßäéï ôñüðï ìðñïóôÜ óå åîáéñåôéêÜ
äõóÜñåóôåò êáôáóôÜóåéò, üðùò åßíáé áõôÞ ðïõ ðñáãìáôåýåôáé ôï
êåßìåíï, äçëáäÞ ï îåñéæùìüò áðü ôçí ðáôñßäá. Áðü ôç ìéá ðëåõñÜ
âëÝðïõìå áíèñþðïõò üðùò ïé èåßïé ôçò Áëßêçò, ðïõ ìðïñïýí íá
óõíåéäçôïðïéÞóïõí ìéá ðáñüìïéá óõìöïñÜ êáé ðïõ ðñïóðáèïýí
íá áíôéìåôùðßóïõí ôçí êáôÜóôáóç ìå ôïí êáëýôåñï äõíáôü ôñüðï.
Áðü ôçí Üëëç, õðÜñ÷ïõí êáé Üíèñùðïé ðïõ áñíïýíôáé íá áíôéìå-
ôùðßóïõí êáôÜìáôá ôç óõìöïñÜ êáé äå ìðïñïýí íá óõëëÜâïõí üôé
ìðïñåß íá ôïõò óõìâåß êÜôé ôüóï Üó÷çìï. ºóùò íá ìçí åßíáé êéüëáò
äéáôåèåéìÝíïé íá õðïóôïýí áõôÞ ôçí ôáëáéðùñßá êáé ôç äõóôõ÷ßá
ôçò îåíéôéÜò. Áò ìçí îå÷íÜìå ðüóï äýóêïëï åßíáé íá ÷Üíåéò îáöíé-
êÜ ôçí ðáôñßäá óïõ, ôï óðßôé óïõ, ôçí ðåñéïõóßá óïõ, ôç æùÞ ðïõ
ìå ôüóï êüðï áãùíßóôçêåò íá äéáìïñöþóåéò êáé íá áíáãêÜæåóáé
íá óõíå÷ßóåéò óå Ýíá ðáíôåëþò îÝíï ðåñéâÜëëïí, üðïõ üëïé èá óå
áíôéìåôùðßæïõí ùò îÝíï êáé Üñá ü÷é êáé ôüóï åðéèõìçôü.
2. «ÌÝóá ìïõ ðÜëåõå…êáé ãéáôß;»: Ðïéá áíôéöáôéêÜ óõíáéóèÞìáôá
êáé áðïñßåò êáôáêëýæïõí ôçí çñùßäá êáé ôé åßäïõò øõ÷éêü êüóìï
áðïêáëýðôïõí;
Âë. ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. ÐñïóðáèÞóôå íá åîçãÞóåôå ôçí áíôßäñáóç ôçò ïéêïãÝíåéáò ôçò
Áëßêçò.
2. ÐñïóðáèÞóôå íá ôïðïèåôÞóåôå ôïí åáõôü óáò óôç èÝóç ôçò
Áëßêçò êáé íá ðåñéãñÜøåôå ôïõò öüâïõò êáé ôéò áíçóõ÷ßåò óáò.
239
Α. Ο δημιουργός
Ï ÈáíÜóçò Âáëôéíüò ãåííÞèçêå ôï 1932 óôï ÷ùñéü ÊáñÜôïõëá
ôçò Êõíïõñßáò, ôïõ Íïìïý Áñêáäßáò. ÌåãÜëùóå óôç ÓðÜñôç, óôï
Ãýèåéï êáé óôçí Ôñßðïëç. Öïßôçóå óôï ÐÜíôåéï ÐáíåðéóôÞìéï êáé
ðáñáêïëïýèçóå ìáèÞìáôá êéíçìáôïãñáößáò. Æåé óôçí ÁèÞíá.
ÁíÞêåé óôç äåýôåñç ìåôáðïëåìéêÞ ãåíéÜ ôçò åëëçíéêÞò ðåæïãñáößáò
êé åìöáíßóôçêå óôá ãñÜììáôá ìå ôï Ýñãï Ç êÜèïäïò ôùí åííÝá
(1963). Ôï Ýñãï ôïõ åßíáé ñåáëéóôéêü êáé ðñïóåããßæåé ôçí ðñáãìáôé-
êüôçôá, ÷ùñßò íá áðïæçôÜ êáôáöýãéï óå ìéá ëõñéêÞ áíôáíÜêëáóç
ôçò æùÞò. ¸÷åé åðçñåáóôåß áðü ôïõò åêðñïóþðïõò ôçò ðñþôçò
ìåôáðïëåìéêÞò ãåíéÜò (üðùò ï ÓôñáôÞò Ôóßñêáò) áëëÜ ðáñáìÝ-
íåé øõ÷ïëïãéêÜ äéáöïñïðïéçìÝíïò, êáèþò äå äéáäñáìÜôéóå êÜðïéï
ñüëï óôá ãåãïíüôá ôçò äåêáåôßáò ôïõ ‘40. Óôá êåßìåíÜ ôïõ ãßíåôáé
ìå óáöÞ ôñüðï áíáöïñÜ óå õðáñîéáêÜ èÝìáôá, üðùò ç ìïíáîéÜ ôïõ
óýã÷ñïíïõ áíèñþðïõ êáé ôá øõ÷ïëïãéêÜ áäéÝîïäá ðïõ âéþíåé. ¸ñãá
ôïõ: Ç êÜèïäïò ôùí åííÝá (1963), ÓõíáîÜñé ôïõ ÁíäñÝá ÊïñäïðÜôç
(ìÝñïò ðñþôï: ÁìåñéêÞ) (1972), Ôñßá åëëçíéêÜ ìïíüðñáêôá (1978),
Ìðëå âáèý, ó÷åäüí ìáýñï (1985), Óôïé÷åßá ãéá ôç äåêáåôßá ôïõ ‘60
(1989), ÖôåñÜ ìðåêÜôóáò (1992), ÏñèïêùóôÜ (1994), ÓõíáîÜñé ôïõ
ÁíäñÝá ÊïñäïðÜôç (âéâëßï äåýôåñï: Âáëêáíéêïß - 1922) (2000).
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï êåßìåíï áðïôåëåß áðüóðáóìá áðü ôï âéâëßï ÓõíáîÜñé ÁíäñÝá
ÊïñäïðÜôç (Âéâëßï ðñþôï: ÁìåñéêÞ), ðïõ áðïôåëåß Ýíá ñåáëéóôéêü
äéÞãçìá, ãñáììÝíï ìå âáèéÜ åõáéóèçóßá êáé ôñõöåñüôçôá. Ï Âáë-
ôéíüò êáôáãñÜöåé ðåñéóôáôéêÜ áðü ôç ãåìÜôç ðåñéðÝôåéåò æùÞ ôïõ
ÁíäñÝá ÊïñäïðÜôç, ðïõ ìåôáíÜóôåõóå óôçí ÁìåñéêÞ óôéò áñ÷Ýò
ôïõ 20ïý áéþíá. Óôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá ðáñïõóéÜæïíôáé ïé
ëüãïé ôçò ìåôáíÜóôåõóçò åêåßíç ôçí åðï÷Þ, áëëÜ êáé ïé ìåãÜëåò
äõóêïëßåò ðïõ áíôéìåôþðéæáí üóïé åß÷áí áðïöáóßóåé íá ìåôáíá-
óôåýóïõí.
Η καλή μέρα απ’ το πρωί φαίνεται
Θανάσης Βαλτινός
240
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ Γ. Δομή του έργου
Ôï áõôïôåëÝò áõôü áðüóðáóìá ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò èåìáôéêÝò åíü-
ôçôåò:
1ç åíüôçôá: «Ôï 903 áðïöÜóéóá… Þìïõí öáñìáêùìÝíïò»: Ôï ôáîßäé
óôïí ÐåéñáéÜ êáé ç åðßóêåøç óôï ãéáôñü.
2ç åíüôçôá: «ÌðÞêá óôï ôñÝíï… åßíáé ìðåíåôÜäåò ôþñá»: Ç åðé-
óôñïöÞ ôïõ ÁíäñÝá óôï ÷ùñéü ôïõ êáé ç ãíùñéìßá ôïõ ìå Ýíá
ìåôáíÜóôç.
3ç åíüôçôá: «ÐÞãáìå óôï óôáèìü… ðïõ ìå ôñéâüëéæáí»: Ï áðï÷ùñé-
óìüò ôùí äýï ößëùí.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Êýñéï èÝìá ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé ïé óõíèÞêåò ðïõ ùèïýóáí óôïí îå-
íéôåìü êáé ïé ìåãÜëåò äõóêïëßåò êáé ôá åìðüäéá ðïõ óõíáíôïýóáí
üóïé Þèåëáí íá ìåôáíáóôåýóïõí. Ôï áðüóðáóìá áíáöÝñåôáé óôç
ìåôáíÜóôåõóç, óå ìéá ðñïóðÜèåéá áíáæÞôçóçò êáëýôåñçò æùÞò, êáé
Ý÷åé óôü÷ï íá öÝñåé ôïõò ìáèçôÝò óå åðáöÞ ìå Ýíá öáéíüìåíï ôùí
áñ÷þí ôïõ ðåñáóìÝíïõ áéþíá.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ôï áðüóðáóìá îåêéíÜ ìå ôçí åéëçììÝíç áðüöáóç ôïõ
ÁíäñÝá ÊïñäïðÜôç íá ìåôáíáóôåýóåé óôçí ÁìåñéêÞ, ãéá íá äïõëÝ-
øåé åêåß êáé íá æÞóåé ìéá êáëýôåñç æùÞ. Óôç óõíÝ÷åéá ðåñéãñÜöåôáé
ôï ïäïéðïñéêü ôïõ, áðü ôï ÷ùñéü ôïõ, ôï Ëåâßäé, ìÝ÷ñé ôïí ÐåéñáéÜ.
Äßíïíôáé ïé äõóêïëßåò ðïõ õðÜñ÷ïõí åêåßíç ôçí åðï÷Þ ãéá êÜðïéïí
ðïõ áðïöáóßæåé íá ìåôáíáóôåýóåé. Áñ÷éêÜ ÷ñåéÜæåôáé íá ðåñÜóåé
áðü õãåéïíïìéêü Ýëåã÷ï. Ãéá ôï óêïðü áõôü âëÝðïõìå ôïí Þñùá íá
ðçãáßíåé ðñþôá óôïí ÐåéñáéÜ, üðïõ ãßíåôáé äéÜãíùóç ãéá ðñüâëçìá
óôá ìÜôéá, ãåãïíüò ðïõ äåí ôïõ åðéôñÝðåé íá ðåñÜóåé ôïí Ýëåã÷ï.
Áðü åêåß áðïöáóßæåé íá åðéóôñÝøåé óôï ÷ùñéü ôïõ.
2ç åíüôçôá: Óôï äñüìï ôçò åðéóôñïöÞò ãíùñßæåôáé ìå ôï Ãñçãüñéï
Ãêïñßôóá, ìåôáíÜóôç Þäç óôçí ÁìåñéêÞ. Ìåôáîý ôïõò áíáðôýóóåôáé
öéëßá. Ç ó÷Ýóç áõôÞ åßíáé ç áéôßá ðïõ ï ðñùôáãùíéóôÞò ôçò éóôï-
ñßáò ìáò êáèõóôåñåß ôçí åðéóôñïöÞ ôïõ óôï ÷ùñéü.
3ç åíüôçôá: Óôçí ôåëåõôáßá áõôÞ åíüôçôá Ý÷ïõìå ôïí áðï÷ùñé-
óìü ôùí äýï ößëùí êáé ôçí åðéóôñïöÞ ôïõ Þñùá óôï ÷ùñéü ôïõ,
ìåôÜ ôçí Üêáñðç ðñïóðÜèåéÜ ôïõ íá ìåôáíáóôåýóåé óôï åîùôåñéêü.
ÌÝóá áðü ôçí ðåñéãñáöÞ äéáêñßíïíôáé êáé ôá ðñïâëÞìáôá ôïõ óõ-
ãêïéíùíéáêïý äéêôýïõ ôçò åðï÷Þò, ðïõ åßíáé áðáñ÷áéùìÝíï êáé êá-
èéóôÜ ôç óõãêïéíùíßá ôùí ðåñéï÷þí ÷ñïíïâüñá êáé êïõñáóôéêÞ.
241
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
ÁíäñÝáò: Óå üëï ôï áðüóðáóìá åßíáé óáöÞò ç ïéêïíïìéêÞ äõóêï-
ëßá ðïõ áíôéìåôùðßæåé ï Þñùáò. Áõôüò åîÜëëïõ åßíáé êáé ï âáóéêüò
ëüãïò ãéá ôïí ïðïßï áðïöáóßæåé íá ìåôáíáóôåýóåé. Åßíáé ìïíá÷éêüò
êáé ëéãïìßëçôïò. Ùóôüóï åßíáé öéëüôéìïò, êáèþò, ðáñÜ ôçí ïéêïíïìé-
êÞ ôïõ äõó÷Ýñåéá, áéóèÜíåôáé Üó÷çìá ðïõ ôá ÝîïäÜ ôïõò óõíÞèùò
ðëçñþíåé ï Ãñçãüñçò.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ï óõããñáöÝáò ÷ñçóéìïðïéåß ôçí áðëÞ äçìïôéêÞ ãëþóóá –ðïõ
áíôëåßôáé áðü ôçí êáèçìåñéíÞ ïìéëßá– åìðëïõôéóìÝíç êÜðïôå êáé
ìå óôïé÷åßá áðü ôçí áñãêü (ôï 903, ðÜíôá ôçí ðÜíôá, óôï åðáíá-
óôáôéêü, ìßíåò, óÞêùóå öôåñü, êÜñãá, êáíÝíá êáéñü, ìáãÝñéêï, ê.Ü.).
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò åßíáé åíôõðùóéáêÜ ëéôü, ó÷åäüí åëëéðÝò (ãßíåôáé ÷ñÞóç
ðïëëþí åëëåéðôéêþí ðñïôÜóåùí), êáèçìåñéíü êáé öõóéêü. Ï ñõèìüò
ôçò áöÞãçóçò åßíáé éäéáßôåñá ãñÞãïñïò, óå ìéá ðñïóðÜèåéá ôïõ
óõããñáöÝá íá õðïäçëþóåé ôï ðüóï ãñÞãïñá áðÝâç Üêáñðç ç ðñï-
óðÜèåéá ôïõ Þñùá íá ìåôáíáóôåýóåé. Ïé äéÜëïãïé äßíïõí æùíôÜíéá
êáé ðáñáóôáôéêüôçôá óôçí áöÞãçóç.
iii) ÁöÞãçóç
Óôï êåßìåíï Ý÷ïõìå ðñïóùðéêÞ áöÞãçóç, äçëáäÞ ìßìçóç, åöüóïí
÷ñçóéìïðïéåßôáé ôï á´ åíéêü ðñüóùðï. Ï óõããñáöÝáò ÷ñçóéìïðïéåß
óôçí áöÞãçóÞ ôïõ ðáñåëèïíôéêïýò ÷ñüíïõò (áüñéóôï êáé ðáñáôáôé-
êü), èÝëïíôáò íá äåßîåé Ýôóé ôï ôåôåëåóìÝíï êÜèå ãåãïíüôïò. ¼ðùò
áíáöÝñèçêå ðáñáðÜíù, ï ñõèìüò ôçò áöÞãçóçò åßíáé éäéáßôåñá
ãñÞãïñïò.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
Ç ôå÷íïôñïðßá ãñáöÞò ôïõ Âáëôéíïý äåí åðéôñÝðåé ôç ÷ñÞóç ðïë-
ëþí åêöñáóôéêþí ìÝóùí. Ôï ìüíï ó÷Þìá ðïõ óõíáíôÜìå óõ÷íÜ åßíáé
ôï áóýíäåôï («ðÞãá ôïí âñÞêá óôï óðßôé ôïõ… óôï îåíïäï÷åßï», «óå
êáìéÜ þñá… óêÜñôï áðü ôñá÷þìáôá», «ìïõ ‘äùóå óõíôáãÞ… êáèá-
ñßóïõí», «Ðïëý êáëÜ… ðáðïýôóéá», «¢ëëïò äýï äïëÜñéá… åíÜìéóé»,
«ÃñáììÝò... êáé Üëëåò», «ÐáñáìÝóá ç ðüëç… åìðïñéêÜ», «ÐÞãáìå óôï
îåíïäï÷åßï… âãÞêáìå Ýîù, ê.Ü.).
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðïéåò äõóêïëßåò áíôéìåôùðßæåé ï Þñùáò ðñéí áêüìç öýãåé ãéá
ôçí ÁìåñéêÞ; Åíôïðßóôå ôéò ó÷åôéêÝò áíáöïñÝò óôï êåßìåíï.
Θανάσης
Βαλτινός
242
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ
Ï Þñùáò ôïõ áðïóðÜóìáôïò óõíáíôÜ äõóêïëßåò óôçí ðñïóðÜèåéÜ
ôïõ íá ìåôáíáóôåýóåé ðñïò ôçí ÁìåñéêÞ, ðñïêåéìÝíïõ íá æÞóåé ìéá
êáëýôåñç æùÞ. Ïé äõóêïëßåò áõôÝò öáßíïíôáé óôá ðáñáêÜôù ÷ùñßá
ôïõ êåéìÝíïõ.
«Ôüôå áêüìá ï äñüìïò Ëåâßäé – Ôñßðïëç äåí Þôáí öôéáãìÝíïò, ðç-
ãáßíáìå áðü Êáêïýñé ìåñéÜ». Ç ðñþôç äõóêïëßá ðïõ áíôéìåôùðßæåé
áöïñÜ óôï óõãêïéíùíéáêü äßêôõï ôçò ÷þñáò, ðïõ åßíáé åëëéðÝò êáé
áðáñ÷áéùìÝíï. ¼ëåò ïé ðåñéï÷Ýò ôçò ÅëëÜäáò äåí åíþíïíôáí ìåôá-
îý ôïõò óõãêïéíùíéáêÜ ôçí åðï÷Þ ðïõ åîåôÜæïõìå, ìå áðïôÝëåóìá
ðïëëïß ôáîéäéþôåò íá ÷ñåéÜæïíôáé ôï äéðëÜóéï ÷ñüíï êáé ÷ñÞìá
ðñïêåéìÝíïõ íá öôÜóïõí óôïí ðñïïñéóìü ôïõò. ÓõãêåêñéìÝíá âëÝ-
ðïõìå ôïí Þñùá ôïõ êåéìÝíïõ íá ÷ñåéÜæåôáé ìßá ïëüêëçñç ìÝñá ãéá
íá öôÜóåé áðü ôï Ëåâßäé óôçí Ôñßðïëç.
«ÐÞñá ï÷ôáêüóéåò äñá÷ìÝò», «…Ýâãáëá åéóéôÞñéï ãéá ÐåéñáéÜ, äÝêá
äñá÷ìÝò êáé ïãäüíôá ëåöôÜ», «…åäþ ìåãÜëç öôþ÷åéá»: Óå üëï ôï
áðüóðáóìá åßíáé óáöÞò ç ïéêïíïìéêÞ äõóêïëßá ðïõ áíôéìåôùðßæåé ï
ÞñùÜò ìáò. Áõôüò åîÜëëïõ åßíáé êáé ï âáóéêüò ëüãïò ãéá ôïí ïðïßï
áðïöáóßæåé íá ìåôáíáóôåýóåé. Áðü ôïõò äéáëüãïõò êáôáíïïýìå
üôé õðïëüãéæå êÜèå Ýîïäï, áêñéâþò ãéáôß äå äéÝèåôå ïéêïíïìéêÞ
åõ÷Ýñåéá.
«Ôï ðñùß Þñèå íá ðÜìå óôï ãéáôñü… óêÜñôï áðü ôñá÷þìáôá»:
êáôáëáâáßíïõìå üôé ãéá íá ìðïñÝóåé íá ãßíåé ìåôáíÜóôçò óôçí
ÁìåñéêÞ ÷ñåéÜæåôáé íá åîáóöáëßóåé ðñþôá Ýíá ðéóôïðïéçôéêü õãåß-
áò, ðïõ èá åããõÜôáé üôé äåí ðÜó÷åé áðü ìåôáäéäüìåíç áóèÝíåéá.
ÂëÝðïõìå üôé êÜôé ôÝôïéï ï ÁíäñÝáò äåí ìðïñåß íá ôï áðïêôÞóåé,
êáèüôé ï ãéáôñüò ôïí âñßóêåé íá ðÜó÷åé áðü ìßá óïâáñÞ ìïëõóìá-
ôéêÞ áóèÝíåéá ôùí ìáôéþí.
2. Ôï âéâëßï áðü ôï ïðïßï ðñïÝñ÷åôáé ôï áðüóðáóìá Ý÷å ôßôëï
«ÓõíáîÜñé ÁíôñÝá ÊïñäïðÜôç». Áöïý âñåßôå ôçí Ýííïéá ôçò ëÝîçò
«óõíáîÜñé» êáé ìåëåôÞóåôå ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êåéìÝíïõ, åîçãÞóôå
ôïí ôßôëï.
Ç ëÝîç «óõíáîÜñé Þ óõíáîÜñéï» áðïôåëåß åêêëçóéáóôéêü üñï êáé óç-
ìáßíåé ôï âéâëßï ìå ðåñéå÷üìåíï ôç óýíôïìç Þ åêôåíÝóôåñç áöÞãçóç
ìå èÝìá ôïõò ìÜñôõñåò ôçò ÷ñéóôéáíéêÞò ðßóôçò êáé ôá ìáñôýñéá
ðïõ õðÝóôçóáí, áëëÜ êáé ãåíéêüôåñá ôïõò âßïõò ôùí áãßùí, ôùí
ïóßùí, ôùí éåñáñ÷þí, ðïõ ðåñéëáìâÜíïíôáé óôá ëåéôïõñãéêÜ âéâëßá
ôçò åêêëçóßáò êáé ÷ñçóéìïðïéïýíôáé êõñßùò óôç ëåéôïõñãßá ôïõ üñ-
èñïõ. ¸÷ïíôáò õðüøç ìáò ôçí åñìçíåßá ôçò ëÝîçò áõôÞò ìðïñïýìå
íá åîçãÞóïõìå ôï óõìâïëéóìü ðïõ ðåñéÝ÷åé êáé ï ôßôëïò ôïõ âéâëß-
ïõ, áðü ôï ïðïßï ðñïÝñ÷åôáé ôï áðüóðáóìá ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ.
Êáôáëáâáßíïõìå ëïéðüí üôé ï óõããñáöÝáò ôáõôßæåé ôïí Þñùá ôïõ
âéâëßïõ ôïõ ìå éåñïìÜñôõñá ôçò åêêëçóßáò, ïé ôáëáéðùñßåò ôïõ
243
ïðïßïõ ðåñéÝ÷ïíôáé óôï âéâëßï ôïõ Âáëôéíïý, ðïõ ôï áðïêáëåß,
åðïìÝíùò, óõíáîÜñé. ¼ëåò ïé äõóêïëßåò ðïõ óõíáíôÜ óôç æùÞ ôïõ ï
ÁíäñÝáò ÊïñäïðÜôçò êáé ðïõ ôïí áíáãêÜæïõí íá åãêáôáëåßøåé ôçí
ðáôñßäá ôïõ êáé íá öýãåé ìåôáíÜóôçò óôçí ÁìåñéêÞ êáé åðéðëÝïí
ïé ìåãÜëåò äõóêïëßåò êáé ôá åìðüäéá ðïõ óõíÜíôçóå ðñïêåéìÝíïõ
íá ðñáãìáôïðïéÞóåé ôï óôü÷ï ôïõ, ìïéÜæïõí ìå ôá ìáñôýñéá ðïõ
õößóôáíôáé óõíÞèùò ïé Üãéïé.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Äþóôå ôçí ðåñßëçøç ôïõ êåéìÝíïõ.
2. Óå ðïéá óçìåßá ôïõ êåéìÝíïõ ìðïñåß íá äéáöáíåß ç ïéêïíïìéêÞ
äõó÷Ýñåéá ôïõ Þñùá;
Θανάσης
Βαλτινός
244
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ
Α. Η δημιουργός
Ç Ìáñïýëá ÊëéÜöá ãåííÞèçêå ôï 1937 óôá Ôñßêáëá, üðïõ æåé ìÝ÷ñé
êáé óÞìåñá ìå ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôçò. Óðïýäáóå äçìïóéïãñáößá êáé
áðü ôï 1972 áó÷ïëåßôáé ìå ôç ëïãïôå÷íßá, ôç ìåëÝôç ôçò ôïðéêÞò
éóôïñßáò, ôç óõëëïãÞ ëáúêþí ðáñáìõèéþí êáé ðáëáéþí öùôïãñá-
öéþí. Ôá ðåñéóóüôåñá âéâëßá ôçò Ý÷ïõí áðïóðÜóåé åðáßíïõò êáé
âñáâåßá, åíþ äýï áðü áõôÜ Ý÷ïõí ìåôáöñáóôåß óôá ñùóéêÜ êáé
óôá ãåñìáíéêÜ. ¸÷åé ãñÜøåé ôá ìõèéóôïñÞìáôá Ç çëéá÷ôßäá (1974),
Ïé ðåëáñãïß èá îáíÜñèïõí (1976), ¸íá äÝíôñï óôçí áõëÞ ìáò (1980),
Ï êüóìïò âáñéÝôáé íá äéáâÜæåé èëéâåñÝò éóôïñßåò (1986), Äýóêïëïé
êáéñïß ãéá ìéêñïýò ðñßãêéðåò (1997).
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ïé äýï åðéóôïëÝò áðïôåëïýí áðüóðáóìá áðü ôï ïìüôéôëï åðéóôïëéêü
ìõèéóôüñçìá ôçò Ì. ÊëéÜöá, ðïõ êõêëïöüñçóå ôï 2003. Ôçí õðüèåóç
ôïõ Ýñãïõ ôç ìáèáßíïõìå ìÝóá áðü ôçí áëëçëïãñáößá äýï äåêá-
ðåíôÜ÷ñïíùí êïñéôóéþí, ôçò Âåñüíéêáò êáé ôçò ÅëÝíçò. Ç Âåñüíéêá
åßíáé áëâáíéêÞò êáôáãùãÞò êáé ìÝíåé óå ìéá åðáñ÷éáêÞ ðüëç. Ç ÅëÝíç
êáôïéêåß óôçí ðñùôåýïõóá êáé ðñïÝñ÷åôáé áðü áóôéêÞ ïéêïãÝíåéá.
Ç êáèåìéÜ ôïõò åêìõóôçñåýåôáé ôá ðñïâëÞìáôá êáé ôéò áíçóõ÷ßåò
ôçò óôçí Üëëç. Êáé ïé äýï áíôéìåôùðßæïõí ðñüâëçìá ñáôóéóìïý, ç
Âåñüíéêá ëüãù ôçò êáôáãùãÞò ôçò êáé ç ÅëÝíç ëüãù ôçò åìöÜíéóÞò
ôçò, åöüóïí åßíáé Üôïìï ìå êéíçôéêÝò äõóêïëßåò.
Γ. Δομή του έργου
ÊÜèå åðéóôïëÞ áðïôåëåß ìßá èåìáôéêÞ åíüôçôá.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
ÈÝìá ôùí äýï áõôþí åðéóôïëþí åßíáé ï ñáôóéóìüò êáé ðþò áõôüò
ìðïñåß íá åðçñåÜóåé ôéò ó÷Ýóåéò ôùí áíèñþðùí. ÅîåôÜæïíôáé äýï
åéäþí ñáôóéóôéêÝò óõìðåñéöïñÝò: á) ç ñáôóéóôéêÞ óõìðåñéöïñÜ
åîáéôßáò äéáöïñåôéêÞò êáôáãùãÞò êáé â) ç ñáôóéóôéêÞ óõìðåñéöïñÜ
Ο δρόμος για τον παράδεισο
είναι μακρύς
Μαρούλα Κλιάφα
245
åîáéôßáò äéáöïñåôéêÞò åìöÜíéóçò. Êïéíüò ôüðïò êáé ôùí äýï åßíáé
ôá áßôéá ôïõ ñáôóéóìïý, ôá ïðïßá óõíäÝïíôáé ìå ôï öüâï êáé ìå
ôçí Ýëëåéøç áíï÷Þò ôïõ äéáöïñåôéêïý.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
Óôç óõãêåêñéìÝíç ðåñßðôùóç åîåôÜæïíôáé äýï åðéóôïëÝò.
1ç åíüôçôá: Ç ðñþôç åßíáé ãñáììÝíç áðü ôçí áëâáíéêÞò êáôáãùãÞò
Âåñüíéêá êáé áðåõèýíåôáé óôçí ÅëÝíç. Ç Âåñüíéêá ðáñáðïíéÝôáé
óôçí ÅëÝíç ãéá ôá ðñïâëÞìáôá êïéíùíéêÞò Ýíôáîçò êáé áðïäï÷Þò
ðïõ áíôéìåôùðßæåé áõôÞ êáé ç ïéêïãÝíåéÜ ôçò áðü ôïí êïéíùíéêü
ôïõò ðåñßãõñï åîáéôßáò ôçò êáôáãùãÞò ôïõò. Êõñßùò Ýñ÷ïíôáé áíôé-
ìÝôùðïé ìå ôçí áíôßëçøç üôé üóïé êáôÜãïíôáé áðü ôçí Áëâáíßá åßíáé
êáêïðïéïß, åíþ ïé ßäéïé äåí Ý÷ïõí âëÜøåé êáíÝíáí.
2ç åíüôçôá: Ç äåýôåñç åðéóôïëÞ åßíáé ç áðÜíôçóç ôçò ÅëÝíçò óôï
ãñÜììá ôçò Âåñüíéêáò. Ç ÅëÝíç ìå ôçí áðáíôçôéêÞ åðéóôïëÞ ôçò Ýñ-
÷åôáé íá êáèçóõ÷Üóåé ôç Âåñüíéêá, ëÝãïíôÜò ôçò üôé óõììåñßæåôáé
ôïí ôñüðï ðïõ íéþèåé ÷ùñßò üìùò íá ôçò áðïêáëýðôåé ôï ãéáôß åßíáé
óå èÝóç íá êáôáíïåß êáëýôåñá áðü êÜèå Üëëïí ôï ðñüâëçìÜ ôçò· ç
ÅëÝíç äå èÝëåé íá ìÜèåé ç Âåñüíéêá ãéá ôï ðñüâëçìá áíáðçñßáò ðïõ
áíôéìåôùðßæåé. Óå êÜðïéï óçìåßï ôçò åðéóôïëÞò ôçò Âåñüíéêáò äéáâÜ-
æïõìå : «Åóý åßóáé ôõ÷åñÞ. ÐïôÝ äåí èá áíôéìåôùðßóåéò ìéá ðáñüìïéá
êáôÜóôáóç. Äå èá äåéò ðïôÝ öüâï óôá ìÜôéá ôïõ ãåßôïíÜ óïõ. Åóý ôá
Ý÷åéò üëá: ïéêïíïìéêÞ Üíåóç, ïìïñöéÜ, Ýñùôá…». Ôï áðüóðáóìá áõôü
åõáéóèçôïðïéåß ôçí ÅëÝíç, ðïõ ôçò áðáíôÜåé üôé «óõììåñßæïìáé áðï-
ëýôùò ôçí áãáíÜêôçóÞ óïõ», áëëÜ äåí ìðïñåß íá ôçò åîçãÞóåé ãéáôß
ôç óõììåñßæåôáé, åöüóïí ç ÅëÝíç äå èÝëåé íá ìÜèåé ç ößëç ôçò ãéá
ôçí áíáðçñßá ôçò, öïâïýìåíç ôçí áíôßäñáóÞ ôçò. Ùóôüóï óå áñêåôÜ
ëåãüìåíÜ ôçò äéáêñßíïõìå üôé êáé ç ÅëÝíç Ý÷åé íéþóåé êáëÜ óôï ðåôóß
ôçò ôï ñáôóéóìü, ðïõ ðáñÜ ôá äéáöïñåôéêÜ êßíçôñÜ ôïõ, Ý÷åé ðÜíôá
ôéò ßäéåò åêöÜíóåéò. Óõìöùíåß ìå ôç Âåñüíéêá óôï üôé ï ðåñéóóüôåñïò
êüóìïò äåí ìðïñåß íá áíå÷ôåß ôï äéáöïñåôéêü êáé ãé’ áõôü áíôéäñÜ
Ýôóé. Äçëþíåé üôé Ý÷åé åéóðñÜîåé ôçí áäéáöïñßá ôïõ êüóìïõ, üôáí ëÝåé
üôé ï êüóìïò óõ÷íÜ «áäéáöïñåß ãéá ôïí áíÜðçñï»· Ý÷åé äéáêñßíåé óôï
âëÝììá ôùí Üëëùí ôï áßóèçìá ôïõ öüâïõ, ôïõ ïßêôïõ êáé ôçò õðïêñé-
óßáò. ÁíáöÝñåé åðßóçò üôé õðÜñ÷ïõí êáé êÜðïéïé ðïõ ðñïóðïéïýíôáé
äéáêñéôéêüôçôá êáé êÜíïõí ðùò äåí êáôáëáâáßíïõí ôï ðñüâëçìÜ ôçò.
Ùò ÷åéñüôåñç ÷áñáêôçñßæåé ôçí áíôßäñáóç áõôþí ðïõ ôçí èåùñïýí
áíÞìðïñç êáé ôçí ðñïóðåñíïýí Þ âéÜæïíôáé íá óôñÝøïõí áëëïý ôï
âëÝììá üôáí ôçí áíôéêñßæïõí.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Âåñüíéêá – ÅëÝíç: ÁíÜìåóá óôéò äýï çñùßäåò õðÜñ÷ïõí ðïëëÜ êïé-
íÜ óçìåßá. ÄéáöÝñïõí ìüíï ùò ðñïò ôçí áéôßá ðïõ ðñïêÜëåóå ôï
ñáôóéóìü ðïõ åéóðñÜôôïõí: ç ìßá ëüãù êáôáãùãÞò êáé ç Üëëç ëüãù
Μαρούλα
Κλιάφα
246
Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ
áíáðçñßáò. Êáé ïé äýï åìöáíßæïíôáé éäéáßôåñá áîéïðñåðåßò, åöüóïí ôï
ìüíï ðïõ æçôïýí åßíáé ï êïéíùíéêüò ðåñßãõñïò íá ôéò áíôéìåôùðßæåé
éóüôéìá. Åßíáé ðëçãùìÝíåò áðü ôïí ôñüðï ðïõ ôïõò óõìðåñéöÝñïíôáé
ïé Üëëïé êáé ãé’ áõôü ùò Ýíá âáèìü Ý÷ïõí áðïôñáâç÷ôåß êïéíùíéêÜ.
Åìöáíßæïíôáé åðéöõëáêôéêÝò êáé äéóôáêôéêÝò ùò ðñïò ôïõò Üëëïõò
áíèñþðïõò. Ç ÅëÝíç ìÜëéóôá äåí áðïêáëýðôåé ôçí áíáðçñßá ôçò
ïýôå óôç Âåñüíéêá. Åêäçëþíïõí ìéá áèùüôçôá êáé äåí ìðïñïýí íá
êáôáíïÞóïõí ôçí êáêßá ôïõ êüóìïõ. Ôá êïéíÜ ôïõò óçìåßá Ýãéíáí
ùóôüóï ç áöïñìÞ íá Ýñèïõí ðéï êïíôÜ ïé äõï ôïõò.
Ε. Τεχνική - τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá åßíáé áðëÞ äçìïôéêÞ, üðùò áõôÞ óõíáíôÜôáé óôçí êáèç-
ìåñéíÞ ìáò ïìéëßá.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ êåéìÝíïõ åßíáé áðëü êáé êáèçìåñéíü. Ôá ó÷Þìáôá ëü-
ãïõ ðïõ óõíáíôÜìå óôï ëüãï ôùí äýï êïñéôóéþí êÜíïõí ôï ýöïò
ãëáöõñü.
iii) ÁöÞãçóç
Óå êÜèå ãñÜììá ï áöçãçìáôéêüò ôñüðïò åßíáé ðñïóùðéêüò, äçëáäÞ
Ý÷ïõìå Üìåóç áöÞãçóç óå ðñþôï ðñüóùðï.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «êñáôÜåé ç óêïýöéá ôïõò», «ôé êáðíü öïõìÜñïõí, «óå
êáêÜ ÷Üëéá, «èá ôïõò ðåñÜóåé, «Ý÷åé ãßíåé êüëáóç, «ìáò ðëçãþíïõí,
«ï äñüìïò ãéá ôïí ðáñÜäåéóï åßíáé ìáêñýò, «äéáâÜæåéò ôï öüâï óôá
ìÜôéá, óé÷áßíïìáé ôïõò äÞèåí, ïé öüâïé ôïõò èá ðáñáìåñéóôïýí.
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: Ýíáò êüìðïò Ý÷åé óôáèåß óôï ëáéìü ìïõ êáé ìå
ðíßãåé, ç æùÞ êáìéÜ öïñÜ åßíáé óêëçñÞ ìáæß ìáò.
Ðáñïìïßùóç: üðùò áõôüò.
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôçò óõíÜíôçóçò ôùí äýï ãåéôïíéóóþí óôï áóáíóÝñ, ç
ç÷çôéêÞ åéêüíá ôïõ ãåßôïíá ðïõ áðåõèýíåôáé óôïí áäåñöü ôçò Âåñüíé-
êáò, ç åéêüíá ôïõ öüâïõ óôá ìÜôéá ôùí ãåéôüíùí ôçò Âåñüíéêáò ê.Ü.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðïéá ðñïâëÞìáôá áíôéìåôùðßæïõí ç Âåñüíéêá êáé ç ïéêïãÝíåéÜ
ôçò ëüãù ôçò áëâáíéêÞò êáôáãùãÞò ôïõò;
Ç Âåñüíéêá êáé ç ïéêïãÝíåéÜ ôçò áíôéìåôùðßæïõí ðñüâëçìá êïé-
íùíéêÞò Ýíôáîçò êáé áðïäï÷Þò áðü ôïí êïéíùíéêü ôïõò ðåñßãõñï.
Óõ÷íüò åßíáé ï öüâïò ôùí ãåéôüíùí ôïõò, ðïõ åêäçëþíåôáé ìå
å÷èñüôçôá êáé ëåêôéêÞ âßá áðÝíáíôß ôïõò. Ï ðåñßãõñïò äõóêïëåý-
247
åôáé íá äå÷ôåß ôï äéáöïñåôéêü êáé âáóéóìÝíïò óå öÞìåò êáé ÷ùñßò
íá ãíùñßæåé, êáôáôÜóóåé üëïõò ôïõò Áëâáíïýò óôçí êáôçãïñßá
ôùí åãêëçìáôéþí. ¸ôóé, áìÝóùò ìåôÜ ôç ìåôáêüìéóç óôï íÝï ôïõò
óðßôé, ïé Ýíïéêïé ôçò ðïëõêáôïéêßáò óõãêÝíôñùóáí õðïãñáöÝò ãéá
íá ôïõò äéþîïõí. ¼ôáí ç ìçôÝñá ôçò óõíÜíôçóå ìéá ãåéôüíéóóá
óôï áóáíóÝñ, åêåßíç Üñ÷éóå íá ôç âñßæåé êáé íá áðïêáëåß ôçí ïéêï-
ãÝíåéÜ ôçò «ìá÷áéñïâãÜëôåò». Óôç óõíÝ÷åéá, Ýíáò Üëëïò ãåßôïíáò
áðïêÜëåóå ôïí áäåñöü ôçò Âåñüíéêáò «âñïìï-áëâáíü», åíþ üôáí
ï ðáôÝñáò ôçò ðÞãå íá æçôÞóåé åîçãÞóåéò áðü ôï ãåßôïíá ðïõ óõ-
ìðåñéöÝñèçêå Ýôóé óôï ðáéäß ôïõ, åêåßíïò ìå èñÜóïò ðáñáäÝ÷ôçêå
ôéò ñáôóéóôéêÝò ôïõ áíôéëÞøåéò. ¼ëá áõôÜ ðëçãþíïõí ôç Âåñüíéêá
êáé ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôçò êáé ôïõò äõóêïëåýïõí ôç æùÞ.
2. ¼ðùò óçìåéþíåôáé óôï åéóáãùãéêü óçìåßùìá, ç ÅëÝíç åßíáé
Üôïìï ìå êéíçôéêÝò äõóêïëßåò, áëëÜ ç Âåñüíéêá äåí ôï ãíùñßæåé.
¸÷ïíôáò áõôü õðüøç óáò, ðñïóðáèÞóôå íá «äéáâÜóåôå» ôçí åðé-
óôïëÞ ôçò ÅëÝíçò óôéò ðñáãìáôéêÝò äéáóôÜóåéò ôçò.
Óå êÜðïéï óçìåßï ôçò åðéóôïëÞò ôçò Âåñüíéêáò äéáâÜæïõìå: «Åóý åßóáé
ôõ÷åñÞ. ÐïôÝ äå èá áíôéìåôùðßóåéò ìéá ðáñüìïéá êáôÜóôáóç. Äå èá
äåéò ðïôÝ öüâï óôá ìÜôéá ôïõ ãåßôïíÜ óïõ. Åóý ôá Ý÷åéò üëá: ïéêïíï-
ìéêÞ Üíåóç, ïìïñöéÜ, Ýñùôá». Ôï áðüóðáóìá áõôü åõáéóèçôïðïéåß ôçí
ÅëÝíç, ðïõ ôçò áðáíôÜåé üôé óõììåñßæåôáé ôçí áãáíÜêôçóÞ ôçò áëëÜ
äåí ìðïñåß íá ôçò åîçãÞóåé ãéáôß ôç óõììåñßæåôáé, åöüóïí ç ÅëÝíç
äå èÝëåé íá ìÜèåé ç ößëç ôçò ãéá ôçí áíáðçñßá ôçò, öïâïýìåíç ôçí
áíôßäñáóÞ ôçò. Ùóôüóï óå áñêåôÜ ëåãüìåíÜ ôçò äéáêñßíïõìå, üôé êáé
ç ÅëÝíç Ý÷åé íéþóåé ôï ñáôóéóìü, ðïõ ðáñÜ ôá äéáöïñåôéêÜ êßíçôñÜ
ôïõ, åêöñÜæåôáé ðÜíôá ìå ôïí ßäéï ôñüðï. Óõìöùíåß ìå ôç Âåñüíéêá
óôï üôé ï ðåñéóóüôåñïò êüóìïò äåí ìðïñåß íá áíå÷ôåß ôï äéáöïñåôéêü
êáé ãé’ áõôü áíôéäñÜ Ýôóé. Äçëþíåé üôé Ý÷åé åéóðñÜîåé ôçí áäéáöïñßá
ôïõ êüóìïõ, üôáí ëÝåé üôé ï êüóìïò óõ÷íÜ áäéáöïñåß ãéá ôïí áíÜðç-
ñï. ¸÷åé äéáêñßíåé óôï âëÝììá ôùí Üëëùí ôï áßóèçìá ôïõ öüâïõ, ôïõ
ïßêôïõ êáé ôçò õðïêñéóßáò. ÁíáöÝñåé åðßóçò üôé õðÜñ÷ïõí êáé êÜðïéïé
ðïõ áíôéäñïýí ìå äéáêñéôéêüôçôá êáé êÜíïõí ðùò äåí êáôáëáâáßíïõí
ôï ðñüâëçìÜ ôçò. ×åéñüôåñç ðéóôåýåé üôé åßíáé ç áíôßäñáóç áõôþí ðïõ
ôç èåùñïýí áíÞìðïñç êáé ôçí ðñïóðåñíïýí Þ âéÜæïíôáé íá óôñÝøïõí
áëëïý ôï âëÝììá üôáí ôçí áíôéêñßæïõí.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ãéáôß ç ÅëÝíç äåí áðïêáëýðôåé óôç Âåñüíéêá ôï ðñüâëçìá áíá-
ðçñßáò ôçò;
2. Ðïý ïöåßëåôáé, êáôÜ ôç ãíþìç óáò, ç ñáôóéóôéêÞ óôÜóç ðïõ åì-
öáíßæïõí ïé Üëëïé áðÝíáíôé óôç Âåñüíéêá;
Μαρούλα
Κλιάφα
Αθλητι σμός
250
Α. Ο δημιουργός
Ï ÊùóôÞò ÐáëáìÜò ãåííÞèçêå óôçí ÐÜôñá ôï 1859 áðü ðáôÝñá
Ìåóïëïããßôç êáé ðÝèáíå óôçí ÁèÞíá óôéò 27 ÖåâñïõÜñéïõ 1943.
Êáôáãüôáí áðü ìåãÜëç êáé éóôïñéêÞ ïéêïãÝíåéá, ðïõ óôá ÷ñüíéá
ôçò Ôïõñêïêñáôßáò Ýäùóå óôï Ýèíïò ìáò óðïõäáßïõò áãùíéóôÝò,
êëçñéêïýò, öùôéóìÝíïõò, ðïëéôéêïýò êáé öéëïóüöïõò. ¼ôáí Þôáí
ïêôþ åôþí, Ý÷áóå ôïõò ãïíåßò ôïõ êáé ðåíôÜñöáíïò áíáãêÜóôçêå
íá ðÜåé óôï Ìåóïëüããé êáé íá ìåßíåé êïíôÜ óôï èåßï ôïõ ÄçìÞôñéï.
Åêåß Ýæçóå ôá ðáéäéêÜ êáé åöçâéêÜ ôïõ ÷ñüíéá, åêåß ôåëåßùóå ôï
ÃõìíÜóéï. Ôï 1875 Þñèå óôçí ÁèÞíá êáé ãñÜöôçêå óôç ÍïìéêÞ Ó÷ïëÞ,
ìá ç ó÷Ýóç ôïõ ìå ôç öïéôçôéêÞ æùÞ äåí êñÜôçóå ðïëý. Ç Ìïýóá
áðïäåß÷ôçêå ðéï äõíáôÞ áðü «ôïõò íüìïõò» êáé ôïí êÝñäéóå ãéá
ðÜíôá, ãéáôß Þôáí äéêüò ôçò áðü ôüôå ðïõ ãåííÞèçêå. Êáé ãé’ áõôÞ
ôïõ ôçí ïëïêëçñùôéêÞ áöïóßùóç, ôïí îå÷þñéóå áð’ üëïõò, äßíïíôÜò
ôïõ ôçí ðñþôç èÝóç óôïí åëëçíéêü Ðáñíáóóü.
Áðü öïéôçôÞò áêüìç Üñ÷éóå ôç óõíåñãáóßá ôïõ ãñÜöïíôáò åðßêáé-
ñïõò óôß÷ïõò óôá óáôéñéêÜ ðåñéïäéêÜ ÑáìðáãÜò, Ìç ÷Üíåóáé, ¢óôõ
ê.Ü. Ëßãï ìåôÜ Ýãéíå óõíôÜêôçò óôéò åöçìåñßäåò Áêñüðïëéò, Åöçìå-
ñßò, Åìðñüò, üðïõ Ýãñáöå êõñßùò êñéôéêÜ êáé áéóèçôéêÜ Üñèñá êáé
÷ñïíïãñáöÞìáôá öéëïëïãéêÜ. ÐáñÜëëçëá Üñ÷éóå íá óõíåñãÜæåôáé
ìå üëá ôá öéëïëïãéêÜ ðåñéïäéêÜ ôçò åðï÷Þò ãñÜöïíôáò ðïéÞìáôá,
ìåëÝôåò, Üñèñá êáé ìá÷çôéêÜ óçìåéþìáôá, ðïõ ôïí áíÝäåéîáí óå
Ýíáí áðü ôïõò ðéï öáíáôéêïýò áëëÜ êáé áðïôåëåóìáôéêïýò õðï-
óôçñéêôÝò ôçò äçìïôéêÞò ãëþóóáò. Ç ðïëõìÜèåéÜ ôïõ, ç êñéôéêÞ ôïõ
äýíáìç êáé ôï ðïëýðëåõñï ôáëÝíôï ôïõ öÜíçêáí áðü ôá ðñþôá
êéüëáò äçìïóéåýìáôÜ ôïõ. Ôï 1897 äéïñßóôçêå Ãåíéêüò ÃñáììáôÝáò
ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ ôçò ÁèÞíáò êáé åðß ôñéÜíôá ïëüêëçñá ÷ñüíéá
õðçñÝôçóå óôç èÝóç áõôÞ. Ç åñãáóßá ôïõ ôïí áðáó÷ïëïýóå ïëü-
êëçñç ôçí çìÝñá êáé åß÷å óôç äéÜèåóÞ ôïõ ìüíï ôç íý÷ôá ãéá íá
ìåëåôÜ êáé íá ãñÜöåé. ¹ôáí ðÜíôïôå åíçìåñùìÝíïò ðÜíù óå üëá ôá
ðíåõìáôéêÜ æçôÞìáôá ôçò åðï÷Þò ôïõ, ãéáôß ç äßøá ôïõ ãéá ìÜèçóç
Þôáí åîáéñåôéêÜ ìåãÜëç. Óôçí ïäü Áóêëçðéïý 3 Þôáí ôï óðßôé ôïõ
ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
Ο Ολυμπιακός ύμνος
Κωστής Παλαμάς
251
êé åêåß ðÝñáóå ôá ðåñéóóüôåñá ÷ñüíéá ôçò æùÞò ôïõ. Ðåñíïýóå
ôéò íý÷ôåò ôïõ åñãáæüìåíïò ìÝóá óôï ìéêñü ôïõ ãñáöåßï, ðïõ ôï
öþôéæå ìéá ëÜìðá ðåôñåëáßïõ, óáí ðñáãìáôéêüò áóêçôÞò ôïõ ðíåý-
ìáôïò êé åðéêïéíùíïýóå ìå ôïí Ýîù êüóìï áðü Ýíá ðáñÜèõñï, áð’
üðïõ Ýâëåðå ðÜíôá ôçí ßäéá åéêüíá: Ýíá êõðáñßóóé êáé ëßãï áôôéêü
ïõñáíü. Ôá ôåëåõôáßá ôïõ ÷ñüíéá ôá ðÝñáóå óôï óðßôé ôçò ïäïý
ÐåñéÜíäñïõ 5.
Óôçí ðïßçóç ðñùôïðáñïõóéÜóôçêå ôï 1886 ìå ôç óõëëïãÞ Ôá ôñá-
ãïýäéá ôçò ðáôñßäïò ìïõ, ðïõ áðïôÝëåóå óôáèìü ôçò íåïåëëçíéêÞò
ðïßçóçò, ãéáôß Þôáí åìðíåõóìÝíç áðü ôïõò áãþíåò ôïõ ÅéêïóéÝíá,
áðü ôç ìïíáäéêÞ äüîá ôïõ Ìåóïëïããßïõ êáé ôçí åëëçíéêÞ öýóç êáé
ðáôñßäá. Êõêëïöüñçóå óå ìéá åðï÷Þ ðïõ åðéêñáôïýóå ï öëýáñïò
ñïìáíôéóìüò êáé ç Üãïíç ðñïãïíïðëçîßá. Óôç óõíÝ÷åéá åßäå ôï öùò
ôçò äçìïóéüôçôáò ôï ôåñÜóôéï ðïéçôéêü, êñéôéêü êáé ðåæü Ýñãï ôïõ.
Ç ìáêñü÷ñïíç æùÞ ôïõ õðÞñîå ìéá óõíå÷Þò äçìéïõñãßá. Ï ÐáëáìÜò
åìðíÝåôáé äçìéïõñãéêÜ áðü ôçí åëëçíéêÞ éóôïñßá, ôçí áñ÷áßá, ôç
âõæáíôéíÞ, ôç íÝá, êáé áðü ôïõò óýã÷ñïíïýò ôïõ áðåëåõèåñùôéêïýò
áãþíåò ôïõò Ýèíïõò. Ãé’ áõôü êáé ó’ üëï ôïõ ôï Ýñãï êõñéáñ÷åß ç
åëëçíéêÞ ðáñÜäïóç, êáèþò êáé ç áêëüíçôç ðßóôç ôïõ ðïéçôÞ óôï
ìÝëëïí ôçò öõëÞò ìáò. ÓõíÝëáâå êáé ðáñïõóßáóå ìå áñéóôïôå-
÷íéêü ôñüðï ôï åëëçíéêü Ýèíïò óå ìéá åíüôçôá áäéÜóðáóôç áðü
ôá áñ÷áßá ÷ñüíéá ìÝ÷ñé êáé ôéò ìÝñåò ìáò. Ôï Ýñãï ôïõ ÐáëáìÜ
åßíáé åêðëçêôéêÜ ìåãÜëï êáé óå üãêï êáé óå ðïéüôçôá. ¸ãñáøå óå
üëá ôá ìÝôñá êáé ôïõò ñõèìïýò êáé äïêßìáóå ìå ôçí ðïéêéëßá ôùí
èåìÜôùí ôïõ üëåò ôéò äõíáôÝò åìðíåýóåéò. Áíáäåß÷èçêå ï ìåãá-
ëýôåñïò åèíéêüò ðïéçôÞò êáé ï èåìåëéùôÞò ôçò áíáãÝííçóçò ôçò
ëïãïôå÷íßáò ìáò.
ÐÝèáíå ìÝóá óôçí Êáôï÷Þ. Ï èÜíáôüò ôïõ óõãêëüíéóå üëï ôï ëáü
êáé ðñïêÜëåóå åèíéêü ðÝíèïò. ×éëéÜäåò Üíèñùðïé ôïí óõíüäåõóáí
ìÝ÷ñé ôçí ôåëåõôáßá ôïõ êáôïéêßá, óôï Á´ Íåêñïôáöåßï êáé ýóôåñá
áðü ôï óõãêëïíéóôéêü áðï÷áéñåôéóìü ôïõ ¢ããåëïõ Óéêåëéáíïý, ãï-
íÜôéóáí êé Ýøáëëáí ôïí Åèíéêü ìáò ¾ìíï.
Ôá óðïõäáéüôåñá áðü ôá ðïéçôéêÜ Ýñãá ôïõ ÐáëáìÜ åßíáé ôá åîÞò:
Ôá ôñáãïýäéá ôçò ðáôñßäïò ìïõ, ¾ìíïò åéò ôçí ÁèçíÜ, Ôá ìÜôéá
ôçò øõ÷Þò ìïõ, ºáìâïé êáé áíÜðáéóôïé, Ï ôÜöïò, Ïé ÷áéñåôéóìïß
ôçò çëéïãÝííçôçò, Ï äùäåêÜëïãïò ôïõ ãýöôïõ, ÁóÜëåõôç æùÞ, Ç
öëïãÝñá ôïõ âáóéëéÜ, Ïé êáçìïß ôçò ëéìíïèÜëáóóáò, Ç ðïëéôåßá
êáé ç ìïíáîéÜ, Âùìïß, Ôá ðáñÜêáéñá, ÄåêáôåôñÜóôé÷á, Ïé ðåíôá-
óýëëáâïé êáé ôá ðáèçôéêÜ êñõöïìéëÞìáôá, Ç äüîá óôï Ìåóïëüããé,
Äåéëïß êáé óêëçñïß óôß÷ïé, Ï êýêëïò ôùí ôåôñÜóôé÷ùí, ÐåñÜóìáôá
êáé ÷áéñåôéóìïß, Ïé íý÷ôåò ôïõ ÖÞìéïõ. ¸ãñáøå åðßóçò ôá ðåæÜ Ï
èÜíáôïò ôïõ ðáëéêáñéïý êáé ÄéçãÞìáôá, ôï èåáôñéêü Ôñéóåýãåíç,
êáèþò êáé ôá êñéôéêÜ Ôï Ýñãï ôïõ ÊñõóôÜëëç, Äéïíõóßïõ Óïëùìïý
Κωστής
Παλαμάς
252
¢ðáíôá êáé åõñéóêüìåíá, ÇñùéêÜ ðñüóùðá êáé êåßìåíá, Ôá ðñþôá
êñéôéêÜ, ÁñéóôïôÝëçò Âáëáùñßôçò, Ðåæïß äñüìïé, Ôá ÷ñüíéá ìïõ êáé
ôá ÷áñôéÜ ìïõ.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï ÌÜéï ôïõ 1895 ç ÅðéôñïðÞ Ïëõìðéáêþí Áãþíùí áíáèÝôåé óôïí
ÊùóôÞ ÐáëáìÜ ôç óõããñáöÞ ôïõ óõãêåêñéìÝíïõ ðïéÞìáôïò, ðïõ
èá áðïôåëïýóå ôïí ¾ìíï ôùí Ïëõìðéáêþí Áãþíùí, ðïõ áíáâßù-
óáí ìå ðñùôïâïõëßá ôïõ ÃÜëëïõ âáñüíïõ Ðéåñ íôå ÊïõìðåñíôÝí.
¸íá ÷ñüíï áñãüôåñá, ôï 1896, Ýëáâáí ÷þñá óôçí ÁèÞíá ïé ðñþôïé
Ïëõìðéáêïß Áãþíåò ôçò íåüôåñçò éóôïñßáò. Ï Ïëõìðéáêüò ¾ìíïò
ôïõ ÊùóôÞ ÐáëáìÜ åßíáé ìéá åðßêëçóç óôï ðíåýìá ôïõ áñ÷áßïõ ïëõ-
ìðéóìïý, üðùò áõôü ìáò Ý÷åé ðáñáäïèåß áðü ôçí áñ÷áßá åëëçíéêÞ
ãñáììáôåßá (ùñáßï, ìåãÜëï, äõíáôü) ãéá íá êõñéáñ÷Þóåé êáé óôïõò
óýã÷ñïíïõò Ïëõìðéáêïýò Áãþíåò. Ôï ðïßçìá áíÞêåé óôçí ðïéçôéêÞ
óõëëïãÞ ÁóÜëåõôç ÆùÞ êáé åßíáé áöéåñùìÝíï óôïí Óð. ÓáìáñÜ, ï
ïðïßïò áíÝëáâå ôç ìåëïðïßçóÞ ôïõ.
Γ. Δομή του έργου
¼ëï ôï ðïßçìá áðïôåëåß ìéá åíéáßá åíüôçôá ðïõ åîõìíåß ôï Ïëõìðé-
áêü éäåþäåò, êÜíåé ëüãï ãéá ôï ìåãáëåßï ôùí áñ÷áßùí Áãþíùí êáé
èÝôåé ôï ðëáßóéï ìÝóá óôï ïðïßï ïöåßëïõí íá êéíçèïýí ïé óýã÷ñïíïé
Ïëõìðéáêïß Áãþíåò, ðïõ áíáâßùóáí ôï 1896. Ùóôüóï èá ìðïñïýóá-
ìå íá äéáêñßíïõìå ôñåéò õðïåíüôçôåò óôï åíéáßï áõôü óýíïëï:
1ç åíüôçôá: 1ç óôñïöÞ: Ç åðßêëçóç ãéá åìöÜíéóç ôïõ áñ÷áßïõ áèëç-
ôéêïý éäåþäïõò.
2ç åíüôçôá: 2ç óôñïöÞ: Ç áíÜãêç ôçò ðáñïõóßáò ôïõ áèëçôéêïý
éäåþäïõò óå üëåò ôéò öÜóåéò ôùí Áãþíùí.
3ç åíüôçôá: 3ç óôñïöÞ: Ïé ðáíáíèñþðéíåò áîßåò ôïõ Ïëõìðéóìïý.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ôï áñ÷áßï Ïëõìðéáêü Éäåþäåò, ðïõ ãåííÞèçêå ãéá ðñþôç öïñÜ
óôçí ÅëëÜäá êáé ãÝííçóå ìå ôç óåéñÜ ôïõ êÜèå ìåãÜëç êáé áëç-
èéíÞ éäÝá óôïí êüóìï. Ãé’ áõôü üëïé ïé Üíèñùðïé Ýñ÷ïíôáé ãéá íá
«ðñïóêõíÞóïõí» ôç ÷þñá, ðïõ åßíáé ï ìåãÜëïò íáüò ôïõ áñ÷áßïõ
áèÜíáôïõ ðíåýìáôïò.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
Ôï ðïßçìá áðïôåëåß åðßêëçóç óôï ðíåýìá ôïõ áñ÷áßïõ ïëõìðéóìïý,
ôï ïðïßï ç ðïéçôéêÞ öùíÞ êáëåß íá åìöáíéóôåß îáíÜ óôç ÷þñá ðïõ
ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
253
ôï ðñùôïäçìéïýñãçóå. Ôï áðïêáëåß «áñ÷áßï» êáé «áèÜíáôï». Áñ÷áßï,
ãéáôß èåóðßóôçêå ôçí áñ÷áßá åðï÷Þ êáé áèÜíáôï, ãéáôß ôá õøçëÜ
éäáíéêÜ ôçò åõãåíïýò Üìéëëáò êáé ôçò Ýíôéìçò ðñïóðÜèåéáò, ðïõ
ðñåóâåýåé ôï ðíåýìá ôïõ ïëõìðéóìïý, åßíáé äéá÷ñïíéêÜ. Êáôüðéí
áíáöÝñåôáé óôéò ôñåéò áñ÷Ýò ðïõ äéÝðïõí ôï ïëõìðéáêü éäåþäåò êáé
Ý÷ïõí íá êÜíïõí ìå ôéò áñåôÝò ôïõ ùñáßïõ (áãÜðç ãéá ôçí ïìïñ-
öéÜ ôïõ ãõìíïý óþìáôïò - áéóèçôéêÞ), ôïõ ìåãÜëïõ (ìå ôçí Ýííïéá
ôïõ ìåãáëåéþäïõò êáé ôïõ õøçëïý) êáé ôïõ äõíáôïý (óùìáôéêÞ êáé
øõ÷éêÞ äýíáìç ãéá ôçí êáôáâïëÞ ôçò ìÝãéóôçò äõíáôÞò ðñïóðÜ-
èåéáò). ÆçôÜ áð’ áõôü íá «êáôÝâåé, íá öáíåñùèåß êáé í’ áóôñÜøåé»,
íá êÜíåé äçëáäÞ áéóèçôÞ ôçí åõåñãåôéêÞ ôïõ ðáñïõóßá. Ç åìöÜíéóÞ
ôïõ èá åßíáé ôüóï ðñùôüãíùñç êáé åíôõðùóéáêÞ ðïõ èá åßíáé óáí
íá áóôñáðïâïëåß ï ïõñáíüò. Ï óôß÷ïò 4 êÜíåé ëüãï ãéá ôïí ôüðï
ðñïÝëåõóçò êáé äçìéïõñãßáò áõôþí ôùí ôüóï õøçëþí éäåùäþí
êáé öñïíçìÜôùí ôïõ ïëõìðéóìïý êáé äåí åßíáé Üëëç áðü ôç ÷þñá
ìáò, ôçí ÅëëÜäá. ÌÝóù ôçò áíáâßùóçò ôùí Ïëõìðéáêþí Áãþíùí,
ç ðïéçôéêÞ öùíÞ ãõñåýåé áíáâßùóç ôïõ áñ÷áßïõ åëëçíéêïý ðíåýìá-
ôïò êáé ôïõ êëáóéêïý ðïëéôéóìïý óôç íåüôåñç ÅëëÜäá. Ç ðïéçôéêÞ
öùíÞ äåí êñýâåé ôçí õðåñçöÜíåéá ãéá ôçí åëëçíéêÞ êáôáãùãÞ ôçò
ÏëõìðéáêÞò ÉäÝáò.
Óôç óõíÝ÷åéá ç ðïéçôéêÞ öùíÞ êáëåß ôï áèÜíáôï ðíåýìá ôïõ ïëõ-
ìðéóìïý íá ðáñåõñßóêåôáé óå üëåò ôéò óôéãìÝò êáé öÜóåéò ôùí
Áãþíùí: óå üëá ôá áãùíßóìáôá, óôéò áðïíïìÝò êáé óôéò ðñïðïíÞ-
óåéò ôùí óùìÜôùí. Åäþ ãßíåôáé ëüãïò ãéá ôéò óõíèÞêåò ôÝëåóçò
ôùí áñ÷áßùí Ïëõìðéáêþí Áãþíùí: ôá áãùíßóìáôá Þôáí áõôÜ ðïõ
óÞìåñá êáôáôÜóóïõìå óôïí êëáóéêü óôßâï (áãþíåò äñüìïõ, ðÜëç,
óöáéñïâïëßá). Ôï âñáâåßï ôïõ íéêçôÞ äåí Þôáí ïéêïíïìéêÝò áðï-
ëáâÝò, áëëÜ ï êüôéíïò (óôåöÜíé áðü êëáäß áãñéåëéÜò). Äýï åßíáé ôá
óçìåßá ôçò óôñïöéêÞò áõôÞò åíüôçôáò ðïõ ðñÝðåé íá óçìåéþóïõìå
ùò öïñåßò éäéáßôåñçò óçìáóßáò:
á. «åõãåíþí Áãþíùí»: Ïé áñ÷áßïé Ïëõìðéáêïß Áãþíåò Þôáí åõãåíåßò,
äçëáäÞ äéáðíÝïíôáí áðü õøçëÜ éäáíéêÜ ó÷åôßæïíôáí ìå åõãåíÞ
Üìéëëá êáé ü÷é áíôáãùíéóìü, ìå áíéäéïôåëÞ óõììåôï÷Þ ôùí áèëçôþí,
ìå óõíáäÝëöùóç ôùí ëáþí, ìå ïëõìðéáêÞ åêå÷åéñßá ê.Ü.
â. «ô’ áìÜñáíôï óôåöÜíùóå êëùíÜñé»: Åäþ ãßíåôáé ëüãïò ãéá ôçí
áíéäéïôåëÞ óõììåôï÷Þ ôùí áèëçôþí. Ç óõììåôï÷Þ áðïóêïðïýóå
óôç ÷áñÜ, óôçí ðñïóðÜèåéá, óôçí ôéìÞ êáé ôçí çèéêÞ éêáíïðïßçóç
êáé ü÷é óå ÷ñçìáôéêÜ Ýðáèëá, üðùò óÞìåñá. Ïé Ïëõìðéïíßêåò áðï-
êôïýóáí áíáãíþñéóç, õóôåñïöçìßá êáé äüîá, ðïõ éóïäõíáìïýóáí
ìå áõôÝò ôùí åèíéêþí çñþùí êáé ßó÷õå ãéá üëç ôç æùÞ, ü÷é ìüíï
ôç äéêÞ ôïõò áëëÜ êáé ôùí óõããåíþí ôïõò. Ãé’ áõôü êáé ï êüôéíïò
êáôÝëçãå áìÜñáíôïò· ç ìíÞìç ôçò íßêçò ôïõò Þôáí áôÝñìïíç. Óôçí
ðñáãìáôéêüôçôá ç ðïéçôéêÞ öùíÞ åý÷åôáé áõôÜ ôá éäåþäç íá ãßíïõí
Κωστής
Παλαμάς
254
óåâáóôÜ êáé óôç óýã÷ñïíç åðï÷Þ, äçëáäÞ íá áíáâéþóïõí ìåí ïé
Ïëõìðéáêïß Áãþíåò, áëëÜ íá ìçí áðïêëßíïõí áðü ôïí áñ÷éêü ôïõò
ðñïïñéóìü.
Áí ôï Ïëõìðéáêü Ðíåýìá öáíåñùèåß îáíÜ êáé ëÜìøåé óôç ÷þñá
ðïõ ôï ãÝííçóå, ôüôå èá öùôéóôåß ìáæß ôïõ üëç ç ÷þñá. Ïëüêëçñç
ç ÅëëÜäá èá áêôéíïâïëÞóåé êáé ãßíåé ãíùóôÞ óå üëï ôïí êüóìï.
Ôá éäåþäç êáé ôá öñïíÞìáôá ôïõ Ïëõìðéóìïý èá ãïçôåýóïõí ôçí
õöÞëéï, èá áðïêôÞóïõí ïéêïõìåíéêÞ äéÜóôáóç êáé éåñüôçôá. ¼ëï
áõôü áðïäßäåôáé Üñéóôá óôï ðïßçìá ìå ôçí åéêüíá ôùí ëáþí ðïõ
ôñÝ÷ïõí íá ðñïóêõíÞóïõí ôï ìåãÜëï íáü ðïõ óôåãÜæåé ôï Ïëõìðé-
áêü Ðíåýìá. ÏõóéáóôéêÜ, áõôü ðïõ åêöñÜæåé åäþ ç ðïéçôéêÞ öùíÞ
åßíáé ôï ìÞíõìá ôçò óõíáäÝëöùóçò ôùí ëáþí êáé ôçò ÏëõìðéáêÞò
åêå÷åéñßáò ðïõ åöáñìüæïíôáé êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôùí Áãþíùí êáé ôï
ïðïßï ðñÝðåé íá éó÷ýóåé êáé ôþñá, þóôå íá ìåôáìïñöùèåß ï êüóìïò
óå Ýíá ôåñÜóôéï ïëõìðéáêü ÷ùñéü, ìå êÝíôñï ôçí ÅëëÜäá.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ùò õðÝñìá÷ïò ôïõ äçìïôéêéóìïý, ï ÐáëáìÜò äå èá ìðïñïýóå íá
ãñÜöåé óå Üëëç ãëþóóá ðëçí ôçò äçìïôéêÞò. Ç ãëþóóá ôïõ åßíáé
ìåëåôçìÝíç óå âÜèïò êáé ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ìåãÜëç åêöñáóôéêÞ
éêáíüôçôá êáé áêñßâåéá.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò ôïõ ðïéÞìáôïò åßíáé õøçëü êáé ìåãáëüðñåðï êáé äéáêñß-
íåôáé ãéá ôéò õøçëÝò Ýííïéåò êáé áîßåò ðïõ ðñáãìáôåýåôáé (áèëç-
ôéêü éäåþäåò, Üìéëëá, áéóèçôéêÞ, óõíáäÝëöùóç ôùí ëáþí). Ùóôüóï
ï ëüãïò äå öôÜíåé óôçí õðåñâïëéêÞ ìåãáëïóôïìßá ìå ôç ÷ñÞóç
ðïëëþí ç÷çñþí ëÝîåùí, ïýôå óôï ñçôïñéóìü, þóôå íá áðïóêïðåß
óôïí åíôõðùóéáóìü ìå ôï óôüìöï ôïõ. Ôá ó÷Þìáôá ëüãïõ äßíïõí
ôïí ôüíï ôçò ãëáöõñüôçôáò óôï ýöïò ôïõ ðïéÞìáôïò.
iii) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «Üóôñáøå», «óôùí åõãåíþí áãþíùí», «ëÜìøå», «óéäå-
ñÝíéï êé Üîéï ôï êïñìß», «êÜìðïé, âïõíÜ êáé ðÝëáãá öÝããïõí», «ôñÝ-
÷åé…êÜèå ëáüò».
Ðáñïìïßùóç: «óáí Ýíáò ëåõêïðüñöõñïò ìÝãáò íáüò».
Ðñïóùðïðïßçóç: Ç áðüäïóç áíèñþðéíùí éäéïôÞôùí óôçí Ýííïéá ôïõ
Ïëõìðéáêïý Ðíåýìáôïò åßíáé ï Üîïíáò ðÜíù óôïí ïðïßï óôçñßæåôáé
üëï ôï ðïßçìá (êáôÝâá, öáíåñþóïõ, óôåöÜíùóå, ðëÜóå).
Åéêüíåò: Óôß÷ïò 3: ç ïðôéêÞ åéêüíá ôïõ Ïëõìðéáêïý Ðíåýìáôïò ðïõ
êáôåâáßíåé, öáíåñþíåôáé êáé áóôñÜöôåé, óôß÷ïò 5: ç åéêüíá ôùí
áãùíéóìÜôùí ôùí áñ÷áßùí áãþíùí, óôß÷ïò 6: ç ïðôéêÞ åéêüíá ôçò
ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
255
ëÜìøçò ðïõ èá ðñïêëçèåß, óôß÷ïò 7: ç åéêüíá ôçò óôÝøçò ôùí áèëç-
ôþí, óôß÷ïò 8: ç åéêüíá ôïõ óéäåñÝíéïõ êïñìéïý, óôß÷ïò 9: åéêüíåò
ôçò åëëçíéêÞò öýóçò, óôß÷ïò 10: ç åéêüíá ôïõ Üóðñïõ êáé êüêêéíïõ
íáïý, óôß÷ïé 11-12: ç åéêüíá ôùí ëáþí ðïõ ôñÝ÷ïõí íá ðñïóêõíÞóïõí
óôï íáü.
ÊïóìçôéêÜ åðßèåôá: áñ÷áßï, áèÜíáôï, áãíÝ, ùñáßïõ, ìåãÜëïõ, áëç-
èéíïý, åõãåíþí, óéäåñÝíéï, Üîéï, ëåõêïðüñöõñïò, ìÝãáò.
ÁíôéèÝóåéò: áñ÷áßï – áèÜíáôï, ïõñáíüò – ãç, áìÜñáíôï – êëùíÜñé,
óéäåñÝíéï – êïñìß.
ÅðáíáëÞøåéò: «Áñ÷áßï Ðíåýì’ áèÜíáôï», «åäþ». Ôï ó÷Þìá üëïõ üðïõ
ìßá öñÜóç îåêéíÜ êáé êëåßíåé ôï Ýñãï ëÝãåôáé ó÷Þìá êýêëïõ êáé ìå
ôç ÷ñÞóç ôïõ ç ðïéçôéêÞ öùíÞ èÝëåé íá ôïíßóåé ôï ðåñéå÷üìåíï ôçò
öñÜóçò ðïõ åðáíáëáìâÜíåôáé. ÁíáöÝñåôáé óôéò äéá÷ñïíéêÝò áîßåò
ðïõ öÝñåé ôï áñ÷áßï ðíåýìá ôïõ åëëçíéêïý ðïëéôéóìïý.
iv) Óôé÷ïõñãéêÞ áíÜëõóç ôïõ Ýñãïõ
Ôï ðïßçìá áðïôåëåßôáé áðü ôñåéò ôåôñÜóôé÷åò óôñïöÝò. Ïé ìïíïß
óôß÷ïé (1, 3, 5,...) åßíáé äåêáôñéóýëëáâïé ðáñïîýôïíïé êáé ïé æõãïß
óôß÷ïé (2, 4, 6,…) åßíáé äùäåêáóýëëáâïé ïîýôïíïé. Ôï ìÝôñï ôïõ ðïé-
Þìáôïò åßíáé éáìâéêü êáé ç ïìïéïêáôáëçîßá ðëå÷ôÞ.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ôé åßíáé ï «äñüìïò», ôï «ðÜëåìá» êáé ôï «ëéèÜñé». Ðïéá åßíáé ôá
óçìåñéíÜ áíôßóôïé÷á áèëÞìáôá;
Óôïí ðÝìðôï óôß÷ï ôïõ ðïéÞìáôïò ðáñáôßèåíôáé ïñéóìÝíá áãù-
íßóìáôá ôùí áñ÷áßùí Ïëõìðéáêþí Áãþíùí. Óôïõò ôüôå áãþíåò
ãßíïíôáí ôÝóóåñá åßäç äñüìïõ: ôï óôÜäéï (192 ìÝôñá), ï äßáõëïò
(ìÞêïò äýï óôáäßùí), ï äüëé÷ïò (ìÞêïò 7 Þ 13 óôáäßùí) êáé ï ïðëß-
ôçò (äßáõëïò, óôïí ïðïßï ïé äñïìåßò Ýôñå÷áí öïñþíôáò êñÜíïò
êáé áóðßäåò). ÓÞìåñá ï äñüìïò äéáêñßíåôáé áíÜëïãá ìå ôï ìÝñïò
üðïõ äéåîÜãåôáé. ¸ôóé Ý÷ïõìå: åðßðåäï äñüìï, ìå åìðüäéá êáé áíþ-
ìáëï. Åðßóçò ùò ðñïò ôï ìÞêïò ôïõò äéáêñßíïíôáé óå: á) äñüìïõò
ôá÷ýôçôáò (100, 200, 400 êáé 800 ìÝôñùí) êáé â) äñüìïõò áíôï÷Þò
– Ìáñáèþíéïé (áðüóôáóç 10 ÷éëéïìÝôñùí êáé ðÜíù). Åêôüò áðü ôïõò
ðáñáðÜíù äñüìïõò Ý÷ïõìå êáé ôïí ïìáäéêü äñüìï, äçëáäÞ ôç óêõ-
ôáëïäñïìßá.
Ôï ðÜëåìá åßíáé ç ðÜëç, äçëáäÞ ôï Üèëçìá, ðïõ ãßíåôáé áíÜìåóá óå
äýï áíôéðÜëïõò êáé ï êáèÝíáò ðñïóðáèåß ìå äéÜöïñïõò ÷åéñéóìïýò
íá ñßîåé êÜôù ôïí Üëëï. Ïé áñ÷áßïé ðåñéëÜìâáíáí ôçí ðÜëç ìáæß ìå
Üëëá áãùíßóìáôá óôï ðÝíôáèëï êáé ôç ÷þñéæáí óå ôñßá åßäç: á) ôçí
ïñèïðÜëç Þ ïñèïóôÜäç ðÜëç: ëïãÜñéáæáí íéêçôÞ åêåßíïí ðïõ êáôüñ-
èùíå íá ñßîåé ôïí áíôßðáëü ôïõ ôñåéò öïñÝò óôç ãç, â) ôçí áëßíäçóç:
Κωστής
Παλαμάς
256
ïé áíôßðáëïé óõíÝ÷éæáí íá ðáëåýïõí êáé ìåôÜ ôçí ðôþóç ôïõò óôï
Ýäáöïò, ìÝ÷ñé ðïõ ï Ýíáò áíôßðáëïò íá ïìïëïãÞóåé ôçí Þôôá ôïõ êáé
ã) ôïí áêñï÷åéñéóìü: ïé áèëçôÝò ÷ñçóéìïðïéïýóáí ìüíï ôá äÜ÷ôõëá,
ðåñéïñßæïíôáò ôç äñÜóç ôïõò ìüíï óå ëáâÝò êáé óôñåâëþóåéò ìüíï
óôï Üêñï ÷Ýñé ôïõ áíôéðÜëïõ, áðü ôïí êáñðü êáé êÜôù. Åäþ çôôçìÝ-
íï ëïãÜñéáæáí áõôüí ðïõ èá Ýðåöôå ðñþôïò êÜôù Þ áõôüí ðïõ èá
ïìïëïãïýóå ôçí Þôôá ôïõ. Ï óõíäõáóìüò áðü ðÜëç êáé ðõãìÞ Þôáí
Ýíá Üëëï áãþíéóìá, ôï ðáãêñÜôéï. ÓÞìåñá ôï ïëõìðéáêü áãþíéóìá
ôçò ðÜëçò åßíáé äýï åéäþí: á) ç åëëçíïñùìáúêÞ, üðïõ áðáãïñåýïíôáé
ïé ëáâÝò êÜôù áðü ôç ìÝóç, ï õðïóêåëéóìüò êáé ãåíéêÜ ÷åéñéóìïß ðïõ
ìðïñïýí íá ðñïîåíÞóïõí âëÜâç óôïí áíôßðáëï êáé â) ç åëåýèåñç
ðÜëç, óôçí ïðïßá áðáãïñåýåôáé ìüíïí ï ðíéãìüò êáé ôá ÷ôõðÞìáôá,
åíþ åðéôñÝðïíôáé üëåò ïé Üëëåò ëáâÝò.
Ôï ëéèÜñé áíáöÝñåôáé óôï áãþíéóìá ôçò ëéèïâïëßáò. Óýìöùíá ìå
áõôü ôï áãþíéóìá ñß÷íåôáé ìå öüñá êáé ìå ôï Ýíá ìüíï ÷Ýñé ëßèïò,
ðïõ æýãéæå 7 êéëÜ êáé 250 ãñáììÜñéá. ÓõìðåñéëÞöèçêå ìßá ìüíï
öïñÜ óôï ðñüãñáììá ôùí íåüôåñùí Ïëõìðéáêþí Áãþíùí (1906),
áëëÜ ìåôÜ êáôáñãÞèçêå ëüãù ôçò åðéêéíäõíüôçôÜò ôïõ. Ðéï êïíôÜ
óôï áñ÷áßï áõôü áãþíéóìá âñßóêåôáé ç óçìåñéíÞ óöõñïâïëßá, üðïõ
ï áèëçôÞò ðåôÜ ìå ôï Ýíá ÷Ýñé óöáßñá 7 êéëþí êáé 400 ãñáììáñßùí.
Ôç óöáßñá ï áèëçôÞò êñáôÜ áðü åéäéêÞ ëáâÞ ðïõ óõíäÝåôáé ìå ôç
óöáßñá ìå óýñìá.
2. Ãéáôß ï ðïéçôÞò êÜíåé åðßêëçóç óôï Áñ÷áßï Ðíåýìá; Ôé åêðñï-
óùðåß óýìöùíá ìå ôï ðïßçìá;
Ç ðïéçôéêÞ öùíÞ êÜíåé åðßêëçóç óôï Áñ÷áßï Ðíåýìá, äçëáäÞ óôï
Ðíåýìá ôïõ Ïëõìðéóìïý ðïõ ÷áñáêôÞñéæå ôïõò áñ÷áßïõò Ïëõìðé-
áêïýò Áãþíåò êáé ðñÝóâåõå áîßåò üðùò ç áíéäéïôåëÞò óõììåôï÷Þ
ôùí áèëçôþí, ç åõãåíÞò Üìéëëá, ç ïëõìðéáêÞ åêå÷åéñßá, ç óõíáäÝë-
öùóç ôùí ëáþí, ï óåâáóìüò óôïõò êáíüíåò, ç åðéêñÜôçóç ôïõ êá-
ëýôåñïõ, ç õóôåñïöçìßá êáé ç áéþíéá äüîá. Ïé áèëçôÝò óõììåôåß÷áí
ü÷é ìå áðþôåñï óêïðü ôéò ïéêïíïìéêÝò áðïëáâÝò êáé ôç äüîá, áëëÜ
ìüíï êáé ìüíï ãéá ôç ÷áñÜ ôçò óõììåôï÷Þò êáé ôçí êáôáâïëÞ ôçò
ìÝãéóôçò äõíáôÞò óùìáôéêÞò ðñïóðÜèåéáò. Ôï åõôåëÝò ôïõ åðÜèëïõ
ãéá ôïí íéêçôÞ ôï áðïäåéêíýåé áõôü ðåñßôñáíá. Ìå ôçí åðßêëçóç
áõôÞ ç ðïéçôéêÞ öùíÞ ïõóéáóôéêÜ åý÷åôáé ôá éäåþäç áõôÜ ôùí áñ-
÷áßùí Ïëõìðéáêþí Áãþíùí íá ãßíïõí óåâáóôÜ êáé óôç óýã÷ñïíç
åðï÷Þ, ìå ôçí åõêáéñßá ôçò áíáâßùóçò ôùí Ïëõìðéáêþí Áãþíùí,
ãåãïíüò ãéá ôï ïðïßï ãñÜöôçêå êáé áõôü ôï ðïßçìá. Áí óõìâåß áõôü,
ôüôå ïé Ïëõìðéáêïß Áãþíåò èá Ý÷ïõí ðáãêüóìéá áðÞ÷çóç êáé ôï
Ïëõìðéáêü Ðíåýìá ôïõ áñ÷áßïõ åëëçíéêïý ðïëéôéóìïý èá äéáäïèåß
áíÜ ôçí õöÞëéï.
ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
257
3. Ãéáôß ï Ê. ÐáëáìÜò áðïêáëåß ôïõò áãþíåò «åõãåíåßò»;
ÅõãåíÞò åßíáé ï õøçëüöñùí, áõôüò äçëáäÞ ðïõ äéáêáôÝ÷åôáé áðü
õøçëÜ áéóèÞìáôá, öñïíÞìáôá êáé õøçëïýò óôü÷ïõò. Åßíáé åðüìåíï
ëïéðüí, ôï åðßèåôï áõôü íá ÷ñçóéìïðïéçèåß ãéá íá ÷áñáêôçñßóåé
ôïõò Áãþíåò ðïõ üíôùò äéáðíÝïíôáé áðü õøçëüôáôåò áîßåò êáé áñ-
÷Ýò, üðùò ç áíéäéïôåëÞò óõììåôï÷Þ ôùí áèëçôþí, ç åõãåíÞò Üìéëëá,
ç ðáãêüóìéá åéñÞíåõóç êáé óõíáäÝëöùóç ôùí ëáþí.
4. ÌåëåôÞóôå ôçí ôåëåõôáßá óôñïöÞ êáé ðñïóðáèÞóôå íá åîçãÞ-
óåôå ðþò áíôéëáìâÜíåôáé ï ðïéçôÞò ôç óçìáóßá ôçò ôÝëåóçò ôùí
Ïëõìðéáêþí Áãþíùí.
Óôçí ôåëåõôáßá óôñïöÞ ôïõ ðïéÞìáôïò ìáò ðáñáäßäåôáé ç áíôßëçøç
ôçò ðïéçôéêÞò öùíÞò ãéá ôç óçìáóßá ôçò ôÝëåóçò ôùí Ïëõìðéáêþí
Áãþíùí óôç íåüôåñç åðï÷Þ. Èåùñåß üôé ôá éäåþäç ðïõ åêðñïóùðåß
ç ÏëõìðéáêÞ ÉäÝá åßíáé åõêáéñßá ôþñá íá ðñïâëçèïýí ðáãêïóìßùò
êáé Ýôóé áîßåò êáé áñ÷Ýò ðïõ äéÝôñå÷áí üëï ôïí áñ÷áßï åëëçíéêü
ðïëéôéóìü íá åðáíáêôÞóïõí ôçí áßãëç ôïõò. Ôá éäåþäç áõôÜ èá
ãßíïõí áðïäåêôÜ áðü üëïõò ôïõò ëáïýò ðïõ èá ðáñáêïëïõèÞóïõí
ôïõò Áãþíåò. Ôï ïëõìðéáêü ðíåýìá, ãíùñßæïíôáò ðÜíäçìï óåâá-
óìü, èá ïäçãÞóåé üëïõò ôïõò ëáïýò óôï íá ãßíïõí êïéíùíïß ôïõ. Ç
ôÝëåóç ôùí Áãþíùí èá áðïôåëÝóåé ôçí áöïñìÞ ãéá íá áðïôßóïõí
üëïé ïé Üíèñùðïé öüñï ôéìÞò óôï óðÜíéï óõíäõáóìü áãíüôçôáò
êáé äõíáìéóìïý (ëåõêïðüñöõñïò íáüò) ðïõ ÷áñáêôÞñéæå ôï áñ÷áßï
ïëõìðéáêü éäåþäåò.
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση των
κειμένων
1. Ðïéá åßíáé ç óçìáóßá ôçò åðáíÜëçøçò ôïõ ðñþôïõ óôß÷ïõ óôï
ôÝëïò;
2. Áíáëýóôå ôç óçìáóßá ôçò ðáñïìïßùóçò ôïõ ðïéÞìáôïò «Óáí Ýíáò
ëåõêïðüñöõñïò ìÝãáò íáüò».
3. Ðïéåò äéá÷ñïíéêÝò áîßåò ðñïâÜëëïíôáé ìÝóá áðü ôï äåýôåñï
óôß÷ï ôïõ ðïéÞìáôïò;
Κωστής
Παλαμάς
258
ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
Α. Ο δημιουργός
Ï ÐÝôñïò ×Üñçò (öéëïëïãéêü øåõäþíõìï ôïõ ÉùÜííç Í. ÌáñìáñéÜ-
äç) ãåííÞèçêå ôï 1902 óôçí ÁèÞíá. Óðïýäáóå ÍïìéêÜ êáé íåüôáôïò
åðéäüèçêå óôç ëïãïôå÷íßá. Ôá ðñþôá ôïõ äéçãÞìáôá ôá äçìïóßåõóå
óôï ðåñéïäéêü ÍïõìÜò êáé ôï 1924 ôýðùóå ôï ðñþôï ôïõ âéâëßï, ðïõ
ôïí êáèéÝñùóå ùò ðåæïãñÜöï. Ôï 1924 åîÝäùóå ìáæß ìå Üëëïõò ôï
ëïãïôå÷íéêü ðåñéïäéêü ÍÝá ÃñÜììáôá. Áðü ôï èÜíáôï ôïõ Ãñçãü-
ñéïõ Îåíüðïõëïõ äéåôÝëåóå äéåõèõíôÞò ôïõ ìåãáëýôåñïõ ëïãïôå-
÷íéêïý ðåñéïäéêïý óôçí ÅëëÜäá, ôç ÍÝá Åóôßá. Áðü ôï 1930 êáôÝ÷åé
ôç èÝóç ôïõ ãñáììáôÝá óôçí Áíþôáôç Ó÷ïëÞ Êáëþí Ôå÷íþí êáé
åßíáé ðñüåäñïò ôçò ÅëëçíéêÞò Åôáéñåßáò ÅëëÞíùí Ëïãïôå÷íþí. Ç
óçìáíôéêÞ óå ðïéüôçôá êáé üãêï ëïãïôå÷íéêÞ ôïõ ðáñáãùãÞ ðå-
ñéëáìâÜíåé êñéôéêÞ, äïêßìéá, êñéôéêÝò ìåëÝôåò êáé ôáîéäéùôéêÜ. Ôá
Ýñãá ôïõ ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü ðáñáóôáôéêÞ äýíáìç êáé åßíáé ôá
åîÞò: Ç ôåëåõôáßá íý÷ôá ôçò ãçò, ¸ëëçíåò ðåæïãñÜöïé (ôñåéò ôüìïé),
Ìáêñéíüò äñüìïò, Öþôá áðü ðÝëáãïò, Ðïëéôåßåò êáé èÜëáóóåò, ðïõ
âñáâåýôçêå ìå ôï êñáôéêü âñáâåßï, Ðáëáéïß êáé íÝïé äñüìïé, Ç Êßíá
Ýîù áðü ôá ôåß÷ç, ÄáëìáôéêÝò áêôÝò, ÂñÜ÷éá, êïõìðéÜ êáé üíåéñá.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï óõãêåêñéìÝíï êåßìåíï åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï ïìüôéôëï äéÞ-
ãçìá ôïõ ÐÝôñïõ ×Üñç, ðïõ äçìïóéåýôçêå ôï 1944 óôï âéâëßï ôïõ
Ìáêñéíüò êüóìïò. Óôï äéÞãçìá áõôüò ðñùôáãùíéóôÞò åßíáé Ýíáò
ìáèçôÞò ôçò Ôñßôçò Ãõìíáóßïõ, ðïõ Ýñ÷åôáé óå åðáöÞ ìå ôïí êü-
óìï ôïõ áèëçôéóìïý êáé áó÷ïëåßôáé ìå ôï áãþíéóìá ôïõ äñüìïõ
ôùí 100 ìÝôñùí. Ðáñáêïëïõèïýìå ôéò ðñïðïíÞóåéò ðïõ êÜíåé ãéá
íá ëÜâåé ìÝñïò óôïõò åöçâéêïýò áãþíåò óôï ôÝëïò ôçò ÷ñïíéÜò.
Óôï áðüóðáóìá áõôü âëÝðïõìå ôçí ðñïðüíçóç êáé ôç íßêç ôïõ óå
Ýíáí åíäéÜìåóï áãþíá ìáèçôþí.
Δρόμος 100 μέτρων
Πέτρος Χάρης
259
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò èåìáôéêÝò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «¹ôáí áñ÷Ýò Äåêåìâñßïõ... êé áêüìá ðéï áñãÜ»: Ç ðñï-
åôïéìáóßá ãéá ôïõò åöçâéêïýò áãþíåò.
2ç åíüôçôá: «ÅðéôÝëïõò Ýöôáóå ô’ áðüãåõìá… êáé ôç ãåìßæáìå ïé
ôñåéò ìáò»: Ï áãþíáò êáé ç ÝêâáóÞ ôïõ: óêÝøåéò êáé óõíáéóèÞìáôá
ôïõ Þñùá.
3ç åíüôçôá: «Áðü ô’ Üëëï áðüãåõìá… áêüìá êáé óôï ÓôÜäéï»: Ç
ðñïóðÜèåéá óõíå÷ßæåôáé.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Êåíôñéêü èÝìá ôïõ áðïóðÜóìáôïò åßíáé ï áèëçôéóìüò êáé ç óçìá-
óßá ôïõ ãéá ôç äéáìüñöùóç ôïõ ÷áñáêôÞñá åíüò åöÞâïõ. ÅðéìÝ-
ñïõò èåìáôéêÜ êÝíôñá áöïñïýí óôïí áèëçôéóìü êáé ôï ðþò áõôüò
óõíôåëåß óôç óôáäéáêÞ ùñßìáóç ôïõ íÝïõ áíèñþðïõ êáé ôïí ðñï-
åôïéìÜæåé ãéá ôç ìåôÝðåéôá æùÞ ôïõ. ÅðéðëÝïí ôï áðüóðáóìá èßãåé
ôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï ï áèëçôéóìüò óõìâÜëëåé óôç äçìéïõñãßá
öéëéêþí ó÷Ýóåùí.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Áðü ôçí ðñþôç êéüëáò ãñáììÞ ôïõ áðïóðÜóìáôïò
åíçìåñùíüìáóôå ãéá ôç ÷ñïíéêÞ ôïðïèÝôçóç ôïõ êåéìÝíïõ (áñ÷Ýò
Äåêåìâñßïõ) êáé ãéá ôï èÝìá ôïõ (åöçâéêïß áãþíåò). Óôçí ðñþôç
åíüôçôá ôïõ áðïóðÜóìáôïò ãßíåôáé ëüãïò ãéá ôçí ðñïåôïéìáóßá
ôïõ ÞñùÜ ìáò ãéá ôïõò áãþíåò áõôïýò. Ðçãáßíåé ôáêôéêÜ ãéá ðñï-
ðïíÞóåéò óôï ãõìíáóôÞñéï. Åßíáé ôï óôÜäéï üðïõ ï Þñùáò Ý÷åé
áñ÷ßóåé íá óõíçèßæåé óôïí åíôáôéêü áõôü ôñüðï ðñïåôïéìáóßáò ãéá
ôïõò áãþíåò êáé áéóèÜíåôáé ôç âåëôßùóç ôçò öõóéêÞò ôïõ êáôÜ-
óôáóçò. Ç âåëôßùóç áõôÞ âëÝðïõìå üôé ôïí åíèáññýíåé êáé ôïíþíåé
ôçí áõôïðåðïßèçóÞ ôïõ («îå÷þñéæá áíôéðÜëïõò… ì’ Ýóðñù÷íå óå
ðñüùñïõò åãùéóìïýò»). Ôéò åìðåéñßåò ôïõ áðü áõôüí ôïí ôñüðï
æùÞò ìïéñÜæåôáé ìå ôïõò óõíáèëçôÝò ôïõ êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò
äéáäñïìÞò ðñïò ôï óðßôé. Åßíáé åõäéÜêñéôç ç äõóêïëßá áõôïý ôïõ
ôñüðïõ æùÞò êáé ç áðüëõôç áöïóßùóç ðïõ åðéâÜëëåé, êáèþò, óýì-
öùíá ìå ôï êåßìåíï, ôï ðáéäß êáôÝëçãå íá åðéóôñÝöåé óðßôé ôïõ
ìåôÜ ôéò ïêôþ ôï âñÜäõ.
2ç åíüôçôá: Óôç óõíÝ÷åéá ìåôáöåñüìáóôå óôçí çìÝñá äéåîáãùãÞò
ôùí áãþíùí. Ï óõããñáöÝáò ðåñéãñÜöåé ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ Þñùá
ôçí êñßóéìç åêåßíç ìÝñá. Åíþ ãåíéêÜ åßíáé ðáéäß ìå áõôïðåðïßèçóç,
ôïí âëÝðïõìå íá äåéëéÜæåé, üôáí áíôéêñßæåé ôïõò áèëçôÝò ìå ôïõò
ïðïßïõò èá óõíáãùíéóôåß êáé óõíåéäçôïðïéåß üôé åßíáé ëéãüôåñïé
Πέτρος
Χάρης
260
ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
áðü êÜèå Üëëç öïñÜ. ÁéóèÜíåôáé íôñïðÞ ìðñïóôÜ óå üëï áõôüí
ôïí Üãíùóôï êüóìï ðïõ ðáñáêïëïõèåß áðü ôéò êåñêßäåò êáé ðåñéó-
óüôåñï åíï÷ëåßôáé áðü ôéò óõíïìÞëéêåò êïðÝëåò. Ï ìåãáëýôåñïò
öüâïò åíüò áãïñéïý óôçí åöçâåßá åßíáé íá ìç ãßíåé ñåæßëé ìðñïóôÜ
óå êÜðïéá êïðÝëá êáé åêåßíç ôïí ÷ëåõÜóåé. ÅðéðëÝïí, ç ðáñïõóßá
ôùí êïñéôóéþí èá êÜíåé áíáðüöåõêôá åíôïíüôåñï ôï óõíáãùíéóìü
ìåôáîý ôùí áèëçôþí, ãéáôß ï íéêçôÞò êåñäßæåé êáé ôïí åíôõðùóéáóìü
ôùí êïñéôóéþí. Åðßóçò åíôýðùóç ôïõ êÜíåé êáé ç åðéóçìüôçôá ôçò
äéïñãÜíùóçò, ðïõ äåí åß÷å óõíáíôÞóåé óå Üëëç áíáìÝôñçóç. ¼ëá
áõôÜ ôïí Ýêáíáí íá óõíåéäçôïðïéÞóåé ôçí åõèýíç ðïõ ôïí âÜñáéíå
íá öáíåß áíôÜîéïò ôïõ êïéíïý, ôùí êïñéôóéþí êáé êõñßùò ôïõ åáõôïý
ôïõ êáé ôçò ðñïóðÜèåéÜò ôïõ. ¼ëá áõôÜ ôïõ Ýäùóáí ôçí øõ÷éêÞ
äýíáìç íá âÜëåé ôá äõíáôÜ ôïõ êáé íá ðåôý÷åé. ¼ðùò êáé Ýãéíå.
¹ñèå ðñþôïò, ãåãïíüò ðïõ ôïí ãÝìéóå ÷áñÜ êáé éêáíïðïßçóç óå
ðñïóùðéêü åðßðåäï. ÐáñÜëëçëá Ýíéùóå ôç ÷áñÜ ôçò áíáãíþñéóçò
åê ìÝñïõò ôùí óõìðáéêôþí ôïõ ðïõ Ýóðåõóáí íá ôïõ óößîïõí ôï
÷Ýñé óôï ðëáßóéï ôçò åõãåíïýò Üìéëëáò. ÔÝëïò, áéóèÜíåôáé äéêáéù-
ìÝíïò ðïõ üëç ôïõ áõôÞ ç ðñïóðÜèåéá áðÝäùóå ôïõò áíáìåíüìå-
íïõò êáñðïýò. Áðü ôéò óçìáíôéêüôåñåò óôéãìÝò åõôõ÷ßáò ãéá Ýíáí
Üíèñùðï åßíáé íá èÝôåé óôü÷ïõò, íá ðñïåôïéìÜæåôáé êáôÜëëçëá ãéá
ôçí åðßôåõîÞ ôïõò êáé ôåëéêÜ íá ôïõò ðñáãìáôïðïéåß. ÁéóèÜíåôáé
üôé ïé êüðïé ôïõ äåí ðÞãáí ÷áìÝíïé.
3ç åíüôçôá: Ï Þñùáò, ùóôüóï, äåí åöçóõ÷Üæåé, áëëÜ èÝôåé óôç
óõíÝ÷åéá õøçëüôåñïõò óôü÷ïõò êáé ðñïåôïéìÜæåôáé ãéá íá ôïõò
ðñáãìáôïðïéÞóåé. Óôï ÷þñï ôïõ áèëçôéóìïý ç ÷áñÜ ôçò íßêçò äå
äéáñêåß ãéá ðïëý. ÐÜíôá õðÜñ÷ïõí áêüìç ìåãáëýôåñåò äïêéìáóßåò
ãéá Ýíáí áèëçôÞ, þóôå íá áðïäåéêíýåé óõíå÷þò ôçí áîéïóýíç ôïõ
êáé üôé Üîéæå ðñÜãìáôé íá óôáèåß óôï õøçëüôåñï óêáëß ôïõ âÜèñïõ
(«ðïõ Ýäéíáí ìéá êáèéÝñùóç…. áêüìá êáé óôï ÓôÜäéï»). Ôï óçìåßï
óôï ïðïßï êÜèå áèëçôÞò ðáýåé íá áãùíßæåôáé ãéá ôçí êáèéÝñùóÞ
ôïõ åßíáé üôáí áîéùèåß íá äéáâåß ôçí ðýëç ôïõ Óôáäßïõ, äçëáäÞ
üôáí óõììåôÜó÷åé êáé íéêÞóåé óå Ïëõìðéáêïýò Áãþíåò. ÁõôÞ åßíáé
ç ýøéóôç áíáãíþñéóç ôçò éêáíüôçôáò åíüò áèëçôÞ.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Ï Þñùáò ôïõ áðïóðÜóìáôïò ÷áñáêôçñßæåôáé áðü æùôéêüôçôá êáé
ìá÷çôéêüôçôá. Áðü ôçí ðñþôç óôéãìÞ ôïí âëÝðïõìå íá ñß÷íåôáé
ïëïêëçñùôéêÜ êáé áäéÜóðáóôá óôçí ðñïåôïéìáóßá ãéá ôïõò áãþíåò,
÷ùñßò íá åðéôñÝðåé óå ôßðïôá Üëëï íá ôïí áðïóðÜóåé áðü ôï óôü÷ï
ôïõ. Óõíåéäçôïðïéåß ôç óïâáñüôçôá êáé ôç äõóêïëßá ôçò åíáó÷üëç-
óçò ìå ôïí áèëçôéóìü, ùóôüóï áõôÜ äåí ôïí ðôïïýí.
ÐáñÜ ôï íåáñü ôçò çëéêßáò ôïõ, åìöáíßæåôáé áñêåôÜ þñéìïò þóôå íá
èÝôåé óôü÷ïõò êáé íá êáôáâÜëëåé ôï ìÝãéóôï ôùí äõíáôïôÞôùí ôïõ
261
ãéá íá ôïõò ðåôý÷åé. Åðßóçò ç ðñüùñç ùñéìüôçôÜ ôïõ öáßíåôáé êáé
áðü ôç ìåôñéïðáèÞ áíôßäñáóÞ ôïõ ìåôÜ ôç íßêç ôïõ óôïõò áãþíåò
(«¼ðùò ïé ìåãáëýôåñïß ìáò… ìðñïóôÜ óå ôüóï êüóìï»). Áõôü Üëëù-
óôå áðïôåëåß êáé ôç ìåãÜëç ðñïóöïñÜ ôïõ áèëçôéóìïý, üôé äçëáäÞ
óõíôåëåß ôá ìÝãéóôá óôçí ùñßìáóç ôïõ íÝïõ áíèñþðïõ êáé óôçí
ðñïåôïéìáóßá ôïõ ãéá ôç ìåôÝðåéôá æùÞ. Ôé Üëëï åßíáé ç æùÞ üëùí
ôùí áíèñþðùí, ðáñÜ ìéá äéáñêÞò óôï÷ïèåóßá êáé óõíå÷Þò ðñïóðÜ-
èåéá ãéá ôçí åðßôåõîç ôùí óôü÷ùí ðïõ èÝôïõìå; Åðßóçò äåí ôïõ
ëåßðåé ç áõôïðåðïßèçóç êáé ï óôïé÷åéþäçò åãùéóìüò, óôïé÷åßá áðá-
ñáßôçôá ãéá íá êåñäßóåé êÜðïéïò óå ü,ôé êé áí äïêéìáóôåß. ÌÜëéóôá
óå êÜðïéï óçìåßï ôïõ áðïóðÜóìáôïò ôïí âëÝðïõìå íá ðáñáäÝ÷åôáé
ôçí ðïëõëïãßá ùò ðñïò ôéò åðéäüóåéò ôïõ, ãåãïíüò ðïõ äåß÷íåé üôé
åßíáé ðåñÞöáíïò ãé’ áõôÞí êáé ãéá ôç âåëôßùóç ðïõ Ý÷åé óçìåéþóåé
áðü ôüôå ðïõ îåêßíçóå. Ï åãùéóìüò ôïõ üìùò äåí îåðåñíÜ ôá ëïãé-
êÜ üñéá, äåí ôïí áðïìáêñýíåé áðü ôïí êïéíùíéêü ôïõ ðåñßãõñï êáé
äåí ôïí êÜíåé õðÝñìåôñá áíôáãùíéóôéêü, åöüóïí ôïí âëÝðïõìå íá
äéáôçñåß öéëéêÝò ó÷Ýóåéò êáé ìå ôïõò óõíáèëçôÝò ôïõ.
Ï ÞñùÜò ìáò åßíáé åðßóçò áíôáãùíéóôéêüò êáé öéëüäïîïò («Êé üôáí
âñÝèçêá óôçí ßäéá ãñáììÞ... íá ìå ðåôÜîåé óôï ôÝñìá»). ÌÝ÷ñé íá
îåêéíÞóåé ï áãþíáò åß÷å Üã÷ïò êáé áíáóöÜëåéá, üðùò Üëëùóôå
ïðïéïóäÞðïôå Üíèñùðïò üôáí ðñüêåéôáé íá äéáãùíéóôåß óå êÜôé.
ÁõôÜ ôá äõóÜñåóôá óõíáéóèÞìáôÜ ôïõ üìùò åêëåßðïõí üôáí ôßèåôáé
óôç ãñáììÞ åêêßíçóçò êáé áíôéêñßæåé ôïõò óõíáãùíéóôÝò ôïõ. Ôüôå
îõðíÜ ìÝóá ôïõ ï åãùéóìüò, åðáíáêôÜ ôç ÷áìÝíç ôïõ áõôïðåðïß-
èçóç êáé óôï ìõáëü ôïõ õðÜñ÷åé ìüíï ç åéêüíá íá ðåñíÜ ðñþôïò
ôï ôÝñìá ôçò äéáäñïìÞò.
Ç ôåëéêÞ ôïõ íßêç äåí åíéó÷ýåé ôïí åãùéóìü ôïõ êáé äåí ôïí êÜ-
íåé åãùðáèÞ. Áíôßèåôá ôïí ùèåß óå ðñïâëçìáôéóìü ó÷åôéêÜ ìå ôï
ìÝëëïí ôïõ ùò áèëçôÞ êáé ôïí êéíçôïðïéåß þóôå íá óõíå÷ßóåé ôçí
ðñïóðÜèåéá íá äéêáéþóåé ôç öÞìç ôïõ íéêçôÞ. Åßíáé ðñïóãåéùìÝíïò
êáé óêÝöôåôáé üôé Ýêáíå Ýíá êáëü îåêßíçìá. Èåùñåß áõôÞ ôç íßêç
ùò ôï Ýíáõóìá ãéá íá óõíå÷ßóåé êáé íá ðåôý÷åé ôïõò áíþôåñïõò
óôü÷ïõò ôïõ, ðïõ öôÜíïõí áêüìç êáé óôï íá ïñáìáôßæåôáé ôç óõì-
ìåôï÷Þ ôïõ óå Ïëõìðéáêïýò Áãþíåò.
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
Ç ãëþóóá ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß ï óõããñáöÝáò åßíáé ç áðëÞ äçìïôéêÞ
ôçò êáèçìåñéíÞò ìáò ïìéëßáò.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò åßíáé ëéôü êáé ç óõ÷íÞ ðáñïõóßá ó÷çìÜôùí ëüãïõ ôï êÜ-
Πέτρος
Χάρης
262
ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
íïõí óå ðïëëÜ óçìåßá ãëáöõñü, éäßùò üôáí ðñüêåéôáé ãéá ôçí ðå-
ñéãñáöÞ ôùí óêÝøåùí êáé ôùí óõíáéóèçìÜôùí ôïõ Þñùá. Ï ìá-
êñïðåñßïäïò ëüãïò êáé ôá áóýíäåôá ó÷Þìáôá êÜíïõí ôï ýöïò ôïõ
êåéìÝíïõ ðáñáóôáôéêü êáé ãïñãü.
iii) ÁöÞãçóç
Ùò ðñïò ôïí áöçãçìáôéêü ôñüðï Ý÷ïõìå ìßìçóç - ðñïóùðéêÞ áöÞ-
ãçóç, äçëáäÞ áöÞãçóç óå á´ åíéêü ðñüóùðï. Ìå ôïí ôñüðï áõôü
ðáñáôßèåíôáé ïé óêÝøåéò êáé ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ Þñùá ìðñïóôÜ
óôá ãåãïíüôá ôçò æùÞò ôïõ. Ç ïìáëÞ áöÞãçóç, ðïõ ðáñïõóéÜæåé
ìå ëåðôïìÝñåéá ôá ãåãïíüôá êáé ôéò åóùôåñéêÝò áíôéäñÜóåéò ôïõ
Þñùá ó’ áõôÝò, êáé ç áêñßâåéá ôçò ðåñéãñáöÞò, êÜíïõí ôï ëüãï ôïõ
×Üñç éäéáßôåñá ðáñáóôáôéêü êáé äçìéïõñãïýí áßóèçìá óõãêßíçóçò
óôïí áíáãíþóôç.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «Ýôñå÷á ôþñá äéáöïñåôéêÜ», «Äïêßìáæá ôá ðüäéá ìïõ…
ìå ðéï áäýíáôïõò», «ìÝôñáãá ôïí åáõôü ìïõ», «óå ðñüùñïõò åãùé-
óìïýò», «ðïõ ãÝìéæáí ôéò êïõâÝíôåò ìáò», «äéáóôáõñþíïíôáí ìå ôïõò
åíèïõóéáóìïýò», «êáôáóôÜëáîå ï Üëëïò», «ðïõ ìå ôéò óôÜóåéò… óå
êÜèå äéáöùíßá», «åß÷áí ãßíåé èÝáìá ìå îÝíïõò», «êñÜôáãáí ìéá ôÜîç»,
«êé Ýäéíáí... ðïõ ìå ôñüìáîå», «óôçí ßäéá ãñáììÞ ìå ôïõò Üëëïõò»,
«áëëÜ êáé ìéáí åõèýíç… íá ìå ðåôÜîåé óôï ôÝñìá», «ôçí ðñþôç èå-
áôñéêÞ ìïõ ðñÜîç», «ìïõ óößîáíå ôï ÷Ýñé», èÝëáìå íá äþóïõìå ôçí
åðéóçìüôçôá óôç óôéãìÞ», «óôï ìáñôýñéï ôçò ðñïåôïéìáóßáò».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «ôï ôÝñìá äåí åñ÷üôáí êáôÜ ðÜíù ìïõ», «áëëÜ
ðÞãáéíá êáé ôï ’âñéóêá åãþ», «ç ãëþóóá ìïõ Ýôñå÷å êáé êïõñáæüôáí
ëéãüôåñï», Ýöôáóå ô’ áðüãåõìá», ì’ Ýñéîå ï êëÞñïò», «áëëÜ êáé ìéáí
åõèýíç… íá ìå ðåôÜîåé óôï ôÝñìá», «áðü ô’ Üëëï áðüãåõìá… ðéï
ìáêñéÜ», «Äåí îÝ÷íáãá üìùò… ðåéèáñ÷çìÝíç ïñãÜíùóÞ ôïõ», «ôïõò
åðéóçìüôåñïõò áãþíåò... óïâáñüôåñïõò óõíáãùíéóìïýò». Õðåñâï-
ëÝò: «Þîåñá óðéèáìÞ ìå óðéèáìÞ», «ìéá áóõãêñÜôçôç ïñìÞ».
Ðáñïìïéþóåéò: «óáí Ýíá óþìá», «üðùò ïé ìåãáëýôåñïß ìáò», «üðùò
ôçí ðñïçãïýìåíç ìÝñá», «üðùò ðñéí áðü ôç íßêç».
Áóýíäåôï ó÷Þìá: «Äïêßìáæá ôá ðüäéá ìïõ… üðïõ êáôáóôÜëáîå ï
Üëëïò», «¹ôáí üìùò ðåñéóóüôåñïò ï êüóìïò… ìå ôñüìáîå», «Áðü ô’
Üëëï áðüãåõìá… áðü ôá óýíïñá ôçò çëéêßáò».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá ôïõ ãõìíáóôçñßïõ üðïõ ðñïðïíåßôáé ï ÞñùÜò
ìáò, ç åéêüíá ôçò ðñïåôïéìáóßáò êáé ôçò óõíå÷ïýò âåëôßùóçò, ç
åéêüíá ôçò åðéóôñïöÞò óôï óðßôé, ç åéêüíá ôùí óõíáèëçôþí ôïõ
óôïí áãþíá, ç åéêüíá ôïõ êïéíïý ðïõ ðáñáêïëïõèåß ôïí áãþíá, ç
åéêüíá ôçò íßêçò, ç åéêüíá ôïõ ÷áéñåôéóìïý ôùí óõíáèëçôþí ôïõ.
263
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðþò íéþèåé ï íåáñüò áèëçôÞò êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôùí ðñïðïíÞ-
óåùí êáé ðþò êáôÜ ôçí åðßóçìç çìÝñá ôùí áãþíùí;
¹äç ìåôÜ ôïõò äýï ðñþôïõò ìÞíåò óõíå÷þí êáé êáèçìåñéíþí ðñï-
ðïíÞóåùí, ï ìéêñüò ìáèçôÞò Ý÷åé áñ÷ßóåé íá íéþèåé åîïéêåéùìÝíïò
ìå ôï ðåñéâÜëëïí ôïõ ãõìíáóôçñßïõ êáé ôéò áðáéôÞóåéò ôïõ («Ôï
ãõìíáóôÞñéï êáé ïé Üíèñùðïß ôïõ äåí ìïõ Þôáí ðéá Üãíùóôïò ôü-
ðïò»). Óôç óõíÝ÷åéá áéóèÜíåôáé óçìáíôéêüò üôáí öïñÜåé ôçí áèëç-
ôéêÞ ôïõ áìößåóç ðïõ äçëþíåé ôçí éäéüôçôá ôïõ áèëçôÞ («Åß÷á êé
åãþ ôçí Üóðñç öáíåëßôóá ìïõ êáé ôï ãáëÜæéï ðáíôáëïíÜêé… óõ-
íçèéóìÝíïé, áóÞìáíôïé»). Óõíå÷ßæïíôáò ôç äýóêïëç ðñïåôïéìáóßá ï
Þñùáò áñ÷ßæåé óôáäéáêÜ íá åðéóçìáßíåé ôç äéáñêÞ ôïõ âåëôßùóç («ôï
ôÝñìá äåí åñ÷üôáí êáôÜ ðÜíù ìïõ, áëëÜ ðÞãáéíá êáé ôï ’âñéóêá
åãþ»), ãåãïíüò ðïõ ôïí åíèáññýíåé. Ç êáëÞ ôïõ åðßäïóç óå áñêåôÝò
áíáìåôñÞóåéò ôïí åß÷áí êÜíåé ðñüùñá åãùéóôÞ. ÕðÞñ÷áí óôéãìÝò
ìÜëéóôá ðïõ Ýðéáíå ôïí åáõôü ôïõ íá êïìðÜæåé ãéá ôéò êáëÝò ôïõ
åðéäüóåéò óôéò óõæçôÞóåéò ìå ôïõò óõíáèëçôÝò ôïõ («êáé ì’ Ýóðñù-
÷íå óå ðñüùñïõò åãùéóìïýò… Þôáí áôåëåßùôïò»).
Ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ Þñùá áëëÜæïõí áñãüôåñá üôáí öôÜíåé ç
åðßóçìç ìÝñá ôùí áãþíùí. ¼ôáí Ýñ÷åôáé áíôéìÝôùðïò ìå ôïõò ëé-
ãïóôïýò áíôéðÜëïõò ôïõ êáé óõíåéäçôïðïéåß ðëÝïí üôé ôï åðßðåäï
áíôáãùíéóìïý åßíáé õøçëüôåñï áðü Üëëåò öïñÝò, íéþèåé äåéëßá.
Åðßóçò, üôáí áíôéêñßæåé ôï êïéíü ðïõ åß÷å Ýñèåé ãéá íá ðáñáêïëïõ-
èÞóåé ôïõò áãþíåò êáé ôïõ åßíáé üëïé Üãíùóôïé, ôüôå áéóèÜíåôáé íá
ôïí êáôáâÜëëåé Üã÷ïò êáé áíçóõ÷ßá. ¼ôáí üìùò öôÜíåé ç óôéãìÞ
íá ðÜñåé ôç èÝóç ôïõ óôçí åêêßíçóç, üëá áõôÜ ôá áñíçôéêÜ óõíáé-
óèÞìáôá áöÞíïíôáé êáôÜ ìÝñïò. Ôþñá áéóèÜíåôáé áóõãêñÜôçôç
ïñìÞ, áëëÜ êáé åõèýíç íá öáíåß áíôÜîéïò ôùí ðñïóäïêéþí üëùí, ìá
êõñßùò ôïõ åáõôïý ôïõ êáé ôçò ðñïóðÜèåéÜò ôïõ («Êé üôáí âñÝèçêá
óôçí ßäéá ãñáììÞ… íá ìå ðåôÜîåé óôï ôÝñìá»).
2. Ðïéï åßíáé ôï êÝñäïò ôïõ áèëçôÞ áðü ôçí åíáó÷üëçóÞ ôïõ ìå
ôïí áèëçôéóìü êáé áðü ôç íßêç ôïõ óôï óõãêåêñéìÝíï áãþíá;
Óôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá ðáñáêïëïõèïýìå üëá ôá ïöÝëç ðïõ
áðïêïìßæåé ï ÞñùÜò ìáò áðü ôçí åíáó÷üëçóÞ ôïõ ìå ôïí êüóìï ôïõ
áèëçôéóìïý. Ôïí ðáñáêïëïõèïýìå íá ùñéìÜæåé óôáäéáêÜ ÷Üñç óôï
üôé èÝôåé óôü÷ïõò êáé êáôáâÜëëåé êÜèå äõíáôÞ ðñïóðÜèåéá íá ôïõò
ðñáãìáôïðïéÞóåé. Ç óôï÷ïèåóßá êáé ç ðñïóðÜèåéá ãéá åðßôåõîç ôùí
óôü÷ùí áõôþí åßíáé ðñáêôéêÞ ðïõ óõíÜäåé ìå ôéò áðáéôÞóåéò ôçò
ìåôÝðåéôá æùÞò êÜèå áíèñþðïõ. ÅðéðëÝïí ôïí âëÝðïõìå ìÝóù ôïõ
áèëçôéóìïý íá Ýñ÷åôáé óå åðáöÞ ìå Üëëïõò óõíïìçëßêïõò ôïõ êáé
íá äçìéïõñãåß öéëßåò. ¢ñá ëïéðüí ï áèëçôéóìüò óõìâÜëëåé êáé óôçí
Πέτρος
Χάρης
264
ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
êïéíùíéêïðïßçóç ôïõ áôüìïõ. Ç åðéóçìüôçôá ôçò äéïñãÜíùóçò ôùí
áãþíùí ôïõ ãåííÜ ôï óõíáßóèçìá ôçò õðåõèõíüôçôáò êáé ôïí êÜ-
íåé íá áéóèÜíåôáé êáé ï ßäéïò üôé ìåãáëþíåé ðéá êáé üôé ðáñÜëëçëá
ìåãáëþíïõí êáé ïé áðáéôÞóåéò ôïõ éäßïõ áëëÜ êáé ôùí Üëëùí áðÝ-
íáíôß ôïõ. Êõñßùò üìùò áíôéëáìâÜíåôáé ôçí áîßá ôçò ðñïåôïéìáóßáò
ãéá ôçí åðßôåõîç åíüò óôü÷ïõ. ¼ôáí ðåôõ÷áßíåé êáíåßò ôï óôü÷ï
ôïõ, ôüôå óõíåéäçôïðïéåß üôé êáìßá äïêéìáóßá, üóï óêëçñÞ êé áí
åßíáé, äåí ðÞãå ÷áìÝíç. ÅîÜëëïõ, ãéá íá õëïðïéçèåß ïðïéïóäÞðïôå
óôü÷ïò ÷ñåéÜæåôáé ÷ñüíï, êüðï, õðïìïíÞ êáé åðéìïíÞ, áñåôÝò ðïõ
óôïé÷åéïèåôïýí ìéá óõãêñïôçìÝíç ðñïóùðéêüôçôá («Äåí îÝ÷íáãá
üôé ç Üóêçóç êáé ç åðéôõ÷ßá óôï ÷þñï åêåßíï, ðïõ áð’ ôçí ðñþôç
óôéãìÞ ìáò Ýäåéîå ôçí áõóôçñÞ êáé ðåéèáñ÷çìÝíç ïñãÜíùóÞ ôïõ,
áêïëïõèïýóáí ìéá óêÜëá ðïõ Ýðñåðå íá ôçí áíÝâåéò óêáëïðÜôé-
óêáëïðÜôé»).
3. ÓõæçôÞóôå ôç óêçíÞ üðïõ ïé çôôçìÝíïé íÝïé áèëçôÝò óõã÷áß-
ñïõí ôï íéêçôÞ.
Óôçí ôåëåõôáßá ðáñÜãñáöï ôçò äåýôåñçò åíüôçôáò ôïõ áðïóðÜ-
óìáôïò ðáñáêïëïõèïýìå ôç óêçíÞ üðïõ ïé óõíáèëçôÝò ôïõ ÞñùÜ
ìáò êáé çôôçìÝíïé óðåýäïõí íá ôïí ÷áéñåôßóïõí êáé íá ôïõ äþóïõí
óõã÷áñçôÞñéá ãéá ôç íßêç ôïõ. Áóöáëþò ôá óõíáéóèÞìáôÜ ôïõò äåí
åßíáé åõ÷Üñéóôá. Åßíáé áðïãïçôåõìÝíïé, äõóáñåóôçìÝíïé êáé óôåíï-
÷ùñçìÝíïé ðïõ äåí ðÝôõ÷áí ôç íßêç. Ìçí îå÷íÜìå üôé êÜèå áèëçôÞò
ôç íßêç Ý÷åé óôü÷ï. Ôï ìåãáëåßï üìùò ôïõ áèëçôéêïý éäåþäïõò
áõôü áêñéâþò ïñßæåé. Ç áñíçôéêÞ ôïõò äéÜèåóç äåí ôïõò åìðïäßæåé
íá áíáãíùñßæïõí üôé êÜðïéïò Üëëïò öÜíçêå êáëýôåñïò êáé áîéü-
ôåñïò êáé êÝñäéóå ôç èÝóç ôïõ íéêçôÞ. ¸íáò áèëçôÞò ïöåßëåé íá
áíáãíùñßæåé ôçí áíùôåñüôçôá ôïõ Üëëïõ êáé íá ôçí åêôéìÜ, üðùò
áêñéâþò èá Þèåëå êáé ï ßäéïò, áí Þôáí óå áíÜëïãç èÝóç. Ç åõãåíÞò
Üìéëëá, ï åéñçíéêüò óõíáãùíéóìüò, ï óåâáóìüò óôïõò êáíüíåò êáé
ç åðéêñÜôçóç ôïõ êáëýôåñïõ åßíáé ìåñéêÝò áðü ôéò ðñùôáñ÷éêÝò
áîßåò ôïõ áèëçôéóìïý êáé êáíåßò äåí åßíáé óå èÝóç íá ôéò ðáñáâåß.
Ôçí åöáñìïãÞ üëùí áõôþí ôùí áîéþí ðáñáêïëïõèïýìå óôçí åéêüíá
ôùí çôôçìÝíùí ðïõ óõã÷áßñïõí ôï íéêçôÞ.
265
Ζ. Πρόσθετες ερωτήσεις για την καλύτερη κατανόηση του
κειμένου
1. Ó÷ïëéÜóôå ôç öñÜóç: «¸ðåéôá áð’ üëá áõôÜ äåí ìðïñïýóå íá
åßìáóôå ðéá ìéêñïß».
2. ÐñïóðáèÞóôå íá óêéáãñáöÞóåôå ôï ÷áñáêôÞñá ôïõ Þñùá, üðùò
áõôüò ðáñïõóéÜæåôáé ìÝóá áðü ôï áðüóðáóìá.
3. Íá êÜíåôå ôéò óùóôÝò áíôéóôïé÷ßóåéò:
Á Â
Ôï ôÝñìá äåí åñ÷üôáí êáôÜ ðÜíù ìïõ ðáñïìïßùóç
Äïêßìáæá ôá ðüäéá ìïõ áóýíäåôï ó÷Þìá
¹îåñá óðéèáìÞ ìå óðéèáìÞ ôç ìáýñç
åêåßíç ãñáììÞ
ðñïóùðïðïßçóç
Ïé ìåãáëýôåñïß ìáò, ïé ðñáãìáôéêïß
áèëçôÝò, ïé äýï íéêçìÝíïé
ìåôáöïñÜ
Óáí Ýíá óþìá õðåñâïëÞ
Πέτρος
Χάρης
266
Α. Η δημιουργός
Ç ÁããåëéêÞ ÂáñåëÜ ãåííÞèçêå óôç Èåóóáëïíßêç êáé óðïýäáóå
Áñ÷áéïëïãßá óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò ÁèÞíáò. Äåí áêïëïýèçóå, üìùò,
ôïí êëÜäï ôïõ åêðáéäåõôéêïý Þ ôïõ áñ÷áéïëüãïõ, áëëÜ óôáäéïäñü-
ìçóå ùò ôñáðåæéêüò õðÜëëçëïò óôçí ÅèíéêÞ ÔñÜðåæá ôçò ÅëëÜäïò.
ÐáñÜëëçëá áó÷ïëÞèçêå êáé ìå ôç ëïãïôå÷íßá, éäßùò ôçí ðáéäéêÞ, ìå
ìåãÜëç åðéôõ÷ßá. Ðñùôïåìöáíßóôçêå óôá ãñÜììáôá ôï 1966 ìå ôï
ôáîéäéùôéêü âéâëßï ôçò Ç ÅëëÜäá êé åìåßò, ðïõ áðÝóðáóå åõìåíÝ-
óôáôåò êñéôéêÝò êáé ðÞñå ôïí Ýðáéíï ôïõ Äéåèíïýò Âñáâåßïõ ×áíò
Êñßóôéáí ¢íôåñóåí, ðïõ áðïíÝìåôáé êÜèå äéåôßá. ÓõíåñãÜæåôáé ìå
ôï ðåñéïäéêü Åëëçíéêüò Åñõèñüò Óôáõñüò Íåüôçôáò, êáèþò êáé ìå
ôï Åèíéêü ºäñõìá Ñáäéïöùíßáò êáé Ôçëåüñáóçò. ÅîÝäùóå ôá âé-
âëßá Ç ÅëëÜäá êé åìåßò, Ìå ôï ÷áìüãåëï óôá ÷åßëç, Ç ìçôÝñá ìáò
ç öýóç, Ï Êüóìïò ìáò, êáé Üëëá, êáôÜëëçëá ãéá ðáéäéÜ ðñïó÷ï-
ëéêÞò çëéêßáò. ¸ãñáøå åðßóçò ôï «Áíáãíùóôéêü» ôçò ô ôÜîçò ôïõ
Äçìïôéêïý Ó÷ïëåßïõ, ðïõ ôéìÞèçêå ìå ôï ðñþôï êñáôéêü âñáâåßï
ôïõ Õðïõñãåßïõ Ðáéäåßáò.
Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο
Ôï êåßìåíï åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï ìõèéóôüñçìá ôçò ÁããåëéêÞò
ÂáñåëÜ ÊáëçìÝñá, Åëðßäá. Ç õðüèåóç ôïõ ìõèéóôïñÞìáôïò, ç ïðïßá
åêôõëßóóåôáé óôï ÷ñïíéêü äéÜóôçìá 1892-1896, äåí áíáöÝñåôáé åé-
äéêÜ êáé áðïêëåéóôéêÜ óôïõò Ïëõìðéáêïýò Áãþíåò ôçò ÁèÞíáò ôïõ
1896, áëëÜ óôç öéëßá äýï êïñéôóéþí ðïõ ãíùñßæïíôáé óôï ÁñóÜêåéï
Äéäáóêáëåßï. Ôï áðüóðáóìá ðïõ åîåôÜæïõìå (ï ìáñáèþíéïò ôïõ
Ëïýç) óõíäÝåôáé ðåñéóóüôåñï ìå ôéò åðéëïãÝò æùÞò ðïõ êÜíåé ç
çñùßäá (Åëðßäá), ôéò ïðïßåò ç óõããñáöÝáò ïíïìÜæåé «ìáñáèþíéï
æùÞò». Óôï âéâëßï åðßóçò æùíôáíåýåé ç åðï÷Þ ôçò Ìðåë Åðüê ãéá
ôçí ÅëëÜäá, ìå ôéò âåããÝñåò, ôá ðïëéôéêÜ êáé êïéíùíéêÜ ãåãïíüôá
ôçò åðï÷Þò åêåßíçò. Ôï óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá åßíáé áõôïôåëÝò
íïçìáôéêÜ, åöüóïí ðåñéãñÜöåé ôï ìáñáèþíéï äñüìï ôïõ Óðýñïõ
ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
Η νίκη του Σπύρου Λούη
Αγγελική Βαρελά
267
Ëïýç, áðü ôçí åêêßíçóç óôï Ìáñáèþíá ìÝ÷ñé ôçí åßóïäü ôïõ óôï
Ðáíáèçíáúêü ÓôÜäéï êáé ôçí áðïèÝùóÞ ôïõ áðü ôï êïéíü.
Ï ìáñáèþíéïò äñüìïò åßíáé áãþíáò äñüìïõ áíôï÷Þò, ðïõ êáèéå-
ñþèçêå ãéá ðñþôç öïñÜ óôïõò Ïëõìðéáêïýò Áãþíåò ôçò ÁèÞíáò
ôï 1896, óå áíÜìíçóç ôïõ Áèçíáßïõ ïðëßôç Öåéäéððßäç, ðïõ Ýöåñå
ôñÝ÷ïíôáò óôçí ÁèÞíá ôï Üããåëìá ôçò íßêçò ìåôÜ ôç íßêç ôùí
ÅëëÞíùí Ýíáíôé ôùí Ðåñóþí óôç ìÜ÷ç ôïõ Ìáñáèþíá. Ï ìáñáèþ-
íéïò äñüìïò Ý÷åé áðüóôáóç 42.195 ìÝôñá. Ðñþôïò ìáñáèùíïäñüìïò
Ïëõìðéïíßêçò áíáäåß÷èçêå ï ¸ëëçíáò Óðýñïò Ëïýçò ìå ÷ñüíï 2
þñåò, 58 ëåðôÜ êáé 50 äåõôåñüëåðôá.
Γ. Δομή του έργου
Ôï áðüóðáóìá ÷ùñßæåôáé óå ôñåéò èåìáôéêÝò åíüôçôåò:
1ç åíüôçôá: «Óôï ×Üíé ôïõ ÌéëôéÜäç… üôáí áãùíïèÝôçóå ôï ìáñá-
èþíéï;»: ÓêÝøåéò êáé óõíáéóèÞìáôá ôïõ Ëïýç ðñéí áðü ôï ìåãÜëï
áãþíá.
2ç åíüôçôá: «Óôéò äýï áêñéâþò… ðñÝðåé íá ôïí êåñäßóåé»: ÓêÝøåéò
êáé óõíáéóèÞìáôá ôïõ Ëïýç êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôïõ áãþíá. Ïé áíôé-
äñÜóåéò ôïõ êüóìïõ.
3ç åíüôçôá: «ÐÝíôå êáé åßêïóé… êáé 50 äåõôåñüëåðôá»: Ç åßóïäïò
ôïõ Ëïýç óôï óôÜäéï.
Δ. Ανάλυση περιεχομένου του έργου
i) Ðåñéå÷üìåíï êáé íïçìáôéêÜ êÝíôñá
Ðåñéå÷üìåíï êáé èåìáôéêü êÝíôñï ôïõ áðïóðÜóìáôïò åßíáé ïé Ïëõ-
ìðéáêïß Áãþíåò ôçò ÁèÞíáò, ôï 1896, êáé óõãêåêñéìÝíá ï ìáñáèþ-
íéïò äñüìïò ôïõ Óðýñïõ Ëïýç êáé ç ôåëéêÞ ôïõ íßêç. Åðåêôåßíïíôáò
èá ìðïñïýóáìå íá åîåôÜóïõìå ôï èÝìá ôùí Ïëõìðéáêþí Áãþíùí
óôçí áñ÷áßá åðï÷Þ êáé ôï ðíåýìá ôïõ Ïëõìðéóìïý.
ii) ÍïçìáôéêÞ áðüäïóç
1ç åíüôçôá: Ç áöÞãçóç âñßóêåé üëïõò ôïõò ðñùôáãùíéóôÝò ìáæåìÝ-
íïõò óôï ðáíäï÷åßï ôïõ ÌéëôéÜäç óôï Ìáñáèþíá, áð’ üðïõ èá îåêé-
íïýóå ï ìáñáèþíéïò äñüìïò. Êáôüðéí ðáñáôßèåíôáé ïé óêÝøåéò ôïõ
Óðýñïõ Ëïýç ó÷åôéêÜ ìå ôç äéïñãÜíùóç, ôïõò îÝíïõò áíôéðÜëïõò
ôïõ êáé ôïí ÌðñåÜë (åéóçãçôÞ ôïõ áãùíßóìáôïò ôïõ ìáñáèùíßïõ
óôïõò Ïëõìðéáêïýò Áãþíåò ôïõ 1896). ¢îéá ó÷ïëéáóìïý ç öñÜóç
ôïõ Óðýñïõ Ëïýç: «Ôïõò èáýìáæå áõôïýò ôïõò áíôéðÜëïõò ôïõ ðïõ
åß÷áí Ýñèåé áðü ìáêñéÜ íá äéåêäéêÞóïõí ôç íßêç»: Åäþ ï Óðýñïò
Ëïýçò äçëþíåé ôï èáõìáóìü ôïõ ðñïò ôïõò áíôéðÜëïõò ôïõ, ü÷é
ìüíï ãéáôß Þôáí Üîéïé áèëçôÝò, äéÜóçìá ïíüìáôá ôïõ ðáãêüóìé-
ïõ áèëçôéóìïý, áëëÜ êõñßùò ãéá ôï ëüãï üôé åß÷áí äéáíýóåé ôüóç
Αγγελική
Βαρελά
268
áðüóôáóç, ôáîéäåýïíôáò áðü ôéò ÷þñåò ôïõò ðñïò ôçí ÅëëÜäá, ãéá
íá Ýñèïõí íá äéáãùíéóôïýí óôï ìáñáèþíéï äñüìï. Ç óêÝøç ôïõ
Ëïýç åßíáé áðëïúêÞ, üðùò Üëëùóôå áñìüæåé óå Ýíá öôù÷ü íåñïõëÜ,
ðñïåñ÷üìåíï áðü Ýíá åîï÷éêü ðñïÜóôéï ôçò ÁèÞíáò. Äå óõíåéäç-
ôïðïéåß áêüìç ôéò äõíáôüôçôÝò ôïõ êáé ìå áðüëõôç ìåôñéïðÜèåéá
äçëþíåé Ýììåóá üôé ï ßäéïò, áí Þôáí óôç èÝóç ôùí áíôéðÜëùí ôïõ,
äå èá Ýìðáéíå óôç äéáäéêáóßá íá õðïóôåß ôüóç ôáëáéðùñßá ãéá íá
óõììåôÜó÷åé óôïõò Áãþíåò.
2ç åíüôçôá: Óôç óõíÝ÷åéá ðáñáêïëïõèïýìå ôçí åîÝëéîç ôïõ áãþíá,
ôéò óêÝøåéò êáé ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ Ëïýç êáè’ üëç ôç äéÜñêåéÜ ôïõ,
ôïõò áíôéðÜëïõò ðïõ îåðåñíïýóå óôç äéáäñïìÞ, ôïí Ýíáí ìåôÜ ôïí
Üëëïí, þóðïõ ôåëéêÜ ðÝñáóå ðñþôïò (ìåôÜ ôï 32ï ÷éëéüìåôñï) êáé
ç íßêç Þôáí ðëÝïí óßãïõñç. ×áñáêôçñéóôéêÞ åßíáé ç ðåñéãñáöÞ ôçò
áíôßäñáóçò ôïõ êüóìïõ ðïõ ðñïóðáèïýóå íá ôïí åìøõ÷þóåé, áëëÜ
êõñßùò ç ðåñéãñáöÞ ôïõ ßäéïõ ôïõ Ëïýç óôçí ôåëéêÞ äéáäñïìÞ ðñïò
ôï ÓôÜäéï, ç ïðïßá áðïôõðþíåôáé ìå ãëáöõñüôáôï ôñüðï ìÝóá áðü
ôï ó÷Þìá ëüãïõ ôçò åðáíÜëçøçò, ôçò õðåñâïëÞò êáé ôçò ìåôáöï-
ñÜò: «Ï Ëïýçò ðåôÜåé ðñïò ôï ÓôÜäéï». Ç öñÜóç áõôÞ áðïôõðþíåé
ôçí õðÝñìåôñç ÷áñÜ ãéá ôçí áðñüóìåíç íßêç ôïõ Ëïýç, ðïõ öôÜíåé
óôï óçìåßï ôçò õðåñâïëÞò. Åðßóçò, ç åíôýðùóç üôé ðåôïýóå ßóùò
åß÷å äïèåß áðü ôï ãåãïíüò üôé, ðñÜãìáôé, ç áðïèåùôéêÞ õðïäï÷Þ
ôïõ êüóìïõ êáé ç óéãïõñéÜ ãéá ôç íßêç ôïí åß÷áí åìøõ÷þóåé ôüóï,
þóôå íá ðáñáâëÝøåé ôç óùìáôéêÞ êáôáðüíçóç êáé íá ôñÝîåé üóï
ðéï äõíáôÜ ìðïñïýóå ðñïò ôïí ôåñìáôéóìü.
3ç åíüôçôá: Áêïëïõèåß ç ðåñéãñáöÞ ôçò åéóüäïõ ôïõ Ëïýç óôï
ÓôÜäéï êáé ç íßêç ôïõ. Ç óõããñáöÝáò áðïäßäåé ðïëý ðáñáóôáôéêÜ
ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ êüóìïõ ãéá ôçí áðñüóìåíç êáé óðïõäáßá áõôÞ
íßêç ðïõ ðÝôõ÷å ï Ëïýçò. Ìå ôçí åðáíÜëçøç ôïõ åèíéêïý ïíüìáôïò:
«¸ëëçí!», èÝëåé íá ôïíßóåé ôï îÜöíéáóìá áëëÜ êõñßùò ôç óçìáóßá
ðïõ åß÷å ôï íá êåñäßóåé Ýíáò ¸ëëçíáò óôï áãþíéóìá áõôü, ðïõ
óõóôÞèçêå ðñïò ôéìÞí åíüò áñ÷áßïõ ¸ëëçíá, ôïõ Öåéäéððßäç êáé
êõñßùò ç ðñùôéÜ áõôÞ íá óçìåéùèåß óôï ÷þñï üðïõ ãåííÞèçêáí êáé
áíáâßùóáí ãéá ðñþôç öïñÜ ïé óýã÷ñïíïé Ïëõìðéáêïß Áãþíåò.
iii) ×áñáêôçñéóìüò ðñùôáãùíéóôþí/çñþùí
Óðýñïò Ëïýçò: Ï Ëïýçò åßíáé øý÷ñáéìïò êáé äå óõíåéäçôïðïéåß ôç
óðïõäáéüôçôá ôçò ðåñßóôáóçò. Ðþò Üëëùóôå èá ìðïñïýóå, åöüóïí
Þôáí Ýíáò áðëü ðáéäß ôïõ ëáïý, íåñïõëÜò óôï åðÜããåëìá, êáôá-
ãüìåíïò áðü Ýíá åîï÷éêü ðñïÜóôéï ôçò ÁèÞíáò. ¹ôáí öõóéêü êáé
åðüìåíï íá ìç ãíùñßæåé ôç óðïõäáéüôçôá ôïõ áãþíá, åöüóïí Þôáí
ç ðñþôç öïñÜ ðïõ ôï áãþíéóìá ôïõ ìáñáèþíéïõ äñüìïõ äéåîáãü-
ôáí óôïõò Ïëõìðéáêïýò Áãþíåò. Ôïí âëÝðïõìå íá åíôõðùóéÜæåôáé
êáé íá áðïñåß ðïõ Üëëïé óðïõäáßïé, îÝíïé áèëçôÝò ôáîßäåøáí áðü
ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
269
ôüóï ìáêñéÜ ãéá íá óõììåôÜó÷ïõí óôïí áãþíá. ¼ëá áõôÜ äåß÷íïõí
Ýíáí Üíèñùðï áðüëõôá ìåôñéïðáèÞ, ðïõ äåí Ý÷åé óõíåéäçôïðïéÞóåé
áêüìç ôéò áèëçôéêÝò ôïõ äõíáôüôçôåò. Íéþèåé ÷áìÝíïò, óáí øÜñé
Ýîù áð’ ôá íåñÜ ôïõ. Ùóôüóï, åßíáé Üíåôïò êáé äå äõóêïëåýåôáé
íá áíôáðïêñéèåß óôéò áðáéôÞóåéò ôïõ áãþíá. ÌÜëéóôá ôïí ðáñá-
êïëïõèïýìå íá áðïëáìâÜíåé ìå áöÝëåéá ôçí ïìïñöéÜ ôïõ öõóéêïý
ôïðßïõ. ÊÜðïéá óôéãìÞ óõíåéäçôïðïéåß îáöíéêÜ ôç óðïõäáéüôçôá
ôïõ áãþíá («Áõôüò ï äñüìïò, áõôÞ ç ôñå÷Üëá, áí ðñïóðáèïýóå,
èá ôïõ ÷Üñéæå ôçí áèáíáóßá»). Ìå ôç óêÝøç üôé ç áðüäïóÞ ôïõ äåí
áöïñÜ ìüíïí áõôüí áëëÜ êáé üëïõò ôïõò ¸ëëçíåò, áíáóôáôþíåôáé.
Ï ðáôñéùôéóìüò ôïõ, ëïéðüí, êáé ç áãÜðç ôïõ ãéá ôïõò ¸ëëçíåò êáé
ôçí ÅëëÜäá åßíáé áõôÜ ðïõ åíåñãïðïéïýí ôï áßóèçìá åõèýíçò ôïõ
(«…êé Üëëï íá âáóôÜò óôïõò þìïõò óïõ ôéò åëðßäåò åíüò Ýèíïõò…
íá âáóßæïíôáé óôéò ðáôïýóåò óïõ»). Åßíáé êáëïðñïáßñåôïò, öéëüôé-
ìïò êáé êáëüøõ÷ïò êáé, üðùò áíáöÝñåé ç óõããñáöÝáò, «ï ðüèïò íá
÷áñïðïéÞóåé áõôü ôïí êüóìï èñïíéÜóôçêå óôçí êáñäéÜ ôïõ».
Ε. Τεχνική – τεχνοτροπία
i) Ãëþóóá
ÁðëÞ äçìïôéêÞ.
ii) ¾öïò
Ôï ýöïò åßíáé áðëü êáé áðïêôÜ ãëáöõñüôçôá êáé åêöñáóôéêüôçôá
÷Üñç óôçí ðëçèþñá åêöñáóôéêþí ìÝóùí. Ãßíåôáé ëåðôïìåñÞò ðå-
ñéãñáöÞ ôùí áéóèçìÜôùí ôïõ äñïìÝá áëëÜ êáé ôùí åêäçëþóåùí
ôïõ êüóìïõ. Ï åõèýò ëüãïò ðáñåìâÜëëåôáé óôá óçìåßá üðïõ áðï-
äßäïíôáé ïé áíôéäñÜóåéò ôïõ êüóìïõ, äßíïíôáò óôçí áöÞãçóç ôï
óôïé÷åßï ôçò æùíôÜíéáò.
iii) ÁöÞãçóç
×ñçóéìïðïéåßôáé äéÞãçóç - Ýììåóç áöÞãçóç, äçëáäÞ ôñéôïðñüóùðç
áöÞãçóç áðü Ýíáí «ðáíôïãíþóôç» áöçãçôÞ, ðïõ äå óõììåôÝ÷åé
ìåí óôï Ýñãï áëëÜ ãíùñßæåé ôÝëåéá ôá ãåãïíüôá êáé ôéò óêÝøåéò
ôùí çñþùí.
iv) Ó÷Þìáôá ëüãïõ
ÌåôáöïñÝò: «ôï áßóèçìá ôïõ ÷ñÝïõò Þôáí âáñý êé áóÞêùôï», «áêïý-
ãïíôáò ãëþóóåò äéÜöïñåò», «åßíáé ìåãÜëï üíïìá», «åðßðïíá êáé
óêëçñÜ ÷éëéüìåôñá», «ÌðñïóôÜ ôïõ ï äñüìïò… åíäéáöÝñïí», «ôï
ãýñéæå ðñïò ôç âñï÷Þ», «Ìåãáëåßï êáé öüâïò ãÝìéóáí ôçí øõ÷Þ
ôïõ», «èá ôïõ ÷Üñéæå ôçí áèáíáóßá», «Ýíéùèå äßðëá ôïõ ôçí áíÜóá
ôïõ êüóìïõ», «óôåñÝùìá ôçò øõ÷Þò ôïõ», «âáóôÜò óôïõò þìïõò óïõ
ôéò åëðßäåò», «Ýâáëå ôá äõíáôÜ ôïõ», ç ëåðßäá ôçò íßêçò öïýíôù-
Αγγελική
Βαρελά
270
óå ìÝóá ôïõ», «ï Ëïýçò ðåôÜåé ðñïò ôï ÓôÜäéï», «ðáó÷áëéÜôéêçò
áýñáò», «åíùìÝíïò ì’ Ýíáí ðüèï», «ìå ìéá êáñäéÜ í’ áíáóáßíåé óôïí
ßäéï ñõèìü», «éá÷Þ êõëÜ ðÜíù óôéò êåñêßäåò».
Ðáñïìïéþóåéò: óáí óáÀôá, óáí íá Þôáí ôï íÝêôáñ ôùí åèþí, óáí
íá åß÷å ðõñåôü, ëáìðåñÜ ìÜôéá, ðþò áíáôñé÷éÜæåé ç èÜëáóóá, ðþò
ãßíåôáé üôáí óõãêéíåßóáé, ðþò ãßíåôáé üëïò åêåßíïò ï êüóìïò.
ÕðåñâïëÝò: «üëç ç ÅëëÜäá Ýôñå÷å ìáæß ôïõ», «êüíôåõå íá ôïí êÜøåé»,
«ôïõò áãáðïýóå üëïõò», «íá ôéò èõìÜôáé ìéá ïëüêëçñç æùÞ», «ðåôÜåé
ðñïò ôï ÓôÜäéï», «ìå ôéò ðïäÜñåò ôïõ», «êüóìïò åíùìÝíïò ì’ Ýíáí
ðüèï», «í’ áíáóáßíåé óôïí ßäéï ñõèìü».
Áóýíäåôï ó÷Þìá: «ïé Þ÷ïé Ýöôáíáí óô’ áõôéÜ ôïõ... áõôÞ ôç äéáäñïìÞ»,
«ôá ôïðßá åíáëëÜóóïíôáí… Ýôñå÷å ìáæß ôïõ», «óáí íá åß÷å ðõñåôü…
ìéá ïëüêëçñç æùÞ», «âáóéëåßò…. ëïößá ôïõò», «¸÷åé äïèåß ç åíôïëÞ…êé
áí åßíáé», «ôçí áíõðïìïíçóßá ôç äéáäÝ÷åôáé… êáé äßíåé öéëéÜ».
ÐñïóùðïðïéÞóåéò: «ï áÝñáò Þñèå íá ôïí ôõëßîåé åõùäéáóôüò», «ôá
óãïõñÜ ìáëëéÜ ôçò Üíïéîçò», «ç ñåôóßíá ðõñïäüôçóå ôéò äõíÜìåéò»,
«êõðáñßóóéá Ýôñå÷áí êé áõôÜ ìáæß ôïõ», «üëç ç ÅëëÜäá Ýôñå÷å ìáæß
ôïõ», «ôá ðïõëéÜ íá óå óõíïäåýïõí ôñáãïõäéóôÜ», «ó’ áõôÞí ôçí
ÅëëÜäá ðïõ ôïí óõíüäåõå», «êé áò ôïí óõíüäåõå ç øõ÷Þ ôïõ êü-
óìïõ», «ôï óôÜäéï íôõìÝíï óôá Üóðñá ôïõ ìÜñìáñá», «áíáôñé÷éÜæåé
ç èÜëáóóá», «ìå ôïí Þëéï ðïõ ðÜåé…. ôïõ Áñäçôôïý».
Åéêüíåò: Ç åéêüíá óôï ×Üíé, ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôïõ ÂáóéëÜêïõ ðïõ øé-
èõñßæåé, ç åéêüíá ôïõ åëëçíéêïý öõóéêïý ôïðßïõ, ïé ç÷çôéêÝò åéêüíåò
ðïõ öôÜíïõí óô’ áõôéÜ ôïõ Ëïýç êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò äéáäñïìÞò,
ç åéêüíá ôùí Ìáñïõóéùôéóóþí, ç åéêüíá ôçò õðïäï÷Þò ôïõ êüóìïõ
óôïõò ÁìðåëïêÞðïõò, ç åéêüíá ôïõ Ëïýç ðïõ ðåôÜåé, ç ç÷çôéêÞ
åéêüíá ôïõ êñüôïõ ôïõ ôçëåâüëïõ, ç ç÷çôéêÞ åéêüíá ôçò éá÷Þò ðïõ
êõëÜ ðÜíù óôéò êåñêßäåò, ç åéêüíá ôïõ Ðáíáèçíáúêïý Óôáäßïõ.
ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου
1. Ðïéá óõíáéóèÞìáôá íéþèåé êáé ðïéåò óêÝøåéò êÜíåé ï Óðýñïò
Ëïýçò ôçí þñá ôçò åêêßíçóçò ôïõ ìáñáèùíßïõ êáé ðïéá êáôÜ ôç
äéÜñêåéÜ ôïõ;
Êáè’ üëç ôç äéÜñêåéá ôïõ áãþíá ðáñáêïëïõèïýìå ôéò óêÝøåéò êáé
ôá óõíáéóèÞìáôá ôïõ äñïìÝá Óðýñïõ Ëïýç, ðïõ ðåñéãñÜöïíôáé ìå
ãëáöõñü ôñüðï êáé ìå üëåò ôïõò ôéò ëåðôïìÝñåéåò áðü ôïí áöçãç-
ôÞ. ¼ôáí äßíåôáé ç åêêßíçóç, ï Ëïýçò áíáñùôéÝôáé ãéáôß ïé áíôßðáëïß
ôïõ Ý÷ïõí ðÜñåé ôüóç öüñá, åöüóïí Ý÷ïõí ôüóç áðüóôáóç áêüìá
íá äéáíýóïõí.
ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôïõ áãþíá õðÜñ÷åé ðëçèþñá óõíáéóèçìÜôùí êáé
óêÝøåùí ôïõ Ëïýç. Áñ÷éêÜ ôïí âëÝðïõìå íá áéóèÜíåôáé äÝïò êáé
öüâï üôáí óõíåéäçôïðïéåß ôç óðïõäáéüôçôá ôïõ áãþíá êáé ðáñá-
ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
271
äÝ÷åôáé üôé åß÷å æÞóåé 24 ÷ñüíéá, ãéá íá ôñÝîåé ó’ áõôÞ ôç äéáäñïìÞ.
ÓêÝöôåôáé üôé áí Ýâáæå ôá äõíáôÜ ôïõ, ï áãþíáò áõôüò èá ôïõ
÷Üñéæå ôçí áèáíáóßá, äçëáäÞ üëïé èá èõìïýíôáí ôç ìåãÜëç ôïõ
íßêç, áêüìá êáé ìåôÜ ôï èÜíáôü ôïõ.
Åí óõíå÷åßá ôïí âëÝðïõìå íá ðáßñíåé äõíÜìåéò áðü Ýíá ðïôÞñé ñå-
ôóßíá ðïõ ôïõ Ýäùóáí óôï ×áñâÜôé. ÁéóèÜíåôáé ôç óõìðáñÜóôáóç
ôïõ êüóìïõ, ðïõ åßíáé óõãêåíôñùìÝíïò óå üëï ôï ìÞêïò ôçò äéá-
äñïìÞò. Ç óêÝøç üôé üëïé ïé ¸ëëçíåò åðéèõìïýóáí Ýíôïíá ôç íßêç
ôïõ êáé åý÷ïíôáí ãé’ áõôÞí, ôïí áíáóôÜôùóáí êáé ôïõ äçìéïýñãçóáí
ôáñá÷Þ. Áðü ôç ìéá èõìÜôáé ôá åðáéíåôéêÜ ëüãéá ôïõ Ðáðáäéáìá-
íôüðïõëïõ, áðü ôçí Üëëç üìùò áéóèÜíåôáé âáñéÜ ôçí åõèýíç åíüò
ïëüêëçñïõ Ýèíïõò ðïõ óôçñßæåé ôéò åëðßäåò ôïõ óôá ðüäéá ôïõ.
Êáôüðéí ôïí âëÝðïõìå íá ðáñáäÝ÷åôáé ôç ìïíáîéÜ ôïõ, ðïõ Ýñ÷åôáé
óå áíôßèåóç ìå ôï ðëÞèïò ôïõ êüóìïõ ðïõ ðáñåõñßóêåôáé êáé ôïí
æçôùêñáõãÜæåé. Ï ðüèïò üìùò íá ðñïóöÝñåé ÷áñÜ óå üëï áõôü
ôïí êüóìï áíáðôåñþíåé ôéò åëðßäåò ôïõ ãéá íßêç êáé ôïí êÜíåé íá
îåðåñÜóåé üëïõò ôïõò áíôéðÜëïõò ôïõ.
¼ôáí ðëÝïí âåâáéþíåôáé ãéá ôç íßêç ôïõ, ëÜìðåé ôï ðñüóùðü ôïõ
áðü ÷áñÜ, íéþèåé õðåñÝíôáóç êáé áéóèÜíåôáé üôé áãáðÜ üëï ôïí
êüóìï. ¼ôáí öôÜíåé óôï ýøïò ôùí ÁìðåëïêÞðùí äå íéþèåé êïõñá-
óìÝíïò, áëëÜ ìüíïò, ìïëïíüôé ôïí óõíüäåõå ç «øõ÷Þ» üëùí ôùí
ÅëëÞíùí.
2. Ìå ðïéïí ôñüðï åíéó÷ýåé ôï óõãêåíôñùìÝíï ðëÞèïò ôçí ðñï-
óðÜèåéá ôïõ Ìáñïõóéþôç äñïìÝá;
Ç ðáñïõóßá êáé ìüíï ôüóïõ ðëÞèïõò åíôõðùóéÜæåé êáé åíèáññýíåé
ôï äñïìÝá Óðýñï Ëïýç. Ï êüóìïò Þôáí óõãêåíôñùìÝíïò óôçí Üêñç
ôïõ äñüìïõ óå üëï ôï ìÞêïò ôçò äéáäñïìÞò êáé ôïí åðåõöçìïýóå.
¢ëëïé ðÜëé öþíáæáí ôï üíïìÜ ôïõ êáé ðñïóðáèïýóáí Ýôóé íá ôïí
ðáñïôñýíïõí êáé íá ôïõ äþóïõí êïõñÜãéï íá óõíå÷ßóåé. ¼ôáí ðëÝïí
ç íßêç ôïõ Ëïýç Þôáí óßãïõñç, ï êüóìïò åîÝöñáæå ôç ëáôñåßá ôïõ
ìå ðïëëïýò ôñüðïõò: ìå ëïõëïýäéá, ìå óôåöÜíéá, ìå ëõãìïýò, ìå
óõãêßíçóç. ¢ëëïé ðÜëé ðáñáëçñïýóáí, áøçöþíôáò ôéò åíôïëÝò ðïõ
áðáãüñåõáí ôéò öùíÝò êáé ôá ÷åéñïêñïôÞìáôá ãéá íá ìçí áðïóðïýí
ôçí ðñïóï÷Þ ôïõ ìáñáèùíïäñüìïõ.
3. Óôï áðüóðáóìá åðáíáëáìâÜíåôáé óõ÷íÜ ç öñÜóç «ï Ëïýçò
ðåôÜåé ðñïò ôï ÓôÜäéï». Ðïéïò åßíáé ï óêïðüò áõôüò ôçò åðáíÜ-
ëçøçò êáé ðïéï áðïôÝëåóìá Ý÷åé óôïí áíáãíþóôç;
Ç öñÜóç áõôÞ ðåñéêëåßåé üëç ôçí ðåñéãñáöéêÞ äýíáìç ôçò óõã-
ãñáöÝùò êáé ôç ãëáöõñüôçôá ôçò ãñáöÞò ôçò. Óôç ëÝîç «ðåôÜ-
åé» õðÜñ÷ïõí ôáõôü÷ñïíá äýï åßäç ó÷çìÜôùí ëüãïõ: áõôü ôçò
ìåôáöïñÜò êáé áõôü ôçò õðåñâïëÞò. Ç äéðëÞ áõôÞ åêöñáóôéêÞ
Αγγελική
Βαρελά
272
ëåéôïõñãßá ôïõ ñÞìáôïò, äåí åßíáé ôõ÷áßá, êáèþò áðïóêïðåß óôï
íá áðïäþóåé ìå Ýìöáóç êáé íá ôïíßóåé ôçí åéêüíá ôïõ Ëïýç ôçí
þñá ðïõ ðëçóéÜæåé ðñïò ôï óçìåßï ôåñìáôéóìïý ôïõ êáé ç íßêç
ôïõ åßíáé ðëÝïí óßãïõñç.
Ç öñÜóç áõôÞ áðïôõðþíåé ôçí õðÝñìåôñç ÷áñÜ ãéá ôçí áðñüóìå-
íç íßêç ôïõ Ëïýç, ðïõ öôÜíåé óôï óçìåßï ôçò õðåñâïëÞò. Åðßóçò
ç åíôýðùóç üôé ðåôïýóå, ßóùò åß÷å äïèåß áðü ôï ãåãïíüò üôé,
ðñÜãìáôé, ç áðïèåùôéêÞ õðïäï÷Þ ôïõ êüóìïõ êáé ç óéãïõñéÜ ãéá
ôç íßêç ôïí åß÷áí åìøõ÷þóåé ôüóï, þóôå íá ðáñáâëÝøåé ôç óù-
ìáôéêÞ êáôáðüíçóç êáé íá ôñÝîåé üóï ðéï äõíáôÜ ìðïñïýóå ðñïò
ôïí ôåñìáôéóìü.
Ìå ôïí ôñüðï áõôü, ç åéêüíá ôïõ Ëïýç ôçí þñá ðïõ åéóÝñ÷åôáé óôï
óôÜäéï, ãßíåôáé ðåñéóóüôåñï ðáñáóôáôéêÞ. Ï áíáãíþóôçò, ëïéðüí,
ìå ìåãáëýôåñç åõêïëßá ìðïñåß íá ìåôáöåñèåß íïåñÜ óôï Êáëëé-
ìÜñìáñï êáé íá ïñáìáôéóôåß ôçí åéêüíá ôïõ Ëïýç ôçí þñá ôçò
åéóüäïõ ôïõ ó’ áõôü.
4. Ðþò áíôéäñÜ ôï ðëÞèïò ôçí þñá ôïõ ôåñìáôéóìïý êáé ðþò
êñßíåôå åóåßò áõôÝò ôéò áíôéäñÜóåéò;
«Ôçí áíõðïìïíçóßá ôç äéáäÝ÷åôáé ç îÝöñåíç ÷áñÜ, áíïßãåé ï äñü-
ìïò íá ðåñÜóåé ï íéêçôÞò, ï êüóìïò ÷åéñïêñïôåß, áëáëÜæåé, êïõíÜåé
ìáíôßëéá, ðåôÜåé êáðÝëá, õøþíåé óçìáéÜêéá, êëáßåé êáé äßíåé öéëéÜ».
Ðñüêåéôáé ãéá ìéá åéêüíá Ýíôïíïõ ðáíçãõñéóìïý, ðïõ áããßæåé ôá
üñéá ôïõ ðáñáëçñÞìáôïò. Ùóôüóï åßíáé áðüëõôá öõóéïëïãéêÞ êáé
äéêáéïëïãçìÝíç, áí áíáëïãéóôåß êáíåßò ôç óçìáóßá ðïõ åß÷å ãéá
ôïõò ¸ëëçíåò åêåßíçò ôçò åðï÷Þò áõôÞ ç íßêç ôïõ Ëïýç. Ðñþôá áð’
üëá ç ÷áñÜ åßíáé äéðëÞ üôáí äåí ôçí ðåñéìÝíåé êáíåßò êáé Ýñ÷åôáé
îáöíéêÜ. Êáíåßò äåí õðïëüãéæå ðùò Ýíáò íåñïõëÜò áðü ôï Ìáñïýóé
èá áíáìåôñéüôáí ìå ðáãêïóìßïõ öÞìçò áèëçôÝò êáé èá íéêïýóå.
ÅðéðëÝïí ç ÷áñÜ ìåãéóôïðïéåßôáé áêüìç ðåñéóóüôåñï áí áíáëïãé-
óôåß êáíåßò ôé óõìâüëéæå áõôÞ ãéá ôïõò ¸ëëçíåò åêåßíçò ôçò åðï÷Þò.
Óôçí ðñþôç áõôÞ ðñïóðÜèåéá áíáâßùóçò ôùí Ïëõìðéáêþí Áãþíùí,
óôç ÷þñá ðïõ ôïõò ãÝííçóå, íéêçôÞò åßíáé ¸ëëçíáò. Ç íßêç ôïõ Ëïýç
åðéâåâáßùíå ôçí éêáíüôçôá ôùí ÅëëÞíùí íá äéïñãáíþíïõí áõôïýò
ôïõò Áãþíåò êáé íá áãùíßæïíôáé ìå ßóïõò üñïõò ìå ôïõò Üëëïõò
ëáïýò ôïõ êüóìïõ, ôïõò ðéï áíáðôõãìÝíïõò, åêåßíç ôçí åðï÷Þ. Ìå
ôç íßêç ôï